Bijlage 1 - Rapportage haalbaarheidsonderzoek VO-scholen.pdf
Tekst van het document
bouwen zijn compact, waarmee wordt voldaan aan de vraag om duurzaam ruimtegebruik.
belangrijke aandachtspunten waarvoor maatregelen nodig zijn. In dit scenario zijn de aan-
Ook in dit model blijft aan de Van der Palmstraat voldoende ruimte over om de omgeving
dachtspunten ten aanzien van verkeer en vervoer voor het gebied rond de Van der Palm-
groen, beweegvriendelijk, klimaatadaptief en natuurinclusief in te richten, met aandacht
straat groter, complexer en mogelijk kostbaarder dan in de andere scenario's. Dit wordt
voor de versterking van doorgaande groene en blauwe structuren. In de verdere uitwerking
veroorzaakt door de omvang van de ontwikkeling en de verkeersaantrekkende werking.
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
44
Combinatiekansen
geven. Clustering van sportvoorzieningen op één locatie biedt meer kansen voor een divers
In dit scenario wordt er geen nieuwe sportvoorziening gerealiseerd aan de Vijzellaan. Voor
aanbod aan sportruimten. En door de fysieke nabijheid van sportvoorzieningen zijn het
de bestaande verouderde gymzaal aan de Stellingmolen betekent dit dat hiervoor een af-
sportaanbod en de sportdocenten nadrukkelijk verbonden aan de leergemeenschap die
zonderlijke oplossing moet worden gevonden. In dit scenario komt de Vijzellaan geheel
een school vormt. Scenario 4 sluit aan bij het advies van onderwijsorganisaties en weten-
voor woningbouw beschikbaar en hier kan een aantrekkelijk woonklimaat worden gereali-
schappelijk onderzoek om leerlingen met verschillende niveaus en achtergronden niet te
seerd.
scheiden, maar te mengen (zie bijlage 8).
Onderwijsvisie
Draagvlak
Op basis van de visie op onderwijs en samenwerking van het Willem de Zwijger College en
Uit de gevoerde gesprekken op de inloopavonden blijkt dat er breed draagvlak is voor het
CSG De Lage Waard wordt dit door de scholen scenario niet gunstig beoordeeld. Er worden
behouden van en het investeren in de vernieuwing van de schoolgebouwen. Ook de ge-
weliswaar schoolgebouwen gerealiseerd waarin de eigen identiteit, het eigen onderwijs-
meenteraad heeft uitgesproken grote waarde te hechten aan deze voor het dorp belangrijke
concept en de eigen pedagogische visie herkenbaar zijn, maar door de clustering van meer-
voorzieningen.
dere onderwijsvoorzieningen op één locatie ontstaat een gemengde campus met ca. 4.000 kinderen van 2 – 18 jaar. Dit vraagt bijzondere aandacht voor de sociale veiligheid van de
Uit de gesprekken blijkt tevens dat er bij elk scenario aandachtspunten en zorgen worden
jongste kinderen en dit argument weegt voor beide scholen zwaar. Daarnaast hechten de
benoemd. Zo vinden omwonenden het belangrijk dat er voldoende parkeergelegenheid bij
scholen waarde aan het behoud van hun eigen locatie en het behoud van fysieke afstand
de schoolgebouwen komt, ook ten behoeve van avondgebruik. Als er op de locaties wo-
tot elkaar.
ningbouw gerealiseerd wordt, dan liever geen hoogbouw. Bij realisatie van een schoolgebouw op de locatie Douwes Dekkerlaan dan is verkeersveiligheid, mede vanwege de
Daar staat tegenover dat door het mengen van de leerlingenpopulatie, ongeacht het niveau,
aanwezigheid van basisscholen in het gebied, een aandachtspunt. Bij de Vijzellaan hebben
onderling contact tussen leeftijdsgenoten in verschillende leerwegen op school mogelijk is.
omwonenden de voorkeur voor bebouwing op het sportveld achter de school in plaats van
Dit scenario draagt bij aan kansengelijkheid voor alle leerlingen ongeacht het schooladvies
het sportveld aan de voorzijde. Uit de reacties blijkt dat het algemene gevoel is dat een
in groep 8. Het biedt daarnaast ook brede ontwikkelingsmogelijkheden voor alle leerlingen
groot aantal leerlingen in één gebied ongewenst is. Dit worden ingegeven door zorgen over
door de beschikbaarheid van bijzondere voorzieningen en vakdocenten nabij (denk aan
verkeer en sociale veiligheid. Bij de verdere uitwerking is het van belang om, ongeacht het
muziek, drama, beeldende vorming). Bovendien biedt dit scenario de mogelijkheid voor
gekozen scenario, in gesprek te blijven met stakeholders.
medegebruik van voorzieningen voor het beroepsgerichte onderwijs aan andere leerwegen waaronder de nieuwe leerweg met praktijkgericht programma (nu nog Gemengde Leerweg en Theoretische Leerweg) en de talenontwikkelingsprogramma’s voor havo/vwo-leerlingen. Beide scholen vrezen dat het samenvoegen van twee verschillende onderwijsconcepten en pedagogische visies in één sportgebouw onoverzichtelijk is en zorgt voor onduidelijkheid bij leerlingen. In dit scenario wordt het delen van voorzieningen voor beroepsgericht onderwijs op dit moment niet voorzien, maar dit scenario biedt wel kansen om hier in de toekomst vorm aan te Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
45
12. Financiën
aanzienlijk verhoogd, wat betekent dat de bedragen als opgenomen in de Papendrechtse
Er is vanuit verschillende perspectieven gekeken naar de kosten die samenhangen met de
nen van de normvergoeding uitgegaan van de geïndexeerde normbedragen10 per 2021 van
vernieuwing van de scholen. Vanuit de gemeentelijke bekostigingsmethodiek is de norm-
de VNG. In tabel 10 is de berekende normvergoeding opgenomen. De bedragen bevatten
vergoeding bepaald en vanuit de verwachte kosten zijn de scenario’s voor toekomstbesten-
zowel de vergoeding voor de onderwijsvoorziening als de benodigde voorziening voor be-
dige huisvesting van VO-scholen financieel doorgerekend. Dit onderzoek betreft een
wegingsonderwijs (gymzalen). In bijlage 9 zijn de uitgangspunten voor de normvergoeding
momentopname op basis van de huidige inzichten en het globale karakter van de beschik-
opgenomen en in bijlage 10 is de uitgewerkte berekening per school opgenomen.
bare informatie. Op hoofdlijnen werkt de bekostigingssystematiek als volgt:
verordening verouderd zijn. Daarom is voor dit haalbaarheidsonderzoek voor het bereke-
Tabel 10: Normvergoeding op basis van de Verordening peiljaar 2021
School
Aantal leerlingen
Normbehoefte
Normvergoeding
Normbedrag/ m² bvo
Het normbedrag is een bedrag per vierkante meter bruto vloeroppervlakte (BVO). Het
CSG DLW - Burg. Keijzerweg
689
7.800 m²
€ 19.535.000
€ 2.526
budget voor de bouw- en bijkomende kosten wordt bepaald door het normbedrag te
CSG DLW - Vijzellaan
1.110
8.800 m²
€ 20.525.000
€ 2.337
vermenigvuldigen met de ruimtebehoefte (in BVO) van de school. In het normbedrag is
Willem de Zwijger College
1.249 10.500 m²
€ 24.415.000
€ 2.342
geen rekening gehouden met aanvullende kosten die volgen uit onder andere locatie
Totaal
3.048 27.100 m²
€ 64.475.000
€ 2.393
gebonden meerkosten, het Kwaliteitskader VO en het Programma van Eisen Frisse scholen.
In bovengenoemde normkosten is geen rekening gehouden met een vergoeding voor eer-
Er wordt door de gemeente een realistisch budget vastgesteld voor het realiseren van
ste inrichting van de gebouwen (meubilair) omdat de scholen hierop geen aanspraak meer
onderwijshuisvesting, in aansluiting op het overeengekomen kwaliteitskader (vigerend
op kunnen maken. Eventuele vervanging van meubilair is voor rekening van de scholen
bouwbesluit – niveau nieuwbouw, BENG en aangevuld met eisen frisse scholen);
zelf. Zij ontvangen hiervoor vergoeding vanuit het Rijk.
12.1
Normvergoeding o.b.v. verordening
12.2
Investeringskosten o.b.v. scenario’s
De wijze van bekostiging van onderwijshuisvesting is verankerd in de Verordening9. De
De investeringskosten voor de scenario’s zijn berekend op basis van een aantal uitgangs-
gemeente heeft een zorgplicht. Dit betekent dat de investering in onderwijshuisvesting door
punten. In bijlage 9 is een overzicht van deze uitgangspunten opgenomen. Belangrijk hierbij
de gemeente bekostigd kan worden vanuit de middelen die zij hiervoor krijgt via het Ge-
is dat het prijspeil van de investeringskosten juli 2021 is aangehouden. Voor de bouwkos-
meentefonds.
ten is uitgegaan van gebouwen conform het kwaliteitsniveau Bouwbesluit, waarvoor vanaf januari 2021 BENG een eis is en er is rekening gehouden met Frisse scholen klasse B. Bij
In de Verordening is de methodiek opgenomen voor de wijze van bekostiging van onder-
nadere uitwerking in een vervolgfase kunnen andere uitgangspunten (ambitieniveau) gel-
wijshuisvesting via de normkostenvergoeding. De VNG indexeert deze normkosten jaar-
den waardoor een ander kostenplaatje ontstaat. Ook kunnen wijzigingen in wet- en regel-
lijks. In Papendrecht is ervoor gekozen de normkosten in de vigerende Verordening (uit
geving tot een ander investeringsniveau leiden.
2015) niet te actualiseren. In de periode 2015 – 2021 is de normvergoeding vanuit de VNG
9 10
Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Papendrecht 2015. Normbedragen modelverordening voorziening huisvesting onderwijs VNG 2021.
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
46
12.2.1
Investeringskosten per scenario
Tabel 11: Investeringskosten per scenario inclusief BTW, prijspeil juli 2021 Scenario 1: Praktijk centraal
Bij het berekenen van de kosten per scenario is een uitsplitsing gemaakt in enerzijds de
A. Investering onderwijshuisvesting m² bvo
kosten die samenhangen met onderwijshuisvesting (kosten die volgen uit de normen vanuit
Vijzellaan
de Verordening) en overige kosten. Alle gepresenteerde bedragen zijn inclusief BTW (niet verrekenbaar voor onderwijshuisvesting). A. Investering onderwijshuisvesting
Scenario 2: Twee keer één investering
A. Investering onderwijshuisvesting m² bvo Investering totaal Vijzellaan
DLW - VMBO T/ Havo / VWO
8.700
€
22.430.000
DLW - Havo / VWO
7.400
€
19.040.000
Gym VO 1
1.400
€
4.400.000
DLW - VMBO
6.400
€
17.270.000
Gym VO 1+2
2.800
€
8.790.000
Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan
Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan
DLW / WdZ VMBO BB/KB
6.600
€
18.030.000
WdZ VMBO / Havo / VWO
9.100
€
23.690.000
WdZ VMBO T/ Havo / VWO
7.600
€
19.550.000
Gym VO-3
1.400
€
4.400.000
Gym VO 2+3
2.800
€
8.790.000
A. Totaal onderwijshuisvesting
27.100 €
73.200.000
A. Totaal onderwijshuisvesting
27.100 €
73.190.000
B. Overige kosten
m² bvo
B. Overige kosten
m² bvo
Onder de investering onderhuisvesting vallen de volgende kosten: Investeringskosten voor de normatieve m² t.b.v. onderwijsvoorzieningen; Investeringskosten voor de normatieve m² t.b.v. bewegingsonderwijs (gymzalen); Investeringskosten voor de inrichting van de buitenruimte behorende bij de schoolgebouwen (schoolplein, parkeervoorzieningen auto, fiets en scooter).
Sloopkosten schoolgebouwen Extra gymzalen PO + WdZ
910
Terreininrichting en parkeren sport
investering €
2.480.000
Sloopkosten schoolgebouwen
€
2.860.000
Extra gymzalen PO + WdZ
€
1.510.000
Terreininrichting en parkeren sport Totaal overige kosten
B. Totaal overige kosten
910
€
6.850.000
Totaal scenario 1: Praktijk centaal
28.010 €
80.050.000
910 910
Totaal scenario 2: Twee keer één
investering €
2.480.000
€
2.860.000
€
1.540.000
€
6.880.000
28.010 €
80.070.000
B. Investering overige kosten Scenario 3: Campus
Onder de investering overige kosten vallen de volgende kosten: Sloopkosten van de bestaande schoolgebouwen; Investeringskosten voor de 2 extra gymzalen (Vijzellaan en Van der Palmstraat); Investeringskosten voor de inrichting van de buitenruimte behorende bij de sportvoorzieningen ten behoeve van medegebruik door sportverenigingen; Investeringskosten voor een basis terreinafwerking van de locaties.
Scenario 4: Campus integraal
A. Investering onderwijshuisvesting m² bvo Investering totaal
A. Investering onderwijshuisvesting
Vijzellaan
Vijzellaan
DLW - Havo / VWO
7.400
€
19.080.000
Gym VO-1
1.400
€
4.400.000
Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan
Investering totaal
Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan
DLW - VMBO
6.400
€
17.240.000
DLW - Havo / VWO
7.400
€
19.040.000
WdZ VMBO / Havo / VWO
9.100
€
23.690.000
DLW - VMBO
6.400
€
17.270.000
Gym VO-2 +3
2.800
€
8.790.000
WdZ VMBO / Havo / VWO
9.100
€
23.690.000
Gym VO 1+2+3
4.200
€
13.190.000
A. Totaal onderwijshuisvesting
27.100
€
73.190.000
B. Overige kosten
m² bvo
In tabel 11 zijn de investeringskosten per scenario opgenomen. Hieruit blijkt dat de totale
A. Totaal onderwijshuisvesting
27.100 €
kosten per scenario nagenoeg gelijk zijn. Verklaring hiervoor is dat in ieder scenario een-
B. Overige kosten
m² bvo
zelfde aantal vierkante meters gerealiseerd worden. Uitzondering hierop is scenario 4:
Sloopkosten schoolgebouwen
Campus integraal. Omdat in dit scenario geen schoolgebouwen gerealiseerd worden op de
Terreininrichting en parkeren sport
locatie Vijzellaan is er geen rekening gehouden met een nieuwe gymzaal voor het primair
Totaal overige kosten
onderwijs in de wijk ter vervanging van gymzaal De Spil. Ook worden in dit scenario geen
m² bvo
Extra gymzalen PO + WdZ
Totaal scenario 3: Campus
73.200.000 investering
€
2.480.000
Sloopkosten schoolgebouwen
€
2.860.000
Extra gymzaal WdZ
€
1.510.000
Terreininrichting en parkeren sport
€
6.850.000
Totaal overige kosten
28.010 €
80.050.000
Totaal scenario 3: Campus
910 910
455
investering €
2.480.000
€
1.430.000
€
1.070.000
€
4.980.000
4.655 €
78.170.000
455
kosten voor de basis terreinafwerking voor de locatie Vijzellaan gerekend. 12.2.2 In bijlage 11 is de uitgebreide investeringskostenraming per scenario opgenomen.
Effect fasering op investeringen
Voor ieder scenario is een mogelijke fasering uitgewerkt voor de vernieuwing van de schoolgebouwen. Hierbij is rekening gehouden met de uitgangspunten als geformuleerd in § 7.3. Op basis van de fasering kunnen ook de investeringen die volgen uit de nieuwe gebouwen in de tijd worden geplaatst. Kort gezegd betekent dit dat de kosten geïndexeerd
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
47
worden naar het jaar waarin op basis van de fasering verwacht wordt dat de kosten gemaakt zullen worden. Hierbij is een prijsindexering van gemiddeld 2,5% per jaar aangehouden. De volledige ontwikkeling heeft een lange looptijd waardoor deze gemiddelde prijsontwikkeling als representatief mag worden beschouwd en wordt onderschreven door de gemiddelde prijsontwikkeling in de bouw in de afgelopen 10 jaar. De fasering is per scenario verschillend, echter leidt de fasering niet tot noemenswaardige kostenverschillen tussen scenario’s na indexering. In alle scenario’s komt het geïndexeerde bedrag rond de € 90 miljoen uit. Ook hiervoor geldt, in alle scenario’s wordt gerekend met hetzelfde aantal vierkante meters, een vergelijkbare totale ontwikkelingsperiode en een gelijk indexeringspercentage.
12.3
Kapitaallasten
In bijlage 12 is de gemiddelde kapitaallastberekening opgenomen. De kapitaallasten die volgen uit de investering in de schoolgebouwen zullen een behoorlijk beslag leggen op de begrotingsruimte voor de komende jaren, oplopend in 2030 tot een bedrag van afgerond € 3,3 mln. In de volgende projectfase zal een dekkingsplan moeten worden gemaakt voor de dekking van de kapitaallasten volgend uit de vernieuwing van de VO-scholen. Enkele mogelijkheden voor dekking c.q. verlaging van de kapitaallasten zijn: 1. Gebruik maken van de structurele investeringsruimte die bij de kaderbrief 2022 is vrijgemaakt. 2. Door ook woningbouw mee te nemen bij de ontwikkeling van de locaties ontstaat er ruimte in de algemene uitkering. 3. Het is toegestaan om de reserve kapitaallasten op te hogen en jaarlijks uit deze reserve een bijdrage in de kapitaallasten ten gunste van de exploitatie te brengen. 4. Door de sloop van de oude gebouwen ontstaat er ruimte in de kapitaallasten.
Kijkend naar de verschillende scenario's bedragen de geïndexeerde investeringskosten,
5. De landelijke discussie om de kosten van de uitvoering van de gemeentelijke taken in
lopend vanaf 2022 tot en met 2029, in totaal rond de € 90 mln. Het verloop van de jaarlijks
de juiste verhouding te brengen met de compensatie vanuit het Rijk kan mogelijk nog
oplopende kapitaallasten laat voor de komende jaren, onafhankelijk van welk scenario ge-
voordelen kunnen opleveren.
kozen worden, afgerond gemiddeld het volgende beeld zien.
6. Gymzalen De Kooy (Pieter Zeemanlaan) en Molenvliet (Stellingmolen) kunnen (afhankelijk van het scenario) worden gesloopt omdat gebruikers van de gymzalen gebruik kunnen maken van de nieuwe sportvoorzieningen. Dit leidt tot een jaarlijkse besparing op de exploitatielast van deze accommodaties. 7. Een financiële bijdrage van de scholen op exploitatie verlagende investeringen in de nieuwe schoolgebouwen. Duidelijk is dat er, naast de nog lopende ombuigingsoperatie, op dit moment nog niet direct voldoende middelen in de begroting beschikbaar zijn om de kapitaallasten geheel te dekken. Rekening houdend met bovenstaande moet er minimaal nog een bedrag van tussen de € 1,3 mln en € 1,7 mln. aan dekking worden gevonden. Hoewel het op dit moment nog een grove opstelling is, zal bij de nadere uitwerking van één van de scenario's het dekkingsvraagstuk concreter ingevuld worden.
Figuur 31: Gemiddelde cashflow en kapitaallast
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
48
12.4
Beoordeling scenario’s op kosten en opbrengsten
De vier scenario’s als beschreven in hoofdstuk 8 t/m 11 ontlopen elkaar niet of nauwelijks
groensubsidie van de provincie Zuid-Holland. Daarnaast verstrekken sommige energie- en groenfondsen naast gunstige leningen voor duurzaamheidsinvesteringen ook subsidies.
voor wat betreft de totale investeringskosten na gefaseerde realisatie De gebruikers van de huidige gymzalen aan de Pieter Zeemanlaan en de Stellingmolen kunnen in alle scenario’s
12.5.3
dit scenario gebruik maken van de nieuwe sportvoorzieningen. Afhankelijk van de nog te
Bij nieuwbouw is de gemeente in basis verantwoordelijk voor de financiering van het ge-
maken keuzes ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit en programma is de verwachting dat
bouw. Het bedrag van de vergoeding moet zodanig zijn dat kan worden voldaan aan de
deze locaties vervolgens met een positief saldo ontwikkeld kunnen worden.
eisen van het bouwbesluit. Het schoolbestuur mag wel boven deze normen investeren in
Medefinanciering door scholen
het gebouw om bijvoorbeeld een lager energieverbruik of beter binnenklimaat te realiseren. In aanvulling hierop geldt voor scenario 4 dat er ook geen nieuwe sportvoorziening gerea-
Ook mag het schoolbestuur investeren in het nieuwbouw, indien dit bekostigd wordt uit
liseerd wordt aan de Vijzellaan waardoor de gymzaal aan de Stellingmolen niet beschikbaar
overschotten; deze overschotten kunnen historisch zijn ontstaan (reserves) dan wel ont-
komt. Omdat deze gymzaal verouderd is, zal hiervoor een andere oplossing gezocht moe-
staan uit te verwachten exploitatievoordelen. Dit betekent overigens niet dat de eigen bij-
ten worden. Deze locatie komt vervolgens niet vrij voor herontwikkeling.
dragen niet begrensd zijn. Het vaststellen of dekking daadwerkelijk vanuit overschotten bekostigd wordt, is bepalend voor de legitimatie van deze bijdrage.
12.5
Financieringsmogelijkheden
In paragraaf 12.3 zijn de indicatieve kapitaallasten volgend uit de globale scenario doorrekening in beeld gebracht. De kapitaallasten drukken structureel op de gemeentelijke be-
Medefinanciering vanuit de schoolbesturen mag op de volgende onderdelen: Bijdragen vanuit besparing op:
groting. Naast deze structurele lasten is er ook sprake van een eenmalige investering in de
onderhoud vanuit jaarlijkse vergoeding materiele instandhouding onderhoud;
diverse gebouwen die gerealiseerd moeten worden. Deze investeringskosten kunnen op
exploitatie (energie) vanuit jaarlijkse vergoeding materiele instandhouding energie.
verschillende manieren gefinancierd worden. 12.5.1
Gemeentelijke financiering en dekking
Vanuit de gemeente zal externe financiering moeten worden aangetrokken voor het bekostigen van de investeringen in de schoolgebouwen. In de kapitaallastberekening is hier rekening mee gehouden.
Bijdragen vanuit overschotten. In een volgende fase wordt nader met de scholen verkend welke financiële bijdrage zij leveren aan de investering in de nieuwbouw. Met de schoolbesturen is gesproken over een financiële bijdrage ter dekking van exploitatiekostenverlagende investeringen (onderhoud, energie, comfort) en/of inrichting. Ook is besproken dat deze bijdrage bij voorkeur gedaan wordt in de vorm van een eenmalige investeringsbijdrage.
12.5.2
Subsidiemogelijkheden
In een vervolgfase kan nader onderzoek naar subsidiemogelijkheden zinvol zijn. Er kunnen bijvoorbeeld subsidieregelingen zijn voor de bekostiging van duurzaamheidsmaatregelen en duurzame energieopwekking bij schoolgebouwen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) of een innovatie- of
11
12.6
Nieuwbouw versus renovatie
In dit haalbaarheidsonderzoek is als uitgangspunt gehanteerd dat er voor alle scholen nieuwbouw gerealiseerd wordt. In 2019 is door Hevo uitgebreid onderzoek11 uitgevoerd naar de functionele en technische staat van de schoolgebouwen. Uit dit onderzoek blijkt dat vanwege de hoge leeftijd van de gebouwen en de duurzaamheidsambities (BENG,
Locatieonderzoek drie VO-scholen in Papendrecht, Hevo, oktober 2019
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
49
frisse scholen, gasloos, energietransitie) de noodzakelijke duurzaamheidsmaatregelen
onttrekken ontstaat slechts een (zeer) beperkte bijdrage aan de dekking van de kapitaal-
zeer ingrijpend zijn. Om de gebouwen toekomstbestendig te maken moet bij renovatie re-
lasten. In het nog op te stellen dekkingsplan zal hier nader op in worden gegaan.
kening worden gehouden met casco-renovatie. Dit betekent dat alleen het casco van het gebouw behouden blijft en het gebouw vanaf het casco opnieuw wordt afgewerkt en ingericht. De kosten voor een dergelijke ingrijpende renovatie zullen niet veel afwijken van nieuwbouw. Daarbij is bij casco-renovatie tijdelijke huisvesting voor de school nodig, wat ook aanzienlijke kosten met zich meebrengt. In een volgende fase kan, als er een globaal programma van eisen voor de scholen opgesteld is, opnieuw een afweging worden gemaakt of renovatie van de schoolgebouwen een kansrijk scenario is.
12.7
Opbrengstpotentie
Door de ontwikkeling van de nieuwbouw komen er op termijn in principe 3 locaties beschikbaar voor herontwikkeling. Dat zijn: De huidige locatie van DLW aan de Burgemeester Keijzerweg. Gymzaal de Kooy aan de Pieter Zeemanlaan. De huidige huurders van deze verouderde gymzaal kunnen gebruik gaan maken van de nieuwe sportvoorziening bij de scholen. De Spil met gymzaal in de Stellingmolen. Ook hier kunnen de huurders én de naastgelegen scholen voor primair onderwijs gebruik gaan maken van de nieuwe voorzieningen. In 2020 is bij de keuze van de voorkeurslocatie gekeken naar de opbrengstpotentie van vrijvallende locaties. Omdat er nog geen vastgesteld stedenbouwkundig kader beschikbaar was en er geen zicht was op de overige projectkosten, bleek het niet mogelijk om een reëel beeld te geven van de mogelijke opbrengsten. Ook in deze fase van het project is er nog geen stedenbouwkundig kader beschikbaar en is er geen inzicht in de overige kosten. Ook nu kan daarom alleen in algemene zin gekeken worden naar de kansen voor herontwikkeling. Afhankelijk van de nog te maken keuzes ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit en programma is de verwachting dat alle vrijvallende locaties met een positief saldo ontwikkeld kunnen worden. Het gaat daarbij om incidentele opbrengsten die gestort kunnen worden in de reserve kapitaallasten.
Door gedurende de afschrijvingsperiode van 40 jaar uit de reserve te Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
50
Deel 3 - Conclusie
13. Conclusie
De herpositionering van kleinere, compacte onderwijsgebouwen op de locaties maakt on-
Het Willem de Zwijger College (WdZ) en Christelijke Scholengemeenschap De Lage Waard
opgave in Papendrecht en de regio.
der andere dat er ruimte kan worden gecreëerd om invulling te geven aan de woningbouw-
(DLW) bieden kwalitatief goed onderwijs en een breed en divers opleidingsaanbod aan ruim 3.000 leerlingen in Papendrecht. Maar de gebouwen zijn verouderd en het leerling-
Papendrecht wordt gewaardeerd vanwege het dorpse karakter en het relatief hoge voor-
aantal is de afgelopen jaren gedaald. Door deze ontwikkelingen komt de kwaliteit en conti-
zieningenniveau. In het gebied rond de locatie Van der Palmstraat zijn verschillende maat-
nuïteit van het onderwijs onder druk te staan. De gemeente Papendrecht hecht veel waarde
schappelijke organisaties gehuisvest. Door de specifieke ruimtebehoefte, functionele eisen
aan het hebben en houden van een passend aanbod van voortgezet onderwijs (VO) binnen
en gebruikstijden worden vooralsnog geen mogelijkheden gezien om de huisvestingsbe-
de kern. Zij vindt het belangrijk en noodzakelijk om nu, samen met de twee schoolbesturen,
hoefte te combineren met de scholen. Mogelijk worden die in een vervolgfase wel gezien
te investeren in de toekomstbestendigheid van het voortgezet onderwijs door frisse, ener-
of zijn er dan kansen om de huisvestingsbehoefte van meerdere maatschappelijke organi-
giezuinige schoolgebouwen te realiseren die passen bij de leerlingaantallen van de scholen
saties te combineren.
en bij hun visie op onderwijs. Het clusteren van de voorzieningen voor bewegingsonderwijs (gymzalen) biedt mogelijk-
13.1
Huisvestingsscenario’s en combinatiekansen
CSG De Lage Waard en het Willem de Zwijger College hebben beiden een langdurige positie in het Papendrechtse onderwijsaanbod. Na een periode van afname van het aantal leerlingen is de verwachting dat de leerlingpopulatie op de beide scholen stabiliseert. Daarom is in dit haalbaarheidsonderzoek uitgegaan van het huidig leerlingaantal van de scholen. De ruimtebehoefte voor de scholen inclusief gymzalen komt uit op ca. 28.010 m² bvo. Er zijn vier scenario’s ontwikkeld die laten zien dat de benodigde voorzieningen voor de scholen op verschillende manieren geclusterd en verdeeld kunnen worden over de twee beschikbare locaties: Vijzellaan en Van der Palmstraat.
heden voor medegebruik door sportverenigingen. Dit resulteert in multifunctionele sportvoorzieningen voor de inwoners van Papendrecht. Er is geen behoefte aan een omvangrijk tweede sportcentrum in Papendrecht. Medegebruik van de sportvoorzieningen van de scholen ten behoeve van avond- en weekendgebruik volstaat. Herindeling van de locaties biedt kansen om meer groen en water aan te leggen. Dankzij compacte nieuwbouw kan het energieverbruik worden verminderd en met de toepassing van zonnepanelen kan mogelijk zelfs energie worden geleverd aan de omgeving. Hiermee draagt de investering in scholenbouw bij aan de duurzaamheidsagenda van de gemeente Papendrecht.
13.2
Voorkeursscenario
Naast de huisvestingsbehoefte van de scholen is ook gekeken naar combinatiekansen voor
De vier scenario’s zijn dus in hoge mate vergelijkbaar als het gaat om de inpasbaarheid,
woningbouwontwikkeling, sportvoorzieningen, maatschappelijke voorzieningen en duur-
de financiële gevolgen en de ontwikkeltijd. Belangrijk verschil tussen de scenario’s is de
zaamheid en groen. De realisatie van toekomstbestendige huisvesting voor het voortgezet
beoordeling vanuit ruimtelijk en onderwijskundig perspectief
onderwijs op de locaties Van der Palmstraat/Douwes Dekkerlaan en Vijzellaan is daarmee een ontwikkeling die verdere verbetering van de leefbaarheid en het voorzieningenniveau van de kern mogelijk maakt.
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
52
De gemeente Papendrecht heeft haar ambitie als volgt geformuleerd:
Ruimte In dit onderzoek is gekeken naar de haalbaarheid van de inpassing van de benodigde voor-
“Met de lokale aanwezigheid van een breed, divers en kwalitatief hoogwaardig onderwijs-
zieningen voor de scholen op de twee locaties. Uit de ruimtelijke verkenning met inpassing
aanbod in frisse school- en sportgebouwen creëren we optimale ontwikkelingskansen
per scenario op de twee locaties voor de VO-scholen in Papendrecht blijkt dat het beoogde
voor alle jongeren.”
ruimtelijk programma voor de scholen in alle scenario’s ingepast kan worden. In alle scenario’s bieden de locaties, bij slimme gefaseerde bouw, voldoende ruimte voor het beoogde
Het Willem de Zwijger College en CSG De Lage Waard delen deze ambitie en zijn ervan
programma ten behoeve van de onderwijsvoorzieningen voor de scholen alsmede de be-
overtuigd dat scenario 2: Twee keer één hiervoor de beste mogelijkheden biedt. Het Willem
nodigde sportvoorzieningen, buitenruimte en parkeervoorzieningen.
de Zwijger College en CSG De Lage Waard hebben een eigen identiteit en cultuur. De pedagogische visie en het onderwijsconcept verschillen nadrukkelijk van elkaar en dit
Combinatiekansen
draagt bij aan de diversiteit en vrijheid in keuze voor het onderwijs dat het beste past bij
Ook bieden alle scenario’s combinatiekansen voor programma uit het secundaire spoor,
een leerling. Beide scholen hebben een sterke voorkeur voor schoolgebouwen waarin de
zoals het multifunctioneel gebruik van de sportvoorzieningen door sportverenigingen, de
eigen identiteit, het eigen onderwijsconcept en de eigen pedagogische visie herkenbaar
realisatie van een aanvullend woningbouwprogramma en de realisatie van duurzaamheids-
zijn.
ambities.
De visie van het Willem de Zwijger College en CSG De Lage Waard kan niet los worden
Kosten en opbrengsten
gezien van regionale en landelijke ontwikkelingen in het onderwijs. Het advies van onder-
Uit de financiële verkenning van de scenario’s blijkt dat de benodigde investering in ver-
wijsorganisaties en wetenschappelijke onderzoeksbureaus is gericht op het tegengaan van
nieuwing van de schoolgebouwen in de vier scenario’s nagenoeg gelijk is. Het samenvoe-
vroeg voorsorteren en generiek determineren van leerlingen naar één van de huidige zeven
gen van de leerwegen van twee scholen in één gebouw (zoals in scenario 1) leidt niet tot
onderwijssoorten en leerwegen. Dit blijkt nadelig te zijn voor grote groepen leerlingen. Ge-
significante besparingen op de investeringskosten. We realiseren in ieder scenario even
segregeerd onderwijsaanbod maakt dat leren omgaan met ‘de ander’ niet plaatsvindt. Om
veel vierkante meters met gelijke functie.
alle leerlingen gelijke kansen en brede ontwikkelingsmogelijkheden te bieden, kiezen de scholen ervoor om leerlingen met verschillende niveaus en achtergronden niet te scheiden,
Uit de mogelijke fasering per scenario blijkt dat het in alle scenario’s mogelijk is om de
maar te mengen. Zodoende creëren het Willem de Zwijger College en CSG De Lage Waard
gebouwen te vernieuwen, zonder dat er tijdelijke huisvesting voor de scholen nodig is.
optimale ontwikkelingskansen voor alle jongeren. De Gemeentelijke Visie en Routekaart Huisvesting VO van de gemeente zet in op fysieke samenwerking op het beroepsgerichte onderwijs en sport. In bijlage 8 van dit haalbaarheidsonderzoek worden onderwijsontwikkelingen beschreven die in de gemeentelijke Visie niet aan de orde komen.
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
Draagvlak De vier scenario’s zijn onder andere tijdens twee inloopavonden voorgelegd aan omwonenden. In het algemeen kunnen omwonenden van zowel de locatie Vijzellaan als de locatie Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan zich vinden in het behoud van schoolgebouwen op de locaties.
53
Voor alle scenario’s geldt dat omwonenden aandacht vragen voor verkeer, bereikbaarheid
Het aspect van kansengelijkheid is in de Gemeentelijk Visie en Routekaart Huisvesting VO
en parkeergelegenheid. In scenario 2 geldt dit in meerdere mate voor de locatie Vijzellaan
onderbelicht. Het verdient daarom aanbeveling om in aanloop naar een volgende project-
en in scenario 4 voor de locatie Van der Palmstraat / Douwes Dekkerlaan. Omwonenden
fase hierop samen met het Willem de Zwijger College en CSG De Lage Waard en samen-
geven aan dat als er aan de Douwes Dekkerlaan een schoolgebouw(en) wordt gerealiseerd
werkingspartners een visie en gemeentelijk onderwijsbeleid te ontwikkelen. Vervolgens kan
de verkeersveiligheid in combinatie met de reeds bestaande basisscholen een aandachts-
als afgeleide daarvan worden onderzocht welke mogelijkheden er zijn om dit gemeentelijke
punt is. Omwonenden van de Vijzellaan hebben de voorkeur voor bebouwing op de huidige
onderwijsbeleid mede vorm te geven door middel van fysieke samenwerking om zodoende
plek van de school en het sportveld aan de achterzijde van de school.
op dat punt invulling te geven aan de Gemeentelijke Visie en Routekaart VO.
Als er woningen op de locaties gerealiseerd worden dan liever geen hoogbouw. Een aantal omwonenden geeft aan dat er behoefte is aan woningbouw in het segment sociaal / starters.
13.3
Advies
Op basis van de analyse en beoordeling van mogelijke scenario’s in dit onderzoek adviseren wij om scenario 2 verder uit te werken. Dit scenario kan rekenen op draagvlak bij het Willem de Zwijger College en CSG de Lage Waard en is kansrijk voor integrale gebiedsontwikkeling. In deze fase is op basis van actuele informatie over onder andere de ontwikkeling van het aantal leerlingen, de visie op onderwijs, de normatieve berekening van de ruimtebehoefte en bouwkosten indicatief inzicht gegeven in de wijze waarop het voortgezet onderwijs in Papendrecht toekomstbestendig kan worden gehuisvest op de voorkeurslocaties. In het vervolg kunnen uitgangspunten wijzigen. In volgende projectfasen moeten uitgangspunten daarom voortdurend gemonitord worden zodat tijdig in kan worden gespeeld op wijzigingen en andere scenario’s heroverwogen kunnen worden. Scenario 2 sluit niet aan bij de Gemeentelijke Visie en Routekaart VO waarin het Willem de Zwijger College en CSG De Lage Waard worden aangemoedigd om inhoudelijk en/of facilitair samen te werken, minimaal op het beroepsgerichte onderwijs en de sportfuncties. De scholen geven aan de meerwaarde van nauwe fysieke samenwerking in gedeelde huisvesting niet te zien. Zij kennen juist veel waarde toe aan de ontwikkeling van brede scholen met een eigen identiteit waarin leerlingen gelijke kansen krijgen om zich (breed) te ontwikkelen.
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
54
Bijlagen
Bijlage 1
Samenwerkingspartners
Samenwerkingspartners CSG De Lage Waard
instellingen en het regionaal bedrijfsleven samen om de kwaliteit van de bèta technische leerloopbaan van de jonge beroepsprofessional te verbeteren. In de periode 2019 – 2023 worden hiervoor activiteiten georganiseerd in 3 programmalijnen gericht op de kwaliteit van beroepsbeeldvorming, onderwijs en de professional voor de klas. In het kader van Sterk Techniek Onderwijs wordt met ROC Da Vinci College onderzocht of het mogelijk is om leerlingen een drempelloze doorstroom te kunnen bieden naar MBO-2-opleidingen in Papendrecht. De focus ligt in eerste instantie op vervolgopleidingen van de techniekprofielen en in een vervolg daarop mogelijk vervolgopleidingen van andere beroepsgerichte profielen. Binnen het project Focus op Bèta werken middelbare scholen uit de regio samen met Duurzaamheidscentrum Weizigt om het bèta-onderwijs in de regio te versterken door middel van technische opdrachten voor klas 1, 2 en 3 en door het organiseren van een profielwerkstukwedstrijd. Met onderwijsinstellingen in de kern en de regio wordt gewerkt aan verbetering van de doorlopende leerlijn. Met alle toeleverende scholen worden intakegesprekken georganiseerd. Daarnaast kunnen leerlingen van groep 7/8 kennis maken en met het onderwijs op de middelbare school door deel te nemen aan plus- (havo/vwo) of klusklassen (vmbo). Met
In samenwerking met de Gemeente Papendrecht wordt jaarlijks een netwerkbijeenkomst-
ROC Da Vinci College wordt samengewerkt op het gebied van het voortgezet algemeen
georganiseerd waar leerlingen kennis kunnen maken met het bedrijfsleven en vice versa.
volwassenenonderwijs (vavo) voor leerlingen ouder dan 16 jaar. In het Samenwerkingsver-
Dit draagt bij aan de ontwikkeling van beroepsbeelden en de loopbaanoriëntatie van leer-
band VO-HO werken middelbare scholen in de regio Rotterdam-Rijnmond samen met ho-
lingen en helpt hen om bewuste keuzes te maken tussen o.a. leerwegen, profielen en ver-
gescholen in de regio en de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) samen om de
volgonderwijs.
doorstroom van voortgezet onderwijs naar hoger onderwijs soepel te laten verlopen voor leerlingen.
De Lage Waard maakt deel uit van het Samenwerkingsverband Passend Onderwijs VO Noordelijke Drechtsteden. Binnen het samenwerkingsverband maken de scholen samen
CSG De Lage Waard werkt samen met brancheorganisaties in de techniek aan doorlo-
passend onderwijs mogelijk voor alle leerlingen. CSG De Lage Waard biedt specifieke on-
pende en verkorte leerwegen voor technische opleidingen vmbo-mbo en het verbinden van
dersteuning in de vorm van een zorgklas voor leerlingen met een stoornis in het autistisch
leerlingen met (leer)bedrijven.
spectrum en leerwegondersteunend onderwijs (lwoo). De gebouwen en sportvelden van CSG De Lage Waard worden gebruikt door maatschapIn het programma Sterk Techniek Onderwijs (STO) wordt in regio’s samengewerkt aan
pelijke organisaties waaronder bijvoorbeeld het primair onderwijs, een kerkgenootschap-
sterk techniekonderwijs. In de regio Noordelijke Drechtsteden werken vmbo-scholen, mbo-
pen of sportvereniging.
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
56
Om ervoor te zorgen dat leerlingen weloverwogen keuzes maken in hun leerloopbaan is
Het Willem de Zwijger College maakt deel uit van het Samenwerkingsverband Passend
een goede loopbaanoriëntatie van belang. CSG De Lage Waard begeleidt en ondersteunt
Onderwijs VO Noordelijke Drechtsteden. Binnen het samenwerkingsverband maken de
leerlingen in hun oriëntatie onder andere door in samenwerking met het regionale bedrijfs-
scholen samen passend onderwijs mogelijk voor alle leerlingen. Voor leerlingen wordt met
leven activiteiten te organiseren waaronder stages voor leerlingen én docenten, bedrijfs-
inzet van expertise uit het samenwerkingsverband extra ondersteuning en zorg georgani-
bezoeken en gastlessen.
seerd op school.
Samenwerkingspartner Willem de Zwijger College
Samenwerkingsverband RPO Rijmond is een regionale opleidingsschool van leraren in Rijnmond. Schoolbesturen werken hierin samen met lerarenopleidingen aan de opleiding van eerste- en tweedegraads leraren. Daarnaast biedt het samenwerkingsverband professionaliseringsmogelijkheden voor ervaren leraren en schoolleiders. Het gebouw van het Willem de Zwijger College wordt gebruikt door maatschappelijke organisaties waaronder bijvoorbeeld het islamitisch onderwijs, de Volksuniversiteit en sportverenigingen. Voor het bewegingsonderwijs buiten maakt het Willem de Zwijger College gebruik van faciliteiten van PKC Papendrecht en Atletiek Vereniging Passaat. In het programma Sterk Techniek Onderwijs (STO) wordt in regio’s samengewerkt aan sterk techniekonderwijs. In de regio Noordelijke Drechtsteden werken vmbo-scholen, mboinstellingen en het regionaal bedrijfsleven samen om de kwaliteit van de bèta technische leerloopbaan van de jonge beroepsprofessional te verbeteren. In de periode 2019 – 2023 worden hiervoor activiteiten georganiseerd in 3 programmalijnen gericht op de kwaliteit van beroepsbeeldvorming, onderwijs en de professional voor de klas. In het kader van Sterk
In samenwerking met de Gemeente Papendrecht worden diverse bijeenkomsten en pro-
Techniek Onderwijs wordt met ROC Da Vinci College onderzocht of het mogelijk is om
jecten georganiseerd waar leerlingen kennis kunnen maken met het bedrijfsleven en vice
leerlingen een drempelloze doorstroom te kunnen bieden naar MBO-2-opleidingen in Pa-
versa. Dit draagt bij aan de ontwikkeling van beroepsbeelden en de loopbaanoriëntatie van
pendrecht.
leerlingen en helpt hen om bewuste keuzes te maken tussen o.a. leerwegen, profielen en vervolgonderwijs. Daarnaast wordt incidenteel gebruik gemaakt van het sportcentrum van
Met onderwijsinstellingen in de kern en de regio wordt gewerkt aan verbetering van de
de Gemeente Papendrecht.
doorlopende leerlijn met de programma’s Fast Forward (groep 8), One Day Forward (groep 6/7) en het Excellentietraject. Met ROC Da Vinci College en ROC Albeda wordt samenge-
Het gebouw van het Willem de Zwijger College is geschakeld aan Theater De Willem. Het
werkt op het gebied van het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) voor leer-
theater heeft een belangrijke aula- en bijeenkomstfunctie (feest, diploma-uitreiking etc.)
lingen ouder dan 16 jaar.
voor het Willem de Zwijger College. Daarnaast wordt van het theater gebruik gemaakt in het kader van het cultuurprogramma van de school (o.a. muziek, dans).
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
57
In het Samenwerkingsverband VO-HO werken middelbare scholen in de regio RotterdamRijnmond samen met hogescholen in de regio en de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) samen om de doorstroom van voortgezet onderwijs naar hoger onderwijs soepel te laten verlopen voor leerlingen. Leerlingen in het Excellentietraject kunnen vooruitlopend op afronding van het voortgezet onderwijs kennis maken met het hoger onderwijs en het uitvoeren van onderzoek. Om ervoor te zorgen dat leerlingen weloverwogen keuzes maken in hun leerloopbaan is een goede loopbaanoriëntatie van belang. Het Willem de Zwijger College begeleidt en ondersteunt leerlingen in hun oriëntatie onder andere door in samenwerking met het regionale bedrijfsleven activiteiten te organiseren waaronder stages voor leerlingen en gastlessen.
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
58
Bijlage 2
Normatieve ruimtebehoefte
Bijlage 2a: Notitie Normatieve ruimtebehoefte VO-scholen t.b.v. haalbaarheidsonderzoek d.d. 22 maart 2021
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
59
Bijlage 2b: Normatieve ruimtebehoefteberekening CSG De Lage Waard – locatie Vijzellaan Behoeftenormen aantal m² b.v.o. / ll. m² bvo leerlingen algemeen vaste voet
Ruimtebehoefte onderwijsvoorziening (excl. gymvoorziening) Vaste voet Hoofdvestiging Vaste voet Nevenvestiging
ja nee
Onderbouw LWOO VMBO HAVO VWO Bovenbouw HAVO / VWO
VMBO
leerweg** HAVO VWO
980 550
nee
MVI / E&O / HBR
nee
274 167
1.589 969
395 274
5,80 5,80
2.291 1.589
2.291 1.589
6,41
299
17,16 13,68 11,45
8,91 7,81 6,84 nee
168
nee
117
nee
150
Totaal aantal leerlingen
nee
12,00
306
-
1.110
-
Behoefte aantal gymzalen:
Norm:
-
Ruimtebehoefte buitenruimte
0
-
* **
0
-
0
-
0
-
-
aantal leerlingen 274 167 395 274 -
Totaal lestijden bewegingsonderwijs
Voor school met 1 - 300 leerlingen Voor iedere leerling meer dan 300
-
8,90 7,40 6,90
Onderbouw VMBO LWOO VMBO HAVO VWO Bovenbouw HAVO/VWO LWOO BWL/KWL GLW TLW HAVO VWO Praktijkonderwijs
-
-
7,80 6,90 6,30
LWOO BLW/KLW GLW Praktijkonderwijs
0 -
10,38 8,93 7,43
LWOO BLW/KLW GLW D&P
0 -
196
LWOO BLW/KLW GLW Groen
980 0
1.589 969
LWOO BLW/KLW GLW Z&W
980 0
Ruimtebehoefte gymvoorziening
totaal
6,10 5,80 5,80 5,80
TLW
BWI / PIE / M&T / MaT LWOO BLW/KLW GLW
Totaal m² b.v.o. algemeen vaste voet
norm m²/ll 1,5 1,7 1,2 1,0 1,7 1,5 1,5 1,5 1,2 1,0 2,0
factor
lesuren
* 32 / 322 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 322 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 322
23 12 33 19 87
40 uren/week
Behoeftenormen aantal m² b.v.o. / ll. m² bvo leerlingen algemeen vaste voet 300 1.110 0,75
Totaal omvang buitenruimte
2,19
(3)
Totaal m² b.v.o. algemeen vaste voet 300 608
totaal 300 608 908 m²
Berekening conform de modelverordening van de VNG TLW = Theoretische leerweg v.v. = vaste voet GLW = Gemengde leerweg b.v.o. = bruto vloeroppervlak BLW = (Basis-/kader-) beroepsgerichte leerweg ll. = leerling LWOO = Leerweg Ondersteunend onderwijs
1.110
Totale ruimtebehoefte
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
7.418 m²
60
CSG De Lage Waard – locatie Burgemeester Keijzerweg Behoeftenormen aantal m² b.v.o. / ll. m² bvo leerlingen algemeen vaste voet
Ruimtebehoefte onderwijsvoorziening (excl. gymvoorziening) Vaste voet Hoofdvestiging Vaste voet Nevenvestiging
nee ja
Onderbouw LWOO
Totaal m² b.v.o. algemeen vaste voet
980 550
0 550
Ruimtebehoefte gymvoorziening
totaal 0 550
82
6,10
500
500
VMBO
TLW
145
5,80
841
841
VMBO HAVO VWO
BLW/KLW
145
5,80 5,80 5,80
841 -
841 -
5,80 5,80
-
-
70
6,41
449
449
19 51 7
17,16 13,68 11,45
Bovenbouw HAVO / VWO
leerweg** HAVO VWO
VMBO
TLW
BWI / PIE / M&T / MaT LWOO BLW/KLW GLW MVI / E&O / HBR
ja
299
ja LWOO BLW/KLW GLW
Z&W
196 23 34 24
Groen
20 43 26
117
nee
150
nee
12,00
0
-
0
-
0
-
306
-
196 205 266 164 168 208 384 193
-
8,90 7,40 6,90
299 326 698 80
168 208 384 193
7,80 6,90 6,30
LWOO BLW/KLW GLW
Totaal aantal leerlingen
205 266 164
10,38 8,93 7,43
nee
D&P
196
168
LWOO BLW/KLW GLW
Praktijkonderwijs
8,91 7,81 6,84
ja LWOO BLW/KLW GLW
299 326 698 80
Onderbouw VMBO LWOO VMBO HAVO VWO Bovenbouw LWOO HAVO/VWO BWL/KWL GLW TLW HAVO VWO Praktijkonderwijs
aantal leerlingen 82 290 62 128 57 70 -
Totaal lestijden bewegingsonderwijs
689
Behoefte aantal gymzalen:
Norm:
Ruimtebehoefte buitenruimte Voor school met 1 - 300 leerlingen Voor iedere leerling meer dan 300
norm m²/ll 1,5 1,7 1,2 1,0 1,7 1,5 1,5 1,5 1,2 1,0 2,0
factor
12 35 10 14 6 7 84
40 uren/week
Behoeftenormen aantal m² b.v.o. / ll. m² bvo leerlingen algemeen vaste voet 300 689 0,75
Totaal omvang buitenruimte
* **
lesuren
* 32 / 322 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 322 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 322
2,11
(3)
Totaal m² b.v.o. algemeen vaste voet 300 292
totaal 300 292 592 m²
Berekening conform de modelverordening van de VNG TLW = Theoretische leerweg v.v. = vaste voet GLW = Gemengde leerweg b.v.o. = bruto vloeroppervlak BLW = (Basis-/kader-) beroepsgerichte leerweg ll. = leerling LWOO = Leerweg Ondersteunend onderwijs
689
Totale ruimtebehoefte
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
6.367 m²
61
Willem de Zwijger College Behoeftenormen aantal m² b.v.o. / ll. m² bvo leerlingen algemeen vaste voet
Ruimtebehoefte onderwijsvoorziening (excl. gymvoorziening) Vaste voet Hoofdvestiging Vaste voet Nevenvestiging Onderbouw LWOO VMBO VMBO HAVO VWO Bovenbouw
ja nee
TLW BLW/KLW
Totaal m² b.v.o. algemeen vaste voet
980 550
980 0
Ruimtebehoefte gymvoorziening
totaal 980 0
123 71 81 195
6,10 5,80 5,80 5,80 5,80
713 412 470 1.131
713 412 470 1.131
HAVO / VWO
leerweg** HAVO VWO
296 251
5,80 5,80
1.717 1.456
1.717 1.456
VMBO
TLW
170
6,41
1.090
1.090
37 25
17,16 13,68 11,45
BWI / PIE / M&T / MaT LWOO BLW/KLW GLW MVI / E&O / HBR
ja
299
nee
196
LWOO BLW/KLW GLW Z&W
8,91 7,81 6,84 nee
nee
117
nee
150
Totaal aantal leerlingen
nee
12,00
0
-
0
-
0
-
306
-
-
-
8,90 7,40 6,90
299 506 286
0 -
7,80 6,90 6,30
LWOO BLW/KLW GLW Praktijkonderwijs
-
10,38 8,93 7,43
LWOO BLW/KLW GLW D&P
0
168
LWOO BLW/KLW GLW Groen
299 506 286
Onderbouw VMBO LWOO VMBO HAVO VWO Bovenbouw LWOO HAVO/VWO BWL/KWL GLW TLW HAVO VWO Praktijkonderwijs
aantal leerlingen 194 81 195 37 25 170 296 251 -
Totaal lestijden bewegingsonderwijs
1.249
Behoefte aantal gymzalen:
Norm:
Ruimtebehoefte buitenruimte Voor school met 1 - 300 leerlingen Voor iedere leerling meer dan 300
norm m²/ll 1,5 1,7 1,2 1,0 1,7 1,5 1,5 1,5 1,2 1,0 2,0
factor
23 7 14 4 3 18 25 18 111
40 uren/week
Behoeftenormen aantal m² b.v.o. / ll. m² bvo leerlingen algemeen vaste voet 300 1.249 0,75
Totaal omvang buitenruimte
* **
lesuren
* 32 / 322 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 322 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 455 * 32 / 322
2,77
(3)
Totaal m² b.v.o. algemeen vaste voet 300 712
totaal 300 712 1.012 m²
Berekening conform de modelverordening van de VNG TLW = Theoretische leerweg v.v. = vaste voet GLW = Gemengde leerweg b.v.o. = bruto vloeroppervlak BLW = (Basis-/kader-) beroepsgerichte leerweg ll. = leerling LWOO = Leerweg Ondersteunend onderwijs
1.249
Totale ruimtebehoefte
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
9.060 m²
62
Bijlage 3
Bouwsteen ‘sport-maatschappelijk’
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
63
Bijlage 4
Bouwsteen ‘Duurzaamheid en groen’
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
64
Bijlage 5
Grondposities Van der Palmstraat / Douwes Dekkerlaan
In onderstaand overzicht zijn de grondposities in het gebied Van der Palmstraat / Douwes Dekkerlaan weergegeven. Alles wat rood/oranje is, is géén eigendom van de gemeente. Alles wat geel is, is wel eigendom van de gemeente Papendrecht. Douwes Dekkerlaan
Van der Palmstraat
4959 > Eigendom & sloopvergunning verleend voor nr. 5 5144 > Eigendom & sloopvergunning verleend voor nr. 3 6144 > Eigendom Gemeente 7034 > Gezondheidszorgfunctie pand in gebruik (kruisje staat daarop) 7673 > eigendom Gemeente (Rembrandtlaan 206 – Excelsior onze huurder) 7672 > eigendom Gemeente 7035 > eigendom Gemeente 7087 > andere eigenaar 7673 > eigendom Gemeente 7033 > eigendom Gemeente
7180 > Eigendom Gemeente (Jacob Catslaan 1) 7100 > Gymnastiekvereniging Olympia: recht van opstal 7763 > Eigendom Gemeente 7762 > Vereniging voor Christelijke Nationaal onderwijs (\van der Palmstraat 8) 7539 > Eigendom gemeente 8119 > Willem de Zwijger College (Van der Palmstraat 2) 8120 > Eigendom Gemeente (Van der Palmstraat 4 > huurder is theater De Willem)
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
65
Bijlage 6
Parkeerbalans per scenario
Scenario 1: Praktijk centraal Scenario 1
Locatie Vijzellaan Volume / Omschrijving Functie Eenheid aantallen DLW - VMBO-T, HAVO/VWO VO school 1.325 /100 ll Sport - Gym 1 en Gym PO sportzalen 1.855 100/m²
Parkeerkencijfer
Parkeervraag
min
min
max
43,73 44,52
70,23 53,80
88,25
124,02
max
3,3 2,4
5,3 2,9 Totaal
Parkeerbehoefte Vijzellaan Scholen Sport
werkdagochtend min max 44 70 22 27
Totaal Parkeerbehoefte Vijzellaan piekbehoefte gemiddelde
66 min
97
werkdagmiddag min max 44 70 22 27 66
werkdagavond min max 0 0 45 54
97
45
66 82 pp.
werkdagochtend min max 20 32 33 56 26 34 80 min
45
Parkeerkencijfer
Parkeervraag
min
min
max
20,03 33,48 52,08
32,17 55,80 68,36
105,59
156,33
max
3,3 3,0 1,6
5,3 5,0 2,1 Totaal
Parkeerbehoefte Van der Palmstraat piekbehoefte gemiddelde
54
54
werkdagnacht min max 0 0 0 0 0
0
zaterdagmiddag min max 0 0 45 54 45
54
zaterdagavond min max 0 0 45 54 45
54
zondagmiddag min max 0 0 33 40 33
40
97
Locatie Van der Palmstraat Volume / Omschrijving Functie Eenheid aantallen VMBO-BB/KB VO-school 607 /100 ll WdZ -VMBO-T, HAVO/VWO VO-school 1.116 /100 ll Gym WdZ, Gym 2 en 3 Sportzalen 3.255 100/m²
Totaal
koopavond min max 0 0 45 54
max
Scenario 1
Parkeerbehoefte Van der Palmstraat Scholen Scholen Sport
Aanwezigheid o.b.v. parkeernormennota werkdag werkdag werkdag koopwerkdag zaterdag zaterdag zondag ochtend middag avond avond nacht middag avond middag 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 50% 50% 100% 100% 0% 100% 100% 75%
122
werkdagmiddag min max 20 32 33 56 26 34 80
werkdagavond min max 0 0 0 0 52 68
122
52
68
Aanwezigheid o.b.v. parkeernormennota werkdag werkdag werkdag koopwerkdag zaterdag zaterdag zondag ochtend middag avond avond nacht middag avond middag 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 50% 50% 100% 100% 0% 100% 100% 75%
koopavond min max 0 0 0 0 52 68 52
68
werkdagnacht min max 0 0 0 0 0 0 0
0
zaterdagmiddag min max 0 0 0 0 52 68 52
68
zaterdagavond min max 0 0 0 0 52 68 52
68
zondagmiddag min max 0 0 0 0 39 51 39
51
max
80 101 pp.
122
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
66
Scenario 2: Twee keer één Scenario 2 Omschrijving DLW VMBO, HAVO/VWO Gym 1, Gym 2 en Gym PO
Locatie Vijzellaan Volume / Functie Eenheid aantallen VO-school 1.799 / 100 ll sportzalen 3.255 100/m²
Parkeerkencijfer
Parkeervraag
min
min
max
59,37 78,12
95,35 94,40
137,487
189,742
max
3,3 2,4
5,3 2,9 Totaal
Parkeerbehoefte Vijzellaan Scholen Sport
werkdagochtend min max 59 95 39 47
Totaal Parkeerbehoefte Vijzellaan piekbehoefte gemiddelde Scenario 2 Omschrijving WdZ VMBO, HAVO/VWO Gym WdZ en Gym 3
98 min
143
werkdagmiddag min max 59 95 39 47 98
werkdagavond min max 0 0 78 94
143
78
98 121 pp
Parkeerbehoefte Van der Palmstraat piekbehoefte gemiddelde
werkdagochtend min max 37 62 15 19 52 min
94
78
94
werkdagnacht min max 0 0 0 0 0
0
zaterdagmiddag min max 0 0 78 94 78
94
zaterdagavond min max 0 0 78 94 78
94
zondagmiddag min max 0 0 59 71 59
71
143
Locatie Van der Palmstraat Volume / Functie Eenheid aantallen VO onderwijs 1.249 / 100 ll sportzalen 1.855 100/m²
Totaal
koopavond min max 0 0 78 94
max
Parkeerkencijfer
Parkeervraag
min
min
max
37,47 29,68
62,45 38,96
67,15
101,41
max
3,0 1,6
5,0 2,1 Totaal
Parkeerbehoefte Van der Palmstraat Scholen Sport
Aanwezigheid o.b.v. parkeernormennota werkdag werkdag werkdag koopwerkdag zaterdag zaterdag zondag ochtend middag avond avond nacht middag avond middag 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 50% 50% 100% 100% 0% 100% 100% 75%
82
werkdagmiddag min max 37 62 15 19 52
werkdagavond min max 0 0 30 39
82
30
39
Aanwezigheid o.b.v. parkeernormennota werkdag werkdag werkdag koopwerkdag zaterdag zaterdag zondag ochtend middag avond avond nacht middag avond middag 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 50% 50% 100% 100% 0% 100% 100% 75%
koopavond min max 0 0 30 39 30
39
werkdagnacht min max 0 0 0 0 0
0
zaterdagmiddag min max 0 0 30 39 30
39
zaterdagavond min max 0 0 30 39 30
39
zondagmiddag min max 0 0 22 29 22
29
max 52 67 pp.
82
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
67
Scenario 3: Campus Scenario 3 Omschrijving DLW HAVO/VWO Gym 1 en Gym PO
Locatie Vijzellaan Volume / Functie Eenheid aantallen VO-school 1.110 / 100 ll. sportzalen 1.855 100 / m²
Parkeerkencijfer
Parkeervraag
min
min
max
36,63 44,52
58,83 53,80
81,15
112,625
max
3,3 2,4
5,3 2,9 Totaal
Parkeerbehoefte Vijzellaan Scholen Sport
werkdagochtend min max 37 59 22 27
Totaal Parkeerbehoefte Vijzellaan piekbehoefte gemiddelde
59 min
86
werkdagmiddag min max 37 59 22 27 59
59 73 pp.
45
Parkeerbehoefte Van der Palmstraat School WdZ School DLW Sport
werkdagochtend min max 37 62 23 37 26 34
Parkeerbehoefte Van der Palmstraat piekbehoefte gemiddelde
86 min
45
Parkeerkencijfer
Parkeervraag
min
min
max
37,47 22,74 52,08
62,45 36,52 68,36
112,29
167,32
max
3,0 3,3 1,6
5,0 5,3 2,1 Totaal
Totaal
54
54
werkdagnacht min max 0 0 0 0 0
0
zaterdagmiddag min max 0 0 45 54 45
54
zaterdagavond min max 0 0 45 54 45
54
zondagmiddag min max 0 0 33 40 33
40
86
WdZ VMBO, HAVO/VWO DLW - VMBO-BB-KB-T Gym 2, Gym 3, Gym WdZ
Omschrijving
86
koopavond min max 0 0 45 54
max
Locatie Van der Palmstraat Volume / Functie Eenheid aantallen VO-school 1.249 / 100 ll. VO-school 689 / 100 ll. sportzalen 3.255 100 / m²
Scenario 3
werkdagavond min max 0 0 45 54
Aanwezigheid o.b.v. parkeernormennota werkdag werkdag werkdag koopwerkdag zaterdag zaterdag zondag ochtend middag avond avond nacht middag avond middag 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 50% 50% 100% 100% 0% 100% 100% 75%
133
werkdagmiddag min max 37 62 23 37 26 34 86
werkdagavond min max 0 0 0 0 52 68
133
52
68
Aanwezigheid o.b.v. parkeernormennota werkdag werkdag werkdag koopwerkdag zaterdag zaterdag zondag ochtend middag avond avond nacht middag avond middag 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 50% 50% 100% 100% 0% 100% 100% 75%
koopavond min max 0 0 0 0 52 68 52
68
werkdagnacht min max 0 0 0 0 0 0 0
0
zaterdagmiddag min max 0 0 0 0 52 68 52
68
zaterdagavond min max 0 0 0 0 52 68 52
68
zondagmiddag min max 0 0 0 0 39 51 39
51
max
86 110 pp.
133
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
68
Scenario 4: Campus integraal Scenario 4 Omschrijving DLW VMBO, HAVO/VWO WdZ VMBO, HAVO/VWO Gym 1-2-3 en Gym WdZ
Locatie Van der Palmstraat Volume / Functie Eenheid aantallen VO-school 1.799 /100ll VO-school 1.249 /100ll sportzalen 4.655 100/m2
Parkeerkencijfer
Parkeervraag
min
min
max
59,37 37,47 74,48
95,35 62,45 97,76
171,32
255,55
max
3,3 3,0 1,6
5,3 5,0 2,1 Totaal
Parkeerbehoefte Van der Palmstraat School - DLW School - WdZ Sport
werkdagochtend min max 59 95 37 62 37 49 134
Parkeerbehoefte Van der Palmstraat piekbehoefte gemiddelde
min
207
werkdagmiddag min max 59 95 37 62 37 49 134
werkdagavond min max 0 0 0 0 74 98
207
74
98
Aanwezigheid o.b.v. parkeernormennota werkdag werkdag werkdag koopwerkdag zaterdag zaterdag zondag ochtend middag avond avond nacht middag avond middag 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 100% 100% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 50% 50% 100% 100% 0% 100% 100% 75%
koopavond min max 0 0 0 0 74 98 74
98
werkdagnacht min max 0 0 0 0 0 0 0
0
zaterdagmiddag min max 0 0 0 0 74 98 74
98
zaterdagavond min max 0 0 0 0 74 98 74
98
zondagmiddag min max 0 0 0 0 56 73 56
73
max
134 171 pp.
207
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
69
Bijlage 7
Ruimtelijk programma per scenario
Scenario 1: Praktijk centraal Vijzellaan VMBO-T DLW HAVO/VWO Sport Gym 1 Sport Gym PO Programma Vijzellaan
aantal leerlingen 1.325
1.325
Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan DLW VMBO-BB/KB 607 WdZ VMBO-BB/KB VMBO-T WdZ 1.116 HAVO/VWO Gym 2 Sport Gym 3 n.v.t. Gym WdZ Programma vd Palmstraat 1.723 Scenario 2: Twee keer één Vijzellaan VMBO-BB/KB DLW VMBO-T HAVO/VWO Gym 1 Sport Gym 2 Gym PO Programma Vijzellaan
aantal leerlingen
1.799
aantal parkeerplaatsen auto's fietsen scooters
m² bvo gebouw
voetafdruk m² gebouw m² schoolplein
auto's
m² parkeren fietsen scooters
m² parkeren
Totaal in te passen m²
57
996
28
8.700
5.200
1.100
1.400
1.700
100
3.200
9.500
25
49
1
1.855
1.855
n.v.t.
600
100
0
700
2.555
82
1.045
29
10.555
7.055
1.100
2.000
1.800
100
3.900
12.055
26
756
21
6.600
4.000
500
650
1.322
53
2.000
6.500
45
870
24
7.600
4.600
900
1125
1.523
61
2.700
8.181
30
86
1
3.255
3.255
n.v.t.
750
151
3
900
4.158
101
1.712
46
17.455
11.775
1.442
2.525
2.996
116
5.600
18.855
m² parkeren
Totaal in te passen m²
aantale parkeerplaatsen auto's fietsen scooters
78
1.580
44
m² bvo gebouw
voetafdruk m² gebouw m² schoolplein
6.400
3.800
7.400
4.400
auto's
m² parkeren fietsen scooters
1.400
2.000
2.800
100
4.900
14.500
n.v.t.
43
98
1
3.255
3.255
n.v.t.
1.100
200
0
1.300
4.555
1.799
121
1.678
45
17.055
11.455
1.400
3.100
3.000
100
6.200
19.055
50
1.042
29
9.100
5.500
1.000
1.250
1.800
50
3.100
9.600
17
49
1
1.855
1.855
n.v.t.
400
100
0
500
2.355
67
1.091
30
10.955
7.355
1.000
1.650
1.900
50
3.600
11.955
Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan VMBO-BB/KB WdZ VMBO-T 1.249 HAVO/VWO Gym 3 Sport n.v.t. Gym WdZ Programma vd Palmstraat 1.249
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
70
Scenario 3: Campus Vijzellaan DLW HAVO/VWO Gym 1 Sport Gym PO Programma Vijzellaan
aantal leerlingen
aantale parkeerplaatsen auto's fietsen scooters
m² bvo gebouw
voetafdruk m² gebouw m² schoolplein
auto's
m² parkeren fietsen scooters
m² parkeren
Totaal in te passen m²
1.110
48
847
24
7.400
4.400
900
1.200
1.500
100
2.800
8.100
n.v.t.
25
49
1
1.855
1.855
n.v.t.
600
100
0
700
2.555
1.110
73
896
25
9.255
6.255
900
1.800
1.600
100
3.500
10.655
30
733
20
6.400
3.800
600
750
1.300
50
2.100
6.500
50
1.042
29
9.100
5.500
1.000
1.250
1.800
50
3.100
9.600
30
86
1
3.255
3.255
n.v.t.
750
150
0
900
4.155
110
1.861
50
18.755
12.555
1.600
2.750
3.250
100
6.100
20.255
m² parkeren
Totaal in te passen m²
Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan VMBO-BB/KB DLW 689 VMBO-T VMBO-BB/KB WdZ VMBO-T 1.249 HAVO/VWO Gym 2 Sport Gym 3 n.v.t. Gym WdZ Programma vd Palmstraat 1.938
aantale parkeerplaatsen Scenario 4: aantal Campus integraal leerlingen auto's fietsen scooters Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan VMBO-BB/KB DLW VMBO-T 1.799 78 1.580 44 HAVO/VWO HAVO/VWO WdZ VMBO-BB/KB 1.249 50 1.042 29 VMBO-T Gym 1 Gym 2 Sport n.v.t. 43 123 1 Gym 3 Gym WdZ Programma vd Palmstraat 3.048 171 2.745 74
Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht
m² bvo gebouw
voetafdruk m² gebouw m² schoolplein
6.400
3.800
7.400
4.400
9.100
auto's
m² parkeren fietsen scooters
1.400
2.000
2.800
100
4.900
14.500
5.500
1.000
1.250
1.800
50
3.100
9.600
4.655
4.655
n.v.t.
1.100
200
0
1.300
5.955
27.555
18.355
2.400
4.350
4.800
150
9.300
30.055
71
Bijlage 8
Onderwijsontwikkelingen
Toekomst van ons onderwijs In januari 2020 is door het brede onderwijsveld een pleidooi gehouden voor een nieuwe
Sterk beroepsonderwijs – nieuwe leerweg In 2024 worden de gemengde leerweg en de theoretische leerweg samengevoegd tot één nieuwe leerweg. Alle leerlingen in deze nieuwe leerweg volgen dan, naast avo-vakken, een praktijkgericht programma. Doel van de nieuwe leerweg is om leerlingen optimaal voor te bereiden op doorstroom naar mbo-4 opleidingen of havo. Door in de nieuwe leerweg, door middel van een praktijkgericht programma, kennis te maken met de wereld van arbeid en beroep krijgen leerlingen de mogelijkheid hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen en op basis van ervaringen gefundeerde keuzes te maken. Met het praktijkgerichte programma ontwikkelen leerlingen daarnaast algemene en praktische vaardigheden, als samenwerken, plannen, organiseren, onderzoeken en presenteren, waarmee ze goed voorbereid worden op doorstroom naar een opleiding op mbo-4-niveau. Het praktijkgerichte programma is gericht op het uitvoeren van praktische en realistische opdrachten binnen en buiten de school. In alle gevallen is er betrokkenheid van buiten de school (bedrijfsleven, instellingen, overheden, vervolgonderwijs). Om deze opdrachten te verwerven moeten scholen die de nieuwe leerweg aanbieden in de regio samenwerken met het bedrijfsleven en het mbo. Een praktijkgericht programma is handelingsgericht beschreven. Leerlingen die onderwijs volgen op basis van een praktijkgericht programma voeren