Bijlage 2 - Businesscases varianten Afvalinzameling Papendrecht 21 oktober 2021.pdf

Dat heeft ook zijn effect op de aanschafprijzen van inzamelmiddelen: die zijn de laatste tijd ook behoorlijk gestegen. Door een stijging van de aanschafprijzen stijgen de investeringen voor HVC en gemeente en daarmee ook de kapitaalkosten. Een stijging van 10 tot 25% is reëel. Dat leidt tot € 10.000 tot € 30.000 hogere jaarlijkse kapitaalkosten ofwel circa € 1 tot 2 per Wha. Verwijderkosten inzamelmiddelen In de businesscase is geen rekening gehouden met de kosten voor de verwijdering van inzamelmiddelen of de herinrichtingskosten van locaties waar inzamelmiddelen worden verwijderd. Andere gemeenten rekenen bijvoorbeeld circa € 3.000 voor het verwijderen van een ondergrondse container en het herinrichten van de oude locatie. Desinvesteringen Er is in de businesscase geen rekening gehouden met desinvesteringen: dit zijn de eenmalige extra afschrijvingen in inzamelmiddelen die overbodig worden en nog “actief” zijn (nog niet afgeschreven). Hiervoor moet de activastaat van de gemeente en HVC worden beschouwd. Dat is voor de businesscase niet gedaan. Waarschijnlijk zijn de desinvesteringen beperkt, omdat veel inzamelmiddelen al zijn afgeschreven. 3

Het is zelfs goed mogelijk dat de kostprijs voor restafvalverwerking (sterk) daalt, vanwege de hogere energieprijzen. HVC kan zo (op termijn) meer inkomsten uit elektriciteit en warmte realiseren.

Thursday, 21 October 2021

BUSINESSCASES AFVALINZAMELING

BH8287-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

25

8.2

Besparingsmogelijkheden

Met de volgende mogelijkheden kan de businesscase (mogelijk) worden verbeterd:  Goedkopere inzamelmiddelen voor GFT inzameling Hoogbouw  Lagere dichtheid ondergrondse restafvalcontainers  Financieren investeringen door gemeente Goedkopere inzamelmiddelen voor GFT inzameling Hoogbouw Als eerder aangegeven is het voorstel om GFT/e zuilen te realiseren om hoogbouw goed te faciliteren in GFT/e scheiding. Dit zijn hoogwaardige containers die ook mooi ingepast kunnen worden in de openbare ruimte. Daarnaast worden deze ook voorzien van een toegangscontrolesysteem, zodat grip gehouden kan worden op de kwaliteit van GFT/e en de containers alleen gebruikt kunnen worden door toegewezen bewoners. Met name bij een keuze voor een variant met Recycletarief is toegangscontrole belangrijk. Aan het bieden van deze hoogwaardige voorziening met toegangscontrole hangt wel een prijskaartje: iedere GFT/e zuil kost circa € 900 per jaar. Op basis van gemiddeld 30 hoogbouw Rha's per GFT/e cocon gaat het om € 30 per hoogbouw Wha aan extra kosten. Lagere dichtheid ondergrondse restafvalcontainers Een voordeel om Restafval op Afstand en het recycletarief vrijwel gelijktijdig in te voeren, is dat er minder ondergrondse containers voor restafval noodzakelijk zijn (het restafval aanbod wordt door HVC op 52% en door Royal HaskoningDHV 33% lager geraamd).

Hierdoor zijn volgens een eerste inventarisatie door de gemeente 20 tot 25 minder ondergrondse containers voor restafval nodig. Een ondergrondse container voor restafval kost jaarlijks aan kapitaal- en onderhoudskosten ruim € 1.200 exclusief de lediging. Dit zou kunnen leiden tot een jaarlijkse besparing van € 24.000 tot € 30.000 ofwel circa € 2 per Wha. Financieren investeringen door gemeente Op dit moment financiert de gemeente alleen de civieltechnische kosten en de betonputten van ondergrondse containers. De overige investeringen worden gedaan en gefinancierd door HVC. De gemeente kan zeer goedkoop geld lenen (ca 1%). HVC hanteert een “hurdle rate” van 4,97% 4 . In de doorrekening van de businesscase is gerekend met een rentevoet van 4%. De gemeente kan dus 3% besparen door zelf te financieren t.o.v. financiering door HVC. Als de businesscase wordt doorgerekend op basis van financiering door de gemeente tegen 1% i.p.v. 4% dan levert dat een besparing op van bijna € 20.000 op jaarbasis ofwel circa € 1,50 per Wha voor de variant 1B (Restafval op Afstand + Recycletarief).

4

De hurdle rate is het rendement dat een investeerder (HVC in dit geval) minimaal wil halen om de investering terug te verdienen. Dit getal is door HVC aan Royal HaskoningDHV doorgegeven bij een ander onderzoek in 2020.

Thursday, 21 October 2021

BUSINESSCASES AFVALINZAMELING

BH8287-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

26

9

Conclusies en aanbevelingen

9.1

Conclusies

Huidig systeem vooral gericht op service voor restafval: dat heeft een prijskaartje Uit de inventarisatie en benchmark van het huidige serviceniveau blijkt dat zowel bij de laagbouw als de hoogbouw dat de inzamelservice voor restafval hoger is dan voor grondstoffen in Papendrecht. Met name in de laagbouw laat de benchmark zien dat veel gemeenten al de switch naar een systeem met een lagere service voor restafval hebben gemaakt (zoals restafval op afstand). De benchmark laat eveneens zien dat Papendrecht al een relatief hoog serviceniveau voor hoogbouw heeft. Aan het hoge serviceniveau voor restafval hangt een prijskaartje: de kosten voor inzameling en verwerking van restafval zijn in Papendrecht (€ 102) hoger dan de benchmark (€ 58). Dat komt door een hoger aanbod (meer kg per inwoner) en een hoger serviceniveau (meer voorzieningen en hogere leegfrequentie). Vier varianten voor nieuw inzamelsysteem: slecht met één variant zijn milieudoelen haalbaar Voor de businesscases zijn vier varianten doorgerekend: Recycletarief

Inzamelsysteem

Zonder

Met

Restafval op Afstand

Variant 1A

Variant 1B

Nascheiding

Variant 2A

Variant 2B

Er zijn hierbij twee hoofdvarianten:  type inzamelsysteem: restafval op afstand of nascheiding  type afvalstoffenheffing: wel of geen recycletarief Zowel HVC als Royal HaskoningDHV verwachten dat alleen met variant 1B (restafval op afstand i.c.m. recycletarief) de milieudoelstelling van maximaal 100 kg/inw restafval binnen bereik komt. Van de andere varianten kan met een grote mate van zekerheid worden aangegeven dat de milieudoelen onhaalbaar zijn. Restafval op Afstand i.c.m. recycletarief aantrekkelijkste variant qua milieu en kosten Restafval op afstand i.c.m. recycletarief is volgens HVC en Royal HaskoningDHV de aantrekkelijkste variant voor de gemeente Papendrecht als het gaat om milieu en kosten:  De hoeveelheid restafval neemt met 97 kg/inw (raming Royal HaskoningDHV) tot 126 kg/inw (raming HVC) af in Papendrecht  De inzamel- en verwerkingskosten welke onderdeel zijn van de DVO met HVC dalen met € 23 per Wha (raming Royal HaskoningDHV) tot € 47 per Wha (raming HVC) Het serviceniveau voor grondstoffen wordt vooral voor de hoogbouw hoger ten opzichte van de huidige situatie. Voor zowel de hoogbouw als de laagbouw geldt dat bewoners restafval moeten brengen naar een ondergrondse container. De afstand tot een inzamelvoorziening voor restafval wordt gemiddeld genomen iets groter voor de hoogbouw. Deze zijn wel 24/7 beschikbaar.

Thursday, 21 October 2021

BUSINESSCASES AFVALINZAMELING

BH8287-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

27

Nascheiding i.c.m. recycletarief: flinke stap richting behalen milieudoelen, maar relatief duur Ook met de variant nascheiding i.c.m. een recycletarief kan een flinke stap gezet worden richting het behalen van de milieudoelen. Op basis van het huidige rendement van uitsorteren (15%) zou de hoeveelheid restafval in Papendrecht netto met 71 kg/inw afnemen. Er is ook een gemeente die met dit systeem al de landelijke doelstelling haalt (zie voorbeeld Heerenveen in hoofdstuk 4). Aan nascheiden zit wel een prijskaartje: de DVO met HVC zal met circa € 4 per Wha stijgen en afval kosten die lopen via de gemeentelijke begroting met € 5 per Wha. Grootste meerkosten zitten in het transport van restafval naar Alkmaar (ca € 4 per Wha), vervallen Nedvang vergoeding (ca 4 per Wha) en de kosten voor belastinginning (ca € 2 per Wha). Met betrekking tot het laatste is niet uitgegaan van een systeem gebaseerd op gewicht (wat iets kostenverhogend werkt). Kostenposten die de komende jaren “vastliggen” in de DVO met HVC Een aantal posten die in de businesscase zijn opgenomen, zoals de verwerkingskosten, Nedvangvergoeding en verbrandingsbelasting, zijn “variabel” en worden jaarlijkse in rekening gebracht op basis van de daadwerkelijke hoeveelheden afval. Als die niet goed geraamd worden, wordt dat automatisch verrekend (net zoals de voorschotnota en de eindafrekening van HVC).

Anders ligt dat bij de “vaste” kosten: deze zullen langjarig via de DVO verrekend worden (tot 15 jaar). Het gaat bijvoorbeeld om de inzamelkosten, kapitaal- en onderhoudskosten. Het is dus vooral van belang dat deze goed geraamd worden en in de DVO opgenomen worden. HVC aanbieding “aantrekkelijker” dan modeldoorrekening Royal HaskoningDHV De kosten geraamd in de aanbieding van HVC zijn voor de varianten met restafval op afstand lager dan de modeldoorrekening van Royal HaskoningDHV. Voor de varianten met nascheiding is dat juist andersom. Dat laatste komt met name doordat Royal HaskoningDHV wel de inzamelvergoeding voor restafval t.b.v. nascheiding (€ 8,90 per ton) in de doorrekening heeft meegenomen en ook rekent met vermeden verbrandingsbelasting op basis van het uitsorteer-resultaat van 15%. De onderstaande tabel laat het verschil is “vaste” DVO kostenposten zien voor de varianten met restafval op afstand tussen de aanbieding van HVC en de doorrekening van Royal HaskoningDHV: Model Royal HaskoningDHV 1A: RoA Inzamelkosten

Aanbieding HVC

1B: RoA +RT

1A: RoA

-140.000

-83.000

Pasjes en registratie

45.000

73.000

Kapitaalkosten

112.000

Onderhoudskosten TOTAAL

1B: RoA +RT

-75.000

-67.000

112.000

51.000

51.000

74.000

74.000

36.000

36.000

€ 91.000

€ 176.000

€ 12.000

€ 20.000

In de tabel staan de “meerkosten” voor implementatie van een variant o.b.v. restafval op afstand al dan niet met recycletarief. Deze meerkosten leiden tot een structurele stijging van de DVO en moeten worden terugverdiend door lagere variabele kosten (de verwerkingskosten, Nedvang vergoeding en besparing op verbrandingsbelasting). De tabel laat zien dat de HVC aanbieding uitgaat van een geringe stijging van de structurele kosten in de DVO en dat er in de doorrekening van Royal HaskoningDHV een stuk hogere meerkosten zijn ten gevolge van de implementatie van een systeemvariant gebaseerd op restafval op afstand zijn geraamd.

Thursday, 21 October 2021

BUSINESSCASES AFVALINZAMELING

BH8287-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

28

Ook impact op gemeentelijke begroting: tot bijna € 1 miljoen eenmalige kosten / investeringen Niet alleen hebben de varianten impact op de DVO met HVC: er is ook een impact op de gemeentelijke begroting. Dat komt doordat de gemeente moet investeren in de plaatsing van ondergrondse containers (ca € 480.000 bij restafval op afstand en ca € 168.000 bij nascheiding). In het model worden die kosten voor 30 jaar gekapitaliseerd: deze hebben dan ook voor 30 jaar een impact op de afvalstoffenheffing. Bij de varianten met recycletarief wordt gerekend met extra kosten voor verwijderen van vervuiling uit de openbare ruimte, extra communicatie en handhaving en meerkosten voor belastinginning. De totale meerkosten voor de varianten met recycletarief zijn dan € 5 per Wha (nascheiding) en € 7 per Wha (restafval op afstand). Daarnaast zijn er ook eenmalige projectkosten voor de gemeente. Dit zijn bijvoorbeeld kosten voor projectmanagement en communicatie. Deze moeten in een vervolgstap (Uitvoeringsplan) beter worden geraamd. Voor nu wordt rekening gehouden met een bedrag van € 250.000 tot € 400.000, afhankelijk van de variant. De wijze van financiering van deze bedragen is geen onderdeel van de businesscase.

Grootste onzekerheid: scheidingsgedrag bewoners – hanteer een bandbreedte De grootste onzekerheid in de businesscase zit in het scheidingsgedrag van bewoners: hoe goed gaan zij hun afval scheiden bij het nieuwe systeem en in hoeveel kg/inw restafval en grondstoffen resulteert dat? Zowel HVC als Royal HaskoningDHV hebben daarvoor een zo betrouwbaar mogelijke raming gedaan. Beide ramingen laten zien dat hier al een behoorlijk groot verschil in zit:  

HVC: 194 kg/inw bij RoA en 93 kg/inw bij RoA + RT Royal HaskoningDHV: 181 kg/inw bij RoA en 122 kg/inw bij RoA + RT

De waarheid komt pas na implementatie op tafel. Daarom is het verstandig om met een bandbreedte te werken. Op basis van resultaten in vergelijkbare gemeenten is die bandbreedte ca 80 tot 140 kg/inw restafval voor de variant restafval op afstand i.c.m. recycletarief. Als eerder aangegeven, leidt iedere 10 kg/inw extra restafval tot ca € 3 per Wha aan extra verwerkingskosten incl. verbrandingsbelasting (en daarmee een hogere afvalstoffenheffing). Diverse ontwikkelingen hebben impact op de businesscase met impact ordegrootte € 10 per Wha Naast scheidingsgedrag zijn er ook nog ca 10 andere risico’s / ontwikkelingen die een (veelal negatieve) impact kunnen hebben op de businesscases van de varianten en waarvan een deel is benoemd in hoofdstuk 8. De grootste of meest waarschijnlijke risico’s of ontwikkelingen zijn kwaliteit van grondstofstromen (risico is vervuiling en daarmee afkeur), verschuiving van restafval naar het aanbiedstation voor grof vuil, te kort capaciteit van de GFT/e zuilen en hogere investeringen in inzamelmiddelen (door gestegen energie, transport- en grondstofprijzen). Per stuk hebben deze posten veelal een impact van € 1 tot 3 per Wha op de businesscase. Het is onwaarschijnlijk dat al deze risico’s of ontwikkelingen zich voordoen. De totale impact is maximaal ongeveer € 10 per Wha negatief.

Er zijn mogelijkheden om de businesscase met ca € 5 per Wha te optimaliseren Naast risico’s en negatieve effecten op de businesscase zijn er ook enkele mogelijk positieve effecten mogelijk, zoals stijging van grondstofprijzen. De oud papier en karton prijs is bijvoorbeeld momenteel ruim een factor 3 hoger dan waarmee in de eindafrekening van HVC over 2020 is gerekend. Er zijn ook drie mogelijkheden die de gemeente heeft om de jaarlijkse kosten te beperken:  Goedkopere inzamelmiddelen voor GFT inzameling Hoogbouw: effect ca € 3 per Wha  Lagere dichtheid ondergrondse restafvalcontainers: effect ca € 2 per Wha  Financieren investeringen door gemeente: effect ca € 1,50 per Wha De eerste twee keuzemogelijkheden betekenen wel een lager serviceniveau. Voor de laatste keuzemogelijkheid moet de DVO met HVC worden aangepast: afgesproken is dat HVC investeert in inzamelmiddelen. Thursday, 21 October 2021

BUSINESSCASES AFVALINZAMELING

BH8287-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

29

9.2

Aanbevelingen

Beschouw de businesscase doorrekening als een indicatie: werk met een bandbreedte Zoals al eerder aangegeven, geven de aanbieding van HVC en de doorrekening van Royal HaskoningDHV een realistische indicatie van de businesscase (gebaseerd op de resultaten in vergelijkbare gemeenten met een vergelijkbaar systeem). Hierbij geldt ook dat de kosten voor de baat uitgaan: de investeringen in de varianten (en de daarmee gepaard gaande meerkosten) moeten worden terugverdiend via beter scheidingsgedrag van bewoners. Hoe dat bewonersgedrag in de praktijk zal zijn, is afwachten. Bovendien mag worden verwacht dat gedurende een periode van een aantal jaar pas de uiteindelijke effecten zichtbaar worden: in veel gemeenten worden na implementatie van een nieuw systeem nog enkele optimalisaties doorgevoerd in de jaren die volgen waardoor meestal na ca 3 jaar het uiteindelijke resultaat zichtbaar wordt. Focus op de (vaste) kosten die onderdeel van de DVO worden De “variabele” verwerkingskosten (incl. Nedvang vergoeding en verbrandingsbelasting) zijn afhankelijk van scheidingsgedrag en niet met 100% zekerheid te ramen. Deze zullen echter jaarlijks worden afgerekend op basis van de gerealiseerde hoeveelheden en dan geldende verwerkingstarieven.

Daarom is het goed dat de gemeente in deze fase focust op de kosten die een “vast” onderdeel van de DVO met HVC worden: deze zijn de komende 15 jaar niet of moeilijk beïnvloedbaar. Het gaat hierbij om de kapitaalen onderhoudskosten en daaraan gerelateerd de inzamelkosten. Op dit moment zijn bedragen in de aanbieding van HVC en de doorrekening van Royal HaskoningDHV nog overal niet in lijn met elkaar: de aanbieding van HVC is voordeliger voor de gemeente voor de varianten met restafval op afstand en nadeliger voor de varianten met nascheiding. Om eventuele verrassingen in de toekomst te voorkomen, is het goed om verschillen samen nader te verklaren. Werk gekozen variant uit in een Uitvoeringsplan Wanneer de raad een variant heeft gekozen, moet deze verder worden uitgewerkt in een Uitvoeringsplan. In het Uitvoeringsplan (kunnen) onder andere komen te staan:  De systeemuitwerking: een nadere beschrijving en toelichting van de gekozen variant  Strategie voor bewonerscommunicatie en -participatie  Het uitvoeringsplan zelf met daarin SMART de werkzaamheden t.b.v.

implementatie beschreven: o Beschrijving werkzaamheden o Projectfasering en planning o Organisatie, taakverdeling en geraamde inzet en middelen o Investeringen en kosten o Risico’s en aandachtspunten  Financiële consequenties  Overall planning  Overall organisatie  Monitoring, bijsturing en beheersmaatregelen Onderdeel van het Uitvoeringsplan is een nadere en meer gedetailleerde uitwerking van de businesscase (hoofdstuk financiële consequenties). Hanteer een werkbare planning Enerzijds is het goed om zo snel mogelijk de systeemwijziging door te voeren (met het oog op investeringen en kosten), anderzijds is voldoende “procestijd” nodig om de benodigde werkzaamheden zorgvuldig uit te voeren en bewoners goed mee te nemen. De ideale implementatie datum voor een variant met recycletarief is 1 januari van een jaar (dan geldt voor dat jaar één belastingregime voor de afvalstoffenheffing).

Thursday, 21 October 2021

BUSINESSCASES AFVALINZAMELING

BH8287-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

30

De variant restafval op afstand met recycletarief heeft de grootste doorlooptijd. Om eventueel deze variant in te voeren, moet eerst het systeem (plaatsing van de extra ondergrondse containers) en de administratie daaromheen op orde zijn. Veel gemeenten nemen daar (minimaal) 2 jaar de tijd voor. Daarmee zou de implementatie van een variant met een recycletarief kunnen per 1 januari 2024. Er is dan voldoende tijd om “wijk voor wijk” bewoners mee te nemen, alle ondergrondse containers te plaatsen en eventuele tegenvallers (bijvoorbeeld langere levertijd van inzamelmiddelen) op te kunnen vangen. Snellere implementatie van deze variant (per 1 januari 2023) zou mogelijk ook kunnen, maar dan moet alles goed gaan en er voldoende capaciteit bij HVC, gemeente en aannemers zijn om in 2022 alle voorbereidingen te treffen. De varianten met nascheiding hebben een kortere doorlooptijd en zijn sneller te implementeren. Varianten zonder recycletarief kunnen ook wijk voor wijk of in de loop van het jaar (hoeft niet per 1 januari) worden ingevoerd. Zet ook bij een keuze voor nascheiding in op goede bronscheiding Ook bij een keuze voor nascheiding blijft goede bronscheiding belangrijk: op dit moment kan alleen PBD goed worden nagescheiden.

Nascheidingstechnieken worden beter, maar bepaalde stromen (zoals papier, textiel en GFT) kunnen voorlopig niet worden nagescheiden en daarna worden ingezet voor een vergelijkbare toepassing als brongescheiden stromen in de huidige situatie. Kies bij een keuze voor nascheiding i.c.m. recycletarief voor een tarief o.b.v. gewicht Indien gekozen wordt voor de variant 2B (nascheiding met recycletarief) moet goed worden gekeken wat de grondslag is waarop het recycletarief wordt gebaseerd. De meeste gemeenten kiezen bij diftar voor een grondslag op basis van volume/frequentie: je betaalt dan (voor restafval) een tarief per aangeboden minicontainer (meestal 140 of 240 liter) of inworp in een ondergrondse container (meestal 30 of 60 liter). Het aangeboden volume is dus belangrijk. Bij nascheiding zit het PBD, met veel volume, nog in het restafval. Een grondslag op basis van volume ligt dan minder voor de hand, omdat bewoners zo weinig grip hebben om met goed scheidingsgedrag de hoeveelheid restafval te beperken. Een grondslag op basis van gewicht zou dan mogelijk beter werken (PBD heeft een laag soortelijk gewicht). Deze grondslag kan goed worden toegepast op minicontainers (laagbouw). voor ondergrondse containers (hoogbouw) is dit lastiger. In de businesscase is geen rekening gehouden met een grondslag o.b.v.

gewicht: dit is een iets duurder systeem in gebruik, maar levert mogelijk een betere scheidingsprestatie op (waardoor de meerkosten mogelijk terugverdiend kunnen worden). Heerenveen (zie hoofdstuk 4) laat zien dat met een grondslag o.b.v. gewicht ruim 30 kg/inw extra restafvalreductie kan worden bereikt t.o.v. een grondslag o.b.v. volume/frequentie.

Thursday, 21 October 2021

BUSINESSCASES AFVALINZAMELING

BH8287-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

31