20220531 perspectiefnota 2022-2027.pdf

Perspectiefnota 2022 – 2027

INHOUD

I.

INLEIDING.................................................................................................................................2

II.

BELEIDSONTWIKKELINGEN................................................................................................4

III. FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN......................................................................................12 IV. CORONABEGROTING..........................................................................................................27

1

Perspectiefnota 2022 - 2027 I.

INLEIDING

De perspectiefnota 2022-2027 is de opmaat naar de meerjarenbegroting 2023-2027 en bijstelling van de lopende begroting 2022. Vorig jaar zijn er stevige keuzes gemaakt om de financiële situatie van de gemeente Papendrecht te stabiliseren. De grootste uitdaging was het vinden van balans tussen het nemen van ingrijpende maatregelen en het behouden van de voorzieningen van onze Papendrechtse samenleving waarin het fijn wonen, werken en recreëren is. We hebben ombuigingen doorgevoerd inclusief extra verhoging van de lokale lasten. Daarmee zijn we in staat geweest de basis maatschappelijke infrastructuur (zowel in het sociale als het fysieke domein) te behouden. Ook voor de komende jaren blijft het financieel perspectief om aandacht vragen en zullen mogelijk ombuigingen nodig zijn. We kennen een aantal mooie positieve ontwikkelingen, maar daarnaast ook grote onzekerheid. Positief zijn de goede economische groei in Nederland, de veerkrachtige Nederlandse economie, de lage werkeloosheid en de algemene uitkering die zich gedurende de nieuwe landelijke coalitieperiode gunstig ontwikkelt. Aan de andere kant zijn er gebeurtenissen die onzekerheden met zich meebrengen. We hebben onder andere te maken met forse prijsstijgingen vanwege de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne. Een forse investering in de huisvesting van de VOscholen en die van het primair onderwijs ligt voor.

We hebben nog steeds te maken met stijgende kosten van Jeugdzorg en een minder stabiele ontwikkeling van overige lasten binnen het sociaal domein (denk daarbij aan schuldhulpverlening, minimabeleid, participatiewet en WMO). In het fysieke domein vraagt het kwalitatief op peil houden van de openbare ruimte de nodige aandacht (ook financieel), ontstaan mogelijk hogere kosten vanwege de energietransitie en duurzaamheid en zullen we blijvend moeten investeren in een goede dienstverlenende organisatie in een zeer krappe arbeidsmarkt. Met name dat laatste zal de kosten van de ambtelijke organisatie hoger maken. We moeten medewerkers boeien, maar vooral ook binden. Daarnaast verwachten we dat het inhuurpercentage eerder omhoog zal gaan dan omlaag. Al blijft ver vooruitkijken lastig, de kernboodschap is en blijft dat we verantwoordelijkheid blijven nemen om de voorzieningen van de Papendrechtse samenleving te behouden en daarbij keuzes maken die daartoe bijdragen. Dit alles vanuit het perspectief van een meerjarig financieel gezonde gemeente. Pas dan werken we aan een goede stabiele toekomst voor iedereen binnen Papendrecht. Op dit moment zijn de uitgangspunten van het bestuursakkoord nog niet bekend. Naar verwachting zal dit akkoord ook in de financiële vertaling gevolgen hebben. Op het moment dat de gevolgen inzichtelijk zijn, zullen deze verwerkt worden in de financiële documenten.

Naast simpelweg de praktische uitwerking vraagt dit ook om een zodanige informatievoorziening dat ook tijdig inzicht ontstaat en er voldoende tijd is om met elkaar de juiste keuzes te maken. Wij gaan werken aan een vernieuwing van de P&C – cyclus waaronder ook het werken met enkele streefwaarden. We willen kiezen voor een duidelijke programmering die onafhankelijk is van het bestuursakkoord en waardoor op basis van trendontwikkelingen de juiste sturing en toekomstige inschattingen mogelijk zijn. De inbreng van de gemeenteraad is daarbij essentieel. In hoofdstuk II gaan we nader in op de beleidsontwikkeling, waarna in hoofdstuk III de financiële ontwikkelingen en bijstelling van de investeringen aan de orde komen. Tenslotte staan we in hoofdstuk IV kort stil bij de coronabegroting.

2

Financiële status op hoofdlijnen Hieronder wordt het structureel financieel meerjarenperspectief weergegeven. Het financieel toezicht door de provincie is gebaseerd op het structureel begrotingsevenwicht. Daarom wordt het begrotingssaldo gecorrigeerd met de incidentele baten en lasten. De financiële ontwikkelingen bevatten nu geen nieuw beleid, er is immers nog geen bestuursakkoord bij het opstellen van deze perspectiefnota. Wel is rekening gehouden met de autonome ontwikkelingen (wet- en regelgeving, aanpassing bestaand beleid aan maatschappelijke en of economische omstandigheden en verhoging rijksbijdrage voor specifieke uitgaven), de voorlopige financiële effecten van het landelijke coalitieakkoord en met de begrotingen van de verbonden partijen. Om toe te werken naar een structureel gezonde begroting voor Papendrecht zijn er over de jaren 2021 en 2022 een groot pakket aan ombuigingen doorgevoerd. De ombuigingsresultaten zien er meerjarig als volgt uit: Ombuigingen meerjarenperspectief 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 Meerja renbegroting 2021-2022 € 2.060.000 € 2.119.000 € 2.290.000 € 2.259.000 € 2.259.000 € 2.259.000 € 2.259.000 Meerja renbegroting 2022-2026 € 0 € 3.416.000 € 3.710.000 € 3.942.000 € 3.905.000 € 3.825.000 € 3.825.000 Totaal gerealiseerde ombuigingen € 2.060.000 € 5.535.000 € 6.000.000 € 6.201.000 € 6.164.000 € 6.084.000 € 6.084.000

Mede ook vanwege de financiële doorrekening van het landelijke coalitieakkoord, de stijging van de algemene uitkering en overige financiële ontwikkelingen (zie volgend hoofdstuk) ziet het bijgewerkte meerjarenperspectief er als volgt uit: Financieel meerjarenperspectief Meerja renra mi ng 2022-2026 € Tota al fi nanci el e ontwikkel i ngen perspecti efnota € Begrotingssaldo € Inci dentele l a sten € Inci dentele baten € Structureel begrotingssaldo €

2022 605.000 1.834.500 2.439.500 8.113.000 6.920.000 3.632.500

2023 € 497.000 € 2.291.000 € 2.788.000 € 655.500 € 422.500 € 3.021.000

2024 € -1.273.000 € 2.933.000 € 1.660.000 € 559.000 € 240.000 € 1.979.000

2025 € -2.714.000 € € 3.410.000 € € 696.000 € € 169.000 € € 235.000 € € 630.000 €

2026 -3.948.000 1.625.500 -2.322.500 241.000 185.000 -2.266.500

€ € € € € €

2027 -3.948.000 -68.500 -4.016.500 200.000 185.000 -4.001.500

Vanaf 2026, na afloop van het landelijke coalitieakkoord, ontstaat een structureel begrotingstekort. Wanneer deze lijn zich doorzet zullen er opnieuw heroverwegingen moeten plaatsvinden. De financiële ontwikkelingen en risico's zijn uitgewerkt in hoofdstuk III Proces Door het vaststellen van deze perspectiefnota stemt de raad naast budgetaanpassingen voor het lopende jaar 2022 ook in met de basisuitgangspunten voor de begroting 2023 - 2027.

3

II.

BELEIDSONTWIKKELINGEN

In dit hoofdstuk geven wij een breder beeld van wat we het komende jaar zien aan beleidsontwikkelingen die op ons afkomen en waarop we ons moeten voorbereiden. Het is geen limitatieve opsomming, maar het betreft wel de meest relevante ontwikkelingen die nu bekend zijn. De landelijke economische vooruitzichten Na de coronapandemie is de oorlog in Oekraïne een nieuwe schok voor de economie. Deze opeenvolging van schokken is ongekend in aard en omvang. Dat bemoeilijkt het voorspellen van de economische impact ervan. Er tekent zich bovendien een nieuwe realiteit af met toegenomen geopolitieke onzekerheid en hoge energieprijzen. Huishoudens en bedrijven zullen zich hieraan moeten aanpassen. Dat geldt ook voor financiële instellingen, die worden geconfronteerd met snel wijzigende marktomstandigheden en nieuwe financiële en operationele risico’s. Voor de overheid kan de oorlog in Oekraïne aanleiding zijn om extra bestedingen te doen, bijvoorbeeld voor defensie. Het is wel van belang dit binnen de begrotingsregels te doen. Datzelfde geldt voor maatregelen om de hoge energiekosten van huishoudens te compenseren, zoals de onlangs door het kabinet aangekondigde verlaging van de belastingen op energie en benzine en de extra tegemoetkoming voor huishoudens met een laag inkomen.

Bij het compenseren voor hoge energiekosten is van belang dat de extra prikkel tot verduurzaming zo weinig mogelijk wordt verstoord, wat bij het verlagen van de accijnzen op energie bijvoorbeeld meer het geval is dan bij compensatie via lagere (inkomsten)belastingen. Westerse landen hebben zich voorgenomen om de afhankelijkheid van Russisch olie en gas zo snel mogelijk te verminderen. Dat kan worden gerealiseerd door energie-aankopen in andere landen, het aanhouden van grotere reserves en het versnellen van de energietransitie. Ook de Europese Commissie wijst op het belang van deze maatregelen in haar recent gepubliceerde energieplan. Door deze maatregelen op Europees niveau te implementeren wordt de energievoorziening minder afhankelijk van geopolitieke risico’s. De transitie naar duurzame energie is daarbij het meest toekomstbestendige alternatief Door het Centraal Plan Bureau (CPB) wordt niet langer uitgegaan van permanente macroeconomische schade door corona. Aanvankelijk werd, in lijn met eerdere schokken van deze omvang, verwacht dat de pandemie het economische groeipad permanent naar een lager niveau zou schuiven, vooral als gevolg van gemiste investeringen in (menselijk) kapitaal. Het CPB gaat er nu – net als internationale instituten als het IMF – van uit dat de economie weer op het structurele groeipad van vóór de coronapandemie terechtkomt.

Onderliggend kan de coronapandemie overigens wel degelijk belangrijke economische effecten hebben, zoals verschuivingen in sectorstructuur door versnelde digitalisering en verminderde investeringskracht in getroffen sectoren door aangetaste buffers. Het CPB voorziet in 2022 en in 2023 een economische groei van 3,6% en 1,7% met een nog steeds krappe arbeidsmarkt. Het krachtige herstel in 2021 is statistisch ook nog terug te zien in het jaarcijfer van 2022. Alle bestedingscategorieën dragen bij aan het herstel, de consumptie en de uitvoer leveren de grootste bijdrage. De groei wordt de komende jaren ook aangejaagd door de extra bestedingen uit het landelijke coalitieakkoord en bedraagt gemiddeld over de kabinetsperiode 2,3%. De arbeidsmarkt is mede als gevolg van het steunbeleid gedurende de krimp in 2020 en het herstel in 2021 zeer krap gebleven en zal dat de komende jaren blijven. De werkloosheid loopt slechts licht op tot 4,3% in 2023. De financiële positie van de gemeenten in Nederland en coalitieakkoord. In een eerste reactie van de VNG op het nieuwe regeerakkoord sprak de VNG van een valse start van het nieuwe kabinet. Tijdens het rondetafelgesprek op 23 maart jl. hebben de gemeentelijke vertegenwoordigers nadrukkelijk gewezen op de schrale financiële positie van gemeenten vanwege het kabinetsbeleid, daarin bijgevallen door het IPO.

Het is goed te bedenken dat het om veel meer gaat dan gemeenten die problemen hebben met hun begrotingen. Het gaat erom dat gemeenten niet meer in staat zijn hun bijdrage te leveren aan het oplossen van maatschappelijke problemen voor hun inwoners. Inwoners die te maken krijgen met zaken als krapte op de huizenmarkt, een kostbare omschakeling naar andere energiebronnen, oplopende inflatie, toenemende ongelijkheid en een steeds krapper voorzieningenniveau. De VNG stelt om dit soort zaken voor inwoners op te kunnen lossen dat we als één overheid samen aan de slag moeten. Gemeenten moeten het rijk kunnen vertrouwen dat het de financiële middelen ter beschikking stelt voor de langjarige investeringen om zo’n aanpak mogelijk te maken. De manier waarop rijk en gemeenten corona en de opvang van

4

Oekraïense vluchtelingen hanteren, laat zien dat het kan. De gemeentelijke zorgen komen voort uit het feit dat de beleidsvoornemens van het nieuwe kabinet stevige negatieve gevolgen hebben voor de financiële en bestuurlijke positie van gemeenten. We noemen onder anderen:  Dat het kabinet afspraken over de normering (Samen trap op en af) steeds meer loslaat. Te denken valt daarbij aan het niet meenemen van Rijksuitgaven in het accres (volumegroei als gevolg van loon – en prijsstijgingen) van het gemeentefonds ter grootte van € 2 miljard van de motie-Hermans (verhuurdersheffing verlagen, extra salaris primair onderwijs, onderhoudsachterstanden defensie wegwerken, versterking veiligheid en handhaving etc.) en de budgetten die ondergebracht worden in het Nationaal Groei Fonds, het Klimaatfonds en het Stikstoffonds.  Het kabinet haalt voor het Volkshuisvestingsfonds en de Woningbouwimpuls het budget uit het Gemeentefonds. Een sigaar uit eigen doos, waar ook nog eens cofinanciering bij komt kijken.  Door de extra middelen voor Jeugd tot en met 2025 lijkt het accres heel fors deze kabinetsperiode maar is netto feitelijk alleen toereikend voor de loon- en prijsontwikkelingen. Als je dat verrekent blijft er vrijwel niets over voor nieuw beleid van gemeenten.  Het kabinet heeft eenzijdig de uitspraak in de arbitrageprocedure Jeugdzorg naast zich neergelegd.

De uitspraak bevatte namelijk de afspraak om één miljard aan kostenbesparingen te realiseren tussen nu en 2028; dat is opgepakt in het overleg over de hervormingsagenda. Daar hebben gemeenten en jeugdzorgpartijen zich aan gecommitteerd. De kabinetsbeslissing om in 2024 daar nog eens € 100 miljoen van af te halen en vanaf 2025 structureel € 500 miljoen, betekent de facto een nietigverklaring van de uitspraak van de arbitragecommissie. Dit was voor de VNG in januari 2022 de reden het overleg over de hervormingsagenda te beëindigen. De VNG heeft gesteld dat voordat er verder wordt gepraat over de hervormingsagenda de € 500 miljoen van tafel moet. Het kabinet houdt nog steeds vast aan de bezuiniging maar wil wel zoeken naar andere mogelijkheden waarbij te denken is aan de invoering van een eigen bijdrage.  De opschalingskorting (korting algemene uitkering i.v.m. bezuinigingen Rijk) is slechts bevroren voor deze kabinetsperiode maar staat na 2026 weer voor € 975 miljoen in de boeken.  Door het kabinet wordt vanaf 2026 eenzijdig voorgesteld het accres vast te zetten op een vast bedrag van € 1 miljard voor Gemeente-, Provincie- en BTW Compensatiefonds samen. Voor gemeenten betekent dat € 840 miljoen. Het is ook een eenzijdige beëindiging van de ‘trap op trap af’- systematiek en dat is, op zijn zachtst gezegd, een aantasting van de interbestuurlijke verhoudingen.

Al met al betekent de som van deze kabinetsvoornemens dat gemeenten geconfronteerd zullen worden met een enorme terugval aan inkomsten vanaf 2026. Dit geeft druk en onzekerheid op o.a. meerjaren-investeringen en structurele uitgaven. We moeten rekening houden in de meerjarenbegroting met een scherpe afname van onze inkomsten vanaf 2026. Dit betekent dat we nauwlettend het financieel meerjarenperspectief moeten monitoren en tijdig maatregelen moeten nemen. Van rijkszijde wordt ook gedacht aan vergroting van het lokale belastinggebied. Maar dat kan alleen werken als de financiële verhouding tussen rijk en gemeenten op orde is om hun huidige taken uit te kunnen voeren, en dat is ze nu niet. Het lokale belastinggebied dient daarbij alleen gebruikt te worden voor gemeentelijk beleid, niet als financieringsbron voor rijksbeleid. De VNG stelt daarbij als uitgangspunt dat het decentrale belastinggebied alleen kan worden vergroot onder gelijktijdige verlaging van rijksbelastingen. Kortom de gemeenten dreigen, zo stelt de VNG, de komende jaren verder op slot te gaan. Inzet is altijd geweest te werken aan evenwichtige bestuurlijke en financiële verhoudingen. Het rijk lijkt nu precies de andere kant op te bewegen.

Het belang van evenwichtige bestuurlijke en financiële verhoudingen wordt onder meer ook gezien door de Raad van State (voorlichting over de interbestuurlijke verhoudingen) en de Raad voor het Openbaar Bestuur (advies ‘Rust-reinheidregelmaat’, maart 2021). Goede interbestuurlijke verhoudingen tussen de overheden, een stabiele financiering en een sterk binnenlands bestuur zijn essentieel om de opgaven goed aan te kunnen. De minister van BZK wil dit

5

bereiken met een Uitvoeringstoets Decentrale Overheden, zo nodig een medeondertekening van wetsvoorstellen die medeoverheden raken en een stabielere financiering van medeoverheden. De VNG vindt het essentieel dat hier snel meer duidelijkheid over komt, zodat we nieuwe afspraken met de rijksoverheid kunnen maken. Inflatiecijfer Een belangrijke pijler voor de economie is de inflatie. Wij hanteren hiervoor de consumenten prijsindex (cpi) en de Prijs overheidsconsumptie, beloning medewerkers uit de septembercirculaire 2021. Het verloop voor de komende jaren laat het volgende beeld zien.

Uitgangspunten loon- en prijsstijging 2022 - 2026 Begrotingspost Exploitatiebudgetten1) 2)

Loonontwikkeling

3)

Verbonden partijen

2023

2024

2025

2026

2027

1,9%

1,6%

1,6%

1,6%

1,6%

2,0%

1,8%

2,1%

2,1%

2,1%

2,0%

2,0%

2,0%

2,0%

2,0%

1) spt-circulaire 2021 Consumentenprijsindex (cpi) 2) Spt.-circulaire 2021 Prijs overheidsconsumptie, beloning medew erkers 3) Gekozen voor een gemiddeld percentage i.v.m. verscheidenheid in verbonden partijen

De bovenstaande inflatiecijfers hanteren we structureel voor de meerjarenbegroting 2023-2027. Het Rijk rekent hier immers ook mee, wat in feite ook de reële inflatieverwachting zou moeten zijn. Echter we moeten ons ook realiseren dat de werkelijkheid op dit moment anders is. Met name door exogene factoren (corona en Oekraïne) zien we forse prijsstijgingen bij o.a. materialen en energie. En die prijs krijgen we uiteraard doorbelast in de opdrachten die we laten uitvoeren. Om die reden wordt er een voorstel gedaan om extra middelen beschikbaar te stellen als stelpost. Daarnaast zullen we blijven kijken of activiteiten en investeringen nodig zijn, verantwoord uitgesteld kunnen worden of naar beneden kunnen worden bijgesteld. Opvang Oekraïners Op 7 maart 2022 heeft het Veiligheidsberaad ingestemd met de opdracht van het kabinet om via de voorzitters van de veiligheidsregio´s de gemeenten te verzoeken opvang op te zetten en te beheren voor vluchtelingen uit Oekraïne. Het gaat landelijk om 50.000 opvangplekken. De aanpak om in totaal 2.000 vluchtelingen op te vangen in onze omgeving wordt regionaal gecoördineerd door de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid (VRZHZ). De kosten die hiermee gemoeid zijn zullen impact hebben op de begroting, al staat er wel financiële compensatie van het Rijk tegenover.

Daar waar het rijk onvoldoende bijspringt zal regionaal bekeken worden hoe niet vergoede kosten door het rijk onder de deelnemende gemeenten wordt verrekend. Immers er is sprake van een regionale opgave. De uitgaven voor Papendrecht gaan nu oplopen door inhuur van locatiemanagers en een projectleider. Daarnaast zullen de kosten die eerst door de VRZHZ zijn betaald verrekend gaan worden. Wanneer

6

regionaal de financiële tussenbalans gereed is, zullen wij u hierover nader informeren. Vooralsnog gaan we uit van voldoende compensatie vanuit het rijk. Onderwijs Als gevolg van de coronacrisis zijn onderwijsachterstanden ontstaan. Om deze achterstanden aan te pakken zijn scholen en gemeenten aan zet via het Nationaal Programma Onderwijs. Ook andere onderwijszaken vragen om aandacht vanuit de gemeente. Hierbij moet onder meer gedacht worden aan de uitvoering van het onderwijsachterstandenbeleid en het leerlingenvervoer. Ook zijn er belangrijke ontwikkelingen binnen het onderwijs die onze aandacht vragen. Zo geven we samen met onderwijspartners invulling aan het Nationaal Programma Onderwijs, werken we aan het vormgeven van een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP) en geven we samen met 13 maatschappelijke partners verdere uitvoering de Samenwerkingsovereenkomst Jeugd en Onderwijs. Kompas Sociaal Domein Het sociaal domein is continu in ontwikkeling met de nodige hervormingen en beleidsaanpassingen. Bij deze ontwikkelingen hanteren we de uitgangspunten uit het Kompas Sociaal Domein 2021-2024 als leidraad. In dit Kompas staat onze visie op het sociaal domein om te werken aan een gezond, veilig, sterk, sociaal en inclusief Papendrecht waar alle inwoners de ruimte hebben om mee te doen.

De concrete uitvoering van het Kompas Sociaal Domein wordt jaarlijks uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Door met een jaarlijkse uitvoeringsagenda te werken, spelen we beter en sneller in op de transformatie, veranderende wet- en regelgeving en veranderende financiële omstandigheden. Ook de maatschappelijke effecten naar aanleiding van de coronacrisis vragen de komende jaren om aandacht. Verder dient gemonitord te worden wat de oorlog in Oekraïne betekent en vraagt van het sociaal domein. In het Kompas Sociaal Domein is bepaald dat het sociaal domein binnen het budget dient te worden uitgevoerd. Dit betekent dat randvoorwaarde is, dat de uitvoeringsplannen binnen het in de Papendrechtse primaire begroting vastgestelde bedrag plaatsvinden. Waar nodig en waar passend wordt hierbij ook een beroep gedaan op de reserve Rijkstromen taakmutaties. Uitvoering door verbonden partijen Een groot deel van het sociaal domein wordt samen met andere gemeenten uitgevoerd. Wij doen dit via verschillende verbonden partijen: de Dienst Gezondheid & Jeugd (inclusief Serviceorganisatie Jeugd en Veilig thuis), de GR Sociaal (GRS) en Drechtwerk. Daarnaast wordt via de centrumgemeente Dordrecht uitvoering gegeven aan beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De uitvoering gaat gepaard met budgetten die onder druk staan en daardoor om politiek-bestuurlijke keuzes vragen.

Ook richting het Rijk blijft een gezamenlijke lobby nodig voor extra rijksmiddelen om de taken uit te kunnen blijven voeren. Opdrachtgeverschap richting Sterk Papendrecht De uitvoering van de lokale activiteiten (o.a. jeugd en ouderen) verlopen grotendeels via Sterk Papendrecht. Om deze activiteiten te realiseren maken wij subsidie-afspraken met Stichting Jeugdteams ZHZ, Stichting de Sociale Basis, Yulius en Rivas Zorggroep. Om het opdrachtgeverschap verder te versterken gaan wij de komende periode verkennen welke contractvorm richting de toekomst passend is. Ook de GRS wordt hierbij betrokken. Agenda Wonen en Zorg Ouderen Ons uitgangspunt is dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig, passend en veilig kunnen blijven wonen. Het langer thuis wonen van kwetsbaren, waaronder ouderen, is een vraagstuk in Papendrecht dat leeft. Te meer, omdat Papendrecht te maken heeft met een dubbele vergrijzing. Deze toenemende vergrijzing vraagt om een inspanning van gemeentelijke zijde, onder andere omdat de druk op de Wmo-voorzieningen toe zullen nemen maar het ook iets vraagt van bijvoorbeeld voorzieningen in de buurten nabij ouderencomplexen, voldoende geschikte woningen, andere woonvormen, mantelzorgondersteuning en dagbesteding.

In 2022 stellen we een actieagenda "Wonen en Zorg voor Ouderen" op, waarin samen met partners op het gebied van wonen en zorg onze opgave in beeld is gebracht en acties geformuleerd zijn voor de korte en lange termijn.

7

Overige belangrijke (beleids)ontwikkelingen binnen het sociaal domein - uitvoering van de actie-agenda armoede (inclusief de aanpak van energie-armoede) - uitvoering van de energietoeslag voor lagere inkomens via de GRS - inwerking treden van de Wet inburgering vanaf 1 januari 2022 - de herijking van het (regionale) minima- en Wmo-beleid - de (bestuurlijke) invlechting van de Drechtwerk in de GR Sociaal - lokale organisatie van de participatieplekken vanaf 1 januari 2022 - uitwerking geven aan de pilot was- en strijkservice in regionaal verband - uitwerking van de regionale agenda Huisvesting kwetsbare groepen - uitwerking van de nadere regels en beleidsregels jeugdhulp - vorming van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd die betrokken dient te worden bij het regionale en lokale jeugdbeleid Ontwikkeling nieuwbouw voortgezet onderwijs Op 9 november 2021 heeft u op basis van een haalbaarheidsonderzoek ingestemd met de verdere uitwerking van het voorkeursscenario voor de vernieuwing van de huisvesting van het voortgezet onderwijs. In 2022 wordt een ruimtelijk programma van eisen opgesteld wat daarna door uw raad kan worden vastgesteld. Tegelijkertijd maken de scholen zelf onder begeleiding van een deskundige een eerste ruimtelijk functioneel programma van eisen.

Deze documenten vormen de basis voor het stedenbouwkundig ontwerp waarin de inrichting van de gebieden beschreven zal worden. Omdat het gaat om integrale gebiedsontwikkeling zal ook ruimte worden geboden voor woningbouw, maatschappelijke voorzieningen zoals (recreatieve) sport en groen/water. Over de toekomstige huisvesting voor het voortgezet onderwijs wordt steeds stapsgewijs een besluit genomen. Het stedenbouwkundig ontwerp kan in 2023 worden vastgesteld. Op dat moment kunnen ook de eerste financiële besluiten/ investeringsbeslissingen worden genomen. Om de gebiedsontwikkeling mogelijk te maken, zullen mogelijk op een paar plaatsen panden moeten worden aangekocht of functies worden uitgeplaatst. Omgevingswet Tijdens het Bestuurlijk Overleg (rijk, provincie en VNG) op 27 januari jl. zijn alle signalen en aandachtspunten aan de orde gesteld en kwam naar voren dat er meer tijd nodig is om verder te werken aan de stabiliteit van de landelijke voorziening van het Digitaal Stelsel Omgevingswet, het DSO-lv. De invoering van de omgevingswet is hiermee verplaatst naar 1 januari 2023. Alle partijen vinden dat er sprake moet zijn van een stabiel en functionerend stelsel en dat er dus voldoende tijd is genomen voor de testfase om de nieuwe manier van werken in te regelen.

Het is van groot belang dat de dienstverlening aan burgers en bedrijven niet in het geding komt en dat gebiedsontwikkeling doorgang kan vinden. Met de keuze voor 1 januari 2023 ontstaat opnieuw duidelijkheid over het moment van inwerkingtreding die nodig is voor de uitvoeringspraktijk. De €150 miljoen landelijk (voor Papendrecht ongeveer € 150.000) om gemeenten te compenseren voor de kosten van de invoering van de Omgevingswet, die in het regeerakkoord wordt genoemd, is inmiddels ook daadwerkelijk gereserveerd. Dit bedrag, uit te keren via de meicirculaire 2022, geeft gemeenten meer financiële ruimte om de implementatie en de transitie na inwerkingtreding voortvarend ter hand te nemen. De VNG blijft met de minister in gesprek over de invoeringskosten van de Omgevingswet op de langere termijn en de terugverdientijd van het stelsel. Het werk is met het bepalen van de datum van 1 januari 2023 zeker niet afgerond. De invoering van de Omgevingswet markeert het begin van een transitieperiode die in elk geval tot eind 2029 duurt. De invoering van de Omgevingswet met zoveel partijen en afhankelijkheden, is een complexe opgave. Het nieuwe stelsel voor het omgevingsrecht en het DSO-lv worden ook na inwerkingtreding verder ontwikkeld en gemonitord om de doelen van de wet te halen en de beoogde veranderingen door te voeren.

Uitvoeringsprogramma Energietransitie Drechtsteden In juli 2021 zijn de Regionale Energie Strategie 1.0 (RES) en de Transitie Visie Warmte 2021 (TVW) door de raad vastgesteld. Om uitvoering te geven aan deze beleidsdocumenten zijn de komende jaren extra formatie en middelen nodig. Vanuit de Groeiagenda en de pijler Energie is door de regio i.s.m. de zeven gemeenten, de OZHZ en de provincie een 'Uitvoeringsprogramma Energietransitie Drechtsteden 2022-2025' opgesteld. Dit uitvoeringsprogramma geeft een indicatie van de inzet die

8

naar verwachting nodig is voor de uitvoering van het klimaatakkoord en de in de RES en in de TVW vastgelegde ambities. Dit zogenaamde urgentiedocument geeft, samen met het eerder opgestelde advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) over uitvoeringskosten voor gemeenten, een beeld van de verwachtte groei in benodigde capaciteit en middelen om uitvoering in de meest brede zin op regionaal en lokaal niveau te kunnen realiseren. De eerste groei wordt verwacht bij functies op het gebied van energie, ondergrondse infra en communicatie. Het actualiseren van de RES, de TVW en relevant beleid en het borgen ervan in gemeentelijk beleid vraagt ook aandacht. We zijn dit jaar gestart met het tweede SAH-project (Subsidie Aardgasvrije Huurwoningen). Met de huidige capaciteit op energie- en warmtebeleid passen deze opgaven en het adviseren bij projecten over de warmtetransitie voorlopig maar net binnen het reguliere werk. Naar verwachting gaat bij meerdere projecten gelijktijdig in uitvoering een capaciteitstekort ontstaan. Voor een goede uitvoering van de energietransitie hebben we vanaf heden in ieder geval extra capaciteit nodig voor een beleidsmedewerker energie, voor vergunningverlening inclusief de voorbereiding en extra inzet op het synchroon laten lopen van warmteprojecten in de gemeente met derden. Ook voor communicatie zal de vraag naar uren zeker toe gaan nemen.

Niet alles kan en zal tegelijkertijd worden uitgevoerd, we zetten de komende jaren vooral in op energiebesparing en collectieve warmteoplossingen. Het ROB heeft het Rijk geadviseerd de uitkomsten van het onderzoek over te nemen en aanvullende middelen beschikbaar te stellen als een specifieke uitkering in het gemeentefonds. Het Rijk heeft hier positief op gereageerd. De verwachting is dat vanuit het Rijk vanaf 2023 structurele middelen beschikbaar komen via een specifieke uitkering. De klimaatverandering gaat nog sneller dan verwacht en de huidige energieprijzen maken de energietransitie ook urgent. Vooruitlopend op de rijksbijdrage kunnen we niet meer wachten tot het Rijk in 2023 met structurele middelen voor de uitvoering van het klimaatakkoord komt. Ook vragen inwoners van hun overheid duidelijkheid over het van aardgas losgaan en om ondersteuning bij het bezuinigen op energie. We zijn op weg om de ambities vanuit het klimaatakkoord te bereiken, maar de weg moet nog verder worden aangelegd. Stilstaan is geen optie. Invoeren omgekeerd inzamelen afval met recycletarief. De gemeenteraad heeft op 2 december 2021 besloten tot een systeemwijziging voor de inzameling van huishoudelijk afval. Hiertoe wordt de bestaande wijze van inzamelen aangepast door omgekeerd inzamelen. Aansluitend wordt een recycletarief ingevoerd.

Dit alles heeft tot doel dat de inwoners bewuster afval gaan scheiden om het restafval te beperken en de hoeveelheid herbruikbare grondstoffen te verhogen. Dat is goed voor beperking van kosten en voor het milieu. De belangrijkste uitgangspunten zijn: -

Gefaseerde implementatie omgekeerd inzamelen (in drie gebiedsdelen). Bij het opstellen locatieplan voor de containers wordt gebruik gemaakt van werkwijze pilot Oostpolder en de geleerde lessen van deze pilot. Implementatie recycletarief per 01-01-2024.

De investeringskosten voor de implementatie van het omgekeerd inzamelen en de invoering van het recycletarief worden vooralsnog geraamd op € 3.100.000. Bij deze systeemwijziging nemen de kapitaallasten door de nieuwe voorzieningen toe en worden deze naar verwachting gecompenseerd door de aanzienlijk lagere kosten voor verwerking van restafval en hogere opbrengsten van te recyclen materialen. Op dit moment is er nog geen overeenstemming met HVC over de definitieve aanbiedingen voor de invoering van het nieuwe inzamelsysteem, invoering recycletarief en aansluitend de nieuwe reguliere inzameling.

9

Vastgoed De locatie Poldermolen 8 is eigendom van de gemeente. Het pand wordt nu verhuurd aan de politie (en voorheen ook aan de brandweer) en komt na het vertrek van politie eind 2022 beschikbaar. Deze locatie moet openbaar worden verkocht. Daarom wordt vanaf april 2022 een openbare procedure doorlopen onder begeleiding van een makelaar waarbij de locatie verkocht wordt aan de hoogste bieder. De nieuwe eigenaar kan het gebied ontwikkelen op basis van de in april 2021 vastgestelde ruimtelijke kaders. De hoogte van de biedingen is onbekend maar op basis van een inschatting van de makelaar mag rekening gehouden worden met een positief resultaat. Investeringen buitensport accommodaties In 2019 zijn er verzoeken ingediend voor de aanleg van nieuwe kunstgrasvelden. Om deze verzoeken en wensen op een objectieve wijze te wegen is in 2020/2021 een beleidskader ontwikkeld voor de aanleg en renovatie van velden voor de buitensportverenigingen. In de raadsvergadering van juli 2021 is dit beleidskader vastgesteld met een besluit om in de perspectiefnota, voor de begroting van 2023, een voorstel te doen voor financiering van een extra kunstgrasveld op Slobbengors. Het investeringsprogramma 2022-2027 is dermate aangepast dat aan de wensen kan worden voldaan.

Het financiële resultaat van de herschikking van het programma past binnen de reeds beschikbaar gestelde investeringskredieten en de opgenomen kapitaallasten. Doorontwikkeling van de regionale samenwerking Op 1 januari 2022 is nieuwe samenwerking in de Drechtsteden van start gegaan. Het doel van de aanpassingen is het stelsel zakelijker en flexibeler te maken. Ook moet meer ruimte ontstaan voor innovatie en maatwerk. Om dit te realiseren zijn de bedrijfsvoeringstaken ondergebracht bij de gemeente Dordrecht als servicegemeente. Onder de bedrijfsvoeringstaken vallen o.a. ICT, HRM, de financiële administratie, Gemeentebelastingen en het Ingenieursbureau. De taken van de voormalige Sociale Dienst Drechtsteden worden in een zelfstandige GR Sociaal uitgevoerd. De servicegemeente Dordrecht gaat een effectievere en innovatievere bedrijfsvoering aan alle afnemers aanbieden. In de ruimte die zo ontstaat, kunnen gemeenten met meer focus werken aan het versterken van de inhoudelijke opgaven, zoals de Groeiagenda, en aan het verbeteren van de dienstverlening aan inwoners en bedrijven. De bedrijfsvoeringstaken zijn in eerste instantie 'as is' overgegaan naar de servicegemeente. In 2022 wijzigt de dienstverlening dus niet. Een nieuw en flexibeler dienstverleningsconcept voor 2023 wordt in 2022 ontwikkeld.

De dienstverleningsafspraken kunnen aangepast worden naar aanleiding van de tussentijdse evaluatie die na twee jaar plaatsvindt, of naar aanleiding van het nieuwe dienstverleningsconcept. Organisatieontwikkeling De ontwikkeling van de organisatie is een continu proces. De in 2020 vormgegeven nieuwe structuur is in 2021, volgens planning, grondig geëvalueerd. Er is een aantal bevindingen uit de evaluatie naar voren gekomen, die tot bijstelling van het organisatiemodel hebben geleid. Het gaat dan vooral om aanpassing van de sturing van de organisatie en het verminderen van het aantal teams. Zo is een directieteam gevormd met een tweehoofdige directie. De concerncontroller neemt ook zitting in het overleg van het directieteam. De in de begroting 2022 opgenomen ombuigingen hebben op onderdelen de komende jaren gevolgen voor de organisatie. De bezetting van een aantal cruciale functies baart ons zorgen. De afgelopen tijd is de arbeidsmarkt steeds verder verslechterd. Op dit moment zijn heel veel vacatures moeilijk in te vullen, waardoor we of onze eisen bij moeten stellen, of andere oplossingen moeten zoeken. Daarbij is inzet van externen onvermijdelijk. We zien deze trend bij alle gemeenten. Voor een middelgrote gemeente zoals Papendrecht wordt echter de kwetsbaarheid – die toch altijd al aanwezig is – groter.

Het moeilijk kunnen invullen van vacatures, het grote personeelsverloop en veel externe inhuur, zien wij als een risico voor het kunnen realiseren van onze ambities.

10

De agenda organisatieontwikkeling voor 2022 en 2023 bestaat onder andere uit het verbeteren van processen en implementeren van nieuwe werkwijzen binnen de teams, het vormgeven van de externe oriëntatie, het versterken van het programmatisch werken, het vertalen van de gevolgen van grote trajecten naar de organisatie en de wijze waarop mensen in de organisatie moeten handelen (bijvoorbeeld de omgevingswet), het bezetten van formatie daar waar plaatsen door externe mobiliteit vacant zijn geworden en het starten met een strategische personeelsplanning (SPP). Dit is er ook op gericht om cruciale posities in de organisatie op voldoende bezetting te houden, zowel kwantitatief als kwalitatief. Het is mogelijk dat bij het nieuwe bestuursakkoord ook andere accenten worden aangebracht in de agenda organisatieontwikkeling. Op dit moment weten we nog niet wat die accenten zullen zijn, maar we verwachten daarvan een eerste indruk te kunnen geven bij de begroting 2023. Herijking gemeentefonds De fondsbeheerders hebben besloten om per 1 januari 2023 tot invoering van het nieuwe verdeelmodel over te gaan. Een andere verdeling van het gemeentefonds is volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties nodig omdat de huidige manier van het verdelen van het rijksgeld over de gemeenten niet goed aansluit bij de kosten die gemeenten maken.

De fondsbeheerders onderstrepen dat het model geen eindstation is maar continu onderhoud zal vragen. Sommige gemeenten gaan een flink nadeel ondervinden van deze herverdeling, anderen gaan er aanzienlijk op vooruit. Mede daarom is besloten de effecten per gemeente van de invoering van het nieuwe model het eerste jaar te beperken tot € 7,50 per inwoner (in plaats van de gebruikelijke € 15) en voor 2024 en 2025 tot € 15 euro per inwoner. Het totale effect van de herverdeling per gemeente komt uit op maximaal plus of min € 37,50 euro per inwoner per gemeente over drie jaar. Voor Papendrecht is er sprake van een negatief effect uit de herverdeling van het gemeentefonds van € 20 per inwoner. In deze perspectiefnota gaan wij hiervan uit.

11

III.

FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN

In dit hoofdstuk zijn verwachte ontwikkelingen financieel vertaald. Hiervan is veel niet beïnvloedbaar. Denk aan eerdere besluitvorming, areaaluitbreiding, bijdragen verbonden partijen en financiële gevolgen van het rijksbeleid. Daarnaast kan beleidsintensivering ook om extra middelen vragen. In deze perspectiefnota zijn, gezien de financiële positie en coalitieonderhandelingen, geen beleidsintensiveringen opgenomen waarvoor geen wettelijke grondslag ligt of niet voortvloeien uit bestaand beleid. In onderstaande tabel is een overzicht van de bijstelling als gevolg van autonome ontwikkelingen opgenomen. Onder de tabel worden deze toegelicht.

12

Financiële ontwikkeling Indexatie subsidies Prijsstijgingen algemeen 2027 Stelpost compensatie inflatiecorrectie 2022 loonontwikkeling 2027 Inwerkprogramma nieuw college Verkiezingen dekking taakmutaties Inwerkprogramma nieuwe raadsleden Aanpassing scholingsbudget gemeenteraad Invoering rechtmatigheidsverklaring Budget toekomstige investeringen OZB Algemene uitkering Samenwerking Fokker Stedin Wet Open Overheid (WOO) Dekking taakmutaties Kaptiaallasten Parkeerbeheerder in eigen dienst Toenemend correctief onderhoud parkeergarages Ondersteuning ondernemers vanuit coronagelden Dekking BR coronareserve Sloopkosten basisschool de Wielen Dekking algemene reserve Ventilatie basisschool 't Kofschip Specifieke uitkering ventilatie scholen Onderwijsachterstandenbeleid Specifieke uitkering onderwijsachterstandenbeleid Herdenkplaats 40-45 Uitvoerinng opknappen rosarium Dekking kosten rosarium uit algemene reserve Reparatie kunstgras Sportpark Oostpolder Besteding coronagelden maatschappelijke ontwikkeling Dekking resrve bestemmingsreserve corona Evenementen Dekking uit algemene reserve Sportakkoord Specifieke uitkering sportakkoord Bijdrage Drechtwerk groen Pellerpop Participatieplekken lokaal Inspectie kinderopvang Versterking dienstverlening sociaal domein Aanpak energiearmoede Specifieke uiterking aanpak energiearmoede DuurzaamheIdsagenda Ontrekking algemene reserve Uitbreiding

energietransitie Dekking uit Enecogelden (algemene reserve) Dekking uit projecten Intensivering klimaatakkoord en enrgietransitie Dekking algemene reserve Regeling RREW Dekking SPUK-uitkering REWW Lokaal preventie akkoord Specifieke uitkering lokaal preventie akkoord Bouw appartementencomplex Merwede Aanpassen woonomgeving aprtementencomplex Merwede Netto opbrengst verkoop Bosch 83 Realisatie verkoop Markt 2 Dubbele licentiekosten i.v.m. invoering omgevingswet Omgevingswet - uitvoering omgevingsplannen ICT - publicatie omgevingsvergunningen Advisering lopende kwesties omgevingsdienst Actualisatie rente grondexploitatie Actualisatie meerjarig perspectief grondexploitaties (MPG) Actualisatie meerjarig perspectief grondexploitaties (MPG) Bijstellen vastgoed portefeuille Actualisering huisvestingsinstrumentarium Begroting VRZHZ 2023 Begroting OZHZ Begroting 2023 DG&J Begroting 2023 Soj Begroting 2023 Drechtwerk Begroting 2023 Service gemeenten Dordrecht Begroting 2023 GRS Totaal

+/+ voordeel begroti ngs resulta at; '-/- = nadeel begroti ngsresul ta at 2023 2024 2025 2026 2027 - € € -26.000 € -26.000 € -67.000 € -153.000 - € € - € - € € -246.000 -700.000 € -600.000 € -500.000 € -200.000 € -200.000 € -200.000 - € € - € - € € -302.000 - € € - € - € -25.000 € -47.000 € € - € -40.000 € -40.000 € 47.000 € € - € - € € - € € - € - € -25.000 € - € 10.000 € 10.000 € 10.000 € 5.000 € 10.000 - € -90.000 € -90.000 € -90.000 € -90.000 € -90.000 - € -120.000 € -247.000 € -378.000 € -613.000 € -853.000 - € 322.000 € 509.000 € 706.000 € 913.000 € 1.230.000 2.273.000 € 2.935.000 € 2.696.000 € 2.313.000 € 586.000 € 716.000 100.000 € 100.000 € 370.000 € 370.000 € 350.000 € 330.000 - € -150.000 € -150.000 € - € € -111.000 € -217.000 € -231.000 € -246.000 € -258.000 € -195.000 111.000 € 127.000 € 141.000 € 156.000 € 168.000 € 105.000 69.000 € 86.000 € -1.000 € 56.000 € 38.000 € -11.000 - € € - € - € € -35.000 € -35.000 € -35.000 € -35.000 € -35.000 € -35.000 -131.000 € € - € - € € 131.000 € € - € - € € -232.000 € € - € - € € 232.000 € € - € - € € -150.000 € € - € - € € 150.000 € € - € - € € - € -684.000 € -684.000 € -684.000 € -684.000 € - € 700.000 € 700.000 € 700.000 € 700.000 € -8.000 € € - € - € € -39.000 € € - € - € € 39.000 € € - € - € € -21.000 € € - € - € € -303.000 € -5.500 € - € - € € 303.000 € 5.500 € - € - € € -26.000 € € - € - € € 26.000 € € - € - € € -20.000

€ € - € - € € 20.000 € € - € - € € -15.000 € -30.000 € -18.000 € -18.000 € -18.000 € -18.000 - € € - € - € 10.000 € - € € - € - € € -10.000 € -10.000 € -10.000 € -10.000 € -10.000 € -10.000 -131.000 € -133.000 € -130.000 € -133.000 € -133.000 € -133.000 -184.000 € € - € - € € 184.000 € € - € - € € -90.000 € € - € - € € 90.000 € € - € - € € - € -100.000 € -100.000 € -100.000 € -100.000 € -100.000 - € 100.000 € 100.000 € 100.000 € € - € € - € - € 100.000 € 100.000 -70.000 € € - € - € € 70.000 € € - € - € € -71.000 € € - € - € € 71.000 € € - € - € € -20.000 € € - € - € € 20.000 € € - € - € € 530.000 € € - € - € € -50.000 € € - € - € € 75.000 € € - € - € € - € € - € - € € -25.000 € € - € - € € - € -40.000 € -40.000 € -40.000 € -40.000 € -40.000 - € -50.000 € -50.000 € -50.000 € -50.000 € -50.000 -35.000 € -25.000 € -25.000 € - € € -9.000 € 7.000 € 8.000 € - € € 1.303.000 € 419.000 € -17.000 € - € € -1.303.000 € -419.000 € 17.000 € - € € 129.500 € -30.000 € 100.000 € 79.000 € 158.500 € 158.500 -30.000 € € - € - € € -147.000 € -147.000 € -147.000 € -147.000 € -147.000 € -190.000 - € -1.000 € -10.000 € -5.000 € -62.000 € -88.000 - € -20.000 € -2.000 € - € -5.000 € -43.000 - € -1.072.000 € -1.018.000 € -1.027.000 € -1.047.000 € -1.217.000 - € 4.000 € 23.000 € 32.000 € 30.000 € 20.000 -126.000 € -104.000 € -88.000 € -73.000 € -73.000 € -138.000 - € 1.558.000 € 1.878.000 € 2.190.000 €

2.289.000 € 1.374.000 1.834.500 € 2.291.000 € 2.933.000 € 3.410.000 € 1.625.500 € -68.500 2022

€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €

13

Indexatie subsidies Vanaf 2022 maakt de subsidie aan St. Jeugdteams onderdeel uit van de subsidiebundel. Mede hierdoor dient vanaf 2024 de indexaties van de subsidies aangepast te worden met € 26.000 oplopend tot € 153.000 vanaf 2027. Prijsstijging algemeen 2027 In de meerjaren begroting is rekening gehouden met een prijsindexatie tot en met 2026. Voor het jaar 2027 dient daarom de prijsindexatie te worden opgenomen met een bedrag van € 246.000. Stelpost compensatie inflatiecorrectie Al gedurende de coronacrisis maar nu ook extra aangewakkerd door de oorlog in de Oekraïne zijn de prijzen van grondstoffen en energie fors toegenomen. Landelijk ligt de inflatie al tegen de 10%. Voor de korte termijn zal er geanticipeerd moeten worden om de tijdelijk opstuwing van de prijzen te compenseren. Daarnaast wordt verwacht (en dat blijkt ook wel uit diverse artikelen) dat volledig herstel van de basisprijzen niet meer terugkomt, zeker ook omdat een inflatiecijfers een stijging aangeeft ten opzichte van voorgaand jaar. Er zal dus structurele prijsstijging ontstaan ten opzichte van het huidige prijspeil waarmee in de meerjarenbegroting is gerekend. De uitgaven voor zowel de opdrachten in het fysiek als het sociale domein zullen stijgen, maar in verlengde ook voor de subsidies en loonkosten.

Voorgesteld wordt hier een stelpost van € 700.000 in 2022 aflopend naar € 200.000 vanaf 2025 voor op te nemen om de prijsstijging daar waar het een onoverkomelijk effect heeft (deels) te kunnen compenseren. Loonontwikkeling 2027 In de meerjaren begroting is rekening gehouden met een loonindexatie tot en met 2026. Voor het jaar 2027 dient daarom de loonindexatie te worden opgenomen met een bedrag van € 302.000. Inwerkprogramma nieuw college Na elke verkiezing wordt er voor het nieuwe college een inwerkprogramma opgesteld. Het betreft hier een incidenteel bedrag van € 25.000 voor 2026. Verkiezingen Voor het jaar 2022 zijn er extra middelen beschikbaar gesteld via de algemene uitkering om de extra uitgaven van de verkiezingen te dekken. De extra kosten zijn gemaakt omdat het stemmen over drie dagen is uitgesmeerd. Het budget van de verkiezingen wordt hierdoor verhoogd met € 47.000 met als dekking een verlaging van het budget taakmutaties waar de hogere bijdrage uit de algemene uitkering is verantwoord. Het betreft hier een budget neutrale verwerking. Voor de jaren 2025 en 2026 zijn er respectievelijk weer landelijke en gemeentelijke verkiezingen. Voor deze jaren dient de begroting incidenteel aangepast te worden voor een bedrag van € 40.000. Inwerkprogramma gemeenteraad 2026 In het verkiezingsjaar wordt een inwerkprogramma voor de gemeenteraad georganiseerd.

De jaarschijf 2026 dient hierop nog te worden aangepast met een bedrag van € 25.000. Scholingsbudget gemeenteraad Jaarlijks is voor scholing en professionalisering voor de individuele en het collectieve aanbod voor de gemeenteraad, inclusief deelname aan het VNG-congres, een budget beschikbaar van € 25.000. In het verkiezingsjaar is naast het standaard opleidingsbudget € 5.000 extra beschikbaar voor opleidingen en training voor de nieuwe raad. De meerjarenbegroting is hierop aangepast. Invoering rechtmatigheidsverklaring Vanaf 2023 wordt verwacht dat het College zelf verantwoordelijk is voor het afleggen van de rechtmatigheidsverklaring die in de jaarstukken wordt opgenomen. De accountant legt alleen nog een controleverklaring af, waarin de getrouwheid van de rechtmatigheidsverklaring wordt getoetst. Het doel van de wettelijke verandering is om meer transparantie te geven in de totstandkoming van de gemeentelijke financiën, en om een beter gesprek tussen de gemeenteraad en het college mogelijk te maken. Dit alles brengt extra kosten met zich mee en daarnaast zal de interne audit verzwaard moeten worden. Wij schatten in dat hiervoor een budget van € 90.000 nodig is om de invoering van de rechtmatigheidsverklaring uit te kunnen voeren.

14

Budget toekomstige investeringen Op 22 februari jl. is er een raadsinformatiebijeenkomst geweest over de voorlopige dekking van de huisvesting VO-scholen. In het voorlopige dekkingsplan is gerekend met een jaarlijkse extra stijging van de OZB vanaf 2023 tot en met 2030 met 1,5% en vanaf 2026 tot en met 2030 een jaarlijkse oplopende claim van € 100.000 op de reële stijging van de algemene uitkering. Uitgaande dat de raad op deze weg wil doorgaan is hiermee in de perspectiefnota rekening gehouden. Hierbij zijn de extra baten toegevoegd aan het budget toekomstig investeringen. Hiertegenover staan de meeropbrengsten OZB en algemene uitkering. Het budget loopt in 2027 op tot een structureel bedrag van € 853.000. Verhoging onroerende zaakbelasting Bij de verhoging van de onroerende zaakbelasting is rekening gehouden met de bij de begroting 2022 vastgestelde uitgangspunten uit de businesscase lokale lasten. Dit houdt in de gemiddelde OZBstijging van vorig jaar (3,6%) plus indexatie 2023 (1,9%) is in totaal 5,5%. Vanaf 2024 is gerekend met alleen een stijging van jaarlijks 1,9%, zonder rekening te houden met de landelijke stijging van voorgaande jaren plus de opslag met 1,5% voor de dekking van de investering in de huisvesting VOscholen. De opbrengsten voor de OZB lopen hierdoor op tot een bedrag van € 1.230.000 in 2027.

Algemene uitkering Bij de algemene uitkering hebben we rekening gehouden met de decembercirculaire 2021. Daarnaast hebben we conform de maartbrief 2022, waarin een nadere uitwerking is gegeven van het landelijk coalitieakkoord, rekening gehouden met 1) de bevriezing van de opschalingskorting tot en met 2025, 2) de verwerking van de extra middelen jeugd uit het coalitieakkoord conform advies van de provincie en 3) de korting op de algemene uitkering als gevolg van de herijking. Zoals reeds bij de beleidsontwikkelingen aangegeven ontstaat er vanaf 2026 een forse daling op de algemene uitkering ten opzichte van het voorgaande jaar. Dit wordt veroorzaakt door het vervallen van de extra bijdrage jeugd, het weer opvoeren van de opschalingskorting en het vastzetten van het accres op een vast bedrag, wat tegen de afspraken is. De VNG en IPO zijn met het rijk in overleg om deze situatie te herzien. De effecten op de algemene uitkering zullen pas bij de meicirculaire 2022 (half juni 2022) definitief bekend zijn, waardoor dit niet kon worden meegenomen in deze perspectiefnota. Wij zullen u zo spoedig mogelijk nadat de meicirculaire beschikbaar is op de hoogte brengen wat de financiële effecten zijn zodat ze uiteraard wel betrokken kunnen worden bij de bespreking van de perspectiefnota. De algemene uitkering laat een stijging zien van € 2.300.000 voor 2022 aflopend naar € 700.000 in 2027.

Samenwerking Fokker In november 2021 heeft de gemeenteraad ingestemd met de uitbreiding van de samenwerking van de gemeente met GKN/Fokker. Fokker wil in Papendrecht een locatie met een robuuste toekomst maken en gaat hiertoe het aantal bedrijfshallen uitbreiden. Op het gebied van werkgelegenheid betekent dit behoud van bestaande werkgelegenheid en de komst van nieuwe banen. Er worden nieuwe banen gecreëerd voor een nieuwe doelgroep en met de komst van de campus wordt verbinding gemaakt tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. Onderdeel van de afspraken is dat, net als bij de bestaande samenwerking, de gemeente een deel van de financiering van de uitbreiding voor haar rekening neemt. Uiteraard onder het stellen van voldoende zekerheden. Daarnaast zijn afspraken gemaakt over verlenging van de erfpachtperiode. Deze afspraken hebben, door gehanteerde risico-opslagen en het rendement op ingebracht vermogen een positief effect voor de gemeentebegroting. In 2022 en 2023, rekening houdend met gemeentelijke kosten, een netto resultaat van € 100.000. Vanaf 2024 wordt een resultaat verwacht van per saldo € 370.000 aflopend naar € 310.000 in 2027. Lagere dividendinkomsten Stedin De steeds hogere investeringen als gevolg van de energietransitie, hogere inflatie, de economische groei en de daardoor veranderende energievraag, zorgen voor oplopende kosten en afschrijvingslasten van Stedin.

Ondanks het reguleringskader tariefsaanpassingen staat het jaarresultaat onder druk. Voor de jaren 2021 en 2022 is de dividenduitkering incidenteel verlaagd met € 175.000 tot een bedrag van € 75.000. Voor de jaren 2023 en 2024 houden we vanuit behoedzaamheid rekening met een lagere dividenduitkering van € 150.000. Wet Open Overheid (WOO)

15

In de meicirculaire 2021 zijn gemeenten geïnformeerd over de compensatie van de meerkosten die zij maken in verband met de uitvoering van de Wet open overheid (Woo). Het resultaat is ontstaan door overleg van BZK met de VNG naar aanleiding van de uitvoeringstoets van VNG Realisatie. De bijdrage die we ontvangen via de algemene uitkering zijn zowel incidenteel als structureel (vanaf 2026 € 105.000) van aard. Daarnaast zijn er aanvullend nog diverse wettelijke verplichtingen die ervoor moeten zorgen dat de overheid actief en transparant is in het delen en beschikbaar maken van informatie. Zo is er de Wep, de Wet elektronische publicaties die gemeenten verplicht om alle officiële publicaties via DROP (Decentrale Regelgeving en Officiële Publicaties) te plaatsen in het eigen gemeenteblad op www.officielebekendmakingen.nl. De bijdrage van het rijk is niet voldoende om de lasten die de nieuwe wetgeving met zich meebrengt op te vangen. Vanaf 2023 is hiervoor aanvullend € 90.000 structureel nodig om te voldoen aan de eisen die de wet stelt. Kapitaallasten De herziening van het investeringsregime op sportvoorzieningen en het in tijd gezien doorschuiven van een aantal bestaande investeringen leidt dit tot een voordeel op de kapitaallasten van € 69.000 in. Parkeerbeheer De laatste ingehuurde beheerder is in dienst gekomen in verband met de afloop van het contract.

Als gevolg hiervan kan het inhuurbudget verlaagd worden met een bedrag van € 49.000 tegenover een stijging van de personele lasten en bijdrage aan de SGB. Het betreft hier een administratieve wijziging. Toenemend correctief onderhoud parkeergarages Het correctief onderhoud aan de parkeergarages de Meent en de Overtoom neemt toe. Met de uitvoering van dit extra onderhoud kan voorkomen worden dat groot onderhoud en vervangingsinvesteringen eerder aan de orde zijn dan gepland. Het gaat om een structureel bedrag van € 35.000. Ondersteuning ondernemers In de tweede concernrapportage 2021 is er een budget voor stimuleringsmaatregelen op het gebied van het ondernemersklimaat als gevolg van de coronacrisis beschikbaar gesteld. Dit geldt ook voor het financieel ondersteunen van ondernemersverenigingen OVP, Westpolder, Wilgendonk, Markt van Matena en de Coöperatie Centrum voor het vergroten van kennis en versterking van de samenwerking. Deze trajecten zijn in 2021 niet afgerond en lopen in 2022 door. De restant gelden, groot € 131.000, zijn hiervoor nodig. De dekking van deze kosten lopen via de bestemmingsreserve Corona. Sloopkosten openbare basisschool De Wielen De voorbereiding van de werkzaamheden zijn gestart in 2021.De uitvoering (inclusief de sloop en aanpassingen) van de renovatie De Wielen is doorgeschoven naar 2022.

De dekking van de sloopkosten groot € 232.000 vindt plaats door onttrekking aan de algemene reserve conform raadsbesluit. Ventilatie openbare basisschool 't Kofschip In het kader van de Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen is van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor verbetering van ventilatievoorzieningen een bedrag van € 150.000 ontvangen. Zowel de baten- als de lastenkant dient hierop te worden aangepast. Onderwijsachterstandenbeleid De huidige ministeriële regeling onderwijsachterstandenbeleid loopt tot en met 2022. Vanaf 2023 wordt een verlenging van deze regeling voorzien. Herdenkplaats 40-45 De uitvoering van de motie, 'een witte anjer perk te realiseren op een geschikte plek en dit samen met de veteranen op te pakken', is uitgevoerd. Naar aanleiding van dit verzoek is als locatie een voorkeur uitgesproken voor de begraafplaats. De aan de aanleg verbonden kosten bedragen € 8.000 incidenteel. Opknappen rosarium

16

Bij de behandeling van de begroting 2021 is door gemeenteraad budget beschikbaar gesteld voor het opknappen van het rosarium in het Vondelpark. Vanwege onder andere weersomstandigheden is dit werk in 2021 niet geheel uitgevoerd. Het restantbudget is nodig voor de afrondende realisatie. Dekking van dit budget (€ 39.000) gebeurt conform het oorspronkelijke besluit via de algemene reserve. Reparatie kunstgras Sportpark Oostpolder Het kunstgrasveld in het sportpark Oostpolder is op diverse plekken door vandalisme beschadigd. De beschadigingen bestonden uit brandplekken. De reparatie van het veld kon niet binnen de lopende begroting opgevangen worden. De schade, groot € 21.000, is helaas niet te verhalen waardoor er een incidenteel nadeel ontstaat. Besteding coronagelden maatschappelijke ontwikkeling Voor de inzet op re-integratie is regionaal het participatiebudget met € 1,6 mln. verhoogd. Voor Papendrecht een bijdrage van € 90.000. Daarnaast wordt voor onder meer buurthuisfuncties, het adviespunt scheiden kind ouderschap, voor vervanging bij ziekte als gevolg van longcovid en het stimulering van de samenwerking met cultuurinstellingen een totaalbedrag van € 220.000 uitgetrokken. De totale lasten van € 310.000 worden gedekt uit de onttrekking van de bestemmingsreserve corona. Evenementen Door corona zijn in 2021 voor de jeugd geen evenementen geweest.

Dit heeft in 2021 een voordelig effect van € 26.000 opgeleverd en behoefde niet te worden onttrokken aan de algemene reserve. Voor 2022 wordt alsnog het budget voor evenementen ingezet ten laste van de algemene reserve. Sportakkoord In 2022 is voor de uitvoering van het Sportakkoord 2020-2022 van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een bedrag van € 20.000 ontvangen. De begroting dient hierop zowel aan de baten- als lastenkant te worden aangepast. Bijdrage Drechtwerk groen Voor het beheer van kinderboerderij De Papenhoeve dient de bijdrage aan Drechtwerk Groen als gevolg van indexering geactualiseerd te worden. Pellerpop Om het jaar wordt het zogenaamde Pellerpop evenement georganiseerd. De jaarschijf 2026 dient hierop nog aangepast te worden. Participatieplekken lokaal Vanaf 2022 wordt de uitvoering van de participatieplekken door de gemeente zelf opgepakt. Hiermee is een budget gemoeid van € 120.000. Hiervan is € 110.000 opgenomen binnen programma 6 (Sociaal Domein) en € 10.000 bij budget volumeontwikkeling binnen programma 0 (Bestuur en Ondersteuning). Het betreft hier een budget neutrale wijziging. Inspectie kinderopvang Voor het intensiveren van toezicht en handhaving van gastouderopvang is een extra budget benodigd van € 10.000. Via de Septembercirculaire 2021 (taakmutaties) heeft het Rijk hiervoor budget beschikbaar gesteld.

Versterking dienstverlening sociaal domein Naar aanleiding van het rapport Ongekend onrecht van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) heeft het Rijk besloten dat de dienstverlening van alle onderdelen van de overheid structureel versterkt moeten worden. Als gemeente ontvangen we tijdelijk middelen om hier vorm aan te geven (decembercirculaire 2021). In Papendrecht betrekken we deze middele, groot € 133.000, bij de uitvoering van het Kompas Sociaal Domein 2021-2024 en de opdracht Gezamenlijk transformeren die is gegeven aan de GRS en Sterk Papendrecht. Aanpak energiearmoede

17

Het Rijk heeft een specifieke uitkering van € 185.000 verstrekt voor aanpak energiearmoede. Deze middelen zijn onder de voorwaarde verstrekt dat het besteed wordt aan ondersteuning van huishoudens (huurders en eigenaar bewoners) met een laag besteedbaar inkomen die te maken hebben met hoge energielasten als gevolg van gestegen energieprijzen in combinatie met de lagere energetische kwaliteit van de woningen. Hierbij wordt deze specifieke uitkering in de begroting 2022 verwerkt. Duurzaamheidsagenda Met de vaststelling van de jaarstukken 2020 is voor het programma duurzaamheid € 180.000 overgeheveld naar 2021 voor het uitvoeren van maatregelen ten behoeve van CO2-reductie in de gemeentelijke organisatie. Bij de 2e Concernrapportage 2021 is € 123.000 teruggestort in de algemene reserve om dit bedrag beschikbaar te houden voor verduurzamen gemeentelijke organisatie voor 2022 e.v. Voor 2022 wordt gevraagd hiervan € 90.000 beschikbaar te stellen. Uitbreiding energietransitie De gemeentebegroting voorziet niet in middelen om de kosten van extra personeel (€ 100.0000 voor de genoemde werkzaamheden te dekken. In aanvang is eerst beleids- en voorbereidingscapaciteit noodzakelijk. Nadat sprake is van concrete projecten kunnen loonkosten en overhead aan de betreffende projecten toegerekend worden.