Bijlage 1 Visie wonen en zorg ouderen V07092023Def.pdf

Vitale zelfredzame senioren zowel geestelijk als fysiek: preventie en welzijn; 4. Passende ondersteuning.

4.4 Ontwikkellijn 1: Voldoende geschikte woningen Het is duidelijk dat Papendrecht een opgave heeft waar het gaat om een geschikte en gevarieerde woningvoorraad voor senioren nu en in de toekomst (zie hoofdstuk 3.1). Om dit te realiseren is inzet noodzakelijk op een samenspel van de hieronder benoemde factoren. 4.4.1 Algemeen - Bewustwording: We stimuleren dat mensen zich voorbereiden op het ouder worden. Kijkend naar passend wonen willen we dat 65'ers zich afvragen welke woonvorm en woonomgeving het beste bij hen past gelet op het ouder worden. En zich daarbij de vraag stellen of dat in de huidige woning (eventueel met aanpassingen) en in de huidige leefomgeving kan. Of dat verhuizen naar een geschikte woning en leefomgeving beter is. - Mantelzorgondersteuning: We ondersteunen zoveel als mogelijk mantelzorgers die een senior in huis/op hun perceel willen huisvesten (of andersom) om intensieve mantelzorg te kunnen verlenen. Bijvoorbeeld door het toestaan van woningsplitsing, verbouwing, plaatsen mantelzorgunit, mogelijkheid om woningen te koppelen/ woningruil bij sociale huur. - Gevarieerd woningaanbod: Als gemeente streven we naar een gevarieerd woningaanbod waarbij iedere inwoner de mogelijkheid krijgt om te verhuizen, liefst ook binnen de eigen wijk. - Geen uitbreiding van het aantal intramurale verpleeghuisplekken in Papendrecht.

Omdat dit niet in de landelijke planning zit focussen we ons in de komende periode op geclusterd wonen. Mensen die zorg nodig hebben kunnen daar met een volledig pakket thuis o.g.v. de Wlz blijven wonen. 4.4.2 Doorstroming Als senioren kunnen doorstromen naar een geschikte (nieuwe) woning, komen relatief grote woningen beschikbaar voor andere

Wonen en zorg voor senioren groepen die op zoek zijn naar een woning. We willen het aantrekkelijk voor senioren maken om te verhuizen als ze dat willen, zodat de doorstroming op gang komt. Gebleken is dat de verhuizing van een ouder iemand gemiddeld tot drie verhuizingen leidt. Daarvoor hebben we vijf verschillende categorieën van interventies die we kunnen inzetten: 1. Passend aanbod: Geschikt aanbod voor senioren, gevarieerd en betaalbaar. 2. Op weg helpen: Informeren en adviseren over bijvoorbeeld woningaanbod en financiën. 3. Ontzorgen: Taken uit handen nemen als familie en/of bekenden dat niet kunnen, bijv. onderzoeken van verhuismogelijkheden of helpen rondom de verhuizing. 4. Prijsprikkel: Bijvoorbeeld door verhuizen met behoud van huur, huurgewenning, vergoeding voor verhuiskosten aan minima of door verduurzaming/isolatie lagere energielasten. 5. Voorrang: Voorrang geven aan senioren die geschikt gaan wonen als zij een schaarse woning achterlaten en/of een bepaald type woning achterlaten

mogelijk is. Woningaanpassing koopwoningen: We onderzoeken de mogelijkheden om naast voorlichting woningeigenaren ook financieel te ondersteunen bij woningaanpassingen. 4.4.4 Nieuwbouw Door de vergrijzing stevent Papendrecht momenteel al op een tekort aan woningen voor ouderen af. Het bouwen van meer levensloopbestendige woningen kan bevorderen dat ouderen doorstromen uit hun huidige gezinswoning. Hoewel we er ook rekening mee moeten houden dat ouderen van elders naar de gemeente trekken, wat de vergrijzing zou versterken. We moeten woningen bouwen die aansluiten bij de wensen en behoeften van onze ouderen. Comfort, gebruiksgemak en veiligheid zijn hierbij belangrijk. We richten ons hierbij op gelijkvloerse woningen (nultredenwoningen) en geclusterde woonvormen. Deze maken het makkelijker zelfstandig te blijven wonen. Ook kan het zorgen voor uitstel/afstel van overgang naar het verpleeghuis. - Woonwensen: De woningen beantwoorden aan de wensen van de senioren en aan eisen die helpen om de veiligheid te vergroten. Dit betekent dat zij onder meer gelijkvloers zijn zonder drempels, de ruimte geschikt is voor hulpmiddelen zoals rollators en elektrische vervoersmiddelen veilig kunnen worden gestald. Ook is er ruimte die uitnodigt voor sociale contacten om eenzaamheid tegen te gaan.

- Rolstoeltoegankelijk: Op basis van (schaarse) landelijke data weten we dat ca 1% van alle huishoudens een bewoner heeft die gebruik maakt van een rolstoel. Dit houdt in dat 1% van alle woningen rolstoelgeschikt zou moeten zijn. Dit vraagt om uitbreiding van het aantal rolstoeltoegankelijke sociale huurwoningen. - Vernieuwende woonconcepten: We bieden ruimte aan vernieuwende woonconcepten zoals hofjeswonen, meergeneratiewoningen en wooncomplexen bestaande uit de

4.4.3 Woningen geschikt maken Preventief handelen: Wij willen de oudere woningeigenaar stimuleren om (preventief) maatregelen te treffen. Dit door hen bewust te maken van het belang om te wonen in een voor senioren geschikt en veilig huis. En inzicht te geven in het beschikbare aanbod van producten en diensten (via bijv. een Woonplan). Seniorenplus label: Alle gelabelde sociale huur wooncomplexen bestemd voor senioren zijn geschikt om daar als senior zelfstandig te wonen en thuiszorg te ontvangen en beschikken over het seniorenplus label. Gemeenschappelijke stalling: Bewoners van bestaande wooncomplexen moeten de mogelijkheid hebben om op een veilige manier dichtbij scootmobielen en elektrische fietsen te stallen en op te laden. Momenteel vindt een inventarisatie plaats om te kijken of dit ook bij andere dan seniorenwooncomplexen 3

Wonen en zorg voor senioren

-

'magic-mix'; een mengvorm van verschillende doelgroepen die naar elkaar kunnen omzien. Hierbij kijken we ook naar de mogelijkheden van intergenerationele buurten. Dat houdt in dat bij geclusterde woonvormen alleen bestemd voor ouderen het complex moet staan in een omgeving waar voldoende mensen onder de 65 jaar wonen. Ontmoeting tussen jong en oud wordt hiermee aangemoedigd. Dit leidt tot verbeterde sociale cohesie, minder eenzaamheid, meer samenredzaamheid en het verhoogt de gezondheid en het welzijn van ouderen. Bij een aantal geclusterde woningen moet ook de mogelijkheid aanwezig zijn om daarin te wonen met een zeer zware zorgvraag waarvoor men anders naar een verzorgingshuis zou moeten. Betaalbaar: We houden er rekening mee dat er een vermogende generatie ouderen aankomt maar ook mensen die minder inkomen hebben. We sluiten ons aan bij de regionale woonvisie als gaat om de definitie van betaalbaarheid. We zorgen voor betaalbare huurprijzen en bieden variatie in koopprijzen.

-

-

4.5 Ontwikkellijn 2: Een geschikte leefomgeving voor senioren Zelfstandig (kunnen blijven) wonen is meer dan het hebben van een geschikte woning. De directe omgeving van de woning bepaalt mede het woongenot, het welzijn en de mogelijkheden om zelfstandig te kunnen blijven wonen (zelfredzaamheid). Wanneer de leefomgeving senioren stimuleert om te blijven bewegen, mensen te ontmoeten en nieuwe dingen te ontdekken zorgt dit voor minder cognitieve en fysieke achteruitgang. Dit heeft een preventieve werking met als resultaat vitale senioren. Om dit te realiseren gaan we uit van de hierna omschreven ontwikkelpunten.

bewegen, te spelen en te sporten. De beweegvriendelijke omgeving is een onderdeel van de gezonde leefomgeving. Bij de inrichting van een beweegvriendelijke omgeving houden we rekening met de specifieke behoeftes van senioren.20 Ontmoeten: Als het gaat om ontmoeting dan stimuleren we dat inwoners zoveel mogelijk deelnemen aan bestaande activiteiten. En/of zelf initiatieven nemen om elkaar te ontmoeten en activiteiten te organiseren. Waar nodig en mogelijk faciliteren we dat met een ruimte, (opstart)budget of een ondersteuner. Uitgangspunt is wel dat we ontmoeting stimuleren en aanjagen, maar het organiseren van activiteiten zoveel mogelijk aan inwoners/vrijwilligers overlaten. Dat kan ook een groeimodel zijn: gaandeweg laat de ondersteuner meer over aan de groep inwoners/vrijwilligers. Ontmoetingsaanbod: Er zijn behoorlijk veel ontmoetingsmogelijkheden, maar er is ook veel onbekendheid bij inwoners met het aanbod. Er is vooral voorlichting nodig die oudere inwoners weet te bereiken.

4.5.2 Toegankelijkheid - Begaanbaar en veilig: Om er voor te zorgen dat senioren zelfstandig ergens naar toe kunnen is het van belang dat wandelen ook fietspaden goed begaanbaar zijn (geen ongelijke tegels e.d.). En dat er veilige en koele looproutes met overzichtelijke oversteekpaden zijn naar belangrijke voorzieningen voor senioren. - Bankjes: op belangrijke looproutes, maar ook in parken, is het van belang dat daar bankjes staan waarop senioren kunnen plaatsnemen (goede hoogte, op goede afstand van elkaar en met een goede grip voor senioren).

4.5.1 Beweegvriendelijke leefomgeving en ontmoeting - Bewegen; Papendrecht gaat uit van een beweegvriendelijke leefomgeving. In een beweegvriendelijke leefomgeving worden mensen gefaciliteerd, gestimuleerd en uitgedaagd om te 20

In het nog vast te stellen Mobiliteitsplan Papendrecht wordt de ruimtelijke inpassing van mobiliteit via het zogenoemde STOMP-principe beschreven. STOMP staat daarbij voor Stappen/lopen, Trappen/fietsen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service en Privéauto,

4

Wonen en zorg voor senioren 4.5.3 Bereikbaarheid Het is belangrijk dat mensen kunnen komen op plekken die voor hen van belang zijn. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden. Mede afhankelijk van de mogelijkheden van de persoon zelf kan hierbij gedacht worden aan lopen, de fiets, scootmobiel, rolstoel, een (deel)auto, (regio)taxi, het openbaar vervoer en vervoer door vrijwilligers. - Openbaar vervoer: het is van belang dat waar veel senioren wonen openbaar vervoer in de nabijheid aanwezig is en dat zij daarmee naar belangrijke voorzieningen kunnen (huisarts, winkels e.d.). Waarbij niet alleen de nabijheid maar ook goede toegankelijkheid een nadrukkelijke wens is. - Toegankelijke gebouwen: binnen openbare gebouwen en voorzieningen moeten mensen die niet zo mobiel zijn zich kunnen verplaatsen en is er een (vrij) bereikbaar mindervalidetoilet.

elkaar kan ontmoeten. Belangrijk hierbij is een divers, laagdrempelig en vindbaar aanbod voor inwoners. En bij voorkeur ook door inwoners georganiseerd en dat deze gericht zijn op verbinding. Afhankelijk van de vraag en het aanbod is dit op meerdere plekken in Papendrecht of op één (bij voorkeur centrale) plek aanwezig. 4.5.5 Kwaliteit leefomgeving Bij besluitvorming over gemeentelijk omgevingsplannen is het aan de gemeenten om ook gezondheidskundige kennis te betrekken om zo een gezonde leefomgeving te waarborgen voor haar bewoners. Voldoende groen met bankjes, speelgelegenheden voor de jeugd en veilige wandel- en fietspaden zijn in ieder geval basiselementen in de fysieke leefomgeving van de inwoners. - Verlichting: het is vanzelfsprekend dat er voldoende verlichting is bij voet- en fietspaden en dat deze ook brandt. - Hitteplan: Met de huidige klimaatveranderingen hebben we steeds meer te maken met periodes van extreme hitte. Als het heet is, is het belangrijk om meer aandacht te hebben voor mensen die niet goed voor zichzelf (kunnen) zorgen, zoals bijvoorbeeld senioren, mensen met een chronische aandoening of jonge kinderen. We maken een Papendrechts hitteplan dat voortvloeit uit het Nationaal Hitteplan.

Met het Nationaal Hitteplan maakt het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) organisaties, professionals en vrijwilligers die zijn betrokken bij de zorgverlening aan senioren en chronisch zieken extra alert op het feit dat het voor langere periode warm wordt. Zo kunnen zij passende maatregelen nemen om mensen goed te verzorgen tijdens de hitteperiode en negatieve gezondheidseffecten beperken. - Schaduwrijke plekken en routes: belangrijk in de openbare ruimte is dat wanneer het warm is dat er voldoende schaduw is. Streven is dat binnen een afstand van 300 meter van elke woning een openbare aantrekkelijke plek is. Dit is een plek van enkele honderden vierkante meters groot die voor minimaal in de helft

4.5.4 Nabijheid van voorzieningen De nabijheid van voorzieningen bepaalt ook de mate van zelfstandigheid van senioren. Aangezien voor de meeste senioren de mogelijkheden om auto te rijden en te fietsen op den duur verminderen, is de loopafstand tot de voorzieningen een belangrijke maatstaf voor een geschikte leefomgeving. Noodzakelijk voor senioren is in ieder geval dat een huisarts en een supermarkt door hen zelf te bezoeken zijn. Bij voorkeur zouden in de buurt ook andere winkels, de apotheek, het openbaar vervoer en een zorginstelling (met mogelijk iets van dagbesteding) aanwezig moeten zijn. - Loopafstand: Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gebruikt in een onderzoek van 2019 een loopafstand van maximaal 500 met over de weg als loopafstand die senioren met mobiliteitsbeperkingen kunnen overbruggen. Bij eventuele nieuwbouw van seniorenhuisvesting streven we ernaar dat er binnen een straal van 500 meter een huisarts, een supermarkt en een halte voor het openbaar vervoer aanwezig is. - Ontmoetingsmogelijkheden: van belang is dat mensen elkaar kunnen ontmoeten. In de openbare ruimte stimuleren we dat door bankjes te plaatsen. Maar er zijn ook andere plekken waar men 5

Wonen en zorg voor senioren 4.6.1 Een gezonde leefstijl Een gezonde leefstijl heeft een positieve invloed op vitaliteit. Het gaat dan vooral om gezonde en voldoende voeding, voldoende bewegen en het stimuleren van hersengezondheid/mentale fitheid. - Voorlichting: Het is belangrijk om in te zetten op goede voorlichting over het belang van een gezonde leefstijl, hoe je dat kan bereiken en wie/wat je daarbij kan helpen. - Behoefte en interesse: Het is van belang om aan te sluiten bij de behoefte en interesse van senioren. - Agenderen: We dragen bij aan de agendering van gezonde voeding en ondervoeding bij senioren. Ondervoeding wordt vroegtijdig gesignaleerd door professionals (Integraal zorgakkoord).

schaduw heeft. Deze plek is aantrekkelijk ingericht en heeft ziten/of speelmogelijkheden. 4.5.6 Werken aan een zorgzame buurt De ontwikkellijnen 1 en 2 komen samen in de ingrijpende meerjarige gebiedsontwikkeling waar Woonkracht10, samen met partners, mee aan de slag gaat in de wijk Kraaihoek. De daar aanwezige sociale huurwoningen zullen deels worden verduurzaamd en verbeterd en deels worden gesloopt waarna er woningen worden teruggebouwd. De ontwikkeling vindt plaats binnen het concept Zorgzame Buurt; een gemengde woonwijk waar ruimte, oog en aandacht is voor elkaar. Waar iedereen naar tevredenheid kan wonen en leven met of zonder begeleiding: gezinnen, starters, ouderen en jongeren. Binnen de wijk is ruimte voor verschillende doelgroepen die met elkaar zorgdragen voor laagdrempelig ontmoeten en ontzorgen. Familie en vrienden wonen dicht bij hun naasten zodat oudere bewoners zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Om dit alles te doen slagen is de betrokkenheid van de bestaande bewoners in de wijk van groot belang. Immers zij zullen straks met elkaar de zorgzame buurt moeten dragen.

4.6.2 Onderdeel uitmaken van een netwerk - Netwerk stimuleren: We stimuleren dat inwoners een netwerk van familie, vrienden en bekenden hebben. Dit doen we op verschillende manieren: sport/bewegen/cultuur als middel voor ontmoeting in te zetten, een laagdrempelig gevarieerd aanbod van ontmoetingsmogelijkheden, als gemeente meedoen aan Eén tegen eenzaamheid, professionals maken inwoners er bewust van en stimuleren hen contacten met anderen aan te gaan.

4.6 Ontwikkellijn 3: Vitale zelfredzame senioren zowel geestelijk als fysiek Senioren willen net als anderen meedoen, zelfstandig blijven en eigen regie houden. Senioren willen deelnemen in de maatschappij en een rol blijven vervullen. Kortom senioren willen vitaal en zelfredzaam zijn en blijven. Dit is een goede ontwikkeling als we kijken naar het toenemende personeelstekort en de stijgende zorgkosten. Senioren zijn vitaler oud dan vroeger, maar verlies aan functies is helaas voor veel senioren onvermijdelijk. Het hoort bij het leven. Met daarbij het gegeven dat de ene senior langer vitaal en zelfredzaam blijft dan de ander. En dat dit niet (volledig) beïnvloedbaar is. Desondanks streven we wel naar vitale zelfredzame senioren, maar zijn we ons ervan bewust dat dit niet voor iedere senior geldt.

4.6.3 Zingeving: zinvolle invulling van de dag Zingeving gaat over wat je leven zin geeft. Het gaat over de betekenis die we aan gebeurtenissen geven. Wat je leven echt de moeite waard maakt. Er zijn verschillende soorten zingeving. Het gaat onder meer om het idee dat senioren het gevoel hebben nog te kunnen bijdragen aan de maatschappij. Oudere mensen dit gevoel geven kan door een zinvolle daginvulling aan te bieden. - Zinvolle daginvulling: we bereiken senioren door hen aan te spreken op hun passie of hun werkverleden en moedigen ze aan mee te doen.

6

Wonen en zorg voor senioren 4.6.4 Benutten van de zilveren kracht Iets meer dan de helft van de senioren doet (bijna) nooit vrijwilligerswerk. Hier liggen kansen voor zowel de senior zelf als voor de samenleving. Immers hun ervaring en kennis kan tot nut zijn van anderen en zij blijven zo deel uitmaken van de maatschappij. - Activeren: We willen meer senioren verleiden om zich als vrijwilliger in te zetten binnen allerlei verenigingen en/of activiteiten die plaatsvinden. Werkgevers worden aangezet om daar waar mogelijk zogenaamde seniorenbanen te creëren. 4.6.5 Digitale vaardigheden, domotica en digitale zorg We willen dat de ondersteunings- en zorgvraag zoveel mogelijk digitaal wordt verleend en waar het kan wordt ingezet op arbeidsbesparende innovaties. Digitale technologieën helpen senioren hun zelfstandigheid te behouden en hun kwaliteit van leven te bevorderen. Wanneer zij gewend zijn aan deze technologieën ervaren zij een vergelijkbare of verhoogde kwaliteit van leven door de inzet van digitale zorg en ondersteuning. - Digitale vaardigheid: Inzet op digitale vaardigheden is van belang voor de senior zelf (zelfredzaamheid) en van belang voor de samenleving (geen/minder personele inzet en lagere kosten). - Bewustwording: We helpen senioren bewust te worden van de mogelijkheden die domotica en digitale zorg hen kunnen bieden.

Zowel ten behoeve van de senior zelf (zelfredzaamheid/langer zelfstandig wonen, comfort en fun) en de samenleving (geen/minder personele inzet en lagere kosten). 4.6.6 Valpreventie Elke 5 minuten belandt een 65-plusser op de Spoedeisende Hulp na een valongeval. Dit is slechts 10% van het totaal aantal valongevallen van senioren. De gevolgen van een val zijn enorm, zowel in persoonlijk leed als maatschappelijke zorgkosten. Een valongeval heeft veel impact op de zelfredzaamheid van senioren, het langer thuis kunnen wonen en de kwaliteit van leven. Met een integrale laagdrempelige aanpak valpreventie proberen we het aantal valongevallen te verminderen.

-

Informeren: We willen senioren bereiken met informatie over valpreventie en hen het belang daarvan in te laten zien; Verhoogd valrisico: We lichten mantelzorgers voor over het als mantelzorger ondersteunen van senioren met een verhoogd valrisico; Aanbieden: We bieden erkende beweeg interventies met een laagdrempelige toegang. Zowel voor in huis als voor voorkomen van fietsongevallen. Waar mogelijk leiden we senioren, na de interventie, toe naar bestaand sport- en beweegaanbod.

4.7. Ontwikkellijn 4: Passende ondersteuning Passende zorg is zicht hebben op de effectiviteit van de geboden zorg zodat (informele) zorgverleners kunnen doen wat senioren willen en nodig hebben. Bij het bieden van ondersteuning is het belangrijk om uit te gaan van hetgeen senioren willen, nodig hebben maar ook nog zelf kunnen (persoonsgericht). Wat passend is, kunnen de senioren, mantelzorgers en betaalde zorgverleners op basis van goede kennis het beste samen bepalen. Er is sprake van een brede intake (onderzoek), waarbij integraal gekeken wordt wat mensen nodig hebben maar vooral ook wat mensen zelf willen, kunnen en beschikbaar is. Bij complexe vraagstukken werken huisartsen en wijkverpleegkundigen samen met de specialist ouderengeneeskunde of de verpleegkundig specialist. Steeds gericht op welbevinden. We kijken naar elkaar om en iedereen pakt hierin een verantwoordelijkheid zodra iemand zorg of ondersteuning nodig heeft: van buren en naasten tot de overheid en private partijen (=samenredzaamheid). Voor inwoners die ondersteuning nodig hebben van anderen dan hun netwerk, is dit zo dichtbij mogelijk georganiseerd. Senioren en hun netwerk kunnen laagdrempelig bij Sterk Papendrecht terecht voor informatie en advies. Sterk Papendrecht maakt hen wegwijs in het enorm uitgebreide aanbod van ondersteuning.

Daarbij biedt Sterk Papendrecht ook zelf bepaalde vormen van ondersteuning aan.

Wonen en zorg voor senioren We hebben in het bijzonder oog voor de meest kwetsbare senioren. Ook wanneer senioren intramuraal wonen, blijft de verbinding met de samenleving belangrijk. 4.7.1 Reablement (herstelgerichte ondersteuning en zorg) Dit concept gaat uit van het onafhankelijk maken van senioren van de ondersteuning en zorg. Dit door hen te leren (weer) zichzelf te helpen. Het toepassen van dit principe vraagt iets van senioren zelf, maar ook van professionals (nl. een andere kijk op ondersteuning en zorg). Reablement wordt ingezet om de zelfredzaamheid te bevorderen en daarmee een ondersteunings- en/of zorgvraag te verminderen maar ook als preventieve maatregel om een zorgvraag te voorkomen. - Aansluiten: Waar nu nog vaak veel uit de handen van senioren wordt genomen als zij in zorg komen, gaan ondersteuning en zorg meer aansluiten bij wat zij (en hun omgeving) willen en kunnen. De inzet van de Wmo-consulenten sluit hierop aan waarbij de intake meer het karakter van een zelfzorggesprek krijgt. 4.7.2 Sterke basiszorg voor senioren (Integraal zorgakkoord) Sterke en doeltreffende basiszorg zorgt ervoor dat senioren zorg en behandeling krijgen die bijdragen aan gezondheid en kwaliteit van leven. Van zorgprofessionals die met plezier hun werk doen.

Senioren zijn gebaat bij aanspreekbare en herkenbare organisaties die zowel de planbare als de niet planbare zorg kunnen leveren. - Samenwerking: We bevorderen de samenwerking voor senioren binnen de basiszorg: tussen medisch en sociaal domein en tussen Zvw en Wlz. We zetten daarbij de mogelijkheden en middelen in die we als gemeente hebben binnen het Integraal zorgakkoord (IZA). - Bevorderen: Er zijn goede voorbeelden waar het medisch domein (zorgprofessionals) en Wmo-consulenten samenwerken om te bepalen wat iemand aan ondersteuning én zorg nodig heeft. We zullen dit op grotere schaal bevorderen en nog verder inzetten op samenwerking zorg en sociaal domein, bijvoorbeeld met welzijn op recept.

4.7.3 De inzet van informele zorg (mantelzorgers en vrijwilligers) Mantelzorgers en zorgvrijwilligers zijn keihard nodig bij het leveren van zorg en ondersteuning aan onze senioren. Zo kunnen we senioren een zo aangenaam mogelijke 'oude dag' geven, (toenemende) personeelstekort voorkomen en de zorg betaalbaar houden. Er zal een (nog) groter beroep gedaan gaan worden op het familie- en sociale netwerk om basale zorgtaken op te pakken. Mogelijk kunnen daar domein overstijgende samenwerkingen en het inzetten van een zorgarrangeur ondersteunend bij zijn. - Waarderen: We waarderen mantelzorgers en vrijwilligers. Ze voelen zich gezien. - Mantelzorgers: Waar nodig ondersteunen we mantelzorgers bij hun zorgtaken. Denk hierbij aan het geven van informatie & advies, het bieden van praktische en emotionele ondersteuning, respijtzorg of uitbreiding mantelzorgcompliment. - Vrijwilligers: We ondersteunen vrijwilligers door het geven van informatie en advies als er zaken zijn waar zij tegenaan lopen bij het verrichten van hun vrijwilligerswerk. 4.7.4 Voldoende zorgpersoneel Wanneer de ondersteuningsvraag van de inwoner niet zelf of door informele ondersteuning kan worden opgelost wordt professionele ondersteuning/zorg ingezet. - Werken in de zorg moet aantrekkelijker worden. Van werkgevers vraagt dit goed werkgeverschap. Daarbij gaat het zowel om het werven als behouden van personeel.

Denk hierbij aan goede (financiële) waardering, goede (bij)scholing, meer zeggenschap van personeel, aanpak van de regeldruk. - Draagkracht: Belangrijk is dat er een goede samenwerking is tussen formele en informele zorgverleners. Hierbij gaat het om het luisteren naar elkaar, kennis overdragen, afstemming van werkzaamheden (wie doet wat), goede bereikbaarheid en de draagkracht van de informele zorgverleners in de gaten houden.

Wonen en zorg voor senioren 4.7.5 Het inzetten van domotica en E-health Senioren ervaren een vergelijkbare of verhoogde kwaliteit van leven door de inzet van digitale ondersteuning. Door hen te ondersteunen bij de inzet van slimme innovaties en technologie wordt hun kwaliteit van leven verder bevorderd. Belangrijkste uitdaging is het toegankelijk houden van de zorg. - Digitale aanvraag: Ondersteunings- en/of zorgvragen worden zoveel mogelijk digitaal ingediend (WOZO). - Digitale ondersteuning: Waar nodig en als het kan verlenen we ondersteuning zoveel mogelijk digitaal. Daarbij rekening houdend met de (on)mogelijkheden van de cliënt. We zetten in op werkbesparende technologieën en innovaties. - Ondersteuning van gebruik: We ondersteunen senioren bij de inzet van slimme innovatie en technologie (aanleren digitale vaardigheden). We betrekken hierbij zorgorganisaties en de bibliotheek. 4.7.6 Bureaucratie verminderen/Minder administratieve lasten We blijven ons ervoor inzetten om de bureaucratie in de zorg en de regeldruk bij zorgprofessionals aan te pakken. Dit is nodig ten behoeve van het werkplezier en het schaarse personeel in te kunnen zetten voor hun primaire taak (het leveren van zorg en ondersteuning). Daarnaast zorgt bureaucratie voor veel negatieve energie bij mantelzorgers waardoor de kans op overbelasting toeneemt.

- Vereenvoudiging: Daar waar mogelijk halen we dubbele registratiemomenten uit procedures en voorkomen we onnodige administratieve handelingen. 4.7.7 Een dementievriendelijke gemeente Een dementievriendelijke gemeente zet zich actief in om mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. Een dementievriendelijke gemeente stimuleren: Daarbij richten we ons op het vergroten van kennis, actieve

-

samenwerking tussen partijen, het stimuleren en ondersteunen van inwoners en organisaties die zich inzetten voor een dementievriendelijke gemeente en het ondersteunen van mensen met dementie en hun mantelzorgers. Samen oud worden: Onze inzet is dat echtparen, indien één van hen moet worden opgenomen in verband met dementie niet uit elkaar worden gehaald en dat zij samen in Papendrecht kunnen blijven wonen.

5. Het vervolg: actieagenda met fasering Na vaststelling in de gemeenteraad van Papendrecht gaan we verder aan de slag met de partners waarmee we deze visie hebben opgeteld. Zij onderschrijven de maatschappelijke opgave, delen het gevoel van urgentie en zijn het eens over het toekomstperspectief en de nieuwe norm. We hebben de intentie om dit alles met hen samen uit te werken. Uiteraard zijn andere partijen welkom om zich gaandeweg aan te sluiten. Iedere partner draagt bij op een wijze die past bij haar/zijn te onderscheiden verantwoordelijkheid, ervaring en expertise De ontwikkellijnen uit hoofdstuk 4 verwerken we in gezamenlijke actieagenda’s waarin we een fasering aanbrengen in alle uit te voeren acties. Jaarlijks stellen we de agenda’s bij, zijn continue alert op nieuwe ontwikkelingen en passen zo nodig de acties aan.

Wonen en zorg voor senioren

Papendrechts Woonplan 2020 – 2030 (gebaseerd op het regionale woonplan) Wij willen de woningeigenaar stimuleren om (preventief) maatregelen te treffen door hen bewust te maken van het belang om te wonen in een voor senioren geschikt huis en inzicht te geven in het beschikbare aanbod van producten en diensten. Door nieuwbouw aan kwaliteitseisen te toetsen (het zogenaamde GPR Gebouw) hopen wij dat het aanpassen van woningen in de toekomst eerder uitzondering dan regel zal zijn. Woningen die aan GPR Gebouw voldoen zijn namelijk in principe aanpasbaar en levensloopbestendig.

Bijlage 1: Relevante kaders Kompas Sociaal Domein 2021-2024 gemeente Papendrecht Een gezond, veilig, sterk, sociaal en inclusief Papendrecht, waar alle inwoners de ruimte hebben om mee te doen. We willen als gemeente senioren helpen om in hun vertrouwde omgeving zelfstandig oud te worden en een goede kwaliteit van leven te behouden. Dat houdt in dat er voldoende geschikte woningen moeten zijn voor senioren. Maar er moet ook voldoende goede zorg en ondersteuning zijn als senioren minder zelfredzaam worden. Of zelfs zorgbehoevend en dat niet zelf of met hulp uit hun netwerk kunnen oplossen.

Behalve dat eengezinswoningen eigenlijk niet meer geschikt zijn voor senioren belemmeren senioren in eengezinswoningen ook de doorstroming op de woningmarkt. En die doorstroming is juist van belang om bijvoorbeeld ook starters op de woningmarkt een kans te geven. Wij willen daarom onderzoeken of en hoe wij senioren toch kunnen overhalen om een volgende stap in de wooncarrière te zetten. Daarnaast worden ontwikkelende partijen aangemoedigd om innovatieve woonvormen te ontwikkelen en te realiseren.

Omgevingsvisie gemeente Papendrecht We gaan voor een krachtige gemeenschap waarin de leefomgeving beweging, ontmoeting en ontplooiing stimuleert. Een gemeenschap die zorgt voor het welzijn, ontwikkeling en perspectief van haar inwoners. Bovendien een gemeente die investeert in een gezonde en veilige leefomgeving met oog voor de benodigde klimaatadaptatie en energietransitie. De twee-eenheid van sociale en fysieke duurzaamheid is zo bepalend voor de toekomst van Papendrecht dat het doorslaggevend moet zijn voor onze toekomstige keuzes. Als gemeente bieden we een gevarieerd woonaanbod waarbij iedere inwoner de mogelijkheid krijgt om door te stromen binnen diens buurt. De woonomgeving draagt bij aan het versterken van ontmoeting en verbinding tussen mensen en daarmee de ontwikkeling en het welzijn van onze inwoners. Woongebieden zijn gezond, duurzaam en toekomstbestendig ingericht met een goede ruimtelijke kwaliteit.

Vitaliteitsakkoord Papendrecht 2021 Het Vitaliteitsakkoord Papendrecht bestaat uit het sport- en preventieakkoord. Het is een middel om richting te geven aan gemeenschappelijke ambities voor vitale en gezonde inwoners. Speciale aandacht is er voor het 'vitaal ouder worden'. In mei/juni 2023 is er herijking van het Vitaliteitsakkoord. Dit kan leiden tot aanpassingen van het huidige akkoord.

3

Wonen en zorg voor senioren bij een meer wijk of buurtgerichte aanpak. En hoe dan om te gaan met toegang, beschikking en financiering. 4. Vitaal ouder worden/re-ablement: verkennen mogelijkheden om bij een aanvraag voor of het bieden van een maatwerkvoorziening de focus nog meer te leggen op het aanbieden van vaardigheden om op korte termijn dingen (weer) zelf te kunnen doen. 5. Innovatie: verkennen mogelijkheden en wensen rond innovatie binnen de maatwerkvoorzieningen. Hierbij kan zowel product als proces- en systeeminnovatie betrokken worden.

Nota lokaal gezondheidsbeleid 2020-2023 (looptijd wordt waarschijnlijk verlengd tot en met 2024) In het gezondheidsbeleid zijn senioren als doelgroep benoemd die extra aandacht krijgen. Daarbij gaat het om gezond gewicht (m.n. ondervoeding), mentale gezondheid (m.n. eenzaamheidsbestrijding), doorbreken vicieuze cirkel van armoede en gezondheid, kloof verkleinen tussen het gezondheidsaanbod & inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden, meer bewegen voor senioren, valpreventie en het opstellen van een lokaal hitteplan.

Beheerplan openbare ruimte In 2022 is het Beheerplan openbare ruimte door het college vastgesteld. Het beheerplan openbare ruimte concretiseert de ambities met betrekking tot de openbare ruimte vanuit de Omgevingsvisie. Als basis gelden de huidige kaders die zijn vastgesteld binnen de gemeente. Het beheerplan openbare ruimte maakt inzichtelijk hoe, waar, wanneer en tegen welke kosten de verschillende beheeronderdelen in Papendrecht worden beheerd en onderhouden om de kwaliteit en functie in stand te houden. Het uitgangspunt is om de leefomgeving voor de inwoners van Papendrecht aantrekkelijk te houden of te verbeteren.

Toekomstbestendige Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) We zien een toenemende vraag naar maatschappelijke ondersteuning. Dit in verband met de vergrijzing en een aantal ontwikkelingen in het zorglandschap door onder meer landelijke akkoorden en wetgeving. Daarbij hebben we ook te maken met de arbeidsmarktproblematiek die ook de aanbieders van maatschappelijke ondersteuning raakt. Regionaal wordt daarom een bestuursopdracht ontwikkelt met als doel om een aanpak te ontwikkelen op de toenemende vraag en de arbeidsmarktproblematiek. Met daarbij de vraag wat we kunnen doen om de Wmo toekomstbestendiger te krijgen en houden. Daaronder komt een aantal lijnen te hangen: 1. Gezamenlijk werven, opleiden en behouden 2. Toegang: eenduidigheid en kwaliteit, afspraken wachtlijsten en inzet technologie en informatie over langer zelfstandig thuis wonen 3. Meer in de buurt: verkennen wensen en mogelijkheden om ook de aanbieders van maatwerkvoorzieningen te betrekken

Zorgzame buurten van Woonkracht10 Een wijk waar iedereen lekker kan wonen en leven, gezinnen, starters, ouders, jongeren met of zonder begeleiding. Er is een variëteit aan woningen, woningtype, woonconcepten en prijsklassen, voor elk wat wils. De woningen zijn flexibel indeelbaar en zijn aanpasbaar aan de actuele woon- of zorgvraag. Familie en vrienden kunnen dicht bij hun naasten wonen. De woonomgeving is aantrekkelijk ingericht en toegankelijk en er zijn veel ontmoetingsmogelijkheden. Bewoners kunnen zo lang mogelijk thuis wonen. Zorg wordt aan huis geleverd, maakt gebruik van slimme domotica 3

Wonen en zorg voor senioren oplossingen en is op maat. Er is veel aandacht voor het welzijn en de gezondheid van bewoners. Er worden allerlei activiteiten georganiseerd, voor en door bewoners, gericht op verbinding. Zelfredzaamheid wordt gestimuleerd. Bewoners hebben oog en aandacht voor elkaar en voor de wijk. Er wordt geluisterd naar bewoners en ingezet op wat nodig is. De wijk heeft veerkracht. De krachten in de wijk worden optimaal benut, dat biedt nieuwe kansen. Ook voor mensen met een hulpvraag is er plaats in de wijk. Maar boven al zijn de bewoners trots op hun wijk! De nieuwe woningen, de gebouwen, de bijhorende ruimte eromheen, de inrichting van de ruimten moeten hier een bijdrage aan leveren. Alle partijen die wonen en werken in de wijk werken met vereende krachten samen en geven hier invulling aan.

reageren op woningen met een doorstroomlabel. Woonkracht10 zet hiervoor een doorstroommakelaar in die, indien nodig of gewenst, de woningzoekenden hierbij te begeleiden. Coalitieakkoord van het inmiddels demissionaire kabinet van VVD, D66, CDA en CU (landelijk) • Senioren moeten gezond ouder kunnen worden in hun eigen of passende omgeving. Dat betekent onder andere inzetten op meer seniorenwoningen en andere woonvormen, levensloopbestendige woningen, mantelzorg, digitale zorg, domotica en valpreventie. Daarbij mag van mensen zelf ook iets verwacht worden. Wij stimuleren gemeenten om mogelijk kwetsbare senioren vroeg in beeld te hebben en langer thuis wonen mede te faciliteren. • Voor een toekomstbestendige ouderenzorg wordt wonen en zorg stapsgewijs gescheiden zodat langer thuis wonen nog meer gestimuleerd wordt. Hierbij is expliciete aandacht voor innovatieve woonvormen en voor de mogelijkheid voor iedereen, ongeacht inkomen, om betaalbaar langer thuis te blijven wonen met zorg. • We blijven ons inzetten voor waardig ouder worden, allereerst door passende ouderenzorg. We zetten de maatschappelijke coalitie ‘Een tegen eenzaamheid’ voort. Daarnaast moedigen we de ontmoeting van jongeren en senioren aan bijvoorbeeld door een vrijwillige maatschappelijke diensttijd en woonplekken waar jongeren betaalbaar kunnen samenleven met senioren.

• Werken in de zorg moet aantrekkelijker worden. Van werkgevers vraagt dit goed werkgeverschap, waaronder gerichte verbeteringen in waardering en de onregelmatigheidstoeslag. Wij zorgen voor meer zeggenschap, een aanpak van de regeldruk, goede (bij)scholing en een betere samenwerking tussen

Rivas 2030 en Huisvestingsstrategie Rivas heeft een visie op huisvesting langdurige zorg ontwikkeld. De cliënt met een complexe zorgvraag ontvangt een eigen wijze van behandeling en leeft in een eigen ritme. Maar wordt daarbij intensief ondersteund door het eigen informele netwerk. Het zorgpersoneel richt zich op de verzorgende handelingen, observatie van gedrag, medicatie en faciliteert het informele netwerk. Het best passende woonconcept voor Rivas is een eigen volwaardig appartement met eigen voordeur, huis- en slaapkamer, sanitair en een kleine keuken. Het woonzorgcomplex is laagdrempelig voor het informele netwerk. Niet alleen door de uitstraling, maar ook door de situering ten opzichte van winkels. Alle appartementen worden ondersteund door domotica voor de veiligheid van de cliënten en de ondersteuning van de zorgmedewerkers. Woonkracht10 Doorstroombeleid Woningzoekende 55-plussers in een 4-kamer eengezinswoning kunnen met voorrang verhuizen naar een gelijkvloerse seniorenwoning of een gelijkvloerse woning met lift. Zij kunnen hiervoor een doorstroomindicatie aanvragen, waarmee ze kunnen 3

Wonen en zorg voor senioren (in)formele zorgverleners. Ook moet meer uren werken in de zorg lonend zijn.

Wet langdurige zorg (Wlz) Bij zorg vanuit de Wlz gaat het om zorg met verblijf in een instelling of thuis. Om in aanmerking hiervoor te komen, heeft iemand 24 uur per dag zorg in de nabijheid of permanent toezicht nodig. Er moet dus dag en nacht iemand in de buurt zijn of toezicht houden, anders kan er iets ernstig misgaan. Daarnaast heeft diegene deze zorg blijvend nodig (levenslang). De zorgkantoren zijn verantwoordelijk voor de organisatie van de Wlzzorg, die binnen hun regio wonen.

Het Integraal Zorgakkoord De toegankelijkheid, kwaliteit en de betaalbaarheid van de zorg staat onder druk. Dit akkoord wil dat er actie wordt ondernomen om de zorg toekomstbestendig te maken. Op de werkagenda staan de volgende acht punten: 1. Passende zorg: waardegedreven – samen met de patiënt, pakket en kwaliteit 2. Regionale samenwerking 3. Versterking organisatie eerstelijnszorg 4. Samenwerking sociaal domein, huisartsenzorg en ggz 5. Gezond leven en preventie 6. Arbeidsmarkt en ontzorgen zorgprofessionals 7. Digitalisering en gegevensuitwisseling 8. Contractering Zorgverzekeringswet

Zorgverzekeringswet (Zvw) De Zorgverzekeringswet regelt de verplichte volksverzekering voor geneeskundige zorg. In dit kader is vooral de o.b.v. deze wet verstrekte persoonlijke verzorging en verpleging via de wijkverpleegkundige van belang. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo regelt hulp en ondersteuning voor inwoners, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen en deel kunnen blijven nemen aan de maatschappij. De gemeente is hiervoor verantwoordelijk. Het gaat bijvoorbeeld om hulp bij het huishouden, begeleiding en dagbesteding, het verstrekken van hulpmiddelen en woningaanpassingen en ondersteuning om de mantelzorger tijdelijk te ontlasten.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het kabinet richt zich met dit akkoord onder meer op de vitaliteit van het toenemend aantal senioren. Het GALA heeft de volgende doelen: 1. Terugdringen gezondheidsachterstanden 2. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten 3. Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis 4. Een gezonde leefstijl 5. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid 6. Vitaal ouder worden 7. Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie infrastructuur De gemeente ontvangt hiervoor extra geld van het rijk. Dit geld is voor de periode 2023 t/m 2026. 33