A02. 20220707 NVVK, Onderzoek NVVK.pdf

een schuldregeling. Hulpverleners geven hiervoor de volgende verklaringen’:

1.

Jongeren stoppen sneller met het reguliere traject omdat ze minder snel geneigd zijn hun levensstijl aan te passen

2. Jongeren zijn minder snel bereid om in budgetbeheer of onder beschermingsbewind gesteld

T2: akkoord schuldregeling

27%

9%

23%

19%

16%

7'

te worden Daarnaast speelt corona wellicht nog een rol. Omdat jongeren onevenredig hard geraakt zijn

I -9% V

T3: 3e jaar schuldregeling

3%

: -14%

door de coronacrisis (bijvoorbeeld omdat ze in de horeca werkzaam waren), is het mogelijk dat

i

22%

19%

25% ____ ____

3

meer jongeren zich hebben gemeld voor schuldhulpverlening waardoor er in de Ti groep meer

jongeren zitten.

Coaching en inzet saneringskredieten kan uitval voorkomen Volgens hulpverleners van het Jongeren Perspectief Fonds (JPF) vallen er bij hen veel minder

■ 18-24 ■25- 34 «35-44

45- 54 ■55- 64 ■ 65+

jongeren uit. Zij geven aan dat er met de JPF-aanpak minder uitval is door de coachingsaanpak en de inzet van sanerings kredieten. Andere hulpverleners beamen dat saneringskredieten

voor deze groep beter lijken te werken dan schuldbemiddeling. Dit komt mede doordat ze bij saneringskredieten veel minder stukken hoeven aan te leveren.

1. Werksessie met IS hulpverleners. 17 februari 7022

46

4a I Effecten van financiële hulp op jongeren

Jongeren die wel akkoord schuldregeling bereiken verbeteren relatief het meest op gezinsstabiliteit en criminaliteit Jongeren (18-34 jr) boeken vooral meer vooruitgang op leefdomeinen criminaliteit en gezinsstabiliteit Grotere vooruitgang op leefdomeinen waar startsituatie minder gunstig was Verbetering van medium en zware problematiek tussen groepen T1-T3

Vergeleken met de oudere hulpvragers boeken jongeren een vergelijkbare vooruitgang op

werk, inkomen en huisvesting. Jongeren boeken meer vooruitgang op gezinsstabiliteit en 22%

Jongeren

criminaliteit. Hier was de uitgangspositie ook slechter dan die van ouderen, waardoor er

Ouderen

meer vooruitgang mogelijk is.

g ■

.jjl . .

lil i>l L

11%

z

z' / z z Zz z.z zX

^-2%

Z

Minder vooruitgang dan ouderen op leefdomeinen waar startsituatie gunstiger was Jongeren boeken duidelijk minder vooruitgang op geestelijke en mentale gezondheid dan ouderen. Hulpverleners benoemen dat dit mogelijk te maken heeft met lange wachttijden in

de GGZ. De lichamelijke gezondheid van jongeren is bij start veel beter dan die van ouderen (+29%), waardoor er minder verbetering mogelijk is. Opvallend is de lichte (weliswaar niet significante) verslechtering van het sociale netwerk.

Ook dit kan gedeeltelijk verklaard worden doordat jongeren een relatief goede startpositie hebben (63% heeft een voldoende / groot netwerk).

z

• Significant t.o.v Tl

47

«

tl/

LBW 14 i?■

r

'l

I «J■l

i

j,1 &

ff

7

/- L ..' < < ■/.

I 1

v• *

.e.

V

••«.

>•

■■ ■>< J'

4ff ■ >< ■ ■ "• • * < ■.. <> • ' ‘4 >;.h •;

.‘X.

‘. '

1' ■

L'

Ut

•' ■</Lk ?

.

| r

/

TL.1 ■; L'

.■’.' '

•* ;/' /

’ *?•’

•J’i. ■

>

'

V

:

il

V'

"r-

F/z

' 4

' MkT ‘ /■

< ;2 1

f

'ï

' :t

■

><

■ff.

H

-

L' ,L-" J • -ft; w

>. **

;

A

i>

<

•.'■■

»

"SC

■ .

.

»c

.

&/ y

'/

■

V’

.

/

...

.

I

V LW

r

'■

A;

I

- .<

f

» ’■>

■ /J

e

W». L ; r.j' •V

I

. ■>; * /7 ’

w5

i'1

L'--'

.■>■1

I > i

I

•< l

z;

<

—

1

' ki i? ■«•/t

t/

. _ L

ÉL

00

4b | Effecten van financiële hulp op ondernemers / zzp

Ondernemers en zelfstandigen hebben bij start meer schulden maar minder problemen op andere leefgebieden Bij aanvang hebben ondernemers... Meer (oudere) mannen dan bij particuliere hulpvragers Ten opzichte van de particuliere groep bevat de groep ondernemers en zzp'ers 24% meer ...meer werk o%

...minder geestelijke gezondheidsproblematiek

...en een minder slecht

sociaal netwerk

mannen. De groep ondernemers is ook iets hoger opgeleid (+8%) en iets ouder (+13% ouder

dan 45) dan de groep particulieren.

1%

15% 28%

1094

15%

Ondernemers hebben meer en complexere schulden

14%

hoger dan bij particulieren. De schuldenstructuur van ondernemers is vaak veel complexer

De gemiddelde schuld van ondernemers en zzp'ers is met gemiddeld €102.000 drie keer 34%

63% 42%

omdat die bestaat uit zowel particuliere als zakelijke schulden.

44%

40%

29%

Ondernemers hebben minder vaak achterliggende problematiek op

andere leefdomeinen 63%

21%

9% 27%

Hoewel de startsituatie van ondernemers op veel leefgebieden vergelijkbaar is met die

35%

26%

27%

21% 6%

van particulieren, hebben ze minder vaak te maken met problemen op werk, geestelijke gezondheid, dagbesteding en sociaal netwerk. Niet geheel verassend treedt het grootste

6%

Particulier Ondernemer

1% Particulier Ondernemer

3% Particulier Ondernemer

■ Onbekend ■ Werk

■ Onbekend Goede gezondheid

■ Onbekend Sterk netwerk

Opleiding ■ Geen werk/opleiding

Lichte problematiek ■ Medium problematiek

Voldoende netwerk ■ Gering netwerk

■ Zware problematiek

■ Geen netwerk

verschil op bij het thema werk: ondernemers hebben bij aanvang veel vaker werk of een

opleiding (73%) dan particuliere hulpvragers (37%).'

1. Ondernemers met 'geen werk' zijn in de hulpvragerdossiers gecodeerd als ex-ondememer of ex-zzp’er

49

4b ! Effecten van financiële hulp op ondernemers / zzp

Deel ondernemers en ZZP’ers wordt na start hulpverlening doorverwezen naar andere hulpkanalen Het aantal ondernemers / zzp'ers op T3 is een stuk lager dan op Tl Minder ondernemers en zzp’ers in groep T3 Het aantal ondernemers in de groep 3e jaar schuldregeling (T3) is een stuk lager dan bij aanvang

van de financiële hulp (Ti) (-22%). Ook valt op dat de groep T3 relatief ouder is, gemiddeld een

hoger opleidingsniveau heeft en gemiddeld vaker vrouw is dan de groep ondernemers Ti.

Voor het lagere percentage (ex-)ondernemers in het derde jaar schuldregeling (T3) zijn, naast uitval, verschillende mogelijke verklaringen gegeven door hulpverleners’: 1.

66%

79%

Ondernemers krijgen vaak sneller een verwijzing naar Wsnp (bijvoorbeeld als de

Belastingdienst niet meewerkt). Wsnp valt buiten scope van dit onderzoek en deze groep 89%

zit daarom niet in T3 2.

Faillissementen / turbo-liquidaties worden door andere partijen opgelost

3.

Sommige ondernemers ontvangen een saneringskrediet en kunnen dus ondernemer blijven. Hulpverleners lijken vaak geen contact meer te hebben met hulpvragers nadat het

saneringskrediet is afgesloten

21% 14% 12%

4. -22%* 10%

7%

1%

Aanvang hulp

Akkoord schuldregeling

■ Ja

■ Nee, ex ondernemer

1 Werksessie met 15 hulpverleners, 17 februari 2022

50

3e jaar schuldregeling ■ Nee

Door de coronacrisis zijn meer ondernemers in de problemen gekomen. Wellicht zijn er

daardoor verhoudingsgewijs meer (jonge) ondernemers in Ti Omdat een deel van de (ex) ondernemers ergens anders wordt geholpen is de T3 groep mogelijk minder goed vergelijkbaar met de Ti groep.

4b I Effecten van financiële hulp op ondernemers / zzp

Ondernemers en ZZP'ers komen moeilijk aan betaald werk

Minder ondernemers met inkomen uit werk in het derdejaar van de schuldregeling dan bij aanvang hulpverlening Op veel leefgebieden is de vooruitgang vergelijkbaar met particulieren Op de meeste leefgebieden is de vooruitgang van ondernemers vergelijkbaar met die van

Verbetering van medium en zware problematiek tussen groepen T1-T3

particulieren. Omdat de startsituatie van ondernemers gunstiger is bij geestelijke gezondheid en sociaal netwerk is de vooruitgang op deze domeinen wel opvallend.

Ondernemers 21%*

Particulier

Maar ondernemers gaan achteruit qua werk (en dagbesteding) 15%* 12%*

Waar particuliere hulpvragers vaker aan werk komen gedurende de hulpverlening, neemt het

13% 14%‘

11%

aantal ondernemers met werk, vanuit een relatief gunstige startpositie, af. De afname van werk

10%*

■ I L □ z / /z / z / / 6%

4%

* 6%

6%

4%

0%

I

z <5^

verklaart ook de achteruitgang op dagbesteding.

A°

•3*X

Volgens hulpverleners kan de achteruitgang verklaard worden doordat ondernemers en zzp’ers

eerst een uitkering aanvragen om tot een schuldregeling te komen.’ In Nederland is het voor

ondernemers die failliet zijn verklaard moeilijk om een nieuwe onderneming te starten. Daarnaast is het ook moeilijker voor (ex)ondernemers om werk in loondienst te vinden, omdat: 1.

Werkgevers liever niet iemand in dienst nemen die als zelfstandige heeft gewerkt

2.

Ze zelf liever niet onder een baas willen werken

3.

Ze in een sector en gebied werken waar alleen werk als zelfstandige beschikbaar is

-25%*

Omdat een deel van de T3 groep mogelijk via andere kanalen is geholpen, zijn bovenstaande resultaten indicatief.

• Significant t.o.v. Tl

1. Werksessie met 15 hulpverleners, 17 februari 2022

51

■

■i

Jl

o.I. k

t

'

iï, •

▲

9 By. 1

Hoofdstuk 5 Effect van bewindvoering p budgetbeheer en saneringskredieten Inzet van bewindvoering, budgetbeheer en saneringskredieten helpt om goede resultaten te bereiken bij kwetsbare doelgroepen 53

Naam: Martje Denayère-Pos Rol: Wsnp bewindvoerder bij Pot Jonker Advocaten

!

* ♦ •

Sj

H

.■

"Ik ben Wsnp bewindvoerder omdat ik het een mooi instrument vind. Zeker als je een onoverzichtelijke schuldensituatie hebt,’t is de Wsnp gewoon de allerbeste, en de enige wettelijke manier, om écht schuldenvrij te worden. [...] Ik kreeg laatst een mailtje van iemand die bij mij in de Wsnp heeft gezeten, om mij te bedanken. Ik wil net het stapje extra zetten voor iemand, zodat het draagbaar wordt. Eigenlijk is dat de essentie van mijn vak. En dat zijn dan de mailtjes waar je het eigenlijk voor doet.

a F -

'Ik merk heel vaak dat het een bevrijding is als mensen zijn toegelaten tot de Wsnp. Dat de last niet meer alleen bij henzelf ligt, maar ook bij mij. Ze ervaren het als een bevrijding dat iemand hen duidelijk vertelt wat de regels zijn waar ze zich aan moeten houden. Die regels geven houvast voor mensen. Het is helder, duidelijk. En de allermooiste bevrijding die mensen kunnen krijgen is die schone Lei aan het eind van de Wsnp."

54

•Ji

1

.1

,'-j3U

Naam: Rol:

■ 1»

•»

Eveline van Wouw Hulpvrager

?-' «■ ■

<•

- ■ ■ ' ■■

"Mijn schulden zijn ontstaan in 2012, na de kredietcrisis. De omzet van mijn eigen zaak vloog naar beneden en mijn ex-man verloor zijn baan... Daarna stortte alles als een kaartenhuis in."

.•> m i

; ' . ssT 1

3

"I ‘Ik zit nog in de Wsnp. In oktober 2022 loopt de regeling af,

< I

als alles gaat zoals het moet"

■

Jp 3*r:

f/l ___

.«

‘De waarde is echt enorm. Ik was er nooit zelf uitgekomen. Dan had ik tot aan mijn graf toe die schulden met mij meegedragen. Eind dit jaar heb ik eindelijk een schone lei. Maar de weg is dan 10 jaar lang geweest. Dat is extreem zwaar en heeft ook echt wel heel veel met me gedaan. Ik kan het me bijna niet voorstellen! Dat na 10 jaar mijn leven weer gewoon normaal is."

55

5a | Effecten van beschermingsbewind en budgetbeheer

Bewindvoering en budgetbeheer vooral ingezet voor particulieren met GGZ-problematiek, verslaving of criminaliteit Minder inzet van bewind en beheer onder ondernemers / zzp'ers

Meer inzet van bewind en beheer bij GGZ, verslaving en criminaliteit Toelichting

18%

Inzet bewind en beheer bij particuliere hulpvragers

24%

bij problematische verslaving

28%

Vooral beschermingsbewind wordt de laatste jaren steeds

vaker ingezet. Hulpverleners geven aan dat de verschillende

vormen van financiële hulp op maat worden ingezet,

è 90%

(bewind 40%, beheer 50%)

afhankelijk van de behoefte en wensen van de hulpvragers. Opvallend is dat ondernemers en ZZP'ers weinig

budgetbeheer en beschermingsbewind ontvangen.

42%

bij licht crimineel of risico op crimineel gedrag

Hulpverleners zien twee mogelijke verklaringen’: 1.

(bewind 28%, beheer 61%) 58%

beschermingsbewind of budgetbeheer plaatsen

bij medium-zware GGZ

30%

Dit type hulpvrager vindt autonomie belangrijker dan gemiddeld en laat zich moeilijker onder

® 77%

problematiek

2.

Er zijn weinig partijen die beschermingsbewind voor ondernemers aanbieden

(bewind 39?/», beheer 39%) Particulier

Ondernemer

Een andere verklaring is dat ondernemers relatief hoger opgeleid en gewend zijn om hun geldzaken zelf te regelen.

■ Regulier ■ Beheer

■ Bewind

1. Werksessie met 15 hulpverleners, 17 februari 2022

56

Daardoor hebben ze mogelijk minder vaak behoefte aan ondersteuning.

5a I Effecten van beschermingsbewind en budgetbeheer

Beschermingsbewind en budgetbeheer behalen voor de meest kwetsbare groep opvallend goede resultaten Bij kwetsbare groepen onder bewind of beheer is de situatie van de T3 groep verbeterd ten opzichte van de Tl groep Vooruitgang voor kwetsbare groepen Verbetering van medium en zware problematiek tussen groepen T1-T3

Hulpvragers die geholpen worden middels beschermingsbewind en/of budgetbeheer zijn over

het algemeen de meer kwetsbare groep met meer achtergrondproblematiek. Met de inzet van 29%

28% 22%

13%’ 11%

deze instrumenten ten tijde van of naast een schuldhulpverleningstraject is de situatie van de

Bewind

Tj groep (3 jaar schuldregeling) een heel stuk verbeterd ten opzichte van de Ti groep (aanvang

hulpverlening).

21%*

8

^®^*i8%* 7,0 18% I

11%’

3% ■

z

Beheer

F IkdL z / .z ,z z ♦

11%

z zz z z / <

13%

10% *

Opvallend is dat met beschermingsbewind vooral op het gebied van geestelijke en lichamelijke gezondheid tussen de groepen veel positief verschil te zien is. Daarbij moet benoemd worden

dat onder bewind staande hulpvragers bij aanvang vaker te maken hadden met medium tot zware problematiek bij geestelijke gezondheid (15%), lichamelijke gezondheid (7%) en criminaliteit (6%). De verbeterpotentie was dan ook groter. Budgetbeheer steekt er positief

bovenuit op het gebied van werk, dagbesteding, huisvesting, sociaal netwerk en criminaliteit.

z

"Ik zit in budgetbeheer. Dat heb ik zelf aangevraagd omdat ik psychisch zó’n dreun heb gehad, dat ik het

gewoon moeilijk vind te bepalen wanneer ik wel of niet zelf mijn rekeningen kan betalen. En ik wilde daar zeker geen misstappen in maken." Hulpvrager filmproject

" Significant t.o.v. Tl

57

5b I Effecten van saneringskredieten versus schuldbemiddeling

Toenemend gebruik van saneringskredieten, vooral bij mensen met een uitkering Saneringskrediet vaker ingezet dan

Hogere inzet saneringskredieten

schuldbemiddeling na akkoord regeling (T2)1

bij werkloosheid Hulpverleners zetten saneringskredieten steeds

vaker in Veel hulpverleningsorganisaties hanteren de laatste jaren

^61°/oJ

het beleid om meer saneringskredieten toe te passen.

Saneringskrediet

8% 16%

76%

De achterliggende overtuiging is dat saneringskredieten

hulpvragers sneller en beter helpen dan schuldbemiddeling.

Ten tijde van dit onderzoek is de verhouding tussen de inzet van schuldbemiddeling en saneringskrediet ongeveer 40/60.

Schuldbemiddeling

43%

8%:

De verwachting is dat de trend zich zal doorzetten naar meer

49%

saneringskredieten.

o%

50%

100%

Andere oplossing

Vooral veel saneringskredieten bij mensen zonder

werk Het aantal ingezette saneringskredieten is verhoudingsgewijs veel hoger bij mensen zonder werk (+34%). Een mogelijke

■ Geen Werk

■ Opleiding

■ Werk

verklaring is dat een saneringskrediet minder aantrekkelijk is voor schuldeisers zolang er nog zicht is op verbetering van

toekomstige inkomsten. Wanneer hulpvragers een uitkering

ontvangen is het niet aannemelijk dat de inkomsten toe

zullen nemen, waardoor schuldeisers eerder akkoord gaan met een saneringskrediet zodat de schuld in één keer wordt

afgekocht.

1. Ontwikkeling vanaf T2 omdat op Tl nog niet voor alle hulpvragers bekend is welk instrument wordt ingezet.

58

5b I Effecten van saneringskredieten versus schuldbemiddeling

Inzet saneringskrediet verbetert situatie werk en dagbesteding, maar nazorg ontbreekt vaak Meer vooruitgang bij saneringskredieten dan bij schuldbemiddeling Vooral bij werk en dagbesteding sterkere vooruitgang bij saneringskredieten Hulpvragers met saneringskredieten laten een grotere positieve ontwikkeling zien tussen Ontwikkeling medium en zware problematiek tussen groepen T2-T3

de groepen Tz (akkoord schuldregeling) en T3 (3e jaar regeling) dan hulpvragers met schuldbemiddeling. Vooral op de thema’s werk, dagbesteding en lichamelijke gezondheid zijn er

14%

opvallende uitschieters.

137b 13%

Saneringskrediet

Schuldbemiddeling

Het verschil bij werk en dagbesteding wordt deels verklaard door de startpositie: omdat

saneringskredieten vaker worden ingezet voor werkloze hulpvragers is er meer ruimte voor ÉL

vooruitgang. Toch verklaart dit niet waarom er bij schuldbemiddelingen juist een (licht)

i

negatieve ontwikkeling plaatsvindt. 4%

4%

4%

ÜLL 1 -3% X to®

3%Z /

-4%

Z -Z

</■

w -6%

■z

/

-2%

Ervaring hulpverleners sluit aan bij uitkomsten' 1.

Hulpvragers hebben meer mentale ruimte en een sterkere motivatie om inkomen te generen bij saneringskredieten. Inkomen uit werk komt ten goede aan het opbouwen van hun eigen bestaan

2.

Hulpvragers vallen minder snel uit bij saneringskredieten, omdat er minder administratief

werk te verzetten is, vooral door de hulpvrager

3.

Hulpvragers ervaren meer rust bij saneringskredieten. Ze betalen drie jaar lang een vast

maandelijks bedrag, zonder onzekerheid over verrekeningen. Bij schuldbemiddeling ervaren ze onrust omdat ze bijvoorbeeld bang zijn hun werk te verliezen en de regeling niet kunnen

Ontwikkeling wordt weergegeven vanaf Tl omdat op Ti nog niet voor alle hulpvragers bekend is welk instrument wordt ingezet. Dit verklaart waarom op de leefgebieden gezinsstabiliteit en criminaliteit de ontwikkeling (licht) negatief is: hier

nakomen

vindt de grootste positieve ontwikkeling plaats tussen Ti en Tz (zie Hj).

Nazorg ontbreekt vaak bij saneringskredieten Nadat saneringskredieten zijn afgesloten hebben hulpvragers vaak weinig of geen contact • Significant t.o.v. T2 1 Werksessie met 15 hulpverleners, 17 februari 2022

meer met hulpvragers. Dit betekent ook dat er weinig tot geen nazorg wordt verleend aan

de hulpvragers.

59

OB fes®*jn •-■•'XT

L

■

i

e

j J w , f mBk' ■ /J

L k

Hoofdstuk 6 Effect op de maatschappij (MKBA) Elke geïnvesteerde euro in financiële hulpverlening levert de maatschappij tot 2 euro op

61

Naam: Rol:

Bahattin Türkoglu Schuldhulpverlener bij Schuldhulp De Schie

1 W WH • t

1

*4 c

r

II “Schuldhulpverlening is voor mij; klaarstaan om mensen te helpen. Klaarstaan om anderen dienstbaar te zijn. Zoals Desmond Tutu heeft gezegd: niemand is op de wereld compleet gekomen. We hebben altijd hulp van anderen nodig. [...] Ik vind. het heel belangrijk om in alles wat we doen rekening te houd­ en met de culturele achtergrond van de hulpvrager. Want hij of zij draagt, naast de schulden, ook een culturele bagage bij zich. Als we daar oog voor hebben, en proberen te begrijpen en voelen wat de andere voelt, dan groeit het vertrouwen en daarmee de kans op een succesvolle afronding van het traject van de schuldregeling."

I

i

I

I

Ik ben van mening dat de waarde van schuldhulp niet ophoudt bij de uitvoering van het schuldregelingstraject. De waarde is . omvangrijker. Wij raken betrokken bij het leven van de mepseh. Ze delen hun vreugde en hun leed met ons."

X .... ...................

62

jS,

bmv

i

■i; nrxt -.■ < I

Naam: Rol:

1

i

I

Urchibert Stroop Hulpvrager

l I F

fiirel

, -J

11 ï

“

I

I

"Ik ben opgegroeid in Curacao, daar kende ik geen deurwaarder. Ik ben naar Nederland gekomen met mijn ex-partner toen we 18 jaar waren, omdat zijn familie onze relatie niet accepteerde. Omdat we uit Curacao kwamen konden we geen uitkering aanvragen. We kenden het Nederlandse systeem ook niet goed en hadden weinig financiële opvoeding gehad. Mijn ex-vnend deed de financiën, maar hij betaalde niets en maakte schulden op mijn naam. Toen is hij er vandoor gegaan en bleef ik achter met zijn schulden."

"Ik zit middenin het traject. Ik ben nu aan het sparen en los elk jaar af aan de schuldeisers. Dus het gaat heel goed nu."

i ïl

■— ’

■

i;

ir■

"Ik was heel boos, maar ik heb nu rust. Ik heb mijn kracht teruggekregen. Ik had altijd het gevoel van onrecht: schuldeisers luisterden nooit naar mij. Maar de schuldhulpverlener heeft die power wel. Het was heel fijn dat er iemand was die naar mij kon luisteren. Iemand die ook uit het buitenland komt, die mij begrijpt. Inmiddels ben ik zelf aan het roer en heb ik de regie."

63

■■

_____________________

6 I Effect op de maatschappij [MKBA)

Elke geinvesteerde euro in financiële hulpverlening levert de maatschappij tot 2 euro op Positieve Social Return on Investment (SROI) van 1,4- 2,0 Minimale en maximale baten per hulpvrager Op basis van de vooruitgang van hulpvragers op de leefdomeinen kunnen we berekenen welke

Baten

Kosten1

Opbrengst

maatschappelijke kosten worden uitgespaard. Het betreft hier alleen de meetbare impact: veel effecten op het welzijn en welbevinden van hulpvragers zijn niet in geld uit te drukken. Omdat we de vooruitgang niet volledig kunnen toeschrijven aan financiële hulpverlening

Min:€200mio

Max: € 285mio

Minimaal

1 3.

64

l'l

Maximaal

rekenen we met een minimum en maximum scenario. De baten per succesvol geholpen hulp­

vrager bedragen min. € 9.956, en max. € 14.244. Zetten we dit af tegen een totaal aantal geholpen hulpvragers van ca. 20.000 per jaar dan komen we op een totaal van € 200-285 mio.’

Kosten van hulpverlening De totale kosten van schuldhulpverlening bedragen per inwoner € 8,121. Dit komt neer op een totaal van € 140 mio. Dit bedrag omvat alle kosten van intake tot en met nazorg.’

Min: € 60mio

Opbrengst: de Social Return on Investment (SROI) Hiermee komt de totale positieve bijdrage (baten-kosten) van schuldhulpverlening op € 60 - 185 mio. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit de minimale opbrengst is. Aangezien

Max: € 145mio

de totale kosten voor SHV worden meegenomen en de baten alleen voor de succesvol afgeronde trajecten zal de daadwerkelijke opbrengst hoger zijn. Immers ook bij niet-succesvol afgeronde trajecten zullen baten gerealiseerd worden.

De SROI bedraagt minimaal 1,4 -2,0 (baten/kosten). Dit betekent dat elke euro die wordt geïnvesteerd in financiële hulpverlening de maatschappij minimaal € 1,40 - € 2,00 oplevert

Dit is in lijn met eerdere onderzoeken.’

I 2. Kosten voor Schuldhulpverlening in Nederland gebaseerd op de gemiddelde kosten per iwoner o.b.v. Armoede en Schulden Benchmark C SROI l,7-2,6: Gt-meentp Nijmegen 12016). M.iatsrhauceliikp opbrengst van Schuldhulpverlpning: SROI 1,4

K

■7!

‘ .1

/•;

i

ift

'k.

H b

^4

■Ml

-■

■

■’w L

;■*&.¥ i*1

“Tj F

7

x

" x ll *

7

,

fl Ml

1

t*,

■■

■

i"

J

-. •

-31 -_

é: ’•.< --

'

h' L, V v L.

?whjfc 65

ó I Effect op de maatschappij [MKBA)

Grootste baten voor de maatschappij zitten in het helpen naar werk en het voorkomen van verzuim en huisvestingsproblemen Leefgebied

Totaal1

Per hulpvrager

(€)

(€)

Grootste besparing op werk en inkomen en op huisvesting De grootste baten zitten in de toeleiding naar werk waar­

door mensen uitstromen uit de bijstand en WW (€ 75-100 mio).

Totaal

200-285 mio

9.956 -14.244

Daarna is de grootste besparing het voorkomen van dakloosheid, van huisuitzetting en van (kinder)noodopvang

Werk en inkomen

-ft Huisvesting

146 - 203 mio

7.285-10.154

24-39 mio

1.202-1.962

(€ 24-38 mio).

Conservatieve schatting van scenario’s De baten per hulpverlener zijn in kaart gebracht op basis van een minimum en maximum scenario. In beide scenario's

^Geestelijkegezondheid

20 - 28 mio

980-1.424

hanteren we een conservatieve schatting en zijn alleen de

direct-aanwijsbare besparingen meegenomen. Zo is voor

de preventie van ziekteverzuim en productiviteitsverlies als ^Lichamelijke gezondheid |

6-8 mio

290 - 405

gevolg van schulden bijvoorbeeld maar 1 jaar meegenomen, terwijl mensen langer in ziekteverzuim kunnen zitten als

fJJ Gezinsstabiliteit |

3-4 mio

132-198

0,5 -1,5 mio

38-57

0,5-1 mio

29-44

gevolg van schulden. Dezelfde conservatieve schatting van 1 jaar is gehanteerd bij de stijgende inkomstenbelasting als

gevolg van toename van het aantal mensen met werk. Criminaliteit |

^Verslaving

■i Minimaal

Maximaal

1. Om d? totale baten te berekenen tijn de baten per hulpvrager vermenigvuldigd met het totaal aantal geholpen inwoners = '20.000 (NVVK iaarverslae 2020)

66

6 I Effect op de maatschappij (MKBA)

Grootste baten komen ten goede aan gemeenten, ook werkgevers, zorgverzekeraars en Rijksoverheid profiteren

Overige schuldeisers

(13-26 mio)

Woningcorporatie /

Baten per partij toegelicht

nutsbedrijf (5-9 mio)

op onder andere bijstandsuitkeringen, maatschappelijke opvang en kosten met betrekking tot

De grootste besparingen komen ten goede aan de lokale overheden vanwege de besparingen

dakloosheid.

Rijksoverheid

Werkgevers besparen vooral op het voorkomen van ziekte en productiviteitsverlies als gevolg

(16-21 mio)

van werknemers met schulden.

8% Zorgverzekeraar

(20-29 mio)

r [ 10% ,

Gemeente

Zorgverzekeraars besparen vooral op de zorgkosten, zowel voor de eerstelijns- als de

(100-140 mio)

tweedelijnszorg.

51% De Rijksoverheid bespaart op kosten m.b.t. WW-uitkeringen. Daarnaast zal er als gevolg van een toename van het aantal werkenden meer Inkomstenbelasting geïnd worden.

De baten voor schuldeisers bestaan uit het deel van de schulden dat met een schuldregeling

22%

toch geïnd kan worden, dat anders afgeschreven had moeten worden. Daarnaast vindt een

Werkgever

(44-59 mio)

vermindering van de kosten voor het incassoapparaat plaats. ____

-

Woningcorporaties en nutsbedrijven besparen op kosten m.b.t. afsluitingen en huisuitzettingen.

67

F

.4.

■

Mm

O WIRk: «5»

os

68

Hoofdstuk 7 Waarde voor de schuldeisers

ijisater.

5»

k

Schuldeisers werken intensief samen met financiële hulpverlening om mensen met problematische schulden te helpen

■ - si®!

A 69

Naam: Martin Neef Rol: Schuldeiser bij Vattenfall

«« • V»>‘»

• <

gsai»' Het is belangrijk dat onze klanten zo vroeg mogelijk hulp krijgen en dat ze duurzaam geholpen worden. Als iemand eerder hulp zoekt zijn de achterstanden lager, kan iemand ; sneller uit de problemen komen en lopen wij als schuldeiser minder financieel risico. Daarmee zijn wij als schuldeiser geholpen, maar vooral ook de klant zelf."

m.

F

F

I 1

«

1 p

70

.. ..

~1 £ I

Naam: Remi Langenberg Rol: Schuldeiser bij het CAK

1 J

Si

>«*• *

i •| ,

T

/ fc

. j J Si

"Mijn diepste zorg zit bij de burgers die we nu nog met bereiken. Met data moeten we een integraal klantbeeld kunnen maken van burgers waarvan we weten dat ze schulden hebben. Het is mijn droom dat we deze burgers vanuit publieke schuldeisers één gezamenlijke schuldregeling aan kunnen bieden."

jr

a -

4 .1

i

é

71

7 I Waarde voor de schuldeiser

Schuldeisers zien waarde van hulpverlening in klantbehoud en het duurzaam oplossen van schulden voor hun klanten Wat is de waarde van schuldhulpverlening voor jouw organisatie (als schuldeiser)?1

Zorgplicht / MVO “Invulling van onze zorgplicht en MVO"

Aantal keren genoemd

Schuldenaar structureel helpen “Zonder schuldhulp géén oplossing voor

problematische schulden"

Inzicht voor schuldeiser “Signalering dat we ‘achteraf betalen’ hebben aangeboden aan

“Schuldhulpverlening biedt onze klant wat wij onze klant niet bieden: hulp bij financiële problemen. Schuldhulpverleners

kunnen financiële stress bij onze klant wegnemen"

een klant die de financiële lasten niet kan dragen"

Geen / beperkte waarde "De waarde is nog niet groot"

Achterstanden verhelpen / voorkomen “Om actuele betaalachterstanden op te lossen, maar vooral ook om deze in de toekomst te voorkomen."

Klantbehoud

“Het draagt bij aan betalingsoplossingen"

"Hogere garantie op toekomstige betaalde omzet"

“Als je heel streng kijkt kost schuldhulpverlening ons geld, want we boeken achterstanden af. Maar door klanten zo vroeg mogelijk te bereiken kunnen ze sneller uit de problemen komen en lopen we

minder financieel risico. Daar zit voor ons de waarde. ” 1. N » 12. een beperkt aantal t.o.v. het totaal aantal schuldeisers ir. Nederland

72

Martin Neef, Vattenfall (filmproject)

7 I Waarde voor de schuldeiser

Schuldeisers zien en pakken steeds vaker hun rol in het voorkomen van schulden, mede door veranderd mensbeeld In hoeverre vind je dat je als schuldeiser een rol hebt in het voorkomen van schuldenproblematiek? Schuldeisers zien voor zichzelf een rol in voorkomen en oplossen van schulden Schuldeisers geven aan dat ze een grote rol hebben in het oplossen van schuldenproblematiek

(gemiddelde score van 7,6 op een schaal van 1 op 10). De meesten geven ook aan dat ze een 6

Gemiddelde

0

1

2

Dit komt mede door het veranderend beeld van schuldeisers over mensen met schulden. De

H B 3

4

5

6

7

Helemaal geen rol

rol spelen in het voorkomen van de schulden (gemiddeld 7,3).

meerderheid van de 12 bevraagde schuldeisers geeft aan dat zij denken dat de belangrijkste 8

9

10

Cruciale rol

oorzaak ligt in overbesteding door achterliggende problematiek, gevolgd door onvoorziene inkomensterugval. Geen van hen acht de kans het grootst dat schulden veroorzaakt worden door verwijtbaar gedrag. Schuldeisers zien dus ook dat de achterliggende problematiek een

veel grotere rol is gaan spelen de afgelopen jaren.

Wat denk jij zelf dat de grootste oorzaak van de schuldenproblematiek in Nederland is? “We kijken nu totaal anders naar schuldenproblematiek dan bij de invoering

#

Oorzaak (totale ranking)

1

Overbesteding door achterliggende problematiek

"Vroeger wachtten we altijd totdat iemand

2

Onvoorziene inkomensterugval

zich meldde bij de gemeente. Daar zijn we nu

3

Overbesteding door lage financiële vaardigheden

vanaf gestapt, we zien een grotere rol voor

4

Onvoorziene grote kostenpost

onszelfbij het bereiken en helpen van klanten

5

Overbesteding door verwijtbaar gedrag

6

Anders, nl....

van de Zorgverzekeringswet." Remi Langenberg, CAK (filmproject)

met betalingsproblemen." Martin Neef, Vattenfall (filmproject)

73

ft

<" .

,'ï . ■•■■<:■

74

Hoofdstuk 8 Toekomstvisie Meer tijd voor persoonlijke aandacht en intensievere samenwerking kan maatschappelijk rendement vergroten

75 _________________________

8 | Toekomstvisie

Hulpvragers benadrukken het belang van goed luisteren en andere kijk op schaamte om meer mensen te kunnen helpen “Voor mij is de waarde van

“De vraag die je bij de rechtbank krijgt

“Bij wie leggen we het probleem van schaamte? Willen

is vooral: hoe kwam je in de schulden?”

schuldhulpverlening een stuk

rust die je terugkrijgt. Het voelt

we hulpvragers overtuigen dat ze zich minder moeten

Hulpvrager filmproject

schamen, of moet de maatschappij anders met hen

“Ik was er nooit zelf uitgekomen.

echt ais een bevrijding."

omgaan, zodat ze zich niet hoeven te schamen?"

Dan had ik tot aan mijn graf toe die

Hulpvrager filmproject

Hulpverlener filmproject

schulden met mij meegedragen."

“Je bent een dossiernummer. Ze

Hulpvrager filmproject

behandelen je niet naar je situatie." Hulpvrager filmproject

1 Aanmelden

Hulp krijgen >

1 i

Resultaat

4

Drempels belemmeren het

Bij wie leggen we de oorzaak en

Hulpvragers zijn afhankelijk

zoeken van hulp

oplossing van schaamte?

van goede hulp

Rust, opluchting en hoop

Het is bekend dat mensen met schulden

Ondanks de paradigmashift met betrekking

Het belang van beschikbare hulp is groot,

Wanneer hulpvragers goede hulp ontvangen

vaak laat hulp zoeken. Hulpverleners en

tot schulden, ervaren hulpvragers de gevolgen

zeker omdat hulpvragers aangeven dat zij

wordt financiële hulpverlening ervaren als

hulpvragers geven hier verschillende

van hun financiële problemen nog vaak als

zelf echt niet meer uit hun situatie kunnen

een zeer waardevolle ondersteuning, met

verklaringen voor:

straf. Ze voelen zich veroordeeld en moeten

komen. Maar hierdoor ontstaat er een grote

(blijvende) rust als één van de belangrijkste

•

Ontkenning

zich dikwijls verantwoorden. Er wordt in hun

afhankelijkheid van goede hulp. Hulpvragers

resultaten. Verschillende betrokkenen

•

Schaamte

beleving nog steeds weinig écht naar ze

geven aan dat een persoonlijke benadering

benadrukken wel de noodzaak van goede

•

Hoop dat het zelf nog lukt

geluisterd: ze voelen zich een dossiernummer

van de hulpverleners bepalend is voor hoe zij

nazorg, terwijl die nu niet altijd geboden wordt.

•

Controle willen houden

in plaats van een mens met een verhaal.

de hulp ervaren.

•

De weg niet kennen

Schaamte wordt niet (alleen) opgelost door

•

Belemmerende overtuigingen,

mensen te vertellen dat ze zich niet hoeven

bijvoorbeeld de eigen problemen zelf

te schamen.

op moeten lossen

•

76

Afstand tot de gemeente ervaren

Verder uitgewerkt op de volgende pagina

8 I Toekomstvisie

Hulpvragers en hulpverleners in het filmproject zien persoonlijke betrokkenheid als grootste succesfactor Persoonlijke betrokkenheid van hulpverlener is van grote waarde

Persoonlijke klik

Hulpvragers in het filmproject noemen de persoonlijke betrokkenheid van hun hulpverlener

als de belangrijkste succesfactor van financiële hulpverlening. De waarde van hulpverlening

“De klik was er gewoon gelijk. En dat is zo fijn als je dingen gewoon heel persoonlijk

zit voor hen niet alleen in de uiteindelijke schone lei als eindresultaat: het proces daarnaartoe

met elkaar kunt bespreken en niet zakelijk." Hulpvrager filmproject

en de interactie tussen de hulpvrager en hulpverlener zijn minstens zo waardevol. Hulpvragers

geven aan hoe belangrijk het voor hen is om iemand te hebben die naast ze staat, zodat ze zich

Breed perspectief

gehoord, begrepen en gesteund voelen. Persoonlijke betrokkenheid kan zich uiten door: •

Een persoonlijke toon

“Het gaat niet alleen om de schulden in schuldhulpverlening. Het gaat om het geheel.

•

Een brede uitvraag

Want schulden komen niet alleen.’’ Hulpverlener filmproject

•

Een gevoel van gelijkwaardigheid

•

De bereidheid om een stapje extra te doen

•

Cultuur-sensitief werken

Vanuit gelijkwaardigheid

“Jij hebt mij altijd een waardig gevoel gegeven.

’’

Je hebt nooit op me neergekeken." Hulpvrager filmproject

..

r

K

■I

Een stapje extra "In de wet staat niet dat ik na de Wsnp nazorg moet verlenen. Maar volgens mij ben ik ook een mens van vlees en bloed. En het zou toch heel raar zijn als ik na drie jaar tegen iemand zeg:

L 5\

*4

doei, tot ziens." Hulpverlener filmproject

HBi

II,.

' &

■

Cultuur-sensitief "Door rekening te houden met de culturele en religieuze achtergrond is er bij haar een -

situatie ontstaan waarin ze zich veilig voelde en mij vertrouwde. Ze vertelde mij namelijk ook dat het niet goed gaat met haar huwelijk." Hulpverlener filmproject

77

8 I Toekomstvisie

95 ondervraagde hulpverleners wensen met name betere samenwerking met schuldeisers en tijd voor maatwerk Wat is nodig om meer waarde te kunnen leveren als hulpverlener? Hulpverleners willen graag beter samenwerken met schuldeisers Aan 95 hulpverleners is de open vraag gesteld hoe zij nog meer waarde kunnen leveren als

hulpverlener. De antwoorden zijn gecodeerd en onderverdeeld in elf categorieën. 33% van de

33%

hulpverleners geeft aan dat zij een betere samenwerking en communicatie met de schuldeisers

I 27%

Ih

wensen, om hulpvragers sneller te kunnen helpen:

“Een vast contactpersoon bij schuldeisers, waardoor samenwerken efficiënter en duurzamer wordt" “Betere en snellere informatieuitwisseling tussen schuldeisers en hulpverleners, zodat saneringen/ 9%

9%

g0/

9%

lllllZ Z z z z

• Cp xz z y z X'/Zy.' z Z ZZ z zx Z / x X7 /

78

trajecten sneller gaan en er geen onnodige kosten worden gemaakt" 4%

3%

2%

c?

wzz /z/ Zó ■/

Hulpverleners willen ook meer tijd om maatwerk te leveren Op nummer twee en drie staan: meer tijd en geld voor maatwerk en een brede uitvraag van

problemen. Deze wens heeft te maken met de toenemende achterliggende problematiek bij hulpvragers: "Vooral tijd is nodig om mensen uitgebreid te spreken en je in te kunnen leven in hun situatie. Daardoor kan je samen aan doelen werken en de hulpvrager met kleine stapjes steeds meer

perspectief bieden."

"Ik zou willen dat ik meer tijd had voor een dossier om af en toe een gesprek met de hulpvrager aan te gaan hoe ze het ervaart."

8 I Toekomstvisie

12 ondervraagde schuldeisers willen net als hulpverleners betere onderlinge samenwerking en communicatie Welke aspecten in de samenwerking met schuldhulpverlening zou jij graag verbeterd zien? Samenwerken om klanten sneller en beter te kunnen helpen In een open vraag is aan 12 schuldeisers van de schuldeiserscoalitie de vraag gesteld

6

wat zij graag verbeterd zouden zien in de samenwerking met financiële hulpverlening.

Vrijwel alle schuldeisers zien de grootste verbeterpotentie bij communicatie tussen

schuldeisers en hulpverleners en de snelheid van afhandeling. Door snel en volledig te communiceren kunnen klanten sneller en beter geholpen worden bij het vroeg signaleren

3

en verhelpen van betalingsproblemen. 2 1

1

1

“Schuidhulpverleners hebben een enorm moeilijke taak. We moeten

G°

z

z // z / 4*

hen maximaal faciliteren met

Z Z zz

data, data en data." Remi Langenberg, CAK (filmproject)

“Wij zijn op zoek naar brede samenwerking. Tussen de hulpvraag en de start

van een schuldregeling kan veel tijd zitten. Met het schuldenknooppunt en de

schuldeiserscoalitie proberen we dit te versnellen. Samenwerking en gegevens uitwisseling tussen schuldeisers en hulpverleners is essentieel." Martin Neef, Vattenfall (filmproject)

79

8 I Toekomstvisie

"Financiële hulpverlening heeft zich in samenwerking met schuldeisers ontwikkeld om meer mensen beter te helpen" Tussen 2006-2014 had je als wethouder schuldhulpverlening in je portefeuille, inmiddels ben je 5 jaar voorzitter van de NVVK. Hoe heb je het veld zien ontwikkelen in de afgelopen tien jaar? Een heel belangrijke ontwikkeling is dat schuldeisers zelfde handschoen hebben opgepakt, bijvoorbeeld door het opzetten van

de Schuldeiserscoalitie. De overheid stond voorheen als schuldeiser vaak buiten schot, maar CAK en CJIB hebben een beweging ingezet om vanuit incasserende organisaties na te denken over de eigen rol, bijvoorbeeld doordat het CJIB de noodstopprocedure

heeft geïntroduceerd. Ook zorgverzekeraars namen het voortouw bij initiatieven rondom sociaal incasseren.

Z.

Hoe verklaar je dat schuldeisers hun rol gingen veranderen en wat betekende dat voor jullie? Partijen zagen dat de problematiek onbeheersbaar aan het worden was, zoals bijvoorbeeld de sterke toename van het aantal

mensen in de wanbetalersregeling. We kwamen uit een tijd waarin weleens over mensen met schulden werd gezegd: ‘je kan een

. 'A'’5

kale kip niet plukken, maar je kan hem wel koken’. Dat is volledig veranderd. Schuldeisers zijn ook gaan inzien dat het najagen

vaak meer geld kost dan een professioneel opgezette regeling. Daarnaast zijn wij schuldeisers ook gaan zien als gelijkwaardige

*>

f

partners. Vroeger waren we er nog teveel alleen voor de hulpvragers. Financieel hulpverleners staan juist tussen de hulpvrager

en de schuldeiser in.

Wat zie je nog meer als een belangrijke mijlpaal? Een belangrijke ontwikkeling was natuurlijk ook dat gemeenten in 2012 de regiefunctie kregen over schuldhulpverlening.

Sindsdien zijn ze ook bezig geweest met de verandering van: ‘volgen we de juiste processen en procedures?' naar ‘bereiken we Als voorzitter van de NVVK is Marco Florijn sinds 2017 actief bezig met het

door-ontwikkelen van de financiële hulpverlening in Nederland. Ook als

ons doel met wat we doen?’. En daar zijn veel mooie initiatieven uitgekomen.

wethouder in Rotterdam en Leeuwarden had hij schuldhulpverlening in zijn

portefeuille. Marco is tevens programmaleider Jongeren INC bij FNO Zorg

Interessant, wat voor initiatieven bedoel je dan?

voor Kansen en zit in de Raad van Toezicht van o.a. Sociale Banken Nederland,

Ik denk bijvoorbeeld aan gegevensuitwisseling via het schuldenknooppunt, de ontwikkeling van een nieuw kwaliteitskader

Ouder- en Kindteams Amsterdam en Stimulansz.

vanuit de NVVK en de inzet op saneringskredieten. Toen ik begon bij de NVVK verwonderde ik me al over het feit dat we vrijwel

altijd aanstuurden op schuldbemiddeling in plaats van saneringskredieten. Ik begreep daar niks van: waarom zoveel tijd besteden

aan juridische zaken en administratie terwijl je die uren ook vrij kan maken voor het voeren van het echte gesprek?

80

8 I Toekomstvisie

Marco’s droom: mensen op maat perspectief bieden

De NVVK bestaat nu 90 jaar, we weten dat jullie midden in een proces zitten om

maar dat schuldenbewindvoerders echt horen bij de hele keten van schuldhulpverlening in

na te denken over de toekomst van financiële hulpverlening. Wat is jouw droom

de gemeenten. We gaan de komende jaren werken om deze vakgebieden beter op elkaar aan

voor de financiële hulpverlening in Nederland?

te laten sluiten. Dat gebeurt nu al steeds beter.

Ik zou het allereerst fantastisch vinden als we, net zoals het Jongeren Perspectief Fonds, voor

alle hulpvragers werken vanuit de vraag aan welk perspectief zij willen werken, in plaats van

En vanwaar de noodzaak om de samenwerking tussen vrijwilligers en professionals

ons alleen te richten op de financiële situatie. Ten tweede moeten we denk ik veel meer gaan

te verbeteren?

differentiëren. De ene hulpvrager is bijvoorbeeld geholpen met drie maanden hulp, de ander

Door preventie en vroegsignalering bereiken we straks veel meer mensen. De inzet van

heeft wel driejaar hulpverlening nodig. Ik heb me lang geleden al verwonderd over waarom

vrijwilligers wordt daarmee nog belangrijker. Tegelijkertijd zie ik in de praktijk dat daar nog

we iedereen standaard in een 3-jaars traject stoppen. Moet de situatie van de hulpvrager daar

vaak spanning zit. Vrijwilligers helpen vaak vanuit drive voor de mens maar kunnen nog wel

niet bepalend in zijn?

eens onbedoeld fouten maken, die grote gevolgen hebben voor de hulpvrager. Als je een

betalingsregeling bijvoorbeeld niet goed aanpakt breng je iemand alleen maar verder in de

Jullie motto is: ‘meer mensen beter helpen’. Wat zijn wat jou betreft hierin de

problemen. Professionele hulpverleners, daarentegen, mogen soms wat meer het grijze gebied

thema’s?

opzoeken om hulpvragers echtte helpen. Spannend voor hen, omdat het ook juridische

Er is nog zoveel te doen, maar goed, zo maar even een greep: preventie en nazorg worden

consequenties kan hebben als je iets fout doet. De onderlinge samenwerking zal dus cruciaal

sowieso nog belangrijker. Er is nu al veel aandacht voor preventie met het nieuwe wettelijk

zijn om met elkaar mensen effectief te helpen.

kader en de inzet op vroegsignalering, maar nazorg is nog onontgonnen terrein. Verder denk ik ook aan meer aandacht voor cultureel-sensitief werken. Ik vermoed dat we nog heel weinig

Wat betekent dit voor de NVVK en haar leden?

mensen bereiken vanuit die hoek. En als laatste denk ik aan de verdere verbetering van de

Dat we organisaties moeten blijven helpen om te leren en om professionals te beschermen

samenwerking alle partijen in het sociaal domein. In het bijzonder tussen de hulpverleners in

wanneer ze buiten de lijntjes kleuren. Als je nooit valt met skiën dan zit je niet op de goede

het sociaal domein, de vrijwilligers en de bewindvoerders.

piste. We zullen dus van elkaar moeten tolereren dat we fouten maken en blijven leren en verbeteren. De NVVK zet zich elke dag in om dit proces te faciliteren voor al onze leden.

Betere samenwerking met bewindvoerders? Jazeker, bewindvoering is te lang buiten beeld gebleven terwijl bewindvoerders wel een heel

waardevole rol spelen bij het oplossen van problematische schulden. Ik heb het dan met name over schuldenbewinden. Ik vind zelf dat toestandbewinden in de langdurige zorg thuishoren,

81

▲

fcg a

- •:

>w ■ <1-?

4

■

82

— Wl

Bijlagen

t

fe.

1 è

«Sb „■.'

■*

y

Éb

83

Inhoudsopgave bijlagen

84

Bijlage

Inhoud

A. Verder lezen

Literatuurlijst aanverwante onderzoeken

85

B. Methode Meetbaar onderzoek

Overzicht van het proces van data uitvraag tot en met data-analyse

87

C. Representativiteit

Verantwoording representativiteit onderzoekspopulatie

88

D. Vergelijkbaarheid

Verantwoording onderlinge vergelijkbaarheid populatie Tl, T2 en T3

90

E. Leefdomeinen

Definities van middel en zware problematiek per leefgebied

93

F. Methode MKBA

Opbouw en aannames maatschappelijke kosten-batenanalyse

94

G. Perspectief schuldeisers & hulpverleners

Uitleg methodiek perspectief schuldeisers en hulpverleners

98

Bijlage A I Verder lezen

Leeslijst aanverwante onderzoeken

• Aarts et al., 2011. Op weg naar effectieve Schuldhulp:

Kosten en baten van schuldhulpverlening. APE & Stimulansz

• In 't Veld, Westerbeek & Winters, 2016. Een onbemind

probleem: voorstudie maatschappelijke kosten-baten-

• Van Geel & De Wit, 2016. MKBA Sociaal Domein Amsterdam. GGD Amsterdam

analyse schuldenproblematiek. Tilburg University

• Van Geuns.Jungmannet al., 2011. Schuldhulpverlening

• Alexander Impactwetenschappers, 2021. Impactonderzoek en Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Sterk uit

Armoede • Bouterse & Blekker, 2020. Op de goede weg: Kosten, opbrengsten en verbetermogelijkheden van de Klantreis

• Larsen, Lubbe 81 Van Hulten, 2014. MKBA Sociale

Wijkteams in Dordrecht. LPBL • Movisie, 2020. Wat werkt bij de aanpak van armoede en

schulden

loont! Een onderzoek naar de kosten en baten van

schuldhulpverlening. Hogeschool Utrecht & Regioplan • Van Geuns, Mak & Boonstoppel, 2021. Van Schulden Naar

Kansen: Weten Wat Werkt

Financiële Hulpverlening. Regioplan • Nibud, 2017. Personeel met schulden

Beleidsvoorstellen om slimmer met problematische

• Van Ommeren, de Ruig & Coenen, 2014. Amsterdam:

Vroeg Eropaf. Businesscase vroegsignalering en preventie

• Fransman & Bakker, 2020. Minder schade door schuld: • Over et al., 2016. Maatschappelijke kosten-baten analyse

schulden om te gaan en zo miljarden te besparen.

van cognitieve gedragstherapie voor alcohol- en

De Argumentenfabriek

cannabisverslaving

van schulden. Panteia

• Van Ommeren, De Ruig & Coenen, 2014. Tilburg: Fix Up Your Life. Businesscase preventie en vroegsignalering van

• De Nooij, 2021. Maatschappelijke kosten-batenanalyse

Van Overleven Naar Leven • Deloitte en SchuldenlabNL, 2021. Nederlandse Schuld-

hulproute Impactmeting 2020

• Purpose en Schouders Eronder, 2019. Gemeenten zetten

schulden. Panteia

de Schouders Eronder • Rechtbank Zeeland - West-Brabant & Gemeente Tilburg,

2019. T-aanpak Schuldenbewind. Evaluatie pilot Rechtbank Zeeland - West-Brabant - gemeente Tilburg

• Effectencalculator, 2016. Maatschappelijke prijslijst • Van der Laan & Van Geuns, 2018. Meer nodig dan • Gemeente Nijmegen, 2016. Maatschappelijke opbrengst van Schuldhulpverlening

schuldhulpverlening om uit de bijstand te komen. ESB

Sociale Zekerheid, 103(4760), 168-171

85

'/.IA-'

L '1|

Ia M-v

“v'1

M- w W ’

* »

i M

’’ A %

86

Bijlage B I Methode Meetbaar onderzoek

Overzicht proces data uitvraag, collectie, check en analyse

o e O

o ö 0

Werven gemeenten en hulpverleners

Alle leden van de NVVK zijn uitgenodigd voor deelname aan het onderzoek. Met geïnteresseerde leden is kennisgemaakt en is de dataverzameling opgestart

Data uitvraag

Voor de data uitvraag is een vragenlijst opgesteld op basis van eerdere onderzoeken in het domein, onderzoeken van Purpose, het model van positieve gezondheid en expertise van Roeland van Geuns. De vragenlijst is getoetst bij hulpverleners op compleetheid en op haalbaarheid Data collectie

Hulpverleners is gevraagd 'at random' hulpvragers te selecteren uit de verschillende groepen (T1/T2/T3), om selection bias te voorkomen. Bij saneringskrediet is er doorgaans geen contact meer met de hulpvrager vanwege het ontbreken van hercontrole. In het geval van hulpvragers in de T3-groep met saneringskrediet is hulpverleners daarom verzocht de hulpvrager kort telefonisch te benaderen om te vragen naar zijn/haar huidige situatie Data deaning

Alle ontvangen data is uitvoering onderzocht en eventuele ontbrekende en/of verkeerd ingevulde data is gecorrigeerd (eventueel in overleg met de desbetreffende hulpverlener) Data check (representativiteit en vergelijkbaarheid)

De ontvangen data is vergeleken met die van alle hulpvragers bij financieel hulpverleners in 2020 (NVVK). Daarnaast is middels Chi-kwadraat getoetst of de groepen T1/T2/T3 onderling vergelijkbaar zijn. Data analyse

Om de vooruitgang per leefgebied te toetsen is per leefgebied een vergelijking gemaakt tussen het percentage hulpvragers op Tl, T2 en T3 dat te maken had met middel tot zware problematiek. Verschillen zijn getoetst middels de Z-test voor proporties, waarbij een z-waarde van 0,05 is aangehouden voor het bepalen van significantie

87

Bijlage C I Representativiteit

Onderzoekspopulatie vergeleken met alle financiële hulpvragers in Nederland F

Geslacht

Leeftijdscategorie

NVVK 2020*

60%

40%

NVVK 2020*

Onderzoek

58%

42%

Onderzoek

0%

20%

40%

60%

80%

100%

■ Man «Vrouw

16%

48%

7%

0%

■ <24

■ 24t/m44jaar

75%

25%

NWK 2020*

Onderzoek

77%

23%

Onderzoek

40%

■ Alleenstaand

• Data uit NVVK jaarverslag 2020

88

60% « In relatie

60%

80%

«451/01 64 jaar

100%

■65+

Kinderen

NVVK 2020*

20%

39%

40%

20%

Gezinssamenstelling

0%

33%

45%

80%

100%

30%

70%

53%

0%

20% ■ Kinderen

47%

40%

60%

■ Geen kinderen

80%

100%

Bijlage C I Representativiteit

Gemiddelde schuld

Gemiddeld aantal schuldeisers

€95J

NVVK 2020*

€ 38.508 €41.985

Onderzoek

€ 33.000 €44.356

NVVK2020*

€ 102.182

€-

€20.000

€40.000

14,0

Onderzoek

€60.000 €80.000 €100.000

12,5

0

■ Alleen ondernemers ■ Alleen particulieren ■ Gemiddelde schuld

■ Aantal schuldeisers

Voornaamste inkomstenbron

Inkomenscategorie

NVVK 2020*

39%

54%

6%

NVVK 2020*

Onderzoek

37%

60%

1%

Onderzoek

0% ■ Werk

20% ■ Uitkering

40%

60%

■ Studiefinanciering

80%

100%

u Geen inkomen

15

10

5

70%

25%

9% 3

87%

0%

20%

■ Minimumloon of lager

40%

60%

«Modaal

80%

100%

■ Bovenmodaal

* Data uit NWK jaarverslag 2020

89

Bijlage D I Vergelijkbaarheid

Achtergrondkenmerken - particuliere hulpvragers

Leeftijdscategorie

Geslacht Tl

55%

45%

Tl

12%

T2

54%

46%

T3

9%

T3

50%

50%

T3

3%

0%

20%

40%

100%

80%

60%

T2

42%

T3

40% 0%

90

32%

19%

60%

80%

■25 - 34

«35-44

■ 45-54

■ 55-64

24% 14%

5%

39% 6%_

21%

20%

40%

60%

80%

■ Laag

■ Middelbaar

«Hoog

Onbekend

100%

3 I 100% 65+

Kinderen

Burgerlijke staat 5%|

33%

23%

40%

20%

■ 18-24

Opleidingsniveau 39%

25%

7%

16%

19%

23%

22%

12%

19%

18%

27%

0%

■ Man «Vrouw

Tl

36%

Tl

79%

21%

Tl

45%

55%

T2

82%

18%

T2

48%

52%

T3

77%

23% ;

T3

46%

53%

0%

50%

■ Alleenstaand

100% «In relatie

0%

50% ■ Geen

«Wel

100%

Bijlage D I Vergelijkbaarheid t

I

^4

1

r i '• ’J s

■

fd.

'ai

Gemiddelde schuld €22.238

Tl

T2

€ 32.408

T3

€33.628 €0

€ 10.000

€ 20.000

€ 30.000

€40.000

■ Gemiddelde schuld

Gemiddeld aantal schuldeisers Tl

12,3

T2

11,9

T3

11,6

0

4: 5

10

15

■ Aantal schuldeisers

91

Bijlage D | Vergelijkbaarheid

Problematiek bij start hulpverleningstraject - particulier

GGZ: Chi-kwadraat1 = 0,26

Huisvesting: Chi-kwadraat1 = 0,03 Tl

159

54

Tl

62

145

60

166

T2

72

156

T2

T3

64

115

T3

20%

0%

40%

60%

80%

100%

107

62

20%

0%

60%

40%

Tl

20

191

Tl

19

193

T2

26

198

T2

17

209

138

T3

zb

20%

0%

40%

60%

80%

100%

152

25 0%

20%

60%

40%

Tl

33

182

Tl

6

207

T2

32

196

T2

6

222

ESI

T3

7

174

0%

20%

40%

60%

80%

100%

0%

20%

40%

1. Chi-kwadraat berekend op basis van Tl en T3. drempelwaarde 0,05. Bij huisvesting is er een significant verschil tussen Tl en T3. Bij verslaving is het verschil op de grens van de drempelwaarde

92

80%

100%

Onafgewikkelde echtscheiding: Chi-kwadraat1 = 0,56

Niet-saneerbare schulden: Chi-kwadraat1 = 0,60

T3

100%

Justitie: Chi-kwadraat1 = 0,11

Verslaving: Chi-kwadraat1 = 0,06

T3

80%

60%

80%

100%

Bijlage E I Leefdomeinen

Definities van uitgevraagde problematiek per leefgebied

<g)

Leefgebied

Geen problematiek

Werk

Opleiding of werk (flex/vast contract, zzp'er/ondernemer)

Dagbesteding

Goed: tijd is nuttig / plezierig besteed en gezond ritme

Voldoende: voldoende activiteiten die plezierig / nuttig zijn en dag­ nacht heeft geen negatieve invloed

Onvoldoende: onvoldoende activiteiten en enige afwijking

Geen: onvoldoende activiteiten, geen goed

Geestelijke gezondheid

Geen beperking in functioneren

Geen medische hulp noodzakelijk, functioneren licht beperkt

Geestelijke aandoening, functioneren beperkt (bv. depressie)

Noodsituatie, gevaar voor zichzelf / anderen

Lichamelijke gezondheid

Goede gezondheid: geen beperking in functioneren

Medische hulp niet noodzakelijk, functioneren licht beperkt

Huisvesting

Zelfstandige woning (koop of huur), thuiswonend

Begeleid wonen

Gezinsstabiliteit

Stabiel: steun binnen huis-houden, communicatie goed

Sociaal netwerk

Sterk netwerk: veel steunende contacten en netwerk

Voldoende netwerk: voldoende contact en steun

Verslaving

Niet aanwezig

Verleden of ondercontrole, geen problemen gerelateerd aan gebruik

Criminaliteit

Geen crimineel gedrag

Risico: verleden in criminaliteit, strafblad

Lichte problematiek

Middel problematiek

Zware problematiek

Geen werk of opleiding

Kritieke situatie, medische hulp aanwezig / nodig

Bij familie / bekenden

Geen (dakloos), noodopvang (bv. Leger des Heils)

Redelijk stabiel: relationele problemen in huishouden,

Instabiel: geweld in huiselijke kring, verwaarlozing, mishandeling

Gering netwerk: weinig contacten en steun

Geen netwerk: sociaal isolement, geen contacten

Problematisch: ernstig gebruik, veroorzaakt problemen, hulp nodig Licht: incidenteel (eens per jaar) contact politie, zaken bij kantonrechter, boetes

Zwaar: regelmatig contact politie (maandelijks), zaken bij rechter, drugs, diefstal, moord

93

Bijlage F I Methodiek MKBA

Methode maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA)

MKBA

Baten

Voor het opstellen van de MKBA zijn de totale baten en kosten van schuldhulpverlening in Nederland in kaart gebracht

Om de totale baten van financiële hulpverlening te berekenen zijn per leefgebied de besparingen bepaald. Vervolgens is per besparing in kaart gebracht: 1. wat de verbetering is van de groep T3 ten opzichte van Til 2. wat de hoogte is van de besparing 3. wat de impact is van financiële hulpverlening. Een deel van de verbetering had mogelijk ook zonder financiële hulpverlening plaatsgevonden of is toe te schrijven aan andere flankerende hulpverlening. Daarom rekenen we slechts een deel van de verbetering toe aan financiële hulpverlening Dit is vervolgens vermenigvuldigd met het totaal aantal hulpvragers om de resultaten van dit onderzoek te extrapoleren naar de totale baten van financiële hulpverlening.

% verbetering (T3 t.o.v. Tl) Bron

X

Resultaten uit

Voorbeeld:

bijstand Voorbeeld:

Minder beroep op basis GGZ

10% minder hulpvragers in

Bijstand op T3 t.o.v. Tl

X

% impact Schuldhulpverlening

X

Inschatting op basis van

Op basis van literatuur

dit onderzoek

Uitstroom uit de

Hoogte besparing

Totaal aantal geholpen hulpvragers

=

Totale besparing

=

40 - 53 mio

Jaarverslag NWK 2020

literatuur en expert opinie

Kosten bijstand €1.517 per

X

maand x 21 maanden

X

60% - 80%

X

20.000

X

50% - 70%

X

20.000

gemiddeld in de bijstand

10% minder hulpvragers met beroep op basis GGZ op

X

Kosten basis GGZ € 8.000

8-11 mio

T3 t.o.v. Tl

Kosten Totale kosten van schuldhulpvering per inwoner zijn € 8,12 (Armoede en Schulden Benchmark Divosa (2020)), deze zijn vermenigvuldigd met het totale inwoneraantal van Nederland

1. Aangezien de startsituatie van de groepen op 13 en Tl significant verschillen op de leefgebieden Huisvesting en Verslaving is hier niet de volledige verbetering meegenomen, maar slechts 50%

94

Bijlage F I Methodiek MKBA

Overzicht bronnen voor berekenen besparingen (1/2)

Besparingsonderdeel

Variabele voor berekening

Hoogte

Bron

Voorkomen kosten dakloosheid

Kosten dakloosheid

€ 50.000

Michiel de Nooij, MKBA VONL (2021)

Besparen kosten noodopvang

Kosten noodopvang

€ 30.000

Michiel de Nooij, MKBA VONL (2021)

Voorkomen kosten huisuitzetting

Kosten huisuitzetting

€ 6.000

Maatschappelijke Prijslijst (2016)

Voorkomen kosten uithuisplaatsing kinderen bij huisuitzetting

Kosten opvang kinderen na huisuitzetting

€ 35.000

Michiel de Nooij, MKBA VONL (2021)

Voorkomen kosten afsluiting

Kosten afsluiting

€790

Maatschappelijke Prijslijst (2016)

Voorkomen kosten inzet WMO

Gemiddelde kosten inzet WMO

€4.601

CBS (2020)

Voorkomen kosten inzet huisarts / POH

Gemiddelde kosten GGZ (licht) - inzet huisarts en POH

€ 1.000

Maatschappelijke Prijslijst (2016)

Voorkomen kosten inzet basis GGZ

Gemiddelde kosten deeltijdbehandeling 2e lijn GGZ (16 weken)

€ 8.000

Maatschappelijke Prijslijst (2016)

Voorkomen kosten inzet specialistische GGZ

Gemiddelde kosten GGZ-cliënt met ernstig psychiatrische aandoening (EPA)

€ 17.000

Maatschappelijke Prijslijst (2016)

Voorkomen kosten inzet jeugdzorg

Gemiddelde kosten inzet jeugdzorg

€ 7.500

Maatschappelijke Prijslijst (2016)

Voorkomen kosten inzet verslavingszorg

Gemiddelde kosten inzet verslavingszorg

€ 2.000

Over et al., 2016, MKBA van cogniheve gedrags­ therapie voor alcohol- en cannabisverslaving

Voorkomen kosten criminaliteit

Gemiddelde kosten lichte criminaliteit per persoon per jaar

€ 1.580

MKBA en impactonderzoek Sterk uit Armoede (2021)

Voorkomen kosten werknemer met schulden

Kosten per jaar voor werkgever als gevolg vanwege productiviteitsafname, toename ziekteverzuim en verwerken loonbeslag

€ 13.000

Nibud, personeel met schulden (2017)

95

Bijlage F I Methodiek MKBA

Overzicht bronnen voor berekenen besparingen (2/2)

m

m

Besparingsonderdeel

Variabele voor berekening

Hoogte

Bron

Uitstroom uit bijstand

Kosten bijstand per jaar

€ 16.940*

Rijksoverheid.nl; Berenschot

Gemiddelde duur in bijstand (maanden)

41

CBS

Gemiddelde kosten WW per jaar

€15.136**

CBS; Rijksoverheid.nl

Gemiddelde duur in WW (maanden)

10,5

CBS

% instroom in WW

90%

Van Geuns et al. (2011) Schulphulpverlening loont!

% gebruik van re-integratietraject WW

12%

Van Geuns et al. (2011) Schulphulpverlening loont!

Kosten re-integratietraject WW

€ 4.700

Van Geuns et al. (2011) Schulphulpverlening loont!

% instroom in Bijstand

10%

Van Geuns et al. (2011) Schulphulpverlening loont!

% gebruik van re-integratietraject Bijstand

70%

Van Geuns et al. (2011) Schulphulpverlening loont!

Kosten re-integratietraject Bijstand

€ 3.000

Van Geuns et al. (2011) Schulphulpverlening loont!

Extra inkomsten voor schuldeisers

Gemiddelde percentage aflossing

6,4%

NVVK jaarverslag 2019

Extra inkomstenbelasting

Minimum jaarinkomen

€ 20.218

Rijksoverheid.nl

% inkomstenbelasting laagste schijf

37,1%

Belasbngdienst.nl

Arbeidskorting tot inkomen € 21.044

€ 463 + 28,771% x (arbeidsinkomen - € 10.108)

Belastingdienst.nl

Heffingskorting tot inkomen € 21.044

€2.837

Belasbngdienst.nl

Uitstroom uit WW

Voorkomen uitval werk bij dreiging

m

96

’ (Hoogte bijstand per jaar gehuwd 2O2t = € 18.436 * % gehuwd in onderzoek = 21%) + (Hoogte bijstand per jaar alleenstaande 2021 = € 12.905 * % alleenstaand in onderzoek • 79%) + uitvoeringskosten per jaar = € 2.900

•• (Minimum inkomen per maand 2021 = € 1.685 • 75% vergoeding • 1ste zmaanden) + (Minimum inkomen per maand 2021 = € 1.685 * 7O‘»> vergoeding • volgende io maanden) + uitvoeringskosten per jaar = € 2.900

Bijlage F I Methodiek MKBA

Overzicht % impact SHV voor minimaal en maximaal scenario

Leefgebied

% impact SHV

Besparingsonderdelen

60% - 80%

Voorkomen kosten werknemer met schulden Uitstroom uit WW Uitstroom uit Bijstand Extra inkomstenbelasting (door toeleiding naar werk)

40% - 60%

Voorkomen uitval werk bij dreiging uitval (en instroom WW / Bijstand)

40% - 60%

Voorkomen kosten dakloosheid Besparen kosten noodopvang Voorkomen kosten huisuitzetting (bij dreiging) Voorkomen kosten afsluiting (bij dreiging) Voorkomen kosten uithuisplaatsing kinderen bij dreigende huisuitzetting

20% - 40%

Voorkomen kosten huisuitzetting bij potentiële dreiging (2-3 maanden achterstand) Voorkomen kosten afsluiting bij potentiële dreiging (2-3 maanden achterstand) Voorkomen kosten uithuisplaatsing kinderen bij potentiële dreigende huisuitzetting

Lichamelijke gezondheid

50% - 70%

Voorkomen kosten inzet WMO

Geestelijke gezondheid

50% - 70%

Voorkomen kosten inzet huisarts / POH Voorkomen kosten inzet basis GGZ

40% - 60%

Voorkomen kosten inzet specialistische GGZ

Gezinsstabiliteit

40% - 60%

Voorkomen kosten inzet jeugdzorg

Verslavingszorg

40% - 60%

Voorkomen kosten inzet verslavingszorg

Criminaliteit

40% - 60%

Voorkomen kosten criminaliteit

Werk

Huisvesting

é

97

Bijlage G I Perspectief schuldeisers & hulpverleners

Respondenten en vragen survey schuldeisers

#

Partij

1

NHG

2

NHG

3

Rabobank

4

Sector

Functie Ketenmanager

Financieel

Vragen: 1.

Wat denk jij zelf dat de grootste oorzaak van de

schuldenproblematiek in Nederland is? (ranking)

Ketenmanager

a. Onvoorziene inkomensterugval

b. Onvoorziene grote kostenpost

Productmanager

c. Overbesteding door achterliggende problematiek

Essent

Teammanager Incasso

d. Overbesteding door lage financiële vaardigheden

Energie 5

Vattenfall

Manager Tijdig Betalen

e. Overbesteding door verwijtbaar gedrag

6

T-Mobile

Debt Collection Agency Manager

f. Anders, nl....

7

KPN

(onverstandige keuzes maken) Telecom

Manager C2CB2C

2.

In hoeverre vind je dat je als schuldeiser een rol hebt in de oplossing van schuldproblematiek? (Score i - io)

8

CZ

Coördinator kwaliteit & opleiding Verzekeraar

9

Aegon

10

Gemeente A'dam

Overheid

Beleidsadviseur Schuldhulpverlening

11

Rochdale

Woningstichting

Teamleider Huurzaken

3.

In hoeverre vind je datje als schuldeiser een rol hebt in het voorkomen van schuldproblematiek? (Score i - io)

Teamleider

4. Wat is de waarde van schuldhulpverlening voor jouw organisatie (als schuldeiser)? (open vraag)

5.

Hoe goed vind je nu de samenwerking tussen jouw

organisatie (als schuldeiser) en schuldhulpverlening? (Score i - io)

12

bol.com

Retail

Credit Manager

6.

Welke aspecten in de samenwerking met schuldhulpverlening gaan nu goed? (open vraag)

7.

Welke aspecten in de samenwerking met schuldhulpverlening zou jij graag verbeterd zien? (open vraag)

98