A13. 20240325 Houtrookvrij Informatie schadelijkheid houtstook en noodzaak tot uitfaseren.pdf

(Zeer) goede verbranding: 0,01 mg/m3 = 10.000 ng/m3 P(a)B. 16. https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2010365117 Zie abstract. De oxidering van vluchtige organische gassen in houtrook vindt niet alleen langzaam plaats onder invloed van Uvlicht (gedurende enkele dagen) maar ook onder invloed van NO3-radicalen (uit NO2 en 03) in het donker en in de winterperiode, al binnen 1 a 2 uur. Afhankelijk van de luchtvochtigheid kan meer dan 70% zo worden omgezet. Dit geeft sterk verhoogde concentrattes secundair (ultra)fijnstof met reactieve zuurstofmoleculen die door de huidige verspreidingsmodellen met een factor 3 tot 5 worden onderschat. 17. https://rvs.rivm.nl/sites/default/files/202202/Memo luchtnormen voor PAKs met bijlage %20achtergrondinformatie 200122.pdf Zie bladzij 5 -7: De Europese streefwaarde is 1 ng/m3. De WHO-richtwaarde is 0,12 ng/m3. Risicoschatting op basis van benzo(a)pyreen: Bij levenslange blootstelling aan omgevingslucht die gemiddeld 1 ng/m3 benzo(a)pyreen bevat, tezamen met alle andere carcinogene PAK daarin, is het additionele sterfterisico aan luchtwegkanker ongeveer 1 op 10.000 blootgestelden. De Nederlandse wet schrijft een inspanningsverplichting voor de EU-streefwaarde voor BaP van 1 ng/m3 en het ZZS-overheidsbeleid een streven naar minimalisering van de bron van PAK. 18.

https://www.nature.com/articles/s41586-020-2902-8 Zie de samenvatting en midden blz. 418. Het oxidatieve potentieel in het PM2,5 is vooral afkomstig van PAK uit particuliere houtstook. Metalen in de niet-uitlaat emissies hebben dit ook, maar zijn voornamelijk aanwezig in het grovere PM10-2,5 en hebben daarom minder impact op de diepere delen van de luchtwegen.

7.

houtrookvrij

19. https://www.epa.gov/pmcourse/particle-pollution-exposure Zie 4e Hst. De studies impliceren dat oxidatieve stress een belangrijke rol speelt bij de gezondheidsschade en dat genetische factoren bepalend lijken voor de aanzienlijke verschillen waarmee mensen reageren op zowel acute als chronische fijnstof blootstelling. 20. https://publications.tno.nl/publication/34639645/LOr5Nr/TNO-2022-fiinstof.pdf Zie blz. 11: Zeker is dat oxidatieve stress en ontstekingsreacties een rol spelen bij luchtvervuiling. 21. https://repositum.tuwien.at/bitstream/20.500.12708/9830/2/Kistler%20Magdalena%20%202012%20-%20Particulate%20matter%20and%20odor%20emission%20factors%20from...pdf Zie blz. 7 (onderaan): moderne kleine houtkachels stoten door de hoge verbrandingstemperatuur en -snelheid meer PAK uit (10X). Blz. 155 onderaan: droger hout (16->8%) meer PAK (35x). 22. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1352231016303880 Bij een hogere burnrate neemt zowel de hoeveelheid PAK als de hoeveelheid geoxideerde PAK toe, bij loof- en naaldhout. 23. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0269749120316055 Zie abstract. Bij een high burnrate werden 35x meer PAK aangetroffen.

Deze beschadigden wanden van cellen en van celorganellen die eiwitten maken (endoplasmatisch reticulum, RE) en die de energieproductie van de cel verzorgen (mitochondria) met als gevolg verminderde zwangerschapshormoon productie, ontstekingsstoffen (zoals IL6) en celdood. 24. https://open.overheid.nl/documenten/ronl915635af9451173ea799099aa62b9608d8d743b6/pdf Zie blz. 69: Subsidiering op kachelfilters geeft 1,6% afname van het totaal aan PM2,5. De katalysator wordt afgeraden omdat deze niet werkt bij lagere temperaturen zoals bij opstarten en bij vervuiling contraproductief werkt vanwege belemmering van de trek. De elektrostaat werkt vooral bij ioniseerbare zouten en niet goed bij teren en roet die vrijkomen bij opstarten en oudere kachels. 25. https://www.stateninformatie.provincie-utrecht.nl/Vergaderingen/Statencommissie-Milieu-enMobiliteit/2021/26-mei/13:30/2021MM53-02-l-Buro-Blauw-Maatregelen-particulierehoutstook.pdf Zie Samenvatting op blz. 3, 2e en 3e alinea: Een katalysator kan in specifieke situaties een kosteneffectieve maatregel zijn. De ESP is dat niet. Beiden hebben geen invloed op later condenseerbaar fijnstof. 26. https://houtrookvrii.nl/2019/12/14/moderne-pelletkachel-stoot-evenveel-ultrafiinstof-uit-alshoutkachel/ Stichting HoutrookVrij meet geen afname aan ultrafijnstof bij een katalytisch filter. 27.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/SOO48969723O23689 - bb0955 Zie abstract, laatste derde deel: UFP wordt niet gereduceerd door moderne houtkachels, minerale katalysator of elektrostaat (ESP). 28. https://iris.who.int/handle/10665/153671 Zie blz. 16: Over houtstook en oxidatieve stress, directe cel toxiciteit, beperkt herstelvermogen van beschadigde cellen, longschade met secondaire ontsteking, een ontstekingsbeeld in het bloed en DNA-schade met toegenomen kans op longkanker. PAK en afgeleiden worden aangewezen als de veroorzakers van deze effecten. 29. https://iournals.lww.com/environepidem/Fulltext/2023/04000/Clean air in Europe for all A call for more.3.aspx - JCL-P-8 Zie 4e Kop Adverse Health Effects, 3e alinea: Mortaliteit bij ELAPSE is 40% hoger dan bij de WHO (8%). Dus 1,4 x 8% = 11%. Zie 5e Kop Potential policy opttons, le alinea, laatste zin: houtstookverbod. Zie le alinea: "...brede consensus met groot en exponentieel gestegen wetenschappelijk bewijs dat luchtvervuiling vrijwel alle organen aantast en daarmee zorgt voor veel invaliderende ziekten”. 30. https://206.wpcdnnode.com/ioresearch.nl/wp-content/uploads/2023/07/onderzoek-naarhoutstook-definitieve-rapportage.pdf Zie blz. 7: Een kwart van de Nederlanders ervaart regelmatig tot vaak overlast door houtstook. 31.

https://www.nivel.nl/nl/nieuws/verbeteren-luchtkwaliteit-kan-luchtwegklachten-van-mensenmet-een-longziekte-aanzienliik?utm source=Nivekattendering&utm campaign=lb242819372022 03 24 luchtwegklachten&utm medium=email&utm term=0 caebdllec3-lb2428193763922993 Vijf procent van de miljoen longpatiënten die luchtwegklachten krijgen t.g.v. luchtverontreiniging moet worden opgenomen vanwege acute benauwdheid: 50.000 mensen. Houtrook wordt het meest frequent genoemd als oorzaak van de verslechterde longfunctie.

houtrookvrij

32. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6904854/ Overzichtsstudie in Chest concludeert dat PMj.s ieder orgaan in het lichaam kan aantasten, besproken door de WHO in The Guardian: 33. https://www.theguardian.com/environment/ng-interactive/2019/mav/17/air-pollution-may-bedamaging-every-organ-and-cell-in-the-body finds-global-review 34. Zie de infographic van Zorona Andersen, professor Environmental Epidemiology en hoofd van de European Respiratory Society, op 24-5-2023. Zie ook de bijlage. 35. https://www.rivm.nl/ggd-richtliin-medische-milieukunde-luchtkwaliteit-engezondheid/gezondheidseffecten-luchtverontreiniging/luchtkwaliteit-benzeen 36. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37542784/ Bij 50.000 vrouwen uit het Amerikaanse Sister onderzoek, bleek na gemiddeld 11 jaar en >30x per jaar stoken in een houtkachel of haard, 68% meer longkanker op te treden. Bij niet-rooksters waarbij het roken de relatie tussen stoken en roken niet verstoorde, trad 99% meer longkanker op. Niet-rooksters die weinig frequent stook-ten (<30x/jaar) altijd nog 64%. Er waren geen verschillen in percentages longkanker tussen platteland versus stad of tussen inkomensgroepen. 37. https://www.vzinfo.nl/leefomgeving/luchtverontreiniging/fiin-stof Van alle te klein geboren kinderen wordt 37% gerelateerd aan fijnstof PM2,s, zie onderaan in de tabel. 38.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0269749120316055 Zie abstract. Met een elektronenmicroscoop worden PAK in (aan houtrook blootgestelde) placentacellen aangetroffen: PAK beschadigden wanden van cellen en van celorganellen die eiwitten maken (endoplasmatisch reticulum, RE) en die de energieproductie van de cel verzorgen (mitochondria) met als gevolg verminderde zwangerschapshormoonproductie, ontstekingsstoffen (zoals IL6) en celdood. 39. https://www.ncj.nl/richtliinen/alle-richtliinen/richtliin/?richtliin=15&rlpag=862 Zie tabel 3 en (Basiskennis) Mentale ontwikkeling. Te klein of te vroeg geboren kinderen hebben vaker leerproblemen, vaker speciaal onderwijs nodig, vaker een lager IQ, vaker taalproblemen, vaker problemen met doelgericht uitvoeren van taken (planning, werkgeheugen, aandacht, verwerkingssnelheid, flexibiliteit) en een minder goede prikkelverwerking die leidden tot beperkingen in het algemeen functioneren, zoals gezien worden bij ADHD en autisme. 40. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4456286/ Zie abstract: (prenatale) blootstelling aan PAK draagt bij aan een tragere informatieverwerking, ADHD-symptomen en gedragsproblemen door de ontwikkeling van de witte stof in delen van de hersenen te verstoren. 41.

https://www.mdpi.eom/1660-4601/19/23/16138#B14-iierph-19-16138 In de gebieden met het hoogste kwartiel aan luchtvervuiling met PM2,5, werd 79% vaker de diagnose ADHD gesteld dan in gebieden met het laagste kwartiel. 42. https://www.bmi.com/companv/newsroom/polvcvclic-aromatic-hvdrocarbons-stronglv-linked-toraised-rheumatoid-arthritis-risk Amerikanen, die leven in gebieden met het hoogste kwart aan PAK concentraties in het fijnstof, hebben 80% meer reuma, dan zij die leven in het laagste kwart. De gerelateerde PAK waren niet die afkomstig uit sigarettenrook. 43. https://www.bmi.com/content/381/bmi-2022-071620 Iedere toename van 2 pg/m3 aan lang­ durende belasting met PM2,5 toont een toename van 17% meer demente diagnosen in de VS. 44. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666776223000261 Iedere 10 meg/m3 PM2,5 zorgt voor 65% meer long-Covid-19 (met longproblemen) bij jongvolwassenen in Zweden. 45. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36215200/ ) of de wetenschappelijke samenvatting: https://www.nih.gov/news-events/news-releases/high-levels-particulate-air-polluttonassociated-increased-breast-cancer-incidence: Uit Europese studie blijkt risico op borstkanker 6% hoger bij 5 microgram/m3 meer PM2,5 fijnstof. 46. Kleine minderheid (13%) is met houtkachels en haarden disproportioneel vervuilend.

Met voornamelijk l-3x/week stoken, dragen zij met 4% woningverwarming bij aan 24% PMj.s, bijna 70% PAK en 24% benzeen in woonwijken. De industrie - inclusief Tata - draagt bij aan 2,6% van de PAK uitstoot. De vrijheid van deze 13% beperkt de vrijheid en gezondheid van de rest. Houtkachels dragen voor 4% bij aan de woningverwarming (16/388 PJ = 4%): https://www.cbs.nl//media/ pdf/2019/41/cbs 2019 rapport houtverbruik huishoudens woon-

houtrookvrij

onderzoek 2O18.pdf Zie blz.11 en 12. Het blijkt dat 933/1355 x 18,1% = 12,5% van alle huishoudens een houtkachel of open haard gebruikt. Uit de tabel op blz. 17 blijkt dat de meerderheid 1, 2 of 3 dagen per week stookt. Zie blz. 27, laatste alinea: 16 PJ aan energie afkomstig van houtstook. https://www.rvo.nl/sites/default/files/\A/armte%20en%20Koude%20NL%202NECW1202%20ianl3 ■ pdf Zie blz. 9 bij het 2e kopje: 388 PJ aan energie voor de verwarming van alle woningen. 47. https://www.scapeler.com/wp-content/uploads/2024/01/De-biidrage-van-houtrook-aan-defijnstofconcentratie-in-de-leefomgeving Vl.Oa.pdf PM2,5 metingen (400 uurwaarden ad random gemeten met een Met-One BAM) toonden aan dat de bijdrage door houtkachels aan het PM2,5 in woonwijken verdubbelt naar 50%. Dit werd ook gemeten bij hogere windsnelheden (blz. 44,56) 48. https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5432029/probleem-fiinstof-door-houtstookonderschat-wijken 49. https://eeb.org/wp-content/uploads/2021/09/Where-theres-fire-theres-smoke domesticheating-study 2021.pdf Wates J., 2021. Where there's fire, there's smoke. Emissions from domestic heating with wood. European Environmental Bureau and Green Transition Denmark. Zie blz. 5 en 8: Per warmte-eenheid produceren houtkachels/boilers t.o.v.

aardgas: 2x zoveel CO2, 140x zoveel methaan (een 30x sterker broeigas), 5x zoveel lachgas (NjO, een 266x sterker broeigas) en >220 keer zoveel BC (een 900x sterker broeikaseffect dan CO2). 50. https://easac.eu/fileadmin/PDF s/reports statements/Negative Carbon/EASAC Commentary F prest Bioenergy Feb 2019 FINAL.pdf: European Academies Science Advisory Council bericht de Europese Commissie dat houtstook i.p.v. fossiele verbranding niet duurzaam is en juist het CO2 in de lucht verhoog. Het herstellen en uitbreiden van bossen is dat wel en ook het goedkoopst. 51. https://easac.eu/media-room/press-releases/details/easac-welcomes-that-the-irc-reportstrengthens-the-case-for-shorter-pavback-periods-on-woodv-biomass : EASAC ziet haar eigen rapport uit 2019 bevestigd door het Joint Research Centre. Deze concludeert in 2021 dat alleen de verbranding van slechts een deel van de twijgen van gekapte naaldbomen voor houtgebruik kan bijdrage aan een CCh-reductie. De huidige (gesubsidieerde) biomassa industrie zorgt voor een zorgwekkende toename van CO2 en beschadigt de biodiversiteit en CCh-opslag van bossen. 52. https://research-repositorv.griffith.edu.au/handle/10072/417933 Mackey B.G., Lindenmayer D.B., Keith H., 2022. Burning forest biomass for energy: Not a source of clean energy and harmful to forest ecosystem integrity. Griffith University. 2022-09.

Australisch onderzoek bevestigt dat de huidige (Europese) biomassa industrie leidt tot ernstige CO2 toename, aantasting van de bossen, toename van het energiegebruik en verdringing van het wel duurzame houtgebruik. Zij dringen aan op een mondiaal verbod op hout als brandstof omdat er geen residu biomassa is dat duurzaam gebruikt kan worden voor verbranding. 53. https://open.overheid.nl/documenten/ronl-9f6d7cb4-ff39-4452-b2b6-lcb67ac20f22/pdf : Zie Hoofdstuk PAK, blz. 138. Particuliere houtstook grootste bijdrage PAK in atmosfeer en oppervlaktewater. 54. https://www.eea.europa.eu/nl/articles/kwik-een-aanhoudende-bedreiging-van : Kwik, in Europa afkomstig uit de verbranding uit steenkolen/hout, schadelijk voor milieu, (zee)vis en mensen. 55. https://www.nature.com/articles/s41467-023-39469-3 Wang Q, et al., 2023. Short-term particulate matter contamination severely compromises insect antennal olfactory perception. Nature Communications, volume 14, Article number: 4112 (2023): Kortdurende blootstelling aan lage PM2,5 concentraties beschadigen de antennes van vliegen en belemmeren zo het opvangen van geuren nodig voor het vinden van voedsel en voor de voortplanting. PM2,5 verplaatst zich over duizenden kilometers en kan de afname van de insecten wereldwijd verklaren, ook op afgelegen gebieden. 56.

https://www.rivm.nl/houtrook/samenwerking-houtrookonderzoek Zie laatste kopje: Dat betekent dat het effect veel minder lokaal is dan de onderzoekers dachten. Voor de aanpak van de gezondheidsklachten door houtrook moet dus gekeken worden naar een groter gebied en niet alleen naar afzonderlijke bronnen van houtstook vlakbij.