20220707 3.M4 Motie OP Bijlage - Onderzoek naar plaatselijke effecten van draadloze straling op de volksgezondheid.pdf

Discussienota over stralingsrisico’s in de publieke ruimte

1

Inhoudsopgave 1.

Samenvatting........................................................................................................................... - 4 -

2.

Advies voor gemeenten........................................................................................................... - 4 -

3.

Inleiding discussienota over stralingsrisico’s in de publieke ruimte ....................................... - 5 -

4.

Bespreken introductie 5G in Papendrecht, oproep tot een maatschappelijke discussie ....... - 7 -

5.

Wat is het kernvraagstuk? ....................................................................................................... - 8 -

6.

Waarom is het belangrijk? ...................................................................................................... - 9 -

7.

Waarom moet het nu besproken worden? ........................................................................... - 10 -

8.

Om welke politieke keuzes vraagt het kernvraagstuk?......................................................... - 10 -

9.

Welke informatie is nodig voor beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming? ........ - 10 -

10.

Welke eisen willen wij aan het proces stellen? ................................................................. - 10 -

11.

Welke financiële aspecten spelen een rol? ....................................................................... - 11 -

12.

Big Brother is watching...................................................................................................... - 11 -

13.

Voorzorgsprincipe ............................................................................................................. - 12 -

14.

Inleiding achtergrondinformatie ....................................................................................... - 12 -

15.

Biologische effecten van 5G straling worden genegeerd.................................................. - 13 -

16.

Visie EHS op het beleid ...................................................................................................... - 13 -

17.

Gepulste straling is de meest schadelijke elektromagnetische straling............................ - 14 -

18.

Onderzoeksprogramma ZonMw ....................................................................................... - 15 -

19.

Europees onderzoek COSMOS .......................................................................................... - 15 -

20.

Advies Gezondheidsraad eenzijdig .................................................................................... - 16 -

21.

De kabinetsreactie ............................................................................................................. - 17 -

22.

Medische klachten ............................................................................................................ - 18 -

23.

Internationaal wetenschappelijk onderzoek toont relatie EMV en EHS aan .................... - 19 -

24.

Nederlandse overheid neemt onverantwoorde risico’s ................................................... - 20 -

25.

Toename van de stralingsbelasting ................................................................................... - 20 -

26.

Biologische effecten bij niet-thermische stralingsbelasting.............................................. - 21 -

27.

Beleid van de overheid ...................................................................................................... - 22 -

28.

Het Kennisplatform Elektromagnetische Velden en Gezondheid (EMV&G)..................... - 23 -

29.

Blootstellingslimieten ........................................................................................................ - 24 -

30.

Onderzoek 5G-technologie Bellen schaadt cellen............................................................. - 24 -

31.

Actieplan 5G ...................................................................................................................... - 25 -

32.

Investeringen: 500 miljard euro in tien jaar ...................................................................... - 25 -

33.

‘5G Appeal’ ........................................................................................................................ - 25 -

34.

Verouderde stralingsrichtlijnen ......................................................................................... - 25 -

35.

Twee kampen in het debat ................................................................................................ - 26 -

2

36.

Het voorzorgsbeginsel wordt door de overheid niet toegepast ....................................... - 26 -

37.

Er is sprake van ‘significante biologische of gezondheidseffecten’ .................................. - 27 -

38.

International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection .................................... - 28 -

39.

Kosten voor 5G-frequenties zijn hoog............................................................................... - 30 -

40.

Overheid ............................................................................................................................ - 31 -

41.

Burgers .............................................................................................................................. - 31 -

42.

Buren ................................................................................................................................. - 32 -

43.

Noodzaak van onafhankelijk onderzoek ........................................................................... - 32 -

44.

Schadelijke biologische effecten als gevolg van 5G straling ............................................. - 32 -

45.

Het effect van 5G op insecten zou vele malen groter kunnen zijn ................................... - 33 -

46.

Nederlands Kort geding tegen uitrol 5G............................................................................ - 33 -

47.

Visie OP inbreng commissie ruimte gemeenteraad Papendrecht .................................... - 34 -

48.

5G – Geen garantie op een gezonde toekomst ................................................................. - 35 -

49.

Ziek van zendmasten en mobieltjes al lang bekend.......................................................... - 35 -

50.

De standaard gezondheidsklachten .................................................................................. - 36 -

51.

Huideffecten bij 5G bestraling........................................................................................... - 36 -

52.

Verstoorbare huidfuncties en biochemische processen ................................................... - 36 -

53.

Hogere blootstelling aan 5G signalen te vrezen................................................................ - 37 -

54.

Vragen en protestbewegingen .......................................................................................... - 38 -

55.

5G en de huid .................................................................................................................... - 39 -

56.

Stralingsbewust wonen? ................................................................................................... - 40 -

57.

Papendrecht aanmelden voor dit burgerinitiatief ............................................................ - 40 -

58.

Plan voor stralingsbewust wonen ..................................................................................... - 40 -

59.

Voordelen voor de (lokale) overheid................................................................................. - 41 -

60.

Kansen voor de gemeente Papendrecht ........................................................................... - 41 -

61.

Pilot Stralingsbewuste Woongemeenschap, in Papendrecht? ......................................... - 41 -

62.

Eindnoten .......................................................................................................................... - 42 -

3

1. Samenvatting De kern van wat de stichting EHS eerder in haar brief heeft ingebracht is dat er twee stromingen zijn met betrekking tot de gezondheidsrisico’s van EMV straling en dat door dominantie van één van beide stromingen belangrijke wetenschappelijk bevindingen onderbelicht blijven. Het kabinet zegt dat zij de wetenschappelijke ontwikkelingen op de voet blijft volgen, maar blijft op het standpunt dat beneden de blootstellingslimieten er geen aanwijzingen zijn voor gezondheidsrisico’s. Het kabinet gaat bij het baseren van zijn standpunt voorbij aan de vele duizenden onderzoeken die wereldwijd gedaan zijn en die in meerderheid laten zien dat er wel degelijk aanwijzingen zijn dat EMV schadelijke gezondheidseffecten kan hebben ver beneden de blootstellingslimieten. Het kabinet gaat voorbij aan de internationale wetenschappelijke verdeeldheid over het bewijs dat elektromagnetische straling ernstige biologische effecten heeft en de ongeschiktheid van de huidige ICNIRP normen. Het kabinet baseert zijn standpunt volledig op dat van de Gezondheidsraad en interpreteert de wetenschappelijke stellingname van de Gezondheidsraad alsof zou zijn aangetoond dat EMV niet schadelijk zouden zijn. Zo ver gaat de Gezondheidsraad echter niet. Bovendien is de op het protocol gebaseerde stellingname van de Gezondheidsraad een wetenschappelijke en geen politieke stellingname.

De verantwoordelijkheid voor het beleid met betrekking tot EMV ligt bij het kabinet zelf. Het is aan de politiek om te bepalen hoe om te gaan met het advies van de Gezondheidsraad in relatie tot alle signalen over schadelijkheid. Het is aan de politiek om bij de huidige wetenschappelijke verdeeldheid en onzekerheid en maatschappelijke onrust te beoordelen of het nog langer verantwoord is om maatregelen uit te stellen. Naar schatting een half miljoen mensen is Elektrogevoelig De Stichting EHS stelt vast dat het kabinet de klachten van de naar schatting een half miljoen Elektrogevoeligen hiermee onvoldoende serieus neemt en deze groep mensen geen enkele bescherming geeft. De Stichting EHS dringt er opnieuw op aan om de discussie rondom de huidige stralingsnormen zeer serieus te beschouwen, kritisch te kijken naar de huidige wijze van beleidsvorming, het voorzorgsbeginsel toe te passen en aan te sturen op het opstellen van nieuwe veel lagere en veilige richtlijnen voor straling. 2. Advies voor gemeenten Advies voor gemeenten: loop niet voorop, neem geen risico en laat je niet verleiden tot (grote) investeringen op dit gebied. Er zijn al andere gemeenten die 5G gaan testen. Gebruik overal zoveel mogelijk bekabelde verbindingen, de huidige kabels, glasvezels, enz.

Informatie verstuurd door kabels is goedkoper wat energiegebruik betreft, is veel veiliger (bijna niet te hacken) en geeft geen straling die schadelijk is voor de gezondheid van velen. Ga op grond van objectieve informatie en voorlichting over 5G een open dialoog aan met de inwoners. Betrek hen bij een lokaal/regionaal maatschappelijk debat. Zorg ervoor dat inwoners worden geïnformeerd. Deze map kan u daarbij behulpzaam zijn. Kijk eerst hoe deze nieuwe technologie zal worden ingezet en hoe het wetenschappelijk bewijs zal evolueren. Want als de schadelijkheid eenmaal is bewezen, is de schade al berokkend.  Pas daarom het voorzorgsbeginsel toe. “De staat heeft de verplichting de gezondheid van haar burgers zo goed mogelijk te waarborgen en dat doet ze niet met de uitrol van 5G. Er liggen te veel studies die grote en ernstige gezondheidsschade aantonen bij blootstelling aan straling. Het is onrechtmatig als de overheid de Nederlandse bevolking aan zo’n groot risico blootstelt.” .....................................................................................................................................Mr. Martine Vriens

4

3. Inleiding discussienota over stralingsrisico’s in de publieke ruimte Voor u ligt een discussienota over de stralingsrisico’s in de publieke ruimte door middel van onder andere de plaatsing van 5G zendmasten binnen de gemeentegrenzen van de gemeente Papendrecht. Er staan al enkele 5G zendmasten in de gemeente. Sommige inwoners hebben er in toenemende mate last van. Een beetje last van hoofdpijn, duizeligheid, je niet lekker voelen. Soms ervaren zij zelfs zoveel (over)last dat zij gedwongen zijn om hun huizen te gaan isoleren om zichzelf tegen de straling afkomstig van deze zendmasten te beschermen. Slapeloosheid, oorsuizen, een opgejaagd gevoel, allergieën, hoofdpijn, dodelijke vermoeidheid. Het is slechts een greep uit de klachten die duizenden Nederlanders toeschrijven aan de straling waaraan ze worden blootgesteld. Ze hebben EHS, wat staat voor elektrohypersensitiviteit, ofwel overgevoeligheid voor straling. De mobiele telefoon heeft de wereld in rap tempo veroverd. We gebruiken onze smartphone de hele dag voor uiteenlopende dingen, maar hoe zit het met de veiligheid van deze techniek? Kun je met een gerust hart mobiel bellen en internetten zonder je zorgen te maken over je gezondheid? Het eerlijke antwoord is: we weten het niet.

Een internationale groep wetenschappers signaleert een mogelijk verband tussen zenderstraling en kanker, verminderde mannelijke vruchtbaarheid en schadelijke effecten op de zwangerschap. Op basis daarvan adviseert de Gezondheidsraad om ‘voorzorg toe te passen en blootstelling zo laag als redelijkerwijs mogelijk te houden’. Toch schakelen we met 5G over op een netwerk waarbij nog meer data nog sneller wordt verstuurd. 5G: is het een zegen of een vloek? In deze discussienota worden de gevaren van zenderstraling belicht en analyseren we waarom de Nederlandse overheid, in tegenstelling tot veel andere landen, geen voorzorg toepast. In de regel geldt namelijk dat bij toepassing van nieuwe technologie eerst goed onderzoek wordt gedaan naar de effecten ervan op onder andere de volksgezondheid. Er is kortom veel te doen over de komst (in jargon heet het ook wel ‘de uitrol’) van 5G.

In deze discussienota gaan wij er dieper op in met vragen over wat 5G nu eigenlijk is? Wat is het kernvraagstuk? Waarom is het belangrijk? Waarom moeten we het nu met elkaar bespreken? Welke politieke keuzes kunnen we of moeten we maken? Welke informatie is nodig om tot een goede beeldvorming en oordeelsvorming te komen? Welke eisen willen wij als raadsleden stellen, en welke randvoorwaarden? Accepteren wij klakkeloos dat 5G zendmasten in onze gemeente zullen worden geplaatst of zijn wij kritischer? Als 3% van de bevolking er last van heeft, dan komt dat in de Papendrechtse verhoudingen al gauw neer op 3% van 33.000 = ongeveer 1.000 inwoners. Zijn wij eventueel bereid de kosten van isolatie van woningen te betalen als mensen last krijgen van de straling? En tot slot welke eisen stellen wij aan het proces en welke financiële aspecten spelen een rol? Dit zijn vragen die wij met elkaar zouden moeten beantwoorden. Daarnaast zouden we de bevolking bij deze discussie moeten betrekken, want iedereen krijgt ermee te maken.

5

Figuur 1 plaatsing 5G zendmast Westeind

Er is iets aan de hand: we krijgen steeds meer informatie die tot het inzicht leidt dat de Nederlandse Staat onrechtmatig handelt omdat zij burgers niet beschermt tegen de gevaarlijke gevolgen van blootstelling aan elektromagnetische velden van 5G. Deze verplichting ligt vast in de wet. De overheid slaat alle waarschuwingen in de wind. De afgelopen jaren is meer bewustzijn over de schadelijke gevolgen van Elektromagnetische Velden (EMV) ontstaan, die schade toebrengt aan mens, dier en leefmilieu. Bestuurders en plaatselijke politici moet op hun verantwoordelijkheid worden gewezen. Zij hebben de wettelijke verplichting om de eigen bevolking tegen ondermijnende straling te beschermen. Sinds vorig jaar (2020) is de uitrol van 5G in Nederland ter hand genomen. Maar er is steeds meer bekend over de risico's van 5G voor mens en dier (denk aan insecten, vogels, bijen). Zakelijke belangen verhinderen dat er voldoende transparant gesproken wordt, ook in de media, over de potentiële gezondheidsrisico’s van blootstelling aan 5G. Dit wordt door de Gezondheidsraad bevestigd. Het is bijzonder urgent dat 5G kritisch besproken wordt, want het betekent namelijk een enorme toename van antennes. Gesproken wordt over 5 tot 10 keer meer antennes, wel elke 100 meter. De verwachting is dat de stralingsbelasting met een factor 10 tot 100 omhooggaat.

De antennes zullen dicht in de woonwijken en op huizen en gebouwen geplaatst gaan worden en zullen veel hogere frequenties gebruiken, met grotere biologisch storende pulsaties en gevaarlijkere signaalkarakteristieken.

6

4. Bespreken introductie 5G in Papendrecht, oproep tot een maatschappelijke discussie De fractie van OP heeft deze discussienota geproduceerd en verzoekt hierbij om ruimte in te bouwen in de agenda van de gemeenteraad voor een raadsbrede bespreking van het beleid van de gemeente omtrent de uitrol van 5G in relatie tot de gezondheid van onze inwoners. In de beantwoording van onze vragen door het College van B&W bij brief van 19 januari 2021 werd onder andere het volgende gesteld: “Voor de plaatsing van small cells zal in zijn algemeenheid geen omgevingsvergunning nodig zijn. De Europese Commissie bepaalt dat overheden geen vergunningplicht mogen opleggen voor de plaatsing van draadloze toegangspunten met klein bereik. Voor deze kleine antennes gebruiken we de meer gangbare term small cell. In de Europese uitvoeringsverordening 'Draadloze toepassingen met een klein bereik' (EU 2020/1070) zijn de regels hieromtrent vastgelegd. In de factsheet 'Lokaal beleid en kleine antennes' vindt u de belangrijkste punten uit deze verordening. Gemeenten hebben dus over het algemeen geen zeggenschap over de plaatsing van deze small cells. Wij zien dan ook geen aanleiding hierover met inwoners in overleg te gaan …” en; “… dat de uitrol van het 5G netwerk een nationale kwestie (is).

Als gemeente gaan wij niet over nationale besluitvorming.” ---------------- aldus het College van B&W ----------------. Wij zijn echter van mening dat het belangrijk is over deze (eenzijdige) positiebepaling in de gemeenteraad een debat te voeren, aangezien er volgens ons voldoende valide argumenten voorhanden zijn, dat de gemeente Papendrecht zich niet zo gemakkelijk als het College het doet voorkomen kan en mag onttrekken aan een stellingname terzake die beter rechtdoet aan de gezondheid van onze inwoners. Het feit dat de gemeente in deze over het algemeen weinig zeggenschap zou hebben wil volgens ons niet zeggen dat die zeggenschap dan ook maar niet gebruikt zou moeten worden. Aan de hand van de nadere toelichting op ons verzoek zullen wij motiveren waarom een debat in de gemeenteraad gehouden moet worden. Wij vragen om samen met de agendacommissie een datum en tijdstip te bepalen voor een Raadsbreed debat en daar tevens de inwoners van onze gemeente ruim van tevoren via de lokale en regionale media, zoals bijvoorbeeld (in het gemeentenieuws van) de Klaroen, Papendrecht.net en RTV Papendrecht, over in te lichten en bij te betrekken. Ook kunnen wij behulpzaam zijn bij het aantrekken van deskundigen en insprekers die veel kennis hebben.

7

5. Wat is het kernvraagstuk? De ontwikkelingen op het gebied van de draadloze technologie gaan erg snel. Onze wereld wordt steeds digitaler en er wordt steeds meer gebruik gemaakt van draadloze verbindingen. Met de komst van het Internet of Things (IoT) communiceren nu ook steeds meer apparaten draadloos met elkaar. Deze toename van draadloze toepassingen heeft tot gevolg dat er ook steeds meer zendantennes bij komen, waardoor ook de hoeveelheid elektromagnetische straling steeds meer en steeds sneller toeneemt. Dit heeft grote gevolgen voor de gezondheid van mensen, dieren en de natuur. Na 2G (GSM), 3G (UMTS) en 4G (LTE) komt nu de 5e generatie (5G) van draadloze zendtechnieken er aan. De Rijksoverheid heeft de 5G-frequenties geveild en gaat de uitrol van 5G realiseren in Nederland. Dit heeft tot gevolg dat Papendrecht te maken gaat krijgen met het aanleggen van de infrastructuur hiervoor (ondergrondse kabels en glasvezel) en de plaatsing van heel veel extra zendantennes op gemeentegrond. De 5G-technologie maakt gebruik van verschillende frequenties (700,1400,2100 MHz) waarbij de millimetergolven die een kort bereik hebben nieuw zijn (3.5 GHz). Daarom moeten er heel veel kleine zendantennes (small cells1) bijgeplaatst gaan worden om een volledige dekking te bereiken. Er wordt gesproken over de plaatsing van zendantennes om de tien tot twaalf huizen.

Deze zullen dan in de directe leefomgeving van inwoners geplaatst gaan worden op lantaarnpalen, verkeerslichten, bushokjes, reclamezuilen, etc. De Rijksoverheid heeft op 3 juli 2018 het Actieplan Digitale Connectiviteit gepubliceerd. Hierin valt onder andere te lezen dat er een dekkingsplicht van 98% van de oppervlakte van elke gemeente van Nederland komt met een minimale datasnelheid van tenminste 100 Megabit per seconde. Er zijn echter steeds meer inwoners die nu al (soms ernstige) gezondheidsklachten ervaren door elektromagnetische straling van onder andere zendmasten, smartphones en wifi. De 5G-techniek maakt gebruik van andere (hogere) frequenties dan de huidige zendantennes. Er is nog maar zeer weinig onderzoek gedaan naar de specifieke effecten hiervan op onze gezondheid. Wel is al bekend dat deze hogere frequenties volledig in de huid worden geabsorbeerd. Aangezien tal van essentiële functies in de huid worden vervuld en zich daarin zintuigen, tal van receptoren, cellen van het immuunsysteem, zenuwuiteinden, bloedvaten en hormonen in onze huid zitten, en tot slot zweetkliertjes met zodanige dimensies dat ze de energie van de EMV goed kunnen absorberen. Dit kan leiden tot extreme lokale opwarming en allerlei biologische verstoringen waardoor onder andere DNAschade kan ontstaan.

Momenteel moeten veel elektrogevoelige mensen, de nodige aanpassingen doen om nog enigszins acceptabele woon- en leefplekken te vinden waar het relatief stralingsarm is. Dat blijkt nu al steeds lastiger te worden. Maar als er straks op elk hoek van de straat zendantennes staan, dan valt er niet meer aan te ontkomen.. Dit creëert dan ook grote problemen voor inwoners die hier mee te maken hebben. Daarnaast is er ook een grote groep elektro hypersensitieve mensen die, mede door financiële beperkingen, nu al in een uitzichtloze situatie zijn beland.

1

Gemeente moet in gesprek met inwoners over plaatsing small cells (5G), weblink: https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/2020/12/22/gemeente-moet-in-gesprek-met-inwonersover-plaatsing-small-cells-5g/

8

Volgens schattingen ervaart 3% van de bevolking gezondheidshinder door straling. Dit zou in onze gemeente (± 33.000 inwoners) betekenen dat het om ongeveer duizend mensen gaat. De meeste van hen zijn zich er echter nog niet van bewust dat hun gezondheidsklachten hierdoor (mede) veroorzaakt worden. Aangezien de gemeente verantwoordelijk is voor de gezondheid van haar inwoners, betreft dit ook een gemeente-aangelegenheid. Met de nieuwe Omgevingswet kunnen gemeenten zelf een eigen omgevingsvisie vaststellen. Het is dan ook belangrijk dat ook onze gemeente zich gaat verdiepen in de materie en gaat bepalen hoe zij op een veilige en verantwoorde wijze invulling gaat geven aan de aangekondigde uitrol van 5G. 6.

Waarom is het belangrijk?  Omdat 5G naar verwachting vanaf 2021 zal worden uitgerold in de gemeente, wat vraagt om investeringen en beleidskeuzes;  Omdat 5G grote gevolgen heeft op de directe leef- en woonomgeving van alle inwoners;  Omdat steeds meer inwoners daadwerkelijk fysieke gezondheidsklachten ervaren van straling en de gemeente hier verantwoordelijk voor is;  Omdat ook stralingsgevoelige inwoners zich willen kunnen (blijven) begeven in de publieke ruimten (gemeentehuis, bibliotheek, sportcentrum, etc.);  Omdat de gezondheid van met name kwetsbare inwoners, zoals (ongeboren) baby’s, jonge kinderen, zieke mensen en ouderen, beschermd moet worden;  Omdat alle inwoners in de gemeente recht hebben op eerlijke informatie over de effecten van straling op de gezondheid en wat zij concreet kunnen doen om de hoeveelheid straling te beperken;  Omdat dit ook onderdeel zou moeten zijn van de Omgevingsvisie van de gemeente2;  Omdat smartphones en sociale media inmiddels bij steeds meer mensen ook (zeer) verslavende effecten heeft (denk hierbij aan de geestelijke gezondheid);  Omdat Stichting 113 straling meeneemt als mogelijke oorzaak in onderzoeken naar zelfdoding (als vervolg op depressie);  Omdat de huidige blootstellingsnormen dateren uit 1998 en alleen zijn gebaseerd op de opwarmingseffecten en niet op de biologische effecten;  Omdat er ook geen rekening gehouden is

met de cumulatieve (stapelende) effecten;  Omdat de WHO heeft geconstateerd dat elektromagnetische straling mogelijk kankerverwekkend is (reeds in 2011);  Omdat de Raad van Europa heeft geadviseerd om het voorzorgsprincipe toe te passen (2011);  Omdat een groep kritische wetenschappers en artsen de EU dringend heeft gewaarschuwd voor de gevaren van 5G (september 2017) en verzocht heeft te stoppen met de uitbreiding van 5G met de volgende argumenten:  Op weg naar toepassing van voorzorg bij de verdere benutting van draadloze communicatie ligt Nederland Internationaal helemaal achteraan;  In Zwitserland is besloten tot een moratorium op 5G;  België (Wallonië) past een 20x lagere norm toe;  Frankrijk heeft mobile communicatie in kinderspeelplaatsen verboden en op scholen alleen 2

In de Papendrechtse omgevingsvisie ontbreekt informatie over draadloze straling.

9

wanner het voor de les nodig is;  Het Italiaanse, Spaanse en Indiase Hoog gerechtshof heeft reeds vonnis gewezen i.v.m. geaccepteerde gezondheidseffecten van straling;  Cyprus geeft uitgebreide voorlichting over stralngsrisico’s.

Inmiddels heeft ICNIRP3 in 2020 een update van de blootstellingslimieten gepubliceerd, zodat de blootstellingslimieten inmiddels actueel zijn, maar nog steeds fout. Wat je zou kunnen zeggen is dat de blootstellingslimieten zijn ontwikkeld door ICNIRP: een zelfbenoemde commissie die zichzelf vernieuwt met mensen die het gedachtegoed van ICNIRP delen. Alle onderzoeken die aangeven dat er andere effecten zijn dan opwarming door EMV wijst deze commissie structureel af, zonder argumentaties. ICNIRP gaat niet in op kritiek op de wijze waarop de nieuwe blootstellinglimieten tot stand zijn gekomen en heeft een besloten besluitvorming daarover. Landen hebben geen vertegenwoordiging in ICNIRP omdat het een besloten club is. Leden van het EU Parlement hebben een onderzoek laten doen naar de verbanden van ICNIRP-leden met de industrie, waarin wordt geconcludeerd dat er veel verborgen verbanden zijn. In 2016 schreef Sarah J. Starkey een weenschappelijk artikel waarin wordt aangegeven dat ICNIRP niet onafhankelijk van de industrie is en in correcte en misleidende informatie verstrekt over effecten van EMV.

7. Waarom moet het nu besproken worden? Omdat er lokale beleidskeuzes gemaakt moeten gaan worden vanwege de aangekondigde komst van 5G zendmasten. Daarnaast zal dit onderwerp wat ons betreft moeten worden opgenomen in de eerstvolgende Omgevingsvisie. Een en ander vraagt de nodige voorbereidingstijd en bespreektijd, want de ontwikkelingen gaan erg snel. 8. Om welke politieke keuzes vraagt het kernvraagstuk? De vraag is of de plaatselijke politiek de economische belangen belangrijker vindt óf de belangen voor de gezondheid van de inwoners van de gemeente. Er kan bijvoorbeeld besloten worden om geen zendantennes te plaatsen in de buurt van de kinderdagverblijven, de scholen, de kinderboerderij, het sportcentrum, de verzorgingshuizen, etc. En er kan actief voor gekozen worden om in de publieke ruimten te zorgen voor stralingsarme plekken, zodat mensen niet worden buitengesloten (inclusie). 9. Welke informatie is nodig voor beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming? Het is van belang dat nu eerst de algemene kennisachterstand op dit terrein wordt ingelopen. Nodig lijkt verdieping in de materie. Kijk daarbij bijvoorbeeld voor informatie op de verzamelwebsite van Stralingsbewust4 en op de website van de Stichting Elektro Hypersensitiviteit5. Deze laatste is ook deelnemer in het Kennisplatform Elektromagnetische Velden (de GGD verwijst ook naar hen door). 10.

Welke eisen willen wij aan het proces stellen? Dat er niet alleen naar de standaard overheidsstandpunten wordt gekeken, maar dat er ook met een open houding en kritische blik verder wordt gekeken naar andere visies en feiten. Dat de gemeente zélf eigen verantwoordelijkheid neemt en deze kwestie niet afschuift op de landelijke overheid.

3

https://www.icnirp.org/ Stralingsbewust, weblink https://stralingsbewust.info 5 Stichting Elektro Hypersensitiviteit, weblink https://stichtingehs.nl/ 4

10

11. Welke financiële aspecten spelen een rol?  De kosten voor de uitrol van 5G; de bekabelde infrastructuur (ondergrondse kabels/glasvezel) en de plaatsing van de zendantennes in lantaarnpalen, verkeerslichten, bushokjes, etc.; 

De kosten vanwege ziekte en arbeidsongeschiktheid van inwoners die vanwege overmatige straling niet meer kunnen functioneren (uitkeringen, inzet GGD);



De kosten om huizen van inwoners af te schermen met straling werende materialen – zoals verf, gordijnen, raamfolie, etc. – indien zij gezondheidsklachten ervaren van zendantennes;



De kosten voor afschermingsmaatregelen in de auto om de mobiliteit voor stralingsgevoeligen te behouden;



De budgetten beschikbaar maken vanuit de WMO en/of het Ontschottingsfonds om deze kosten te kunnen vergoeden aan inwoners van de gemeente.

Deze discussienota werd samengesteld door Ruud Lammers namens Onafhankelijk Papendrecht.

12. Big Brother is watching Het nieuwe 5G wordt gepresenteerd als een supersnel en ideaal alternatief voor 4G. Door 5G & het Internet of Things (IoT) wordt alles met elkaar verbonden. Je koelkast praat met je energiemaatschappij. AI bestuurt je auto. Mens en machine smelten samen. Het klinkt als een sprookje, maar niet zonder donkere kanten. In werkelijkheid zal dit 5G-netwerk resulteren in meer antennes, dichter bij huis, met hogere frequenties, meer en intensere straling, hoger energieverbruik, meer schade aan mens & milieu en een Big Brother die overal meekijkt en luistert. “Het plaatsen van tientallen miljoenen 5G-antennes zonder een enkele biologische veiligheidstest moet wel het domste idee zijn dat iemand ooit in de geschiedenis van de wereld heeft gehad.” ................................................................................................................................... Prof. Dr. Martin Pall

11

13. Voorzorgsprincipe De Gezondheidsraad heeft op basis van hun onderzoek in 2020 geadviseerd om het voorzorgprincipe toe te passen vanwege gebrek aan wetenschappelijk inzicht ten aanzien van 5G en vanwege de vele onderzoeken die ze aantroffen waarin wél gezondheidsrisico’s en biologische effecten werden vastgesteld. Er worden door hen 4 specifieke gezondheidseffecten genoemd. Dit advies tot voorzorg werd niet gedaan omdat er altijd wetenschappelijke twijfel is, maar omdat ze serieuze aanwijzingen hebben gevonden voor gezondheidseffecten. Dit advies is door het Kabinet niet opgevolgd maar met economische overwegingen van tafel geveegd. 14. Inleiding achtergrondinformatie In deze informatiemap vindt u een aantal artikelen over de schadelijke gevolgen voor onze gezondheid die de straling van 5G zal veroorzaken. Deze informatie zou moeten bijdragen aan een weloverwogen beslissing aangaande de ‘uitrol van 5G’ in de gemeente. Wij hebben de indruk dat er bij de lokale en regionale, maar ook bij de landelijke, overheid nog niet veel bekend is over de gezondheidsrisico’s van draadloze informatie. De staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat heeft recent verklaard dat 5G veilig zou zijn. De staatssecretaris refereerde aan een rapport over onderzoeken naar 2G en 3G, die in 2006 gestart zijn. 4G en 5G waren toen nog niet aan de orde. En 5G was geen onderwerp van onderzoek.

Bovendien heeft de Gezondheidsraad verklaard dat er nog geen onderzoeken naar de veiligheid of schadelijkheid van 5G gedaan zijn. Ook internationaal is bevestigd dat dergelijke onderzoeken niet gedaan zijn. Wel zijn er duizenden onderzoeken in de wereld gedaan naar de effecten van 2G, 3G en meer recent 4G. Daarin zijn schadelijke effecten overtuigend aangetoond.

Betreffende de zogenaamde veiligheid van 5G referereni de staatssecretaris en de minister aan de blootstellingslimieten die de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP) in 1998 heeft aanbevolen. Deze limieten zijn echter uitsluitend gebaseerd op thermische effecten die tijdens of kort na blootstelling aan straling optreden. Alle niet-thermische biologische lange termijn effecten, zoals kanker, zijn daarbij ten onrechte uitgesloten. De internationale oproep om 5G op aarde en in de ruimte te stoppen is op 6 november 2019 al 172.395 maal ondertekend door wetenschappers, artsen, milieuorganisaties en burgers uit 204 landen. Wij hopen dat u zich als lezer van deze informatiemap in deze materie wilt verdiepen en een standpunt zult innemen dat rekening houdt met de schadelijke effecten van 5G. En dat u niet alleen economische belangen laat prevaleren boven de gezondheid van de burgers (inwoners van de gemeente).

12

Commentaar op de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP) normen naar aanleiding van de brief van de regering aan de Tweede Kamer over 5G en Gezondheid. Voor de brief d.d. 16 april 2019 verstuurd aan de Voorzitter van de Tweede Kamer en namens de Regering ondertekend door de Staatssecretaris van Economische Zaken M.C.G. Keijzer en de Minister voor Medische Zorg en Sport, B.J. Bruins, zie de bijlagenii. In de brief zien we het gebruikelijke refereren naar de Gezondheidsraad en de eveneens gebruikelijke vrijwel volledige ontkenning van mogelijke gezondheidseffecten veroorzaakt door de elektromagnetische velden (EMV) van draadloze communicatie. In de brief wordt verwezen naar de Nederlandse limieten voor stralingsbelasting, zoals in 1998 aanbevolen door de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP). Die limieten zijn zoals vermeld in de brief gebaseerd op: ''wetenschappelijk vastgestelde effecten die tijdens of kort na blootstelling kunnen optreden.'' 15. Biologische effecten van 5G straling worden genegeerd Lange-termijn biologische effecten, zoals veroorzaakt door de 24 uur per dag stralende zendmasten, Wi-Fi routers, DECT telefoons, babyfoons en overige continu stralende zogenaamd 'slimme apparatuur' worden volkomen genegeerd.

De Regering is dus kennelijk met de ICNIRP van mening dat limieten voor de veiligheid voor de gezondheid van jaar in jaar uit stralende apparatuur 'wetenschappelijk' vastgesteld kunnen worden tijdens of kort na een kortdurende bestraling. Met kortdurende bestraling worden gebruikelijk tijden van 6 en 30 minuten genoemd. En het effect waar het dan voornamelijk om gaat is opwarming van het lichaam. Het bestaan van schadelijke niet-thermische biologische effecten, meer dan 40 jaar geleden al bepalend voor het vaststellen van de een factor 100 lagere blootstellingslimieten in Rusland en veel andere landen, wordt bij ons nog steeds genegeerd. Meer in het algemeen kan gesteld worden dat het absurd is te denken dat je de schadelijkheid van een omgevingsfactor 'wetenschappelijk' kunt vaststellen tijdens of kort na de blootstelling daaraan. Cumulatieve effecten, zoals het krijgen van kanker door jarenlange blootstelling aan kankerverwekkende stoffen, zouden dan nooit gedetecteerd worden, om een voorbeeld te noemen. Een minder wetenschappelijke benadering is nauwelijks te bedenken.

Gezien bovenstaande en de overvloed van informatie op dit gebied, zoals wetenschappelijke informatie, ervaringen van personen, maatregelen in andere landen waar deze problematiek meer serieus genomen wordt, waaronder uitspraken van rechtbanken, het feit dat geen enkele verzekeringsmaatschappij gezondheidsschade veroorzaakt door de EMV van draadloze communicatie wil verzekeren, met recent een speciale bevestiging daarvan voor 5G door Swiss Re en Lloyds, kunnen we concluderen dat de Regering zich schuldig maakt aan het geven van misleidende voorlichting aan de bevolking met als doel de introductie van 5G geen strobreed in de weg te leggen, dit ondanks de overvloedige informatie over de huidige schadelijkheid van deze EMV voor de gezondheid van velen. Daarbij komt dat met 5G extra problemen te verwachten zijniii. 16. Visie EHS op het beleid Het kabinet geeft aan dat de ICNIRP blootstellinglimieten zijn gebaseerd op wetenschappelijk vastgestelde effecten die tijdens of kort na blootstelling kunnen optreden. Dat is op zich juist. Deze normen zijn gebaseerd op directe acute effecten van opwarming. Het betreft hier het effect van blootstelling aan straling gedurende zes minuten van een zak zout water.

13

Het criterium is dat deze niet meer dan één graad mag opwarmen. Dit resultaat wordt vervolgens toegepast op de mensiv. Elektromagnetische velden (EMV) kunnen het biologisch systeem van de mens verstoren. Het gaat bij de risico’s van straling dan ook met name om deze biologische effecten. Verder gaat het bij het vaststellen van de huidige ICNIRP norm alleen om direct meetbare korte termijn effecten. ICNIRP geeft zelf aan geen lange termijn effecten in de normering op te nemen omdat geen aanwijzingen worden gezien voor andere risico’s door EMV. Daar waar de effecten van straling zich stapelen zullen deze zich juist na langere termijn blootstelling steeds meer voordoenv. Het ministerie van Economische Zaken heeft op dit moment een wetsontwerp in voorbereiding waarvoor een internetconsultatie is afgerond. IN dat wetsvoorstel zijn blootstellinglimieten opgenomen, gebaseerd op de nieuwste ICNIRP richtlijnen voor blootstelling. Daarin wordt voor extremiteiten, waaronder ook de voorkant van de ogen, een opwarming van 5 0C wordt getolereerd. Andere delen van het lichaam mogen 20C opwarmen en het lichaam als geheel 10C . 50C. dat betekent dat de voorkant van je ogen ook in de zomer op een warme dag, ook wanneer je aan het sporten bent, ook tijdens de Nijmeegse 4-daagse op de Sommelse Dijk, kan optreden en dan mag dus een temperatuur van 42 0C worden bereikt.

Kortom: De ICNIRP norm is gebaseerd op aantoonbare korte termijn effecten bij opwarming van water en niet op de langere termijn biologische- en gezondheidseffecten bij de mens. De huidige ICNIRP norm is daarmee absoluut niet geschikt om de gezondheidsrisico’s voor de mens te meten. De kabinetsreactie gaat hier volledig aan voorbij. Het kabinet geeft aan dat de limieten nergens worden overschreden en dat de door het antenne bureau gemeten veldsterktes zich ruim onder de strengste limieten bevinden. Dat is op zich juist. Maar het gaat hier dus niet om veilige limieten voor de langere termijn biologische effecten op de mens. Uit onderzoek naar deze biologische effecten blijkt dat de veilige limiet nog veel verder beneden de door het antennebureau gemeten waarden zouden moeten liggen (factor 100). Elektrogevoelige mensen ervaren klachten ver beneden de huidige norm. Ze ervaren elke dag aan den lijve dat er meer bescherming nodig is dan de huidige ICNIRP normen geven. Behalve de veldsterkte lijkt ook het type straling van belang te zijn. De huidige draadloze technieken maken gebruik van gepulste (met een stroboscoop te vergelijken) straling. 17. Gepulste straling is de meest schadelijke elektromagnetische straling Volgens stralingsdeskundigen is deze gepulste straling de meest schadelijke van alle soorten elektromagnetische straling.

Door het principe van pulsering kunnen er meerdere communicaties tegelijkertijd plaatsvinden op dezelfde golflengte.

14

18. Onderzoeksprogramma ZonMw Het kabinet benoemt dat er al onderzoek wordt gedaan door ZonMw. Vanwege onrust onder de bevolking over gezondheidsrisico’s van EMV heeft het Kabinet begin deze eeuw een flink bedrag voor onderzoek ter beschikking gesteld. Van belang is dat meer zicht ontstaat op het werkingsniveau van EMV op het lichaam, tot op celniveau. Prof. Adlkofervi merkt op dat fundamentele wetenschappelijke vernieuwingen nodig zijn in de biologie, de natuurkunde en de techniek om bedoeld werkingsmechanisme te begrijpenvii. Uit de evaluatie van het ZONMw onderzoekprogramma is bovendien gebleken dat men bij de opzet van het onderzoekprogramma geen rekening heeft gehouden met de mogelijkheid dat er iets zou worden gevonden en dat vervolgonderzoek nodig zou kunnen zijn om hetgeen werd gevonden nader te onderzoeken. De resultaten zijn door dit alles bijzonder oppervlakkig gebleven, terwijl het onderwerp van onderzoek grensverleggende wetenschap betreft op een zeer complex terrein. Prof. Adlkofer heeft als projectleider van een groot EU gefinancierd onderzoek waar 12 Universiteiten in de EU aan hebben deelgenomen vastgesteld dat er verschillende menselijke celtypen zijn die DNA schade oplopen door EMV van GSM. Het betrof zowel een enkelvoudige als een meervoudige strengbreuk. Niet alle onderzochte menselijk celtypen bleken zo te reageren op EMV.

Dit resultaat is nadien door diverse onderzoeken, uitgevoerd door andere wetenschappers bevestigd. In de studies van de Gezondheidsraad gaat het om epidemiologisch onderzoek, waarbij inderdaad een referentiegroep nodig is die niet is blootgesteld. In Nederland is een dergelijke groep nu niet meer samen te stellen. Andersoortige studies zijn natuurlijk nog wel mogelijk. Studies naar de manier waarop EMV inwerkt op de biologie kan nog steeds inzicht geven in het werkingsmechanisme. Zoals Prof. Adlkofer opmerkt is daarvoor wel kennis en inzicht nodig vanuit totaal verschillende wetenschappelijke disciplines. In de ’90 jaren van de vorige eeuw waarschuwde de bekende milieu hoogleraar Lucas Reinders al voor het opleggen van allerlei selectiecriteria aan onderzoek, gericht op de hoogste wetenschappelijke standaard. Hij betoogt dat onderzoek mensen werk is en er soms minder gelukkige keuzes worden gemaakt en soms zelfs fouten. Dat hoeft echter niet te betekenen dat de onderzoekresultaten geen waarde hebben. Met het negeren van deze onderzoeken gaat wetenschappelijke kennis verloren. 19. Europees onderzoek COSMOS De Europese COSMOS studie is een cohort onderzoek. Bij een Cohort onderzoek wordt een groep mensen gedurende een aantal jaren gevolgd om te bezien hoe de ontwikkeling van de gezondheid is. COSMOS wil het statistisch verband onderzoeken tussen EMV en ziekte.

De wereld wordt voortdurend overspoeld met nieuwe innovaties en veranderende blootstellingen. Daarom is het de vraag of dit onderzoek voldoende onderscheidende resultaten op kan leveren. Dit te meer daar er inmiddels ook geen niet-blootgestelde referentiegroep meer is (een vereiste) en dat er onvoldoende inzicht is in uitwerking van onderliggende werkingsmechanismen van mogelijke schadelijke effecten. Omdat het aantal EHS-ers (nog slechts) 1-3% bedraagt, verwachten we dat dit in de foutenmarge van de onderzoeksresultaten zal vallen en dat ook het bestaan van EHS niet aangetoond kan worden. Kortom het COSMOS onderzoek zal zeer waarschijnlijk geen uitsluitsel kunnen geven over effecten van EMV en zeker niet over niet eerder toegepaste frequenties zoals van 5G. Ook zal dit onderzoek niet aangeven hoe EMV inwerken op cellen of organen. Het werkingsmechanisme dient op een andere manier onderzocht te worden. De Stichting EHS pleit hier dan ook ten stelligste voor.

15

20. Advies Gezondheidsraad eenzijdig De Gezondheidsraad concludeert in haar advies uit 2016 dat er geen bewezen verband is tussen het gebruik van een mobiele telefoon en het risico op het ontstaan van tumoren. Dit advies is in lijn met de visie van ICNIRP, maar staat op gespannen voet met dat van de WHO dat mobiel bellen sinds 2011 kwalificeert als mogelijk kankerverwekkend. Overigens is het advies van de Gezondheidsraad slechts toegespitst op één gezondheidseffect: kanker. Het kabinet verwijst vooral naar het Nederlandse onderzoek naar effecten van EMV, het Europese onderzoeksproject COSMOS en de Nederlandse Gezondheidsraad. De problematiek van de risico’s van straling is wereldwijd. Wereldwijd zijn er inmiddels duizenden onderzoeken gedaan. Anders dan de ORSAA doet de Gezondheidsraad weer een eigen peer review op onderzoeken die al peer reviewed zijn. Zij beoordeelt op basis van een eigen protocolviii. De meest onderzoeken worden vervolgens uitgesloten. Op grond daarvan wordt geconstateerd dat er geen sterke wetenschappelijke aanwijzingen zijn voor gezondheidseffecten. Dit is niet verbazingwekkend omdat er zeer strenge criteria worden gehanteerd bij de beoordeling van onderzoek, de interpretatie daarvan en het vaststellen van conclusies. De Gezondheidsraad geeft in het stuk meermalen zelf aan dat het moeilijk is om aan deze criteria te voldoen.

Zoals onder meer: Bij het onderzoeken van effecten bij mensen is het vaak moeilijk een oorzaak-gevolg relatie vast te stellen (citaat uit protocol). Bij een cohortonderzoek moet sprake zijn van voldoende verschillen, hetgeen bij onderzoek van effecten naar EMV nog wel eens een probleem kan zijn (citaat uit protocol). Goed onderzoek op groepen wordt steeds moeilijker omdat het steeds moeilijker wordt een referentiegroep samen te stellen die niet bloot wordt gesteld aan EMV. De methodologische lat van de Gezondheidsraad ligt kortom dermate hoog dat het haast onmogelijk is om hier overheen te komen en aanwijzingen te vindenix. De ORSAA vindt bij 68% van de peer reviewed onderzoeken effecten. Deze onderzoeken komen niet door de screening van het zeer strenge protocol van de Gezondheidsraad. Hierdoor blijven belangrijke wetenschappelijke bevindingen onderbelicht. Als zo’n grote hoeveelheid onderzoeken niet wordt meegenomen, Is het dan niet eens tijd om kritisch naar deze werkwijze te kijken? Beleidsmatig achteruit kijkend kan worden vastgesteld dat er in het verleden vaker gewerkt is met het vereiste dat er eerst sprake moet zijn van sterke wetenschappelijke aanwijzingen, waarbij uiteindelijk vastgesteld moest worden dat dit onjuist is geblekenx. Effecten die in eerste instantie werden ontkend bleken op langere termijn toch heel schadelijk te zijn.

Er zijn voldoende aanwijzingen dat dit bij EMV ook zo zal zijn. Niemand weet nog wat de gevolgen zijn op langere termijn. Het kenmerk van de huidige wetenschap is juist dat wordt erkend dat nog niet alles bekend is. Beleidsmatig vooruit kijkend zou het daarom verstandig zijn om met betrekking tot de risico’s van straling meer acht te slaan op de groeiende hoeveelheid wetenschappelijke bewijs dat suggereert dat langdurige blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische straling tot ernstige biologische- en gezondheidseffecten leidt. Meer acht te slaan op de uitkomsten van het onderzoek van de ORSAA databank en op de internationale oproepen en waarschuwingen van onder meer artsen en wetenschappers. Dit om te voorkomen dat er opnieuw te laat aan de alarmbel wordt getrokken. Notabene: reeds in 2011 heeft de Raad van Europa aanbevolen om het voorzorgsprincipe toe te passen en opgeroepen om alle benodigde maatregelenxi te treffen om de blootstelling aan Elektromagnetische straling te reduceren.

16

21. De kabinetsreactie Duidelijk is wél dat ons biologisch systeem een complex werkend organisme is, waarbij zenuwstelsel, hormonaal en endocrien systeem samenwerken om de gevolgen van het primaire EMV effect op celniveau te managen. De verstoring vindt zowel op celniveau als op orgaanniveau plaats. De kabinetsreactie geeft aan dat de oorzaak van klachten van elektrogevoeligheid wetenschappelijk niet duidelijk is. Het werkingsmechanisme van EMV op de gezondheid is inderdaad niet bekend. Ook is niet bekend welke eigenschappen van EMV relevant zijn voor de biologische en gezondheidseffecten. Het kabinet stelt per saldo dat er geen wetenschappelijk bewijs is voor schadelijke effecten van EMV. Zorgen Stichting EHS Het kabinet benoemt dat wij stellen dat er sprake zou zijn van wetenschappelijke onenigheid. Daar waar wetenschappers verschillend denken over de risico’s van straling is deze wetenschappelijke onenigheid op zich een feit. De wetenschappelijke onenigheid heeft betrekking op de biologische effecten, welke lange termijn gezondheidseffecten daaruit voortkomen en wat vervolgens de veilige limieten zijn. De kabinetsreactie benoemt dat de Stichting EHS zorgen heeft geuit over een te eenzijdige samenstelling van adviescommissies. Het ging hier niet over de onafhankelijkheid van de Gezondheidsraad.

Dit betreft met name de eenzijdige samenstelling van internationale adviescommissies als bijvoorbeeld de commissie ICNIRP. De Internationale adviescommissies zijn allemaal aanhanger van één stroming: de opwarming. Hierdoor heeft in het beleid één wetenschappelijke stroming de overhand en blijven belangrijke wetenschappelijke bevindingen met betrekking tot gezondheid en straling onderbelicht. Het kabinet plaatst kanttekeningen bij de publicaties uit de Groene Amsterdammer en het 5G appeal. Bij deze kanttekeningen willen we het volgende opmerken: Het gaat hierbij niet alleen om onderzoeken naar biologische effecten bij cellen, planten, dieren, maar ook bij mensen; Het is onjuist dat hierbij vaak sprake is van blootstellingsniveaus boven de blootstellingslimieten. Bij nagenoeg alle onderzoeken is dit juist niet het geval; Bij deze onderzoeken gaat het niet zozeer om opwarming, maar juist om andere schadelijke biologische effecten van straling ver onder de blootstellingslimieten; Er zijn inmiddels vele biologische effecten van straling aangetoond die schadelijk zijn; Er is bijvoorbeeld aangetoond dat het hart reageert op straling van DECTxii en Wi-Fixiii; Prof. Adlkoferxiv heeft in cel onderzoek vastgesteld dat DNA breuk en dubbele DNA breuk wordt veroorzaakt door zowel laagfrequente als radiofrequente EMV. Ook andere effecten op celniveau zijn in dat onderzoek aangetoond.

In tientallen onderzoeken werden de bevindingen over DNA-schade bij blootstellingen ver onder de ICNIRP normen bevestigd; Volgens het Kennisplatform is het niet mogelijk effecten in cellen, planten en dieren te vertalen naar gezondheidseffecten bij mensenxv. Het is juist dat er nog onvoldoende kennis is over hoe de cellen zich in het lichaam gedragen. Maar dat het werkingsmechanisme onbekend is wil niet zeggen dat het effect niet aanwezig is. De schrijver van het artikelxvi ‘Bellen schaadt cellen’ wordt een eenzijdige benadering en onevenwichtige beoordeling verweten. Het gaat hier in feite om de bevindingen van een team van negen Europese onderzoeksjournalisten uit acht landen verenigd in Investigate Europexvii, die slechts feiten noemen over leden van internationale adviesorganen op het terrein van straling.

17

Dat zij met name onderzoeken noemen die de schadelijkheid van straling bevestigen is niet zo zeer eenzijdig als wel aanvullend aan de mainstream informatie. In het artikel worden twee recente onderzoeken genoemd die de schadelijkheid van straling bevestigen. In 2018 vonden onderzoekers van twee ophefmakende langjarige studies, waarbij ratten dagelijks aan straling werden blootgesteld (het Italiaanse Ramazzini instituut en het Amerikaanse National Toxicology Programme) vergelijkbare resultaten. Onafhankelijk van elkaar vonden beiden een zeldzaam soort tumoren van hetzelfde celtypexviii. In aanvulling op het door ons eerder genoemde artikel ‘Bellen schaadt cellen’ willen we de Kamercommissies wijzen op een artikel in het gezaghebbende wetenschappelijk tijdschrift The Lancet van december 2018xix. Het artikel stelt dat een groeiende berg aan wetenschappelijk bewijs suggereert dat langdurige blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische straling tot ernstige biologische- en gezondheidseffecten leidt. Verder wordt in The Lancet gesteld dat de ICNIRP normen, die alleen rekening houden met opwarming, bewezen ineffectief zijn gebleken om biochemische en fysiologische verstoringen te voorkomen. Zoals veranderingen in hersenactiviteit, immuunreacties, oxidatieve stress, DNA schade en een groter risico op kanker.

Ook het artikel in The Lancet verwijst naar de databank van de onafhankelijke Australische academici en wetenschappelijk onderzoekers van ORSAA (Oceania Radiofrequency Scientific Advisory Association). In deze databank zitten alle peer reviewed onderzoeken over straling. Peer reviewed is de gouden standaard voor wetenschappelijke publicaties. De ORSAA heeft dit peer review proces bewust niet willen ondermijnen door zelf weer onderscheid in onderzoeken te maken. Van deze onderzoeken heeft de ORSAA een analyse gemaakt. In ruim twee derde van 2266 studies werden significante biologische of gezondheidseffecten gevonden. Uit de op oxidatieve stress gerichte onderzoeken blijkt uit 89% van de in totaal 242 studies dat radiofrequente straling tot oxidatieve stress leidt. Zeer illustratief in dit kader is het analyserende artikel van Leach en Wellerxx. In het onderzoek van de gezondheidsraad naar gezondheid van 5G wordt onder andere gekeken naar oxidatieve stress. Ook zij vinden dat de overgrote meerderheid van de 42 onderzoeken ongunstige effecten worden vastgesteld (71%). 22. Medische klachten Het is juist dat er nog geen volledig zicht is op de lichamelijke processen die ten grondslag liggen aan de klachten van mensen met EHS. Maar deze onduidelijkheid betekent niet dat de relatie tussen EMV en EHS niet aanwezig is.

Deze relatie is zeker duidelijk voor de naar schatting 3% stralingsgevoelige mensen in ons land. Een laag percentage dat in onderzoeken naar groepen mensen makkelijk onzichtbaar blijft, terwijl het toch een flink aantal mensen betreft. De impact van EMV op mensen met EHS is zeer hoog en de enige manier om verder te kunnen leven is het ontwijken van alle bronnen, zowel thuis als op het werk, als in het openbaarxxi. De EHS symptomen wennen nooit en er zijn geen medicijnen voor. Cognitieve gedragstherapie blijkt niet te werken. Overal op de wereld merken mensen dat ze ziek worden door EMVxxii. Bij steeds meer Elektrogevoeligen wordt de diagnose EHS objectief vastgesteldxxiii en ook door rechters in Europese landen erkendxxiv.

18

23. Internationaal wetenschappelijk onderzoek toont relatie EMV en EHS aan De relatie tussen EMV en EHS is inmiddels ook aangetoond door recent onderzoek van de internationaal erkende oncoloog prof. dr. Belpomme, hoogleraar in Parijs. Mensen met EHS hebben onder meer afwijkende waarden in het bloed die wijzen op ontsteking en verstoring van de beschermende bloed hersenbarrière. Op basis hiervan is hij met een diagnose methode gekomen. Met dit onderzoek uit 2018 is wetenschappelijk aangetoond dat EHS geen psychische of psychosomatische, maar een lichamelijke aandoening isxxv. Zoals eerder gezegd zullen de effecten van EMV vooral ook op de langere termijn optreden. Mensen verschillen sterk in hun gevoeligheid voor invloeden van buiten. Mensen met EHS zijn (om nu nog grotendeels onbekende redenen) gevoeliger voor straling dan de gemiddelde mens. Mensen met EHS ervaren nu al zeer ernstige effecten van EMV op hun lichaam. Het valt te verwachten dat bij continuering en intensivering van het huidige beleid meer mensen vergelijkbare klachten zullen ontwikkelen. In de huidige situatie en bij het huidige beleid hebben mensen met EHS geen enkele bescherming, worden zij ziek van straling en staan zij noodgedwongen buiten de maatschappij. Voorlichting over EMV Het kabinet spreekt over versterking van de voorlichting.

De ongerustheid zal pas weggenomen kunnen worden wanneer het Kabinet de klachten van de burgers serieus gaat nemen, de ziektecijfers omlaag gaan en het ALARA principe (minimalisering blootstelling EMV) en het voorzorgbeginsel worden toegepast. De huidige voorlichting van het Kennisplatform heeft vooral betrekking op het zo goed mogelijk gebruik van de eigen apparatuur, en niet op de situatie dat als gevolg van draadloze apparatuur van anderen gezondheidsklachten ontstaan. In de voorlichting zouden alle burgers bewust moeten worden gemaakt van de risico’s van straling en bijvoorbeeld moeten worden geadviseerd om zoveel mogelijk gebruik te maken van bedrade verbindingen. De 5e generatie (5G) Bovenstaande heeft alleen nog maar betrekking op de risico’s van de huidige draadloze technieken als 4G. Dat geldt ook voor het onderzoeksprogramma van ZonMw. Het kabinet wil 5G invoeren zonder dat de effecten daarvan onderzocht zijn. Het kabinet relateert dit aan de huidige normen, die zoals bovenstaand aangegeven discutabel zijn. Naar de risico’s van 5G, dat gebruik maakt van heel andere technieken en andere frequenties, is helemaal nog geen onderzoek gedaan. Het smartgrid 5G is een containerbegrip voor allerlei grote veranderingen die nu uitgerold worden. Er kan verschil gemaakt worden tussen 5G als netwerk en 5G functionaliteit.

Het 5G netwerk zal bestaan uit meerdere frequenties, waarbij de hogere frequenties in het gebied komen van de millimetergolven (millimeter waves). Het netwerk zal bestaan uit vele grote (macro cells) en kleine antennes (small cells). De 5G functionaliteit zal o.a. bestaan uit een nieuw type antenne die gebruik maakt van bundels straling (beamforming). Deze functionaliteit is bekend als militaire techniek voor crowd control. Door 5G worden slimme apparaten, robots en voertuigen verbonden met het Internet of Things (IoT). Het geheel van draadloze netwerken & IoT kan aangeduid worden als het smartgrid. Meer achtergrondinformatie leest u op de website van ‘5G is niet oké’xxvi. StopUMTS De website StopUMTSxxvii is bedoeld als informatiebron op het gebied van elektromagnetische velden en gezondheid (EMV & G). Bijna dagelijks komt er nieuws binnen van over de hele wereld. De meer belangrijke en interessante informatie zetten ze op de website, onderverdeeld over verschillende

19

rubrieken, zoals voorlichting, artikelen, onderzoeken, berichten Nederland, ervaringen, juridische zaken, enz. De website fungeert daarmee als database en voor sommigen als dagelijkse krant. 24. Nederlandse overheid neemt onverantwoorde risico’s Behalve het verzorgen van de website overleggen ze regelmatig met andere organisaties die op dit gebied werkzaam zijn. Met deze organisaties is men van mening dat de Nederlandse overheid onverantwoorde risico's neemt, door het niet nemen van voorzorgsmaatregelen en niet, c.q. verkeerd, voorlichten van de bevolking over de gezondheidsrisico's van EMV. Dit heeft tot gevolg dat veel Nederlanders met onverklaarde lichamelijke klachten niet gediagnostiseerd worden op elektrogevoeligheid en daardoor veelal onnodige medische onderzoeken ondergaan. Indien geen oorzaak gevonden wordt is dat vaak een voldoende reden voor de artsen en andere hulpverleners om de klachten, die op de lange duur steeds ernstiger kunnen worden, als psychisch probleem te zien: 'het zit tussen de oren'. Hiermee worden de Elektrogevoeligen, de elektrohypersensitieven (EHS) in het bijzonder, dubbel gepakt. Onder 'EMV & G' verstaan we vrijwel alles wat met blootstelling van mensen, dieren en planten aan EMV – en de gevolgen voor de gezondheid – te maken heeft.

Het gaat daarbij om zowel de radiofrequente (RF) EMV van draadloze communicatie als om de laagfrequente (LF) EMV van hoogspanningsleidingen en aan het net aangesloten huishoudelijke apparaten. Onder de RF EMV vallen GSM, UMTS, LTE, 5G, C2000, smartphones, mobieltjes, DECT telefoons, WLAN, Wi-Fi, bluetooth, slimme meters, slimme babyfoons, enz. De naam elektromagnetische velden (EMV) is correct in het hele frequentiegebied, zowel RF als LF. Daarnaast wordt de benaming elektromagnetische straling (EMS) gebruikt, maar over EMS kunnen we per definitie alleen spreken indien de elektrische en magnetische veldsterktes een speciale vaste verhouding hebben. Aan die voorwaarde is alleen voldaan in een deel van het RF gebied (het zogenaamde verre veld) en niet in het nabije RF veld (vlak bij de antenne) en niet in het LF gebied. In het hele LF gebied (0 - 100 kHz) en in het nabije RF gebied is het dus onjuist om over EMS te spreken.  Van bijzonder belang voor de relatie tussen EMV en gezondheid zijn:  de biologische effecten veroorzaakt door deze elektromagnetische velden;  de gezondheidsproblemen die daar een gevolg van (kunnen) zijn en;  het beleid van overheden en artsen ten aanzien van deze problematiek. We gaan nu in op een aantal deelonderwerpen. 25.