Bijlage 1 - Rapportage haalbaarheidsonderzoek VO-scholen.pdf

Haalbaarheidsonderzoek

Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht Gemeente Papendrecht 24 augustus 2021

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

4

1.1

Achtergrond

4

1.2

Doelstelling haalbaarheidsonderzoek

5

1.3

Afbakening

5

1.4

Werkwijze

5

1.5

Leeswijzer

6

Deel 1

Visie en analyse

2.

Visie op onderwijs en huisvesting

2.1

CSG De Lage Waard

8

2.2

Willem de Zwijger College

10

2.3

Gemeente Papendrecht

12

3.

Visie op samenwerking

13

3.1

Mindware, software en hardware

13

3.2

Samenwerking beroepsgericht (techniek)onderwijs

13

3.3

Samenwerking sport

14

3.4

Conclusie

15

4.

Ruimtebehoefte VO-scholen

16

4.1

Ruimtenormen

16

4.2

Ontwikkeling leerlingaantal

16

4.3

Normatieve ruimtebehoefte

17

4.4

Vertaling naar ruimteclusters

17

5.

Combinatiekansen

19

5.1

Woningbouwontwikkeling

19

5.2

Sportvoorzieningen

19

5.3

Maatschappelijke voorzieningen

20

5.4

Duurzaamheid en groen

21

5.5

Kansen voor integrale gebiedsontwikkeling

22

6.

Locatieverkenning

24

6.1

Locatie Vijzellaan

24

6.2

Locatie Van der Palmstraat / Douwes Dekkerlaan

25

8

Deel 2

Scenario’s

7.

Uitgangspunten scenario’s

7.1

Uitgangspunten huisvestingsscenario’s

27

7.2

Uitgangspunten inpassing ruimteclusters

28

7.3

Uitgangspunten voor fasering

29

8.

Scenario 1: Praktijk centraal

30

8.1

Ruimtelijk programma

30

8.2

Ruimtelijke verkenning

30

8.3

Fasering

32

8.4

Beoordeling

32

9.

Scenario 2: Twee keer één

34

9.1

Ruimtelijk programma

34

9.2

Ruimtelijke verkenning

34

9.3

Fasering

36

9.4

Beoordeling

36

10.

Scenario 3: Campus

38

10.1

Ruimtelijk programma

38

10.2

Ruimtelijke verkenning

38

10.3

Fasering

40

10.4

Beoordeling

40

11.

Scenario 4: Campus integraal

42

11.1

Ruimtelijk programma

42

11.2

Ruimtelijke verkenning

42

11.3

Fasering

44

11.4

Beoordeling

44

12.

Financiën

46

12.1

Normvergoeding o.b.v. verordening

46

12.2

Investeringskosten o.b.v. scenario’s

46

12.3

Kapitaallasten

48

12.4

Beoordeling scenario’s op kosten en opbrengsten

49

12.5

Financieringsmogelijkheden

49

12.6

Nieuwbouw versus renovatie

49

12.7

Opbrengstpotentie

50

27

Deel 3

Conclusie

13.

Conclusie

52

13.1

Huisvestingsscenario’s en combinatiekansen

52

13.2

Voorkeursscenario

52

13.3

Advies

54

Bijlagen Bijlage 1 Samenwerkingspartners

56

Bijlage 2 Normatieve ruimtebehoefte

59

Bijlage 3 Bouwsteen ‘sport-maatschappelijk’

63

Bijlage 4 Bouwsteen ‘Duurzaamheid en groen’

64

Bijlage 5 Grondposities Van der Palmstraat / Douwes Dekkerlaan

65

Bijlage 6 Parkeerbalans per scenario

66

Bijlage 7 Ruimtelijk programma per scenario

70

Bijlage 8 Onderwijsontwikkelingen

72

Bijlage 9 Normvergoeding per school

74

Bijlage 10 Financiële uitgangspunten

75

Bijlage 11 Investeringskostenraming

77

Bijlage 12 Kapitaallastberekening

78

1.

Inleiding

1.1

Achtergrond

Financiën: de kosten, opbrengsten en mogelijke financieringsconstructies van een aantal huisvestingsvarianten wordt uitgewerkt. Van de twee scholen wordt een financiële bijdrage verwacht.

Het Willem de Zwijger College (WdZ) en Christelijke Scholengemeenschap De Lage Waard (DLW) bieden kwalitatief goed onderwijs en een breed en divers opleidingsaanbod aan ruim 3.000 leerlingen in Papendrecht. Maar de gebouwen zijn verouderd en het leerling-

Kansen voor vernieuwing: Scholenbouw biedt kansen voor binnenstedelijke vernieuwing en doorontwikkeling van andere functies en voorzieningen waarmee de investering een toegevoegde waarde krijgt voor zoveel mogelijk Papendrechters.

aantal is de afgelopen jaren gedaald. Door deze ontwikkelingen komt de kwaliteit en continuïteit van het onderwijs onder druk te staan. De gemeente Papendrecht hecht veel waarde aan het hebben en houden van een passend aanbod van voortgezet onderwijs (VO) binnen de kern. Zij vindt het belangrijk en noodzakelijk om nu, samen met de twee schoolbesturen, te investeren in de toekomstbestendigheid van het voortgezet onderwijs door frisse, energiezuinige schoolgebouwen te realiseren die passen bij de leerlingaantallen van de scholen en bij hun visie op onderwijs.

“Met de lokale aanwezigheid van een breed, divers en kwalitatief hoogwaardig onderwijsaanbod in frisse school- en sportgebouwen creëren we optimale ontwikkelingskansen voor alle jongeren.”

Eind 2019 is de Gemeentelijk Visie en Routekaart Huisvesting VO vastgesteld. Hierin zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd voor verbetering van de huisvesting van het voortgezet onderwijs in Papendrecht: Samenwerking: scholen worden aangemoedigd om inhoudelijk en/of facilitair samen te werken, minimaal op het beroepsgerichte onderwijs en de sportfuncties. Gebouwen: schoolgebouwen zijn flexibel en aanpasbaar. Sportgebouwen zijn multifunctioneel. Locaties: Eén van de drie huidige VO-locaties wordt vrijgespeeld. Toekomstbestendige huisvesting wordt gerealiseerd op twee locaties Vijzellaan en Van der Palmstraat (tot aan de Douwes Dekkerlaan). Tijdelijke huisvesting wordt zoveel mogelijk beperkt;

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

Figuur 1: Locaties Vijzellaan en Van der Palmstraat

In oktober 2020 heeft de Gemeenteraad opdracht gegeven voor het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek naar vernieuwing van de VO-scholen en zijn twee locaties voor (her)ontwikkeling aangewezen. Voorliggende rapportage geeft inzicht in de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek naar toekomstbestending voortgezet onderwijs in Papendrecht. Het haalbaarheidsonderzoek is uitgevoerd door Synarchis in een nauwe samenwerking tussen de Gemeente Papendrecht, het Willem de Zwijger College en Christelijke Scholengemeenschap De Lage Waard.

4

1.2

De locatie Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan bestaat uit twee delen met een

Doelstelling haalbaarheidsonderzoek

Doelstelling van het haalbaarheidsonderzoek is om inzicht te geven in de wijze waarop het

diversiteit aan functies. De Bethlehemkerk en Zalencentrum De Palm zijn geen onder-

voortgezet onderwijs in Papendrecht toekomstbestendig kan worden gehuisvest op de

deel van het onderzoek (zie figuur 12). Met hen is separaat gesproken over toekomstige

voorkeurslocaties. Deze locaties zijn gelegen aan de Van der Palmstraat (inclusief het ge-

ontwikkelingen.

bied tot aan de Douwes Dekkerlaan) en de Vijzellaan. Op basis van het haalbaarheidson-

Het onderzoek geeft een doorkijk naar de eventuele opbrengstpotentie van vrijvallende

derzoek kan de Gemeenteraad besluiten over vervolgstappen.

locaties, maar geeft hiervoor geen kaders of richtlijnen mee.

Het haalbaarheidsonderzoek kent twee sporen.

1.4

1. Primair: onderzoek naar de haalbaarheid van de huisvesting van de scholen, inclusief

Om inzicht te krijgen in de wijze waarop toekomstbestendige huisvesting voor de VO-scho-

de daarbij behorende faciliteiten voor het bewegingsonderwijs op de twee locaties.

len op twee voorkeurslocaties (Vijzellaan en Van der Palmstraat) vorm zou kunnen krijgen

2. Secundair: inzicht geven in de mogelijkheden om aanvullende gemeentelijke ambities

Werkwijze

is het onderzoek ingericht in vier fasen:

te realiseren op het gebied van woningbouw, maatschappelijke voorzieningen, (recreatieve) sport en groen/water (waaronder klimaatambities). Het haalbaarheidsonderzoek is opgesteld op basis van actuele informatie over onder andere de ontwikkeling van het aantal leerlingen, de visie op onderwijs, de normatieve berekening van de ruimtebehoefte en bouwkosten. In deze fase wordt op basis hiervan indicatief inzicht gegeven in de wijze waarop het voortgezet onderwijs in Papendrecht toekomstbe-

Figuur 2: Werkwijze haalbaarheidsonderzoek

stendig kan worden gehuisvest op de voorkeurslocaties. Er is nog geen rekening gehouden met eventuele optimalisaties ten aanzien van ruimtebehoefte of bouwkosten. In het vervolg

Verkennen van de visie van de scholen op onderwijs en huisvesting, uitgangspunten en

kunnen uitgangspunten wijzigen. In volgende projectfasen worden uitgangspunten voort-

ruimtebehoefte.

durend gemonitord zodat tijdig in kan worden gespeeld op wijzigingen.

Verbinden van de afzonderlijke visies naar een gezamenlijke visie op samenwerking en een ruimtelijke vertaling naar huisvestingsscenario’s op de locaties. In deze fase is ook

1.3

Afbakening

Parallel aan het haalbaarheidsonderzoek naar toekomstbestendig VO speelt een aantal ontwikkelingen die geen onderdeel zijn van het onderzoek: De ambitie om in Papendrecht onderwijs op MBO-niveau aan te kunnen bieden, wordt niet meegenomen. Uit het haalbaarheidsonderzoek moet blijken of een fysieke koppeling tussen het Willem de Zwijger College en Theater de Willem tot de mogelijkheden behoort. In het kader van de ombuigingen wordt gesproken over de vorming van een "cultuurplatform". De

de verbinding gelegd met andere maatschappelijke voorzieningen in Papendrecht. Verbeelden van de huisvestingsscenario’s in een ruimtelijke verkenning en het berekenen van de bijbehorende kosten per scenario. Verankeren van de opbrengst van eerdere fasen in een integrale rapportage van de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek. Voor de duur van het onderzoek is een projectorganisatie ingericht bestaande uit werkgroepen, projectgroepen en stuurgroepen met vertegenwoordigers van gemeente en scholen.

raakvlakken tussen beide opgaven zijn op dit ogenblik niet duidelijk en deze ontwikkeling wordt daarom niet meegenomen. Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

5

1.5

Leeswijzer

In het haalbaarheidsonderzoek beschrijven wij de opgave aan de hand van: Deel 1: Visie en analyse Visie op onderwijs en huisvesting (hoofdstuk 2); Visie op samenwerking (hoofdstuk 3); Ruimtebehoefte VO-scholen(hoofdstuk 4); Combinatiekansen (hoofdstuk 5); Locatieverkenning (hoofdstuk 6). Deel 2: Scenario’s Uitgangspunten scenario’s (hoofdstuk 7); Scenario 1: Praktijk centraal (hoofdstuk 8); Scenario 2: Twee keer één (hoofdstuk 9); Scenario 3: Campus (hoofdstuk 10); Scenario 4: Campus integraal (hoofdstuk 11); Financiën (hoofdstuk 12). Deel 3: Conclusie Conclusie (hoofdstuk 13).

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

6

Deel 1 - Visie en analyse

2.

Visie op onderwijs en huisvesting

Huisvesting is geen doel op zich maar ondersteunend aan het primaire proces van een

uitgroeien’. Op CSG De Lage Waard wordt onderwijs verzorgd op basis van vijf kernwaarden. Aan de hand van deze kernwaarden zijn speerpunten omschreven voor onderwijs, organisatie en omgeving.

organisatie. Om passende huisvesting te kunnen realiseren voor een school is de onder-

Gedegen: CSG De Lage Waard biedt gewoon goed onderwijs. Ze hecht belang aan

wijsvisie het vertrekpunt. Daarom is het haalbaarheidsonderzoek gestart met het in beeld

rust en regelmaat en hanteert duidelijke principes, normen en waarden. Beslissingen

brengen van de visie op onderwijs van beide scholen. Dit hoofdstuk geeft hiervan een be-

worden rationeel en weloverwogen genomen. Op basis daarvan biedt de school kwali-

knopte weergave.

teit en is ze betrouwbaar. Kansrijk: CSG De Lage Waard biedt een breed onderwijs aanbod. Zij heeft alle onder-

2.1

CSG De Lage Waard

Christelijke Scholengemeenschap De Lage Waard (CSG DLW) is een christelijke scholengemeenschap voor vmbo (basisberoepsgerichte en kaderberoepsgerichte leerweg)1, mavo (theoretische leerweg en gemengde leerweg), havo en vwo. De school heeft twee locaties in Papendrecht: aan de Burgemeester Keijzerweg (ca. 700 leerlingen; vmbo en mavo) en aan de Vijzellaan (ca. 1.100 leerlingen; havo en vwo). De gebouwen zijn gerealiseerd in de jaren ’60 en ’70 hebben een omvang van respectievelijk ca. 10.000 m² bvo en ca. 9.750 m² bvo.

wijsniveaus in huis en ondersteunt leerlingen maximaal. Leerlingen kunnen hun talenten ook ontwikkelen in specifieke programma’s. Daarmee biedt de school veel keuzemogelijkheden. Gedreven: CSG De Lage Waard motiveert en begeleidt leerlingen om eruit te halen wat erin zit. De school gaat 100% voor haar leerlingen. Docenten zijn gedreven en streven naar het beste. Christelijke uitgangspunten zijn daarbij een belangrijke drijfveer. Verbindend: CSG De Lage Waard organiseert verbinding binnen de schoolorganisatie (hecht team), met onderwijspartners (basisonderwijs, MBO en HO) en met ouders (driehoek). Daarnaast gaat ze de verbinding aan met de buitenwereld. De school wil een open gemeenschap zijn zodat ze jongeren kan voorbereiden op hun verantwoordelijke positie nu en in de toekomst. Uitgesproken: CSG De Lage Waard wil lef tonen en durft te kiezen. Het is duidelijk waar de school goed in is en dat zet ze neer met enthousiasme en trots. Samenwerkingspartners CSG De Lage Waard werkt samen met een groot aantal partners. In deze paragraaf worden een aantal samenwerkingspartners toegelicht. In bijlage 1 is een uitgebreidere toelichting op de partners van de school opgenomen.

Figuur 3: Huidige schoolgebouwen CSG De Lage Waard

CSG De Lage Waard maakt deel uit van het Samenwerkingsverband Passend Onder2.1.1

Visie op onderwijs

De missie van CSG De Lage Waard is ‘Succesvol ontwikkelen als leerling én persoon in een kansrijke en stimulerende leeromgeving’. Haar belofte aan de leerling is ‘Boven jezelf 1

wijs VO Noordelijke Drechtsteden. Binnen het samenwerkingsverband maken de scholen samen passend onderwijs mogelijk voor alle leerlingen De school biedt specifieke ondersteuning in de vorm van een zorgklas voor leerlingen met een stoornis in het autistisch spectrum en leerwegondersteunend onderwijs (lwoo).

De Lage Waard biedt de beroepsgerichte profielen Zorg & Welzijn (Z&W), Economie & Ondernemen (E&O), Bouwen, Wonen & Interieur (BWI) en Produceren, Installeren en Energie (PIE).

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

8

In het programma Sterk Techniek Onderwijs (STO) in de regio Noordelijke Drechtsteden

Kenmerken

werken vmbo-scholen, mbo-instellingen en het regionaal bedrijfsleven samen om de kwa-

De kernwaarden van CSG De Lage Waard vertalen zich naar de volgende kenmerken voor

liteit van de bèta technische leerloopbaan van de jonge beroepsprofessional te verbeteren.

de huisvesting:

In het kader van Sterk Techniek Onderwijs wordt met ROC Da Vinci College onderzocht of

Zichtbaarheid: op CSG De Lage Waard worden leerlingen gezien en voelen ze zich

het mogelijk is om leerlingen een drempelloze doorstroom te kunnen bieden naar MBO-2-

welkom. De entree is uitnodigend in vormgeving en is voortdurend in beeld bij mede-

opleidingen in Papendrecht. De focus ligt in eerste instantie op vervolgopleidingen van de

werkers. Leerlingen en bezoekers kunnen rekenen op een warm welkom.

techniekprofielen (beide scholen bieden Produceren, Installeren en Energie (PIE)) en in

Kleinschaligheid: bij CSG De Lage Waard ben je zichtbaar en word je gezien. Mede-

een vervolg mogelijk vervolgopleidingen van andere beroepsgerichte profielen.

werkers en leerlingen kennen elkaar en zijn betrokken bij elkaar. Om dat mogelijk te maken wordt binnen de school gewerkt in eenheden van groepen leerlingen naar leer-

De gebouwen en sportvelden van CSG De Lage Waard worden gebruikt door maatschap-

weg (vmbo/mavo en havo/vwo) en aanvullend naar leerjaar (onderbouw/bovenbouw).

pelijke organisaties waaronder bijvoorbeeld het primair onderwijs, een kerkgenootschap-

Deze eenheden vormen een veilige en overzichtelijke thuisbasis voor leerlingen.

pen of sportvereniging.

Eigenheid: CSG De Lage Waard is één school, maar binnen de school zijn de leerwegen duidelijk herkenbare clusters met een eigen vormgeving en inrichting. Dat gaat ver-

Met onderwijsinstellingen in de kern en de regio wordt gewerkt aan verbetering van de

der dan alleen kleurgebruik; het is duidelijk zichtbaar en voelbaar in sfeer en uitstraling.

doorlopende leerlijn. Met alle toeleverende scholen (primair onderwijs) worden intakege-

Binnen de eigen herkenbare clusters is ruimte voor leerlingen om klassikaal les te vol-

sprekken georganiseerd. Daarnaast kunnen leerlingen van groep 7/8 kennis maken en met

gen, maar ook om zelfstandig te werken en om samen te ontspannen.

het onderwijs op de middelbare school door deel te nemen aan plus- (havo/vwo) of klus-

Eigenaarschap: leerlingen van CSG De Lage Waard voelen zich verantwoordelijk voor

klassen (vmbo). Met ROC Da Vinci College wordt samengewerkt op het gebied van het

hun eigen leeromgeving (eigenaarschap). Voorzieningen en inrichting van het school-

voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) voor leerlingen ouder dan 16 jaar. In

gebouw sluiten aan bij hun ideeën en wensen.

het Samenwerkingsverband VO-HO werken middelbare scholen in de regio Rotterdam-

Kansengelijkheid: CSG De Lage Waard kiest om het onderwijs te organiseren rond de

Rijnmond samen met hogescholen in de regio en de Erasmus Universiteit Rotterdam om

eenheid groep/klas en met oog voor het individu. Leerlingen krijgen een breed onder-

de doorstroom van voortgezet onderwijs naar hoger onderwijs soepel te laten verlopen.

wijsaanbod. Zij kunnen aanvullend aan het onderwijs binnen hun eigen leerweg kiezen voor specifieke programma’s om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen.

In aanvulling hierop wordt ook samengewerkt met onder andere: Gemeente Papendrecht; Brancheorganisaties; Regionaal bedrijfsleven.

Ruimtelijke organisatie In de ruimtelijke organisatie van het onderwijs van CSG De Lage Waard staat ontmoeting vanuit de christelijke normen en waarden centraal. Ontmoeting vormt de verbinding tussen de leerwegen. De school ziet kansen in het versterken van deze verbinding. Samenwerken

2.1.2

Visie op huisvesting

draagt bij aan het vergroten van ontwikkelingskansen en de groei van leerlingen. Het

Onderwijs is voortdurend in ontwikkeling en huisvesting moet die ontwikkeling faciliteren.

tweede verbindende element is talentontwikkeling. In de vorm van een rijk talentenpro-

Uitgangspunt is dat voor CSG De Lage Waard nieuwe huisvesting wordt gerealiseerd die

gramma geeft de school hier invulling aan. Het talentenprogramma en de leeromgeving

aansluit bij de visie op onderwijs en hierin mee kan bewegen.

voor talentontwikkeling verbindt leerlingen met elkaar en zorgt ervoor dat zij elkaar ontmoeten en samenwerken over de leerwegen en leerjaren heen.

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

9

2.2

Willem de Zwijger College

Het Willem de Zwijger College is een scholengemeenschap voor vmbo (basisberoepsge-

Kwalificatie: dit betreft het verwerven van kennis, vaardigheden en houding. Socialisatie: hier draait het om hoe leerlingen via onderwijs deel worden van bestaande

richte en kaderberoepsgerichte leerweg)2, mavo (theoretische leerweg en gemengde leer-

tradities en praktijken.

weg), havo en vwo. De school heeft vestigingen in Hardinxveld-Giessendam en

Persoonlijkheidsvorming: de onderwijsvernieuwing op het Willem de Zwijger College,

Papendrecht (ca. 1.250 leerlingen). De school in Papendrecht is gevestigd aan de Van der

‘De Willem Gaat op Maat’ wordt gericht op persoonlijkheidsvorming. Persoonlijkheids-

Palmstraat. Het gebouw is gerealiseerd in verschillende fasen (1969, 1974 en 2007) en

vorming gaat over vrijheid en over de verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat.

heeft een oppervlak van ca. 13.500 m² bvo. Het Willem de Zwijger College geeft hier invulling aan met een focus op: Ontmoeting: op het Willem de Zwijger College is iedereen welkom. De school stimuleert en motiveert leerlingen om met een open houding ervaringen en relaties aan te gaan en zo zichzelf te ontwikkelen. Ze biedt een breed onderwijsaanbod waarin leerlingen keuzes kunnen maken en uitdagingen aan kunnen gaan op eigen tempo en op eigen niveau. Daarbij biedt de school ondersteuning op maat. Eigenaarschap: op het Willem de Zwijger College dragen leerlingen verantwoordelijkheid voor eigen leren. Het onderwijs is gepersonaliseerd. Leerlingen stellen samen met hun coach leerdoelen vast en hebben zicht op de eigen ontwikkeling in relatie tot die doelen. De (oriëntatie op de) leerloopbaan van de leerling staat centraal. Figuur 4: Huidig schoolgebouw Willem de Zwijger College

Samenwerkingspartners Het Willem de Zwijger College werkt samen met een groot aantal partners. In deze para-

2.2.1

Visie op onderwijs

De missie van het Willem de Zwijger College: ‘Wij bieden een veilige en uitdagende leer-

graaf worden een aantal samenwerkingspartners toegelicht. In bijlage 1 is een uitgebreidere toelichting op de partners van de school opgenomen.

omgeving, opdat leerlingen zelfvertrouwen krijgen om keuzes te kunnen maken en kritisch te kunnen denken. Iedereen vindt bij ons onderwijs dat past. Iedere leerling en iedere me-

Het gebouw van het Willem de Zwijger College is geschakeld aan Theater De Willem. Het

dewerker is uniek. We werken samen vanuit eigenaarschap: eenieder is eigenaar van zijn

theater heeft een belangrijke aula- en bijeenkomstfunctie (feest, diploma-uitreiking etc.).

eigen leren. We realiseren ons dat medewerkers leerlingen hierbij moeten begeleiden.’ Een

Ook wordt het theater gebruikt voor het cultuurprogramma (o.a. muziek, dans).

kernachtige typering van de kwaliteit van de school is: ‘De Willem gaat voor jou!’. Het Willem de Zwijger College maakt deel uit van het Samenwerkingsverband Passend Op het Willem de Zwijger College wordt onderwijs verzorgt op basis van drie kernwaarden.

Onderwijs VO Noordelijke Drechtsteden. Binnen het samenwerkingsverband maken de

Aan de hand van deze kernwaarden zijn speerpunten omschreven voor onderwijs, organi-

scholen samen passend onderwijs mogelijk voor alle leerlingen. Voor leerlingen wordt met

satie en omgeving.

inzet van expertise uit het samenwerkingsverband extra ondersteuning en zorg georganiseerd op school.

2

Het Willem de Zwijger College biedt het beroepsgerichte profiel Produceren, Installeren en Energie (PIE).

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

10

Samenwerkingsverband RPO Rijnmond is een regionale opleidingsschool van leraren in

Kenmerken

Rijnmond. Schoolbesturen werken hierin samen met lerarenopleidingen aan de opleiding

De kernwaarden van het Willem de Zwijger College vertalen zich naar de volgende ken-

van eerste- en tweedegraads leraren. Daarnaast biedt het samenwerkingsverband profes-

merken voor de huisvesting:

sionaliseringsmogelijkheden voor ervaren leraren en schoolleiders.

Open, transparant en compact: het Willem de Zwijger College is een open en transparante school. Het gebouw is compact met korte looplijnen. De entree is uitnodigend en

Het gebouw van het Willem de Zwijger College wordt gebruikt door maatschappelijke or-

voortdurend in beeld bij medewerkers. Dit draagt bij aan de sociale veiligheid in de

ganisaties waaronder bijvoorbeeld het islamitisch onderwijs, de Volksuniversiteit en sport-

school. Leerlingen en medewerkers zijn zichtbaar en worden gezien.

verenigingen. Voor het bewegingsonderwijs buiten maakt het Willem de Zwijger College

Ontmoeting op centrale plekken: het Willem de Zwijger College nodigt uit tot ontmoeting

gebruik van faciliteiten van PKC Papendrecht en Atletiek Vereniging Passaat.

met elkaar. Ontmoeting wordt gestimuleerd en gefaciliteerd op verschillende niveaus. School-brede, grootschalige ontmoetingen kunnen plaatsvinden in een grote, centrale

In het programma Sterk Techniek Onderwijs (STO) werken in de regio Noordelijke

ontmoetingsruimte. Kleinschalige ontmoetingen bijvoorbeeld tussen een coach en leer-

Drechtsteden vmbo-scholen, mbo-instellingen en het regionaal bedrijfsleven samen om de

ling vinden plaats op een meer geborgen plek in de vertrouwde eigen leeromgeving.

kwaliteit van de bèta technische leerloopbaan van de jonge beroepsprofessional te verbe-

Voor bijvoorbeeld projectonderwijs zijn er voor kleine groepjes leerlingen gedurende

teren. In het kader van Sterk Techniek Onderwijs wordt met ROC Da Vinci College onder-

een bepaalde periode centrale ontmoetingsplekken.

zocht of het mogelijk is om leerlingen een drempelloze doorstroom te kunnen bieden naar

Onderwijs georganiseerd rond vakdomeinen: vakclusters zoals die van BINASK, Kunst

MBO-2-opleidingen in Papendrecht.

en Cultuur, Sport en Beweging, Talen en Techniek hebben een eigen domein. Zodoende kunnen zij zich profileren en zijn ze zichtbaar en herkenbaar voor leerlingen in

Met onderwijsinstellingen in de kern en de regio wordt gewerkt aan verbetering van de

de school. De doorlopende leerlijn wordt hier vakinhoudelijk georganiseerd en hier ont-

doorlopende leerlijn met de programma’s Fast Forward (groep 8), One Day Forward (groep

moeten leerlingen elkaar over de leerwegen en de leerjaren heen.

6/7) en het Excellentietraject. Met ROC Da Vinci College en ROC Albeda wordt samenge-

Onderwijs georganiseerd rond leerjaar: voor de jongste leerlingen wordt een eigen over-

werkt op het gebied van het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) voor leer-

zichtelijke leeromgeving gerealiseerd. Zo wordt de overgang naar het voortgezet onder-

lingen ouder dan 16 jaar.

wijs minder groot en kunnen ze vanuit een veilige thuisbasis stapsgewijs groeien. Flexibiliteit: de leeromgeving bestaat uit een diversiteit aan onderwijsruimten voor gro-

In aanvulling hierop wordt ook samengewerkt met onder andere:

tere en kleinere groepen en voor verschillende werkvormen. Onderwijsruimten kunnen

Gemeente Papendrecht;

deels aan elkaar worden geschakeld zodat de ruimten kunnen worden aangepast aan

Samenwerkingsverband VO-HO;

de behoefte van het onderwijs op dat moment.

Regionaal bedrijfsleven. Ruimtelijke organisatie 2.2.2

Visie op huisvesting

Het Willem de Zwijger College is een brede scholengemeenschap waarbij alle leerwegen

Onderwijs is voortdurend in ontwikkeling en huisvesting moet die ontwikkeling faciliteren.

op één locatie worden aangeboden. In de ruimtelijke organisatie van het onderwijs van het

Uitgangspunt is dat voor het Willem de Zwijger College nieuwe huisvesting wordt gereali-

Willem de Zwijger College staat ontmoeting – in brede zin – centraal en vormt het verbin-

seerd die aansluit bij de visie op onderwijs en hierin mee kan bewegen.

dend element. Rond ontmoetingsplekken wordt het onderwijs georganiseerd in meer open

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

11

of gesloten onderwijsruimten. Het Willem de Zwijger College organiseert het onderwijs rond

Investeren in toekomstig personeel van onze bedrijven: het behouden van voortgezet

het gepersonaliseerd leren, de individu staat centraal.

onderwijs in de gemeente biedt kansen voor bedrijven. De stagiairs en medewerkers van de toekomst komen vanuit de scholen. Nederland vergrijst, deze demografische

Voor de school is de samenwerking met haar partner het theater belangrijk, niet alleen bij

ontwikkeling gaat ook Papendrecht niet voorbij. Het investeren in de nieuwe generaties

de huisvesting (er wordt gebruik gemaakt van elkaars ruimte) maar ook inhoudelijk. Dat-

draagt bij aan een gezonde balans in de samenleving, op zowel economisch, financieel

zelfde geldt voor sport, de school heeft speciale sportklassen. Nabijheid van de sportvoor-

als sociaal vlak.

zieningen is belangrijk voor de school. Ruimtelijke kansen

2.3

Gemeente Papendrecht

Het is in het belang van alle Papendrechters om het voortgezet onderwijs in Papendrecht

Door vernieuwing van de schoolgebouwen ontstaan er ook ruimtelijke kansen voor kwalitatieve verbetering:

te behouden. Met de lokale aanwezigheid van een breed, divers en kwalitatief hoogwaardig

Kansen voor ruimtelijke ontwikkelingen: herontwikkeling van de scholen en bijbeho-

onderwijsaanbod en frisse schoolgebouwen worden de optimale ontwikkelingskansen voor

rende locaties biedt kansen voor ruimtelijke verbetering van de gemeente. Het ontwik-

alle jongeren vergroot. Bovendien maakt deze voorziening Papendrecht tot een aantrekke-

kelen van huisvesting voor scholen zorgt voor een langere keten van ontwikkelingen.

lijke gemeente om te wonen en een goede vestigingslocatie voor bedrijven. Ook versterkt

Vrijkomende locaties kunnen worden getransformeerd naar bijvoorbeeld woningbouw

het de centrumfunctie van Papendrecht in de West-Alblasserwaard en de economische

en integrale gebiedsontwikkeling waarin een kwalitatieve verbetering van de openbare

positie van de regio. Daarom vindt de gemeente het belangrijk en noodzakelijk om – samen

ruimte meegenomen kan worden. Integrale gebiedsontwikkeling biedt tevens kansen

met de scholen – te investeren in de toekomstbestendigheid van het voortgezet onderwijs

voor het ontwikkelen van andere maatschappelijke functies en voorzieningen.

in Papendrecht.

Kansen voor verduurzaming: in het klimaatakkoord is afgesproken dat maatschappelijk vastgoed (waaronder scholen) wordt verduurzaamd. De huidige schoolgebouwen (uit

Kansen voor het onderwijs Vanuit dit perspectief zijn er verschillende kwalitatieve aspecten te benoemen die het belang van een breed aanbod en kwalitatief goede schoolgebouwen onderbouwen: Investeren in jeugd: de bestaande schoolgebouwen zijn verouderd. Door te investeren in onderwijshuisvesting heeft de jeugd een vertrouwde plek om hun schoolcarrière voort

de jaren ‘70 en ‘80) voldoen niet. Bij de ontwikkeling van de scholen kan duurzaamheid integraal meegenomen worden, zowel op gebouw als gebiedsniveau. Vanuit de sector is de sectorale routekaart voor verduurzaming3 ontwikkeld. Hierin komen de PO-Raad en de VO-raad en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) samen in actie voor duurzame schoolgebouwen. Deze verduurzamingsslag is ook nodig om de Kli-

te zetten. De inzet is breed aanbod van voortgezet onderwijs te behouden in Papend-

maatdoelstellingen te kunnen behalen.

recht.

Gezonde leeromgeving: behoud van goede gezonde scholen is voor de Papendrechtse

Investeren in onderwijs: investeren in onderwijs en de maakindustrie. De scholen leiden

gemeenschap van groot belang. De coronacrisis maakt duidelijk dat we behoefte heb-

een nieuwe generatie op die technologisch innovaties verder kan brengen.

ben aan gebouwen waar frisse lucht circuleert en het binnenklimaat gezond is. Het zorgt

Papendrecht op de kaart: op school zitten in de gemeente geeft een binding met Pa-

bovendien voor betere schoolprestaties. Nieuwe schoolgebouwen betekenen een

pendrecht die je voor het leven niet meer kwijt raakt. Het houdt de jeugd in Papendrecht.

enorme verbetering voor het binnenklimaat in de schoolgebouwen.

En dat geldt ook voor ouders/verzorgers van deze leerlingen. 3

Sectorale routekaart voor verduurzaming van schoolgebouwen, PO-raad, VO-raad en VNG,

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

12

3.

Visie op samenwerking

3.2

Samenwerking beroepsgericht (techniek)onderwijs

Samenwerking tussen beide scholen vindt met name plaats op het niveau van mindware In de Gemeentelijk Visie en Routekaart Huisvesting VO is samenwerking tussen de beide

en software. De scholen streven ernaar het techniekonderwijs in de regio te versterken en

VO-scholen in Papendrecht een van de uitgangspunten. Het Willem de Zwijger College en

de kwaliteit van de bèta-technische leerloopbaan van de jonge beroepsprofessionals te

CSG De Lage Waard worden aangemoedigd om inhoudelijk en/of facilitair samen te wer-

verbeteren. In verschillende (regionale) samenwerkingsverbanden werken de scholen hier-

ken, minimaal op het beroepsgerichte (techniek)onderwijs en de sportfuncties ervan uit-

toe inhoudelijk met elkaar en met andere netwerkpartners samen onder andere in de pro-

gaande dat zodoende goed onderwijs in een kwalitatief hoogwaardig onderwijsgebouw kan

gramma’s Focus op Bèta en Sterk Techniek Onderwijs. Dit vertaalt zich naar een groot

worden aangeboden. De scholen werken nu al op onderdelen samen (zie paragraaf 2.1.1

aantal activiteiten waarin beide scholen samenwerken.

en 2.2.1) De gezamenlijke visie op samenwerking wordt in dit hoofdstuk nader toegelicht. Organisatorische samenwerking tussen CSG De Lage Waard en het Willem de Zwijger

3.1

Mindware, software en hardware

Samenwerking kan plaatsvinden op verschillende niveaus. Bij het

College vindt bijvoorbeeld plaats bij de Onderwijsroute (samen met bedrijfsleven) en de Techniekspelen. De scholen zien kansen voor fysieke samenwerking daar waar het beroepsgerichte (tech-

verbinden van de individuele visies

niek)onderwijs de maatschappij raakt. Om leerlingen de kans te geven praktijkervaring in

van de scholen naar een geza-

levensechte situaties op te doen kunnen projecten worden opgestart waarbij ze aan de slag

menlijke visie op samenwerking is

gaan met concrete vragen uit het bedrijfsleven of van particuliere bewoners, bijvoorbeeld

deze op drie niveaus besproken:

in de vorm van een repaircafé. Op deze manier worden theorie en praktijk voor de leerling

‘mindware, software, hardware’.

met elkaar verbonden. De leerling leert in een leeromgeving die zich bevindt tussen de Figuur 5: Niveaus van samenwerking

Mindware staat voor een gezamenlijke missie, visie en/of ambitie van beide scholen op onderdelen. Op het niveau van de mindware wordt geformuleerd welke gezamenlijke doelen de scholen nastreven. Dit vertaalt zich naar inhoudelijke samenwerking tussen de scholen. Software gaat over (gezamenlijke) activiteiten die de scholen organiseren om de visie en ambitie te bereiken. Met het formuleren van de software wordt de vraag hoe de doelen bereikt worden, beantwoord. Dit vertaalt zich naar de organisatorische samenwerking tussen de scholen.

school en de beroepspraktijk. Dit draagt bij aan oriëntatie op en motivatie voor de leerloopbaan. Het uitvoeren van praktische en realistische opdrachten binnen én buiten de school sluit aan bij de ontwikkeling van het praktijkgerichte programma voor de nieuwe leerweg. Daarnaast zien scholen kansen voor fysieke samenwerking daar waar het beroepsgerichte (techniek)onderwijs de leerloopbaan in het vervolgonderwijs raakt. Voor een deel van de jongeren is het passend om vanuit een vertrouwde vmbo-school een mbo-opleiding te volgen. Er gaat dan geen tijd verloren aan wennen aan een nieuwe omgeving en onderwijstijd kan optimaal worden benut. Een goede aansluiting kan bepalend zijn voor het succes van de opleiding van de student en helpt schooluitval te voorkomen.

Hardware is de fysieke vormgeving van de accommodatie. De hardware is het antwoord op de vraag ‘wat heb je daarbij nodig?’. Dit vertaalt zich naar de fysieke samenwerking tussen de scholen.

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

13

Nu het wettelijk mogelijk is dat jongeren in de basisberoepsgerichte en kaderberoepsgerichte leerweg om de entreeopleidingen en MBO-2-opleidingen binnen het vmbo af te ronden, willen CSG De Lage Waard en het Willem de Zwijger College met de regionale MBO-instellingen de mogelijkheid onderzoeken om MBO-2-opleidingen binnen de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) aan te bieden die aansluiten op de technische profielen Bouwen, Wonen en Interieur (BWI) en Produceren Installeren en Energie (PIE). In het belang van gelijke en eerlijke kansen voor alle leerlingen vinden de scholen het van belang om een breed onderwijsaanbod te kunnen bieden aan hun leerlingen in een brede scholengemeenschap. Dit biedt zowel de meer begaafde, vroegrijpe en snel lerende kinderen, als de minder vlot of gemakkelijk lerende jongeren en de laatbloeiers kansen om zich te ontwikkelen in een overzichtelijke en kleinschalige schoolomgeving. Groepen leerlingen worden niet gescheiden van elkaar. Daarmee dragen de scholen bij aan een van doelen van onderwijs om leerlingen als burgers te leren samenleven in een complexe en diverse samenleving. Het versterken van de aandacht voor bètatechniek in het onderwijs heeft nationaal nog altijd veel aandacht. Actuele onderwijsontwikkelingen zoals de nieuwe leerweg, maar ook de ontwikkeling van leerlijnen onderzoeken en ontwerpen dragen hieraan bij.

Om techniek breed onder de aandacht te kunnen brengen bij leer-

Figuur 6: Verkenning samenwerking beroepsgericht (techniek)onderwijs

lingen is een goed uitgeruste praktische leeromgeving die integraal onderdeel is van de scholengemeenschap noodzakelijk. Deze leeromgeving kan breed worden ingezet zowel voor de leerling in de beroepsgerichte leerweg die zich oriënteert op de technische beroepspraktijk als voor de havo-leerling die in het kader van een profielwerkstuk een experiment uitvoert. Ook vanuit dit perspectief is het voor beide scholen belangrijk dat de (technische) praktijkgerichte leeromgeving integraal onderdeel is van de school. Het samenvoegen van de beroepsgerichte leerwegen van beide scholen in één gebouw is hiermee in strijd.

3.3

Samenwerking sport

Samenwerking vindt met name plaats op het niveau van mindware. Beide scholen streven ernaar om een actieve leefstijl te stimuleren en een brede oriëntatie op de actuele sport- en beweegcultuur te bieden. De ambitie is om een brede motorische basis te versterken en verstevigen en sociale, leiderschaps- en regelvaardigheden te ontwikkelen. Beide scholen hebben een breed sportaanbod waarbij leerlingen de mogelijkheid hebben om gebruik te maken van een aanvullend sportaanbod zoals sport(oriëntatie)klassen, Talentlijn sport en de Willem Junior Academie.

Figuur 7: Verkenning samenwerking sport

De organisatorische samenwerking beperkt zich tot deelname aan gezamenlijke sporttoernooien en Olympic Moves. Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

14

Fysieke nabijheid van de sportvoorzieningen is voor beide scholen een belangrijk aan-

Fysieke nabijheid van de sportvoorzieningen is voor beide scholen belangrijk. Cluste-

dachtspunt. Zowel met het oog op de effectieve inzet van de onderwijstijd van leerlingen

ring van de afzonderlijke gymzalen van de scholen tot een gezamenlijke sportvoorzie-

als met het oog op de samenwerking met vakleerkrachten en de binding van de vakleer-

ning biedt kansen voor een meer uitdagende en diverse sportomgeving.

krachten met de school. Clustering van de afzonderlijke gymzalen van de scholen tot een gezamenlijke sportvoorziening biedt wellicht kansen voor een meer uitdagende en diverse

De visie op samenwerking sluit op dit punt goed aan bij de meest recente adviezen van de

sportomgeving. Zo kunnen mogelijk meer diverse sportruimten worden gerealiseerd (bij-

Onderwijsraad en de SER (zie bijlage 8). Het aspect van kansengelijkheid is in de Gemeen-

voorbeeld een danszaal) waardoor een meer gevarieerd aanbod sport en bewegen aange-

telijk Visie en Routekaart Huisvesting VO onderbelicht. Het verdient daarom aanbeveling

boden kan worden. Maar nabijheid weegt zwaar in de afweging van belangen.

om in aanloop naar een volgende projectfase hierop samen met het Willem de Zwijger College en CSG De Lage Waard en samenwerkingspartners een visie en gemeentelijk on-

3.4

Conclusie

derwijsbeleid te ontwikkelen om vervolgens als afgeleide daarvan te onderzoeken welke

In de Gemeentelijk Visie en Routekaart Huisvesting VO worden het Willem de Zwijger Col-

mogelijkheden er zijn, zowel ten aanzien van het beroepsgerichte (techniek)onderwijs als

lege en CSG De Lage Waard aangemoedigd om inhoudelijk en/of facilitair samen te wer-

ten aanzien van de sportvoorzieningen, om dit gemeentelijke onderwijsbeleid mede vorm

ken, minimaal op het beroepsgerichte (techniek)onderwijs en de sportfuncties ervan

te geven door middel van fysieke samenwerking. Dit kan ook door in ontwerp en inrichting

uitgaande dat zodoende goed onderwijs in een kwalitatief hoogwaardig onderwijsgebouw

van de onderwijsgebouwen slimme keuzes te maken ten aanzien van faciliteiten en vorm-

kan worden aangeboden. De scholen geven aan de meerwaarde van nauwe fysieke sa-

geving.

menwerking in gedeelde huisvesting niet te zien. Zij kennen juist veel waarde toe aan de ontwikkeling van brede scholen met een eigen identiteit waarin leerlingen gelijke kansen krijgen om zich (breed) te ontwikkelen. De scholen onderschrijven daarmee de ambitie die de gemeente Papendrecht ook heeft om een breed en goed onderwijsaanbod te blijven bieden. Ouders en kinderen moeten kunnen kiezen. Een goed en breed onderwijsaanbod bindt jongeren aan Papendrecht en vergroot kansen op de arbeidsmarkt. In het voortgezet onderwijs hebben de scholen een regionale functie, die willen zij behouden. Uitgangspunt voor het Willem de Zwijger College en CSG De Lage Waard is dat zij niet noodzakelijkerwijs (op onderdelen) hoeven samen te werken in gedeelde huisvesting om de ambities waar te kunnen maken. Intensievere samenwerking kan wel voordelen bieden. Samengevat concluderen de beide scholen: De scholen continueren de inhoudelijke en organisatorische samenwerking in diverse samenwerkingsverbanden en gezamenlijke activiteiten met hun netwerkpartners. De scholen zien geen onderwijskundige meerwaarde in nauwe fysieke samenwerking in gedeelde huisvesting voor het (beroepsgericht) techniekonderwijs. Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

15

4.

Ruimtebehoefte VO-scholen

4.2

Ontwikkeling leerlingaantal

De ruimtebehoefte wordt berekend op basis van het leerlingenaantal per school. Om een De toekomstige ruimtebehoefte voor de VO-scholen wordt bepaald op basis van de normen

beeld te krijgen van de ontwikkeling van het aantal leerlingen in Papendrecht is in de vol-

die hiervoor zijn opgenomen in de ‘Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs ge-

gende tabel 1 de prognose in de komende 15 jaar in beeld gebracht. In februari 2021 zijn

meente Papendrecht 2015’ (Verordening). In de Verordening is vastgelegd op welke manier

de leerlingprognoses voor de VO-scholen geactualiseerd. De prognose geeft een beeld

de normatieve ruimtebehoefte voor de scholen in het voortgezet onderwijs wordt bepaald.

van de ontwikkeling tot 2039. Voor het haalbaarheidsonderzoek wordt gekeken naar de

Voor het berekenen van de ruimtebehoefte voor onderwijs en gymnastiek wordt gebruik

komende 15 jaar, dus tot 2035. In tabel 1 zijn de prognoses per 5 jaar weergegeven, uitge-

gemaakt van ruimtenormen zoals vastgelegd in de Verordening en de leerlingprognose

splitst naar vestiging. Voor het Willem de Zwijger College is geen uitgesplitste prognose

over een periode van 15 jaar.

naar sector opgesteld. Daarom is voor deze school de verhouding tussen VMBO en

In de volgende paragrafen wordt de ontwikkeling van het leerlingaantal op de scholen in

Havo/Vwo in 2020 gebruikt om de uitgesplitste aantallen op basis van de prognose te be-

beeld gebracht. Vervolgens is op basis van het aantal leerlingen de normatieve ruimtebe-

palen.

hoefte per schoolgebouw bepaald. In bijlage 2a is de volledig notitie opgenomen en in bijlage 2b de normatieve ruimtebehoefte berekening. De ruimtebehoefte voor de

Tabel 1: Prognose leerlingaantal per vestiging 2020 - 2035

Sector

okt. 2020*

okt. 2025

okt. 2030

okt. 2035

gem. ‘20-‘35

DLW - Vijzellaan

Havo/Vwo

1.110

1.212

1.119

1.099

1.149

DLW - Burg. Keijzerweg

VMBO

schoolgebouwen, voor binnensport en buitenruimte is in de laatste paragraaf vertaald naar in te passen ruimtelijke clusters.

4.1

Ruimtenormen

Totaal CSG De Lage Waard

689

745

695

689

715

1.799

1.957

1.814

1.788

1.864

In de Verordening zijn de normen voor het berekenen van de ruimtebehoefte vastgelegd.

Willem de Zwijger

Havo/Vwo**

823

828

757

743

790

Deze normen zijn gebaseerd op de modelverordening van de VNG, peildatum 2015. Per

Willem de Zwijger

VMBO**

426

428

392

384

409

1 januari 2021 heeft de VNG de modelverordening geactualiseerd en ruimtenormen voor

Totaal Willem de Zwijger College

1.249

1.256

1.149

1.127

1.199

Totaal

3.048

3.213

2.963

2.915

3.063

het voortgezet onderwijs aangepast op onder andere de nieuwe VMBO-profielen. In de ruimtenormering voor de VMBO-bovenbouw wordt gerekend met een vaste voet en

*werkelijk aantal leerlingen op 1-10-2020

een leerling-afhankelijke norm. Hierin is geen rekening gehouden met gebruik van de prak-

** uitsplitsing HA/VMBO op basis van verhouding in 2020

tijkvoorzieningen door onderbouwleerlingen, leerlingen van andere beroepsgerichte profielen en/of leerlingen van andere leerwegen (vmbo-t / Havo / VWO). Omdat de praktijkvoorzieningen van beide VO-scholen in Papendrecht nu en in de toekomst breder ingezet worden dan enkel voor VMBO-bovenbouwleerlingen berekenen we de ruimtebehoefte voor praktijkvoorzieningen in een bandbreedte tussen de norm 2015 en norm 2021. In de volgende projectfase (definitie) wordt de ruimtebehoefte per school nader uitgewerkt in een concreet ruimteprogramma. Op basis daarvan kan nader onderbouwd worden hoeveel m² praktijkvoorzieningen nodig is.

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

De prognose laat een stabilisatie / lichte daling van het aantal leerlingen zien (-4,4% in de periode 2020-2035). De ontwikkeling per school verschilt, het leerlingaantal van CSG De Lage Waard is in de prognose stabiel terwijl het leerlingaantal van Willem de Zwijger College in de prognose licht daalt. De ontwikkeling in de afgelopen 5 jaar laat juist een omgekeerde ontwikkeling zien. Het gemiddeld aantal leerlingen in de komende 15 jaar komt nagenoeg overeen met het huidig aantal leerlingen. De verhouding tussen het aantal leerlingen van beide scholen fluctueert, maar laat zich ook lastig voorspellen. De uitkomst van de prognose laat zien dat het huidig aantal leerlingen ook in de komende jaren verwacht 16

wordt op de scholen. De eerste jaren laat de prognose zelfs een lichte stijging zien, na 2028

Uitgangspunt voor dit haalbaarheidsonderzoek is een totale normatieve ruimtebehoefte van

neemt het aantal leerlingen weer af.

27.100 m² bvo voor de scholen, inclusief binnensportvoorzieningen.

Uitgangspunt voor dit haalbaarheidsonderzoek is het huidig leerlingaantal per school (per

4.3.2

1-10-2020). Dit komt nagenoeg overeen met het geprognosticeerde gemiddelde aantal

De normen voor bewegingsonderwijs zoals gehanteerd in de VNG-modelverordening slui-

leerlingen in de komende 15 jaar. Bij de definitieve beschikking in een latere projectfase

ten niet aan bij de ambities ten aanzien van sport en bewegen van de gemeente en de

wordt nogmaals naar de ontwikkeling van de leerlingenaantallen gekeken en het mogelijke

scholen. Om aan deze ambities invulling te kunnen geven moeten twee gymzalen worden

effect hiervan op de normatieve ruimtebehoefteberekening van de beide scholen.

toegevoegd:

Ruimtebehoefte binnensport

Een gymzaal van 455 m² bvo op de locatie Vijzellaan welke ingezet kan worden ten

4.3

behoeve van gym voor de primair onderwijsscholen in de wijk. Deze zaal dient ter ver-

Normatieve ruimtebehoefte

Op basis van de normen uit 2021 en het huidig leerlingaantal van de scholen is de norma-

vanging van gymzaal De Spil.

tieve ruimtebehoefte berekend. De normberekening geeft inzicht in de behoefte in vierkante

Een gymzaal van 455 m² bvo op de locatie Van der Palmstraat welke ingezet kan wor-

meter bruto vloeroppervlak (m² bvo) voor onderwijs, voor sport (bewegingsonderwijs) en

den ten behoeve van het bewegingsonderwijs van het Willem de Zwijger College.

de buitenruimte. De buitenruimte is voor pauze- en beweegruimte voor de leerlingen van de school. Het benodigd terrein voor onder andere parkeervoorzieningen dient te worden

4.3.3

opgeteld bij de norm. Voor parkeervoorzieningen wordt de voor de locatie van het terrein

In de normberekening voor de scholen wordt ook rekening gehouden met behoefte aan

geldende gemeentelijke parkeernorm gehanteerd.

buitenruimte. Per schoolgebouw moet rekening worden gehouden met ruimten voor spelen

Ruimtebehoefte buitenruimte en parkeren

en bewegen om de school. Voor parkeervoorzieningen voor auto’s en fietsen gelden de 4.3.1

gemeentelijke parkeernormen. In tabel 3 is een overzicht van de behoefte aan buitenruimte

Ruimtebehoefte onderwijsgebouwen

De normatieve ruimtebehoefte voor de scholen in Papendrecht is berekend op ruim 27.000 m² bvo. De behoefte per school is weergegeven in tabel 2. In bijlage 2a is de normatieve behoefteberekening per schoolvestiging opgenomen.

Vaste voet VMBO HAVO / VWO

550

Tabel 3: Behoefte buitenruimte en parkeren

DLW – Burg. Keijzer

Tabel 2: Normatieve ruimtebehoefte per schoolvestiging

DLW – Burg. Keijzer

bij de scholen opgenomen.

DLW – Vijzellaan

m² buitenruimte

Willem de Zwijger

980

5.850

DLW – Vijzellaan

592

908

Willem de Zwijger 1.012

Sport n.v.t.

Totaal

980

4.4

3.320

Vertaling naar ruimteclusters

Om de vertaling van ruimtebehoefte naar scenario’s voor de toekomstige huisvesting van

--

6.420

4.800

6.400

7.400

9.100

22.900

bouwstenen waarmee de scenario’s worden opgebouwd. De ruimteclusters kunnen op ver-

Aantal gymzalen

3

3

3

9

Totaal m² sport

1.400

1.400

1.400

4.200

schillende manieren gekoppeld worden om te komen tot een aantal huisvestingsscenario’s

Totaal m² bvo

7.800

8.800

10.500

27.100

Totaal m² onderwijs

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

de VO-scholen te kunnen maken zijn ruimtelijke clusters benoemd. Deze clusters zijn de

voor de scholen op de locaties Vijzellaan en Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan.

17

In tabel 4 zijn de clusters per school in beeld gebracht. Hierbij is zowel de omvang in aantal leerlingen als in m² bvo opgenomen. Tabel 4: Ruimteclusters t.b.v. scenario’s VO-scholen

CSG De Lage Waard

Willem de Zwijger

aantal ll.

m² bvo

aantal ll.

m² bvo

VMBO BB/KB

474

5.100

133

1.500

VMBO-T

215

1.300

293

1.800

Havo / VWO

1.110

7.400

823

5.800

Gymcluster 1

1.400

Gymcluster 2

1.400

Gymcluster 3

455

Extra gym WdZ Totaal

m² bvo

1.400

Extra gym PO Subtotaal

Primair onderwijs

455 1.799

16.600

1.249

10.955

455

28.010 m² bvo

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

18

5.

Combinatiekansen

5.2

Sportvoorzieningen

In het kader van dit haalbaarheidsonderzoek is in beeld gebracht of en op welke manier de Doelstelling van het haalbaarheidsonderzoek is om inzicht te geven in de wijze waarop het

sportvoorzieningen voor de scholen multifunctioneler gemaakt kunnen worden zodat deze

voortgezet onderwijs in Papendrecht toekomstbestendig kan worden gehuisvest op de

tevens gebruikt kunnen worden door Papendrechtse sportverenigingen. In bijlage 3 is de

voorkeurslocaties. Scholenbouw biedt de kans om de beperkt beschikbare ruimte in Pa-

volledige notitie met de resultaten van deze inventarisatie opgenomen.

pendrecht zoveel mogelijk effectief en multifunctioneel te benutten. De nieuwbouw van VOscholen is te beschouwen als een vliegwiel voor gebieds-of locatieontwikkeling, die zo veel

Gymzaal conform verordening

mogelijk integraal moeten worden benaderd. Scholenbouw biedt kansen om ruimtelijke en

Een basisvoorziening voor bewegingsonderwijs voor een school is vastgelegd in de Veror-

sociale ambities te realiseren waarmee de investering een toegevoegde waarde krijgt voor

dening Huisvesting onderwijs van de gemeente. De KVLO5 adviseert een wat grotere gym-

zoveel mogelijk Papendrechters.

zaal te hanteren voor het voortgezet onderwijs. De basissportvoorziening voor een school bestaat uit een gymzaal met een netto zaalmaat van 12x21 meter (252 m²) en een vrije

De combinatiekansen die de investering in scholenbouw biedt hebben betrekking op wo-

hoogte van 5 meter. Een dergelijke gymzaal kent beperkte gebruiksmogelijkheden voor

ningbouwontwikkeling, sportvoorzieningen, maatschappelijke voorzieningen en duurzaam-

sportverenigingen en is alleen geschikt voor gebruik voor o.a. tafeltennis, taekwondo en

heid en groen. Daarmee werkt de gemeente Papendrecht aan een leefomgeving die

gymnastiek. Een basis gymzaal conform de VNG-norm resulteert in een gebouw van 455

beweging, ontplooiing en ontmoeting stimuleert. En aan een omgeving die gezond, veilig,

m² bvo en bij clustering van 3 gymzalen in een gebouw van circa 1.400 m² bvo.

en duurzaam is en ruimte biedt voor natuur. Zo zet ze stappen in de gewenste richting voor de toekomst van Papendrecht, zoals deze in de omgevingsvisie4 is geschetst. In dit hoofd-

Sporthal NOC*NSF

stuk komen de belangrijkste ambities aan bod, en gaan we kort in op kansen voor integrale

De VO-scholen hebben op basis van hun leerlingaantal behoefte aan meerdere gymzalen.

gebiedsontwikkeling als basis voor de volgende ontwikkelingsstappen.

Het is mogelijk om gymzalen te koppelen tot een grotere sportruimte met scheidingswanden waardoor de zaal in aparte zaaldelen kan worden gebruikt. De sporthal is een koppe-

5.1

Woningbouwontwikkeling

ling van 3 gymnastieklokalen die d.m.v. twee elektrisch bedienbare scheidingswanden tot

Op de beoogde ontwikkellocaties voor onderwijshuisvesting en de vrijvallende locaties kan

één grotere ruimte omgevormd kan worden. De sportruimten zijn groter langer, breder en

(aanvullend) woningbouw worden gerealiseerd op basis van het Woonplan Papendrecht.

hoger zodat er een sporthal ontstaat die is geschikt voor de meeste verenigingssporten.

Er is ruimte om (ook) te bouwen voor bijzondere doelgroepen. De Gemeente Papendrecht

Een sporthal geschikt voor verenigingsgebruik conform de eisen van NOC*NSF heeft een

heeft de ambitie om nieuwe woningen te realiseren in samenhang met nieuwe onderwijs-

afmeting van 1.700 m² bvo.

en sportvoorzieningen in een aantrekkelijke en duurzame leefomgeving. Integrale ontwikkeling van de locaties biedt mogelijkheden om de ruimtelijke kwaliteit te maximaliseren. Zo gebruiken we de beperkte ruimte effectief en blijft er ruimte over voor groen.

De kenmerken / uitgangspunten van een sporthal: Een sportruimte van 24 x 44 meter met een obstakelvrije hoogte van 7,0 meter; 6 kleed- wasruimten; Belijning voor: Combiveld (handbal, voetbal, korfbal en hockey);

4 5

Gemeente Papendrecht, Omgevingsvisie Papendrecht; Een duurzame toekomst met een krachtige gemeenschap, januari 2021 KVLO = Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding = een vakvereniging voor docenten en leerkrachten lichamelijke opvoeding en combinatiefunctionarissen onderwijs en sport.

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

19

3 volleybalvelden + 1 volleybalveld centercourt;

verhuurd aan verschillende denksportverenigingen (o.a. bridge, schaken). Gebruik maken

1 basketbalveld centercourt;

van bijvoorbeeld ruimte in een van de scholen heeft niet de voorkeur voor de denksport. Er

7 badmintonvelden.

is bijvoorbeeld sprake van gebruik overdag; dat laat zich lastig combineren met het schoolgebruik (geen overlast, goed toegankelijk, wens om inrichting te laten staan). Combineren

Tribune 100 zitplaatsen

met sportvoorziening resulteert in een aanvullende ruimte-behoefte van circa 600 m² bvo

Een sporthal kan voorzien worden van een toeschouwersruimte (tribune) voor bezoekers.

voor zaalcapaciteit ten behoeve van het Denksportcentrum. Hierbij wordt er vanuit gegaan

Een tribune van 100 zitplaatsen resulteert in een aanvullende ruimtebehoefte bij een sport-

dat de vergaderruimte gedeeld wordt met andere gebruikers.

hal van circa 85 m² bvo. Muziekvereniging Excelsior Horecaruimte

Excelsior maakt, samen met een muziekschool, gebruik een oud schoolgebouw aan de

Een sporthal en/of turnhal kan worden voorzien van een horecaruimte / kantineruimte voor

Rembrandtlaan. Excelsior kan geen gebruik maken van sportruimten als normaalgespro-

verenigingen. Een horecaruimte resulteert in een aanvullende ruimtebehoefte bij een sport-

ken aanwezig zijn in een sporthal. Gebruik maken van ruimten in een van de schoolgebou-

hal van circa 150 m² bvo. Dit oppervlak bestaat uit een horecaruimte van 100 m², een keu-

wen laat zich lastig combineren met het oog op gebruik in de middaguren en de

ken en opslagruimte.

geluidstechnische eisen die gestelde worden aan muziekruimten. Combineren met een sportvoorziening resulteert in een aanvullende ruimtebehoefte van circa 850 m² bvo.

In de ruimtelijke verkenning van de scenario’s wordt rekening gehouden met inpassing van de sportvoorzieningen van de scholen in clusters van steeds drie gymzalen. Door deze

Theater De Willem

zalen gekoppeld te realiseren ontstaat een sportruimte die tevens gebruikt kan worden door

Theater De Willem en het Willem de Zwijger College zijn fysiek met elkaar verbonden en

sportverenigingen. Er is geen brede behoefte aan een omvangrijk tweede sportcentrum

er wordt wederzijds gebruik gemaakt van elkaars ruimte. Om het theater als zelfstandig

voor sportverenigingen in PapendrechtWel is beperkt behoefte aan goede trainingsvoor-

gebouw te kunnen gebruiken moet de theaterzaal voorzien worden van een entree, foyer

zieningen ten behoeve van avond- en weekendgebruik. Gebruik van de sportvoorzieningen

met bar, garderobe en toiletvoorzieningen. Dit resulteert in een indicatieve ruimtebehoefte

van de scholen volstaat.

van 800 m² bvo.

5.3

Vooralsnog wordt geen rekening gehouden met een combinatie van de huisvestingsbe-

Maatschappelijke voorzieningen

In het gebied rond de locatie Van der Palmstraat zijn verschillende maatschappelijke organisaties gehuisvest. Met deze organisaties is gesproken en verkend welke ruimtebehoefte zij hebben en of er combinatiekansen liggen met de nieuw te realiseren scholen. In bijlage 3 is de volledige notitie met de resultaten van deze inventarisatie opgenomen. Stichting Denksportcentrum

hoefte van de genoemde maatschappelijke organisaties met de scholen. Hiervoor worden op dit moment geen mogelijkheden gezien o.a. door de specifieke ruimtebehoefte, geluidsoverlast en gelijktijdig gebruik van de ruimten. De individuele ruimtebehoefte en een indicatie van investeringskosten is inzichtelijk gemaakt. In de ruimtelijke verkenning van de scenario’s wordt rekening gehouden met behoud van het theater en de benodigde ruimte voor het ‘stand alone’ maken van de theaterzaal.

Het Denksportcentrum is een overkoepelende stichting in Papendrecht die verantwoordelijk is voor het exploiteren en in stand houden van het Denksportcentrum. Het centrum wordt

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

20

5.4

Duurzaamheid en groen

Als onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek is vanuit de People-Planet-Profit gedachte integraal gekeken naar de kansen en prioriteiten op het gebied van groen en duurzaamheid bij de (her)ontwikkeling van de scholen en de scholenlocaties. Er zijn vijf duurzame kansen geformuleerd, veelal op gebouwniveau. In bijlage 4 is de volledige notitie opgenomen. Duurzame kans 1: Klimaatbestendig en natuur inclusief Een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van heeft de hoogste prioriteit. Deze ambitie gaat hand in hand met de ambitie om het stedelijk ecosyteem met deze ontwikkeling te versterken. Bij klimaatbestendig gaat het om het opvangen en vasthouden van regenwater (op de plek waar het valt), maar ook aan het voorkomen van oplopende temperaturen. Bij de (her)ontwikkeling van de scholenlocaties is een groene inrichting uitgangspunt. Juist rondom scholen is vaak sprake van grote verharde oppervlakken: schoolplein, parkeerterrein en grote gevel- en dakvlakken grenzen vaak aan elkaar. De opgave is om dit te doorbreken. En, het allerbelangrijkste 'wapen' in de strijd tegen toenemende wateroverlast en toenemende hittestress: de boom! (zie figuur 8).

Figuur 8: De ecosysteemdiensten van bomen

Klimaatbestendigheid en natuurinclusief bouwen en inrichten liggen in elkaars verlengde. Natuurinclusief bouwen is meestal ook klimaatbestendig bouwen. Met eenvoudige voorzieningen aan gebouwen, zoals architectonische aanpassingen aan het

Concreet betekent dit: in de ruimtelijke inrichting staat de

ontwerp of het aanpassen van een werkwijze of de te gebruiken materialen, kan veel bereikt worden voor de biodiversiteit

boom centraal.

en leefbaarheid in Papendrecht. Het toepassen van groen op deze locaties biedt ook veel kansen voor het vergroten van de

Behoud zoveel mogelijk de bestaande bomen en be-

biodiversiteit.

schouw de boom als belangrijke bouwsteen in de gebiedsontwikkeling en niet als sluitpost.

Duurzame kans 2: Energie Voor nieuwe ontwikkelingen geldt al dat niet meer kan worden aangesloten op aardgas. Alternatieven zijn een collectieve WKO, all electric of aansluiten op een warmtenet. Ten aanzien van de schoolgebouwen is het uitgangspunt dat het de voorkeur heeft dat wordt aangesloten op het warmtenet. Voor alle nieuwbouw is het uitgangspunt dat zij als totaal binnen het projectgebied energieneutraal worden opgeleverd. Hiermee wordt bedoeld dat alle energie die binnen het gebied wordt gebruikt, ook binnen het gebied wordt opgewekt. Dat kan zich vertalen in allemaal energieneutrale gebouwen, maar ook in energieleverende scholen bijvoorbeeld (met hun grote dakoppervlakken) en BENG woningen. De gemeente hanteert als uitgangspunt dat alle dakoppervlakken gebruikt moeten worden. Of voor groene daken óf voor het plaatsen van zonnepanelen, dan wel voor een combinatie van beiden.

Haalbaarheidsonderzoek – Naar toekomstbestendige VO-scholen in Papendrecht

Doorgaande groen- en waterstructuren in tact houden en kansen benutten die te versterken. Nieuw toegevoegd groen is waardevoller wanneer het onderdeel is van een aaneengesloten groenstructuur. Pas waar mogelijk groene daken toe. Vermijd aaneengesloten gevels en verharde buitenruimte. Inpassen van groen en bomen op de schoolpleinen. Toepassen van gras-doorlatende verharding of waterdoorlatende (half)verharding.

21

Duurzame kans 3: Duurzaam materiaalgebruik

locaties Van der Palmstraat/ Douwes Dekkerlaan en vormt daarmee een startpunt voor

Het is van belang dat bij de realisatie van gebouwen rekening wordt gehouden met mogelijk