20201215 Kompas sociaal domein Papendrecht def.pdf

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Kompas Sociaal Domein Gemeente Papendrecht 2021 - 2024

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Voorwoord Voor u ligt het Kompas Sociaal Domein 2021-2024 van de gemeente Papendrecht. Een plan waar ik blij mee ben. Niet alleen vanwege de inhoud maar ook omdat inwoners en maatschappelijke partners actief met ons hebben meegedacht. We voerden gesprekken om te horen wat zij belangrijk vinden. Het Kompas is daarmee een plan van en voor ons allemaal. Dank voor alle input! Als je door je oogharen kijkt, zie je dat Papendrecht het beste van twee werelden heeft: de voorzieningen van een stad en de sociale cohesie van een dorp. Dat maakt Papendrecht veerkrachtig. Het vormt de basis van een stevig sociaal domein waarop we sinds de decentralisaties hebben kunnen bouwen. Samen met inwoners, maatschappelijke organisaties, omliggende gemeenten en andere partners. Lokaal en in de regio. We zijn trots op wat er nu staat. Omdat we het sociaal domein toekomstbestendig willen maken, denken we nu na over de inzet die daarvoor nodig is. Wij vinden het belangrijk dat Papendrecht een prettig dorp is en blijft om in te wonen, te werken en te ontspannen. Het gaat gelukkig goed met de meeste inwoners van Papendrecht. Er is een sterke onderlinge betrokkenheid en veel problemen vangen we dichtbij huis op. Vrijwilligers en mantelzorgers dragen daar een belangrijk steentje aan bij, samen met sportverenigingen, kerken of buren.

Maar we zien ook dat sommige inwoners het niet redden op eigen kracht of met hun sociale netwerk. Juist voor hen werken we aan een sociaal vangnet. Zodat ook zij de hulp en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. De wereld om ons heen verandert voortdurend. We proberen ons daar zo goed mogelijk op voor te bereiden. Bijvoorbeeld als het gaat om het tekort aan mantelzorgers en de afname van het aantal vrijwilligers. Of als het gaat om de gevolgen van COVID-19 voor het sociaal domein, zowel op de korte als de langere termijn. Zo verwachten we onder meer dat het aantal mensen zonder werk stijgt en dat de problemen door schulden onder onze inwoners zullen toenemen. Kortom, grote inhoudelijke uitdagingen in de tijd die voor ons ligt waarbij ook komt dat de gemeentelijke financiën onder druk staan. In dit Kompas geven wij onze lokale visie op het sociaal domein. Het sluit aan bij de regionale visie die vorig jaar is verschenen. Dit plan is als een kompas: het geeft ons richting en plaatst een stip aan de horizon. Het laat zien waar wij als gemeente Papendrecht de komende jaren mee aan de slag gaan. De praktische uitvoering leggen we vast in uitvoeringsagenda's die we jaarlijks bij kunnen stellen als dat nodig is. Met dit plan laten we als college zien waar wij de komende tijd aan werken om een veerkrachtige gemeente voor onze inwoners te kunnen zijn en te blijven.

Ik hoop dat uw nieuwsgierigheid is gewekt en ik nodig u van harte uit om dit document te lezen.

Corine Verver Coördinerend portefeuillehouder

2

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Wat vindt u waar? Voorwoord.................................................................................2 Samenvatting: Koersen met kompas .....................................5 Koers, samenhang en grip op het sociaal domein .............................................................. 5

1. Inleiding .................................................................................9 Totstandkoming ................................................................................................................. 9 Regionale en lokale visie ................................................................................................... 9 Het plan Sociaal Domein als kompas ................................................................................. 9 Leeswijzer .........................................................................................................................10

2. Waar staan we voor?..........................................................11 Missie ...............................................................................................................................11 Uitgangspunten.................................................................................................................11 1. Uitgaan van de eigen (veer)kracht en de samenleving ..................................................11 3

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

2. Een gezonde keuze staat centraal ................................................................................11 3. Iedereen kan meedoen en werkt naar vermogen ..........................................................11 4. Voorzieningen zijn passend, toegankelijk en dichtbij .....................................................11

3. Wat wil de gemeente Papendrecht bereiken? .................13 Twee maatschappelijke effecten .......................................................................................13 1. Toename welzijn en gezondheid ...................................................................................13 2. Toename van zelfstandigheid, zelfredzaamheid en participatie.....................................13 Vier ontwikkellijnen naar de toekomst ...............................................................................14 Ontwikkellijn 1: intensivering transformatie binnen het sociaal domein ....................14 Ontwikkellijn 2: Doorbouwen op de stevige sociale basis ..................................................17 Ontwikkellijn 3: Preventief werken.....................................................................................20 Ontwikkellijn 4: Iedereen kan meedoen.............................................................................22

4. Het budget ...........................................................................26 5. Monitoring ...........................................................................27 6. Samenhang met andere beleidsterreinen ........................27 Regionale visie sociaal domein .........................................................................................27 Sport, cultuur, onderwijs, gezondheid, wonen, economie en veiligheid .............................27 Omgevingsvisie ................................................................................................................28

7. Het vervolg ..........................................................................28 Bijlage: Opzet uitvoeringsagenda Sociaal Domein .............29 Programmabegroting 2021: taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie ...................29 Programmabegroting 2021: taakveld 6.2 Wijkteams .........................................................30 Programmabegroting 2021: taakveld 6.3 Inkomensregelingen ..........................................31 Programmabegroting 2021: taakveld ……. .......................................................................31 Het budget ........................................................................................................................32 Monitoring .........................................................................................................................32 Samenhang met andere beleidsterreinen .........................................................................32

4

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Samenvatting: Koersen met kompas Deze samenvatting beschrijft de visie op het sociaal domein van de gemeente Papendrecht. Deze visie is bedoeld als een kompas en sluit aan op de regionale visie. Het geeft aan waar de gemeente de komende jaren extra aandacht aan wil besteden. Om er zo voor te zorgen dat hulp en ondersteuning aan inwoners die dit het hardst nodig hebben van goede kwaliteit blijft en betaalbaar blijft.

Koers, samenhang en grip op het sociaal domein Iedereen kan in een kwetsbare positie terechtkomen en een vorm van ondersteuning nodig hebben uit het sociaal domein. Het sociaal domein is breed en veelomvattend. Het bestaat uit inspanningen die de gemeente verricht voortvloeiend uit de Participatiewet, Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en Wet Inburgering. Dit visiedocument bepaalt de koers, samenhang en grip op het sociaal domein voor de komende jaren in de gemeente Papendrecht. Met deze visie leggen wij actief de verbinding tussen alle onderdelen die deel uit maken van het sociaal domein en maken we de verbinding met samenhangende beleidsterreinen. Na vaststelling van het visiedocument volgt jaarlijks een uitvoeringsagenda met concrete acties.

De visie als kompas Missie voor het sociaal domein Een gezond, veilig, sterk, sociaal en inclusief Papendrecht waar alle inwoners de ruimte hebben om mee te doen. Inwoners nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leven, zorgen voor zichzelf en voor elkaar.

Stimuleren en faciliteren

voor zichzelf en anderen te zorgen en hun verantwoordelijkheid te nemen. Aan de andere kant zorgen we voor de benodigde ondersteuning waardoor inwoners zoveel mogelijk zelfstandig kunnen wonen en meedoen. De laatste jaren hebben we hiernaast een extra opgave gekregen. Als gemeente moeten we ervoor zorgen dat we het slimmer en doelmatiger doen om het ook in de toekomst financieel de benodigde ondersteuning te kunnen blijven bieden.

Uitgangspunten Bij de inrichting van het sociaal domein in Papendrecht hanteren wij de volgende uitgangspunten:  Wij gaan uit van de eigen (veer)kracht van onze inwoners en die van de samenleving in zijn geheel.  Wij zetten de gezonde keuze centraal.  Wij werken aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen en naar vermogen werkt.  Wij faciliteren dat de voorzieningen in Papendrecht passend, toegankelijk en dichtbij zijn.

Maatschappelijke effecten De gemeente wil haar taken vervullen binnen de wettelijke en financiële kaders van de gemeentelijke begroting én op een manier die aansluit bij de ondersteuningsbehoefte van onze inwoners. We streven hierbij twee effecten na:  Toename welzijn en gezondheid: risico's verlagen om in de problemen te komen en in een vroeg stadium signaleren en ondersteunen. Hiermee willen we de inzet van duurdere hulp voorkomen.  Toename van zelfstandigheid, zelfredzaamheid en participatie bij onze inwoners. Om deze effecten te bereiken werken we samen met onze inwoners, maatschappelijke partners, omliggende gemeenten en verbonden partijen.

De gemeente Papendrecht werkt op twee manieren aan het sociaal domein. Aan de ene kant stimuleren en faciliteren we inwoners om

5

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Koers Een kompas kent vier windstreken. In onze visie noemen wij deze vier richtingen de ontwikkellijnen. Ze staan voor de vier belangrijkste richtingen die wij de komende jaren willen volgen: 1. Intensiveren transformatie binnen het sociaal domein 2. Doorbouwen op een stevige sociale basis 3. Preventief werken 4. Iedereen kan meedoen

Ontwikkellijn 1: Intensivering transformatie binnen het sociaal domein De eerste ontwikkellijn wordt de meest koersbepalende lijn voor de komende jaren. Daarbij zijn onze doelen: 1. een zorgzame samenleving waarin mensen naar elkaar omkijken en waar nodig steun krijgen; 2. zorg en ondersteuning voor inwoners die zoveel mogelijk aansluiten op hun persoonlijke (thuis)situatie en de mogelijkheden van hun sociaal netwerk; 3. een stelsel dat zowel minder complex als financieel houdbaar is. We zetten meer in op het passend maken van het standaard aanbod, zodat er minder vaak een duurdere maatwerkvoorziening moet worden ingezet. Nog meer dan voorheen proberen we waar mogelijk het eigenaarschap en de regie voor de oplossingen bij de inwoners en hun netwerk te laten liggen. We stoppen met maatregelen die onvoldoende bijdragen aan preventief werken en het oplossen van problemen. Om het sociaal domein financieel houdbaar te houden, sturen we op kostenbewustzijn en monitoren we actief op kosten en effect. Dat wordt nog sterker dan voorheen leidend voor de keuze welke hulp en ondersteuning we als gemeente bieden. We versterken onze integrale aanpak en zorgen voor actieve afstemming zowel binnen als buiten het gemeentehuis. Betrokken eigenaarschap, helder opdrachtgeverschap en nauwe samenwerking (onder andere met het medisch domein) zijn hierin essentieel.

Daarnaast kiezen we de komende jaren nadrukkelijk voor normalisering, demedicalisering en afbakening van de gemeentelijke ondersteuning. Ons uitgangspunt was en blijft dat we het stelsel zo simpel mogelijk inrichten voor onze inwoners en dat het ook op de lange termijn financieel houdbaar wordt en blijft. De overige drie ontwikkellijnen bouwen voort op de koers die wij de afgelopen jaren reeds zijn ingeslagen. Deze koers heeft ervoor gezorgd dat we in Papendrecht over een solide basis beschikken. Maar ook een solide basis heeft onderhoud en aandacht nodig. Vandaar dat deze ontwikkellijnen ook de komende vier jaar nog onderdeel uit blijven maken van onze visie.

Ontwikkellijn 2: Doorbouwen op een stevige sociale basis We zien de sociale basis die we nu hebben in Papendrecht bijna als vanzelfsprekend. Dat is het echter niet. De sociale basis heeft en houdt, ook in de komende jaren, onze aandacht. We moeten ervoor zorgen dat ondanks veranderende wetten, COVID-19 en maatschappelijke trends en ontwikkelingen het sociaal domein voor onze inwoners het vangnet voor de toekomst kan blijven. Deze ontwikkellijn beschrijft de bouwstenen waar onze sociale basis in Papendrecht op dit moment uit bestaat en waar we aan blijven werken.

Ontwikkellijn 3: Preventief werken Het is belangrijk voor onze inwoners en hun familie dat problemen zoveel mogelijk worden voorkomen, zo klein mogelijk blijven en in een vroeg stadium worden gesignaleerd. Ook de samenleving heeft daar baat bij. We moeten ons wel realiseren dat kostenbesparing door preventie vaak na langere tijd pas zichtbaar wordt en vaak moeilijk te bewijzen is. Belangrijke onderdelen in preventie en vroeg signalering zijn:  Positieve gezondheid  Bevorderen sociale cohesie en verminderen eenzaamheid  Ondersteunen en waarderen vrijwilligers en mantelzorgers

6

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Ontwikkellijn 4: Iedereen kan meedoen De gemeente Papendrecht wil dat iedereen mee kan doen en niemand wordt buitengesloten. Een inclusieve samenleving is een samenleving die naast reguliere oplossingen waar nodig ook oplossingen voor specifieke doelgroepen inzet. Zo kiezen we ervoor om specifiek beleid te voeren op het langer zelfstandig kunnen wonen van ouderen.

Daarnaast zetten we de komende jaren in op de inburgering (statushouders en gezinsmigranten), armoedebestrijding en de aanpak van schulden. Ook de aanpak personen met verward gedrag en de verandering van Beschermd Wonen naar Thuis in de Wijk vormen belangrijke speerpunten in het beleid in de komende vier jaren.

7

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

8

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

1. Inleiding Papendrecht is een dorp met een sterke sociale samenhang. We 'zien om naar elkaar’. Papendrecht kent veel vrijwilligers, mantelzorgers, maatschappelijk betrokken kerken en een rijk verenigingsleven. Er is een breed sportaanbod en een ruime keuze aan sociale en culturele activiteiten. Papendrecht is een ‘gezinsdorp’ waar de bevolkingsopbouw op dit moment in balans is, maar waar de dubbele vergrijzing steeds meer toeneemt. Dit betekent dat de groep ouderen een groter aandeel vormt en daarbij de gemiddelde leeftijd ook toeneemt. Het sociaal domein is sinds de overgang van taken van het Rijk naar gemeenten nog steeds in beweging. Het doel van de decentralisaties was om het sociaal domein te vernieuwen. Van zorgen voor de inwoners, naar ervoor zorgen dat inwoners met de juiste ondersteuning zo veel mogelijk zelfstandig kunnen. Eigen kracht en de kracht van de samenleving staan hierbij voorop. De overheid krijgt steeds meer een ondersteunende in plaats van een verzorgende rol. We zitten nog midden in de transformatie en er zijn genoeg aandachtspunten om het nóg beter te gaan doen. We moeten daarnaast vanwege de oplopende financiële tekorten ook slimmer en doelmatiger werken om de benodigde ondersteuning te kunnen blijven bieden. Toch willen we klaar blijven staan voor onze inwoners, jong en oud.

Dit vraagt erom dat wij veel aandacht blijven besteden aan het sociaal domein en de transformatie van het sociaal domein verder vormgeven. In dit Kompas leest u hoe wij dat willen doen.

Totstandkoming Wij vinden het gesprek met onze inwoners en partners belangrijk. In 2019 hebben we bijeenkomsten gehouden om specifieke informatie voor het Kompas op te halen. We spraken met inwoners, mantelzorgers, vrijwilligers en maatschappelijke partners over thema's als armoede, samenwerken, domeinoverstijgend werken, positieve gezondheid,

mantelzorg en vrijwilligerswerk. Informatie, gedachten en ideeën werden gedeeld en uitgewisseld. Dit leverde veel nuttige informatie op voor ons nieuwe Kompas Sociaal Domein en heeft bijgedragen aan het bepalen van de richting voor de komende jaren. En we blijven de spreekwoordelijke 'vinger aan de pols houden' bij onze inwoners en partners; dat is sinds de uitbraak van de coronapandemie alleen maar versterkt. Zo richtten we het Corona Steunpunt Papendrecht op en voeren we gesprekken om de gevolgen van (maatregelen rondom) COVID-19 scherp in de gaten te houden.

Regionale en lokale visie In juni 2019 verscheen de regionale visie Sociaal Domein Drechtsteden 'Iedereen een zelfstandig & volwaardig bestaan'. Hierin staat omschreven hoe wij met de andere gemeenten op onderdelen in het sociaal domein in samenhang en overstijgend willen samenwerken. Uitgangspunt van de regionale visie is: ‘Alle inwoners van de Drechtsteden kunnen zelfstandig en volwaardig leven, werken, wonen en meedoen. Waar dat niet lukt, helpen we die mogelijkheden vergroten’. De regionale visie geeft vooral invulling aan de kaders die de verschillende wetten in het sociaal domein bieden voor de taken die we regionaal uitvoeren. Om de transformatie van het sociaal domein verder in te vullen op lokaal niveau en om lokaal accenten te kunnen leggen die specifiek voor Papendrecht gelden, heeft de gemeente dit Kompas opgesteld. Het Kompas bouwt voort op de regionale visie.

Het plan Sociaal Domein als kompas Het sociaal domein heeft te maken met verschillende wetten. De onderdelen waarop de wetten betrekking hebben, zijn vaak onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wie niet voldoende geld heeft om zijn kinderen te eten te geven, kan zomaar te maken krijgen met opvoedstress en psychische problemen. En een groot deel van de mensen met schulden heeft moeite met lezen en schrijven.

9

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Leefgebieden lopen vaak ongemerkt in elkaar over. Het is dé uitdaging om het sociaal domein zo in te richten dat schotten wegvallen en de belevingswereld van inwoners centraal staat: integraal (samen)werken dus. Voor de gemeente begint dat met één geïntegreerd plan Sociaal Domein, dat de maatschappelijke vraagstukken en de bijbehorende budgetten in samenhang bekijkt. We stimuleren collectief samenwerken waar dat kan. Dit doen we door individuele signalen en hulpvragen van inwoners aan elkaar te verbinden en door inwoners te betrekken bij vraagstukken. Dit plan geeft net als een kompas de richting aan. Onderweg oriënteren we ons steeds opnieuw en stellen we vast of we nog op de juiste koers liggen. Zo nodig sturen we bij. We volgen een boeiende leerroute waarin we de

kracht van de samenleving ervaren en zien groeien. We zoeken steeds weer naar nieuwe wegen. Niet per se de snelste of de kortste route, maar de weg die ons leidt naar de stip aan de horizon: een sociaal, veerkrachtig Papendrecht en een toekomstbestendig sociaal domein.

Leeswijzer Na deze inleiding volgt hoofdstuk 2 over missie en uitgangspunten van de gemeente Papendrecht, toegespitst op het sociaal domein. Daarna nemen we u in hoofdstuk 3 mee naar de toekomst: welke ontwikkellijnen zien we en wat blijven we de komende jaren 'gewoon' doen. De hoofdstukken 4, 5, 6 en 7 geven de randvoorwaarden weer van de plannen uit de eerdere hoofdstukken.

10

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

2. Waar staan we voor? Missie Een gezond, veilig, sterk, sociaal en inclusief Papendrecht waar alle inwoners de ruimte hebben om mee te doen. Inwoners nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leven, zorgen voor zichzelf en voor elkaar.

Uitgangspunten 1. Uitgaan van de eigen (veer)kracht en de samenleving Eigen (veer)kracht is ieders vermogen om zijn of haar eigen leven vorm te geven en problemen te voorkomen en op te lossen. Veerkrachtige mensen voeren de regie over hun leven. Veel inwoners zijn daartoe prima in staat. Als gemeente ondersteunen we inwoners die (tijdelijk) niet of niet volledig hun eigen kracht kunnen inzetten. Bij het bepalen van de ondersteuning kijken we nadrukkelijk naar wat iemand nog wel kan en wat de behoefte is. Daarnaast zorgen we voor een zo optimaal mogelijk samenspel tussen de zorg die professionals leveren (formele zorg) en de zorg door familie, vrienden, buren of vrijwilligers (informele zorg). Door de sterke sociale cohesie (de samenredzaamheid) in Papendrecht vangen we dicht bij huis veel problemen op en signaleren we tijdig. Onder meer vrijwilligers, mantelzorgers, sportverenigingen, kerken en buren spelen daarbij een belangrijke rol.

2. Een gezonde keuze staat centraal Niemand kan anderen dwingen om gezond te eten, te bewegen of duurzaam te leven. Wel kunnen we er als gemeente voor zorgen dat gezondere keuzes makkelijker te maken zijn. Hierbij staan gezonde voeding, bewegen,

In dit hoofdstuk beschrijven we waar de gemeente Papendrecht voor staat en vanuit welke missie en uitgangspunten wij werken.

sporten, een (groene) gezonde omgeving en betere zorg centraal. Van het vroegere denken in termen van ziekte, zorg en afhankelijkheid maken we de omslag naar een brede blik op gezondheid met meer focus op preventie en gezonde leefstijl.

3. Iedereen kan meedoen en werkt naar vermogen Als gemeente willen we een samenleving creëren waarin iedereen kan meedoen. De mate waarin iemand meedoet, mag iedereen zelf bepalen (tenzij er sprake is van een bijstandsuitkering). Dat past immers bij regie over je eigen leven voeren. Wel stimuleren we dat alle inwoners zoveel mogelijk meedoen voor een actief en sociaal Papendrecht. We verwachten dat inwoners werken naar vermogen. Wat 'werk' inhoudt, hangt af van iemands omstandigheden. Dat kan betaald werk zijn (fulltime of parttime), onderwijs volgen, vrijwilligerswerk verrichten of mantelzorg verlenen. Betaald werk gaat in principe voor onbetaald werk. Als een inwoner (tijdelijk) niet in zijn eigen levensonderhoud kan voorzien, zorgen wij voor een vangnet.

4. Voorzieningen zijn passend, toegankelijk en dichtbij Belangrijk is dat inwoners passende ondersteuning krijgen. Wat passend is, hangt af van de situatie. Kwaliteit, integraliteit (waarbij we kijken naar het gehele huishouden) en snel kunnen handelen zijn hierbij

11

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

belangrijke ingrediënten. Daarnaast leveren we een standaard maar passend aanbod waar mogelijk en bieden we maatwerk waar nodig. Voorzieningen in het 'voorliggend veld' zijn vrij toegankelijk waaronder informatie en advies over specialistische voorzieningen. Om gebruik te maken van een specialistische voorziening is een indicatie nodig. De voorzieningen zelf worden bij voorkeur in de eigen omgeving geboden. Als de dichtbij gelegen voorzieningen niet passend zijn, dan wordt verder in de regio of zelfs landelijk gekeken naar passende voorzieningen. De gemeentelijke voorzieningen werken nauw samen met andere voorzieningen in de wijk zoals scholen, huisartsen, wijkagenten en (sport)verengingen. Zij zijn als het ware de ogen en oren van de wijk. We zijn ons ervan bewust dat er inwoners zijn die niet uit zichzelf aan de bel trekken als ze ondersteuning nodig hebben. We gaan er dan op af en treden op, om te voorkomen dat het mis gaat.

12

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

3. Wat wil de gemeente Papendrecht bereiken? De gemeente Papendrecht wil haar taken vervullen binnen de wettelijke en financiële kaders van de gemeentelijke begroting én op een manier die aansluit bij de ondersteuningsbehoefte van de inwoners. Dat wil niet zeggen dat we iedere vraag inwilligen. De ondersteuning die we bieden op hulpvragen, is altijd passend. De inzet die wij kiezen, moet effect hebben in de samenleving. Dat noemen we ‘maatschappelijk effect’. Welke effecten de gemeente wil bereiken en hoe, leest u in dit hoofdstuk.

Twee maatschappelijke effecten De wettelijke kaders geven ons de richting aan. De gemeente heeft de opdracht om te werken aan zelfstandigheid, zelfredzaamheid en participatie van haar inwoners. Dit doen we door sociale samenhang te stimuleren en collectieve en individuele ondersteuning aan inwoners te bieden. Dit is een brede opdracht, die zich uitstrekt van het bevorderen van het algemene welzijn van inwoners tot individuele ondersteuning bij problemen. Voor het sociaal domein binnen de gemeente Papendrecht vertalen we dit naar twee maatschappelijke effecten.

1. Toename welzijn en gezondheid Samen met inwoners, vrijwilligers, mantelzorgers en professionals binnen onze gemeente gaan we niet alleen aan de slag om mensen te ondersteunen bij het oplossen of verkleinen van hun problemen. We willen het liefst dat inwoners niet in de problemen komen. Nu weten we dat dit niet realistisch is. Maar we zetten ons wel in voor het verlagen van risico's dat inwoners in (grote) problemen komen. Want voorkomen is immers beter dan genezen. De basis hiervoor ligt bij de samenleving zelf. Inwoners, buurten, kerken, verenigingen, vrijwilligersorganisaties en andere clubs: samen dragen zij bij aan het welzijn en de gezondheid van inwoners. De gemeente is blij met deze sociale basis. Het is belangrijk dat deze basis in stand blijft en dat iedereen mee kan doen. Daarom investeren we in de eigen kracht en ontmoetingsmogelijkheden. Daarnaast moeten signalen tijdig op de goede plek terechtkomen om problemen vroegtijdig aan te pakken.

2. Toename van zelfstandigheid, zelfredzaamheid en participatie Onze inzet is erop gericht dat inwoners zo zelfstandig mogelijk kunnen meedoen aan de samenleving. Dat geldt voor iedereen: mensen met en zonder beperking, jonge en oudere mensen, mensen met en zonder werk, mensen met en zonder kinderen, et cetera. De ondersteuning die we bieden heeft steeds als doel: de zelfstandigheid en zelfredzaamheid bevorderen om mee te doen aan de samenleving. Maar we weten ook dat niet iedereen zichzelf kan redden. Waar hulp uit het netwerk niet genoeg is, is professionele hulp beschikbaar. Om dit maatschappelijk effect te bereiken, werken we samen met maatschappelijke partners, omliggende gemeenten en onze verbonden partijen. Alleen kunnen we dit niet. Regionaal gebeurt er al veel om dit effect te bereiken. Wij sluiten hier met onze lokale inzet op aan.

13

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Vier ontwikkellijnen naar de toekomst Nu we onze visie helder hebben en weten welke effecten belangrijk zijn voor de gemeente Papendrecht, rest de vraag op welke manier wij de door ons gewenste maatschappelijke effecten willen vergroten. Dat doen we aan de hand van vier richtingen. Wij noemen dat ontwikkellijnen: 1. Intensiveren transformatie binnen het sociaal domein 2. Doorbouwen op een stevige sociale basis 3. Preventief werken 4. Iedereen kan meedoen De eerste ontwikkellijn wordt de meest koersbepalende lijn voor de komende jaren. De andere drie ontwikkellijnen bouwen voort op de koers die wij al sinds de decentralisaties in 2015 zijn ingeslagen. Deze koers heeft ervoor gezorgd dat we in Papendrecht over een solide basis beschikken. Maar ook een solide basis heeft onderhoud en aandacht nodig. Vandaar dat deze ontwikkellijnen ook de komende vier jaar nog onderdeel uit blijven maken van onze visie. Daarmee verdiepen we de ingezette koers en scheppen we de juiste randvoorwaarden. Daarmee is dit college, maar ook het toekomstige college voorbereid op de toekomst. Per ontwikkellijn schetsen wij welke activiteiten we ondernemen, die passen bij onze wettelijke verplichtingen, de regionale visie en de programmabegroting. Op deze manier verbinden we alle beleidsdocumenten tot één richtinggevend kader. De vier ontwikkellijnen werken we in onderstaande paragraaf verder uit.

Ontwikkellijn 1: intensivering transformatie binnen het sociaal domein De transformatie is jaren geleden gestart, maar nog lang niet afgerond. De transformatie vraagt een andere manier van werken en een mentaliteitsverandering van iedereen, het is een proces van jaren. Ook de komende jaren zetten we weer stappen. Onze doelen van de transformatie in het sociaal domein zijn:

1. een zorgzame samenleving waarin mensen naar elkaar omkijken en waar nodig steun krijgen; 2. zorg en ondersteuning voor inwoners die zoveel mogelijk aansluiten op hun persoonlijke (thuis)situatie en de mogelijkheden van hun sociaal netwerk; 3. een stelsel dat zowel minder complex als financieel houdbaar is. We zijn ons ervan bewust dat we als gemeente niet de enige speler zijn binnen het sociaal domein en bij de transformatie daarvan. Dat willen en kunnen we ook niet. Dat geldt ook voor veel maatschappelijke partners en daarom is samenwerken erg belangrijk. Maatschappelijke partners kennen we in allerlei vormen. Van betrokken inwoners, vrijwilligersorganisaties en huisartsen tot Sterk Papendrecht, de Sociale Dienst Drechtsteden, zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Met verschillende maatschappelijke partners hebben we contractuele afspraken, met andere partners werken we informeel samen. We vertrouwen erop dat maatschappelijke partners zich verantwoordelijk voelen en gezamenlijk werken aan een zorgzame samenleving. Want samen staan we sterk. In deze ontwikkellijn omschrijven we onderdelen van de transformatie die dwars door de andere drie ontwikkellijnen lopen. Werken aan een passende oplossing We denken mee vanuit de vraag en de reële behoefte van de inwoner(s). Ook in de organisatie achter de schermen houden wij het perspectief van de inwoner voor ogen.

We leveren een standaard, passend aanbod waar mogelijk en bieden maatwerk waar nodig. Als dat mogelijk is, ligt de regie bij het zoeken naar oplossingen bij de inwoners en hun omgeving. Inwoners komen namelijk vaak zelf tot creatieve oplossingen voor hun problemen. We streven altijd naar oplossingen die uitgaan van (het herstel van) mogelijkheden van inwoners en oplossingen die zo dicht mogelijk liggen bij hun ‘normale’ leven. In samenwerking met inwoners, informele ondersteuning en partners bekijken we de lokale sociale behoefte en bouwen we met elkaar verder aan de sociale basis, zodat we zoals hierboven aangestipt passende standaardoplossingen kunnen bieden en maatwerk waar nodig. We blijven in gesprek

14

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

met onze inwoners en partners om te weten wat er bij hen speelt en leeft. Hulp uit het netwerk We willen dat mensen omkijken naar elkaar en verwachten van het sociaal netwerk dat zij dit ook daadwerkelijk doet. Anders wordt het sociaal domein onbetaalbaar. Daarnaast verwachten we een toenemend personeelstekort in de zorg. Als het netwerk de benodigde ondersteuning niet zelf of maar voor een deel kan leveren dan ondersteunen we het netwerk. Dat kan door te bekijken hoe het netwerk uitgebreid of versterkt kan worden en indien nodig met professionele hulp te ondersteunen. Zoals ook bleek uit het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau 'Sociaal domein op koers?' moeten we op dit punt wel realistische verwachtingen hanteren. Soms kan er geen netwerk ingezet worden, simpelweg door het ontbreken daarvan. Of er zijn grenzen waar we tegenaan lopen, zoals vraagverlegenheid van mensen die hulp nodig hebben, de beperkte mogelijkheden van het netwerk of overbelasting van reeds aanwezige mantelzorgers. Integrale aanpak en afstemming Vraagstukken hebben een integrale aanpak en afstemming nodig. Zowel binnen als buiten het gemeentehuis. Binnen het domein en domein overstijgend. Zeker nu preventie een grote rol speelt, zijn onder meer cultuur, sport, volksgezondheid en wonen heel belangrijk. We zorgen voor samenhang en afstemming tussen deze beleidsvelden.

Daarnaast verwachten wij van onze partners dat zij voor elke hulpvrager integraal werken en ons informeren als zij daarbij tegen zaken aanlopen die het integraal werken belemmeren. Dit is vooral belangrijk bij multi-problematiek en het tegengaan van problemen van generatie op generatie. Een gerichte gezinsbrede aanpak die perspectief biedt, is dan nodig. Afhankelijk van de problemen moet op verschillende gebieden zorg en ondersteuning worden geboden zoals schuldhulpverlening, jeugdhulp, het behouden of verkrijgen van werk, onderwijs, de woonsituatie, veiligheid en (geestelijke) gezondheid. Actief eropaf (outreachend werken) Outreachend werken is meer dan simpel 'eropaf'. Deze manier van werken vraagt

professionals die zelfverzekerd naar voren treden midden in de leefwereld van diegenen die ze willen bereiken. Daarbij gaat het om inwoners die te maken hebben met meervoudige en complexe problematiek, waaronder verslaving, psychiatrische en verstandelijke beperkingen, armoede, schulden, depressie, vervuiling, dementie, sociaal isolement en vereenzaming. Het gaat vaak om een combinatie van psychosociale en sociaaleconomische problematiek. Het gaat om mensen die ook wel aangeduid worden als ‘zorgmijders’ omdat ze zorg uit de weg gaan. Het gaat ook om ‘zorgmissers’ die niet weten waar ze de zorg kunnen halen. Hun leefsituatie maakt dat zij niet of nauwelijks in beeld komen bij de reguliere hulpverlening. Vaak worden problemen pas zichtbaar als de situatie escaleert of als buurtbewoners overlast ervaren. Outreachend werken is nodig om escalatie te voorkomen door zo vroeg mogelijk problemen op te sporen en in te grijpen. Het kan bovendien de belangen van buurtbewoners dienen die een overlastsituatie niet langer kunnen verdragen. Deze manier van werken vraagt per situatie en iedere keer opnieuw een zorgvuldige afweging om wel of niet te handelen en in welke mate. Aan de ene kant speelt de bemoeienis met iemands leven, aan de andere kant is het de vraag of het gerechtvaardigd is om niets te doen, ook met het oog op de belangen van familieleden en buurtbewoners.

Betrokken eigenaarschap We koesteren de samenwerkingsverbanden die we met andere gemeenten hebben om te zorgen voor goede zorg en ondersteuning aan onze inwoners. In dit kader geven wij invulling aan eigenaarschap wat betreft onze verbonden partijen. Binnen het sociaal domein gaat het om de Dienst Gezondheid & Jeugd, Drechtwerk, Serviceorganisatie Jeugd en de Sociale Dienst Drechtsteden. De komende periode vinden aanpassingen plaats in samenwerkingsverbanden en governance. Onder meer op het niveau van de Drechtsteden en Zuid-Holland Zuid. Onze inzet is erop gericht dat de aanpassingen de belangen van Papendrecht dienen. In het verlengde van deze samenwerkingsverbanden gaan we ook nadrukkelijker het gesprek voeren met aanbieders die actief zijn in Papendrecht, maar die een contract hebben

15

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

met de Sociale Dienst Drechtsteden en de Serviceorganisatie Jeugd. Het voornaamste doel daarbij is vooral om meer zicht te krijgen op wat er lokaal gebeurt. Tegelijkertijd willen wij actief regie voeren en samen met onze maatschappelijke partners zoeken naar lokale oplossingen voor de vraagstukken die spelen. Goed opdrachtgeverschap Bij maatschappelijke partners waarmee wij contracten afsluiten en die wij subsidiëren geven wij invulling aan het begrip ‘goed opdrachtgeverschap’. Wij geven duidelijkheid over wat de opdracht precies inhoudt, wat de kaders zijn, waar prioriteiten liggen, waarop gestuurd wordt en waarover verantwoording moet worden afgelegd. Als leidraad hanteren we de 'Norm voor goed opdrachtgeverschap' van de VNG. Zo werken we met Sterk Papendrecht aan prestatiegerichte subsidieafspraken en strategisch partnerschap. Van gecontracteerde en gesubsidieerde organisaties verwachten wij omgekeerd dat zij invulling geven aan goed opdrachtnemerschap. Hieronder verstaan wij dat verantwoording en rekenschap worden afgelegd over de geleverde inzet, keuzes in prioritering van acties en behaalde resultaten. Samenwerking met het medisch domein Samen met Sterk Papendrecht, zorgaanbieders, huisartsen, Sociale Dienst Drechtsteden en andere gelieerde instellingen werken we aan een stevige verbinding tussen het sociaal en medisch domein.

Huisartsen spelen hierbij een belangrijke rol, met name in de signalering van problemen, naar de juiste plek verwijzen van inwoners met hulpvragen en ondersteuning bieden om problemen op te lossen. Dit alles kan via de huisarts zelf lopen maar ook via korte lijnen met bijvoorbeeld wijkverpleegkundige, de casemanager dementie, de praktijkondersteuner GGZ en de inzet van Sterk Papendrecht. Als gemeente zorgen we zelf met name voor goede verbindingen met de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. Leren en innoveren We blijven leren. Dit doen we door te kijken naar en te leren van andere gemeenten en bewezen effectieve methodieken. We passen werkzame onderdelen uit deze interventies toe als deze aansluiten bij de context van onze

gemeente. We bekijken kritisch waar we kunnen verbeteren door met regelmaat te reflecteren en te evalueren. Naast leren, stimuleren we ook innovatie en creativiteit. We bekijken nadrukkelijker hoe we kunnen werken vanuit de bedoeling en kunnen soms afwijken van regels of werkwijzen wanneer dat beter past in bepaalde situaties. Om innovatie te stimuleren streven we naar langdurige samenwerkingsrelaties op basis van strategisch partnerschap. Daarnaast zijn we ook op dit vlak alert op goede voorbeelden elders en mogelijkheden voor productinnovatie. Ook stimuleren we nieuwe initiatieven uit de samenleving. Innovatie vraagt ook om verdere ontschotting, zowel inhoudelijk als financieel. Dat laatste betekent dat we binnen het sociaal domein financieel integraal werken door creatief om te gaan met de beschikbare budgetten op de verschillende onderdelen. Normalisering, demedicalisering en afbakening gemeentelijke ondersteuning Als gemeente gaan we in gesprek met de samenleving over normalisering, demedicalisering en de afbakening van de gemeentelijke dienstverlening. De verantwoordelijkheid voor een probleem, het oplossen daarvan of het leren omgaan met een probleem leggen we in eerste instantie neer waar deze hoort. Dit houdt in dat de volwassene, de ouders en het gezin zelf primair verantwoordelijk zijn, tenzij zij deze verantwoordelijkheid niet kunnen dragen.

Normaliseren houdt ook in dat het normaal is om elkaar te helpen en dat partners ook hun verantwoordelijkheid nemen. Daarnaast willen we niet dat in een reflex op problemen altijd hulp ingezet wordt, omdat het aanbod er nu eenmaal is. Als wel hulp wordt ingezet moet deze zich zo snel als mogelijk richten op het normaliseren van de situatie. Dit betekent dat hulp wordt afgebouwd zodra de hulpvrager op eigen kracht verder kan, eventueel met ondersteuning van zijn of haar netwerk. Als ondersteuning vanwege langdurige en chronische problemen nodig blijft, vindt deze ondersteuning zo veel mogelijk in de eigen omgeving plaats. Als het gaat om demedicalisering is het verstandig om oplossingen voor problemen niet alleen te zoeken in de medische hoek. Laten we ook kijken naar andere opties. Sommige

16

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

problemen blijken (later) niet medisch van aard te zijn. Ze zijn op te lossen door een gezonde leefstijl of te voorkomen door inzet uit het sociaal domein. Centraal staat een betekenisvol leven van mensen in plaats van de ziekten en beperkingen. Voor wat betreft de afbakening van de gemeentelijke ondersteuning moeten we tot slot binnen de gemeente en met maatschappelijke partners in gesprek over de vraag wie waarvoor verantwoordelijk is. Wet- en regelgeving is hierbij leidend. Op onze gemeentelijke rol blijven we kritisch en zijn we aanspreekbaar. Omgekeerd spreken wij ook anderen aan op hun rol. Een stelsel dat zowel minder complex als financieel houdbaar is Het uitgangspunt van de decentralisaties was en blijft dat we het stelsel zo simpel mogelijk inrichten voor inwoners. In de praktijk blijkt dit vooralsnog lastig. Mede omdat we te maken hebben met verschillende samenwerkingsverbanden. Daar waar het mogelijk is, versimpelen we de route voor inwoners en maken we het minder bureaucratisch. Procedures en protocollen dragen bij aan resultaten. We richten ons op

het toevoegen van maatschappelijke waarde. We handelen waar mogelijk pragmatisch en spelen in op de praktijk. Met alle ontwikkelingen die op ons afkomen en de tekorten in het sociaal domein, moeten we meer dan ooit keuzes maken om de beschikbare financiën zo effectief mogelijk in te zetten. Op die manier kunnen we de inwoners blijven bereiken die ons het meeste nodig hebben. Dat laatste doen we door preventief te werken, de regionale en lokale ondersteuning beter op elkaar af te stemmen, budgetbewust te werken en integraal te kijken naar de beschikbare budgetten binnen het sociaal domein. Maar ook door te stoppen met maatregelen die onvoldoende effect hebben en kritisch te bekijken welke gemeentelijke ondersteuning we aanbieden. Om alles financieel houdbaar te houden sturen we op de kosten en monitoren wij onze inzet.

Ontwikkellijn 2: Doorbouwen op de stevige sociale basis De sociale basis bestaat uit wat inwoners zelf met en voor elkaar doen en uit de meer

17

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

professionele, georganiseerde sociale (geïndiceerde) voorzieningen. Sociale voorzieningen raken aan álle aspecten van het dagelijks leven: ontmoeting, onderwijs, opvoeding, werk, gezondheid, wonen, bewegen, cultuur en veiligheid. De afgelopen jaren is er een stevige sociale basis gelegd voor het welzijn van onze inwoners. Deze sociale basis zorgt voor zelfredzaamheid en samenredzaamheid (dat wil zeggen met hulp van het sociale netwerk) onder onze inwoners via algemene voorzieningen en door preventief te werken. Het zorgt ook voor een vangnet voor inwoners die (tijdelijk) ondersteuning nodig hebben, omdat zij zelf met hun netwerk hun probleem niet kunnen oplossen. We zien de sociale basis bijna als vanzelfsprekend. Dat is het echter niet. Met deze ontwikkellijn willen we dat benadrukken. De sociale basis heeft en houdt, ook in de aankomende jaren, onze aandacht. Wetten en regels veranderen. Nieuwe initiatieven ontstaan. Wij willen openstaan voor inhoudelijke verbeteringen en tegelijkertijd de kosten beheersbaar houden. Ook zijn er trends en ontwikkelingen waarop we moeten inspelen zoals de dubbele vergrijzing en de gevolgen van COVID-19. Verdere versterking van de sociale basis is een continu proces. In de jaarlijkse uitvoeringsagenda's geven we aan wat we voor deze ontwikkellijn doen. Daarbij houden we ook rekening met de inzet via de regionale visie.

Door de grote hoeveelheid aan goede initiatieven en voorzieningen, kunnen we niet de gehele sociale basis in dit Kompas beschrijven. Maar we nemen u in vogelvlucht mee langs de grote bouwstenen waarop die basis anno 2020 stevig staat. Het is dus vooral een beschrijving van wat we nu al doen. Verdere veranderingen in het sociaal domein in de gemeente Papendrecht staan beschreven in de andere ontwikkellijnen onder Preventief werken, Iedereen kan meedoen en onder Intensivering transformatie. Kansrijk opvoeden en opgroeien We willen dat alle kinderen en jongeren in een veilige, sociale en gezonde omgeving opgroeien en zich positief ontwikkelen. Papendrecht heeft veel basisvoorzieningen die hieraan bijdragen, zoals goede onderwijsvoorzieningen, kinderopvang, actieve cultuur- en sportverenigingen en goede huisartsenzorg. Als gemeente dragen we bij

door basisvoorzieningen waar inwoners gebruik van kunnen maken te versterken zoals jeugd- en jongerenwerk Suppord. Of voorlichting waarmee we jonge gezinnen en opvoeders op weg helpen. Zo biedt Sterk Papendrecht eerste opvoedingsondersteuning bij problemen onder meer met de inzet van schoolmaatschappelijk werk. We blijven ons inzetten voor preventieve activiteiten voor de jeugd. Al deze inzet is erop gericht om de algemene gezondheid, optimale opvoeding en brede ontwikkeling van de jeugd te bevorderen. Gelukkig gaat het met heel veel kinderen, jongeren en hun opvoeders goed. Tegelijkertijd moeten we aandacht houden voor kinderen, jongeren en opvoeders waar het (even) niet vanzelf gaat. Ondersteuning bij werk en inkomen Hebben inwoners geen of onvoldoende inkomen en komen zij niet in aanmerking voor een andere uitkering? Dan verstrekt de Sociale Dienst Drechtsteden namens de gemeente een bijstandsuitkering. Met inwoners die een uitkering ontvangen, zoeken we actief naar manieren van meedoen. Manieren die passen bij de betreffende inwoner. Uitgangspunt is dat inwoners stappen zetten naar betaald werk. Dit is echter niet voor iedereen (meteen) mogelijk. Hierom zetten we ons, via de Sociale Dienst Drechtsteden, regionaal in voor mensen met een arbeidsbeperking en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.

Doel is om ook deze inwoners aan een betaalde baan, werkervaringsplek, participatieplek of andere zinvolle dagbesteding te helpen. Minima ondersteunen Voor inwoners met weinig geld is sporten, de aanschaf van een computer of naar de tandarts gaan niet vanzelfsprekend. Inwoners met een laag inkomen ondersteunen we via de Sociale Dienst Drechtsteden met verschillende minimaregelingen. Voorbeelden zijn de Bijzondere Bijstand, het Persoonlijk Minima Budget en de Collectieve Zorgverzekering Drechtsteden. Inwoners kunnen als er sprake is van een urgente financiële nood incidenteel een beroep doen op sociale noodfondsen. Voor kinderen en jongeren hebben wij extra aandacht. Het blijft belangrijk dat deze doelgroep mee kan doen aan maatschappelijke activiteiten op school en in

18

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

hun vrije tijd. Een groot bereik van Stichting Leergeld, zeker bij Papendrechtse ouders met jonge kinderen, is hierbij van groot belang. Via de inzet van deze organisatie zorgen we ervoor dat kinderen voor wie dat niet vanzelfsprekend is, mee kunnen doen met sport, kunst en cultuur. Maatschappelijke ondersteuning bieden Sommige inwoners ervaren problemen bij zelfstandig wonen of bij meedoen aan de

samenleving. De gemeente Papendrecht biedt op grond van de Wmo algemene voorzieningen waar inwoners vrij toegankelijk gebruik van kunnen maken. Denk aan onafhankelijke cliëntondersteuning, maatschappelijk werk en ontmoetingsmogelijkheden zoals 'Koffie met…'. Op die manier kunnen inwoners zo optimaal mogelijk mee doen aan de samenleving en zo lang mogelijk thuis wonen. Veel activiteiten komen voort uit de samenleving, dankzij actieve ouderenbonden, kerken en verenigingen. Als gemeente spelen we hier op in door het verstrekken van subsidies voor voorzieningen voor kwetsbare inwoners. Bijvoorbeeld voor activiteiten die eenzaamheid terugdringen en preventieve ondersteuning bieden. Binnen Sterk Papendrecht zijn professionals actief om via verschillende diensten de zelfredzaamheid van

kwetsbare inwoners te stimuleren, bevorderen en/of behouden. Voorbeelden van diensten zijn onafhankelijke cliëntondersteuning, maatschappelijk werk en sociaal raadsliedenwerk. Om inwoners goed te kunnen helpen, moeten deze diensten laagdrempelig toegankelijk zijn en moet de dienstverlening aansluiten bij de ondersteuningsvragen van inwoners.

Voor inwoners die meer ondersteuning nodig hebben, heeft de Sociale Dienst Drechtsteden contracten afgesloten met aanbieders van hulp bij het huishouden, begeleiding (individueel of in een groep) en met leveranciers van hulpmiddelen. Inwoners kunnen onder voorwaarden een beroep doen op deze voorzieningen, die erop gericht zijn de zelfredzaamheid van kwetsbare inwoners te stimuleren, bevorderen en/of behouden. Door het landelijke Wmo-abonnementstarief, vergrijzing en extramuralisering van zorg (niet in een instelling, maar in de thuissituatie) is het een grote uitdaging om deze voorzieningen betaalbaar te houden. Aanpak laaggeletterdheid Nog te veel mensen hebben moeite met lezen, rekenen en het gebruiken van een computer of smartphone. Om mee te kunnen doen, heb je

19

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

deze vaardigheden wél nodig. Daarom vinden wij als gemeente Papendrecht de aanpak van laaggeletterdheid belangrijk. Hierin volgen we de centrumgemeente Dordrecht. Het is belangrijk dat er een laagdrempelig aanbod is van goede kwaliteit voor iedereen die zijn of haar vaardigheden hierin wil verbeteren. In Papendrecht zelf richten we ons specifiek op het voorkomen van deze problematiek door in het kader van Onderwijsachterstandenbeleid te investeren in taal voor jonge kinderen. Daarnaast besteden we doorlopend aandacht aan begrijpelijke taal in onze dienstverlening. Maatschappelijke opvang en beschermd wonen In samenwerking met centrumgemeente Dordrecht en andere gemeenten in de regio organiseren we de maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Bij maatschappelijke opvang bieden we mensen die dak- of thuisloos zijn of dreigen te worden, een tijdelijke verblijfplek. Zo is daklozenopvang en een vrouwenopvang via de centrumgemeente beschikbaar. Deze opvang biedt naast onderdak zorg, begeleiding en praktische hulp. Via de regionale samenwerking zorgen we ook voor Beschermd Wonen-voorzieningen voor mensen met psychische of psychosociale problematiek wanneer hulp aan huis (begeleid wonen) niet voldoende is. Beschermd wonen is mogelijk in een instelling of wooninitiatief, zoals de locatie van Yulius aan de Zaling in Papendrecht.

In deze instellingen en bij wooninitiatieven krijgen de bewoners intensieve ondersteuning bij de dagelijkse activiteiten. Ook bieden deze locaties een stabiele omgeving, dagelijkse regelmaat en zinvolle dagbesteding. Met ingang van 2022 (naar verwachting) is sprake van de 'doordecentralisatie Beschermd Wonen'. Met deze verandering wordt elke gemeente zelf financieel verantwoordelijk voor Beschermd Wonen. Het is belangrijk dat hierover goede, solidaire afspraken worden gemaakt in de regio. Momenteel werken we aan de ontwikkeling van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis. Op deze verandering gaan we bij ontwikkellijn 3 nader in.

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling Niet voor iedereen is een veilig thuis een garantie. Zeker nu iedereen veel meer thuis is dan normaal kan dit tot problemen leiden. Bij Veilig Thuis kunnen inwoners terecht als zij hulp zoeken of als ze zich zorgen maken over iemand anders. Professionals kunnen er eveneens terecht voor advies. Veilig Thuis Zuid-Holland Zuid is onderdeel van de Dienst Gezondheid en Jeugd en een samenwerking tussen gemeenten in deze regio. Veilig Thuis is er voor advies, hulp en ondersteuning rond huiselijk geweld, ouderenmishandeling en kindermishandeling. De regio heeft het landelijke programma ‘Geweld hoort nergens thuis’ vertaald in een regionaal programma, toegespitst op Zuid-Holland Zuid. Met dit programma willen we huiselijk geweld en kindermishandeling voorkomen, stoppen, terugdringen en de schade beperken. Plegers worden passend aangepakt. Voor het hele gezin wordt steun of hulp georganiseerd die bijdraagt aan herstel en veerkracht. Als gemeente Papendrecht nemen wij deel aan de regionale aanpak.

Ontwikkellijn 3: Preventief werken Het is belangrijk voor inwoners en hun familie dat we ondersteuning bieden bij het voorkomen van problemen. Ook de samenleving heeft daar baat bij. Volgens een rapport van de VNG1 zitten hier drie gedachten achter: 1. Preventie is efficiënter en goedkoper dan achteraf problemen oplossen. 2. In een inclusieve samenleving kunnen alle inwoners meedoen. Preventief werken helpt daarbij. 3. De maatschappij heeft er last van als iemand zich niet volgens de geldende normen gedraagt. De gemeente werkt onder meer samen met inwoners, vrijwilligers, het onderwijs en professionele hulpverleners aan preventie en vroegsignalering. We moeten ons, zo geeft de

1 VNG, Tijdig en doordacht, over preventie bij maatschappelijke

opgaven en de rol van gemeenten, juni 2018

20

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

VNG aan, wel realiseren dat kostenbesparing door preventie soms pas na langere tijd zichtbaar wordt en vaak moeilijk te bewijzen is. Als je een probleem voorkomt, weet je nooit of je investeringen te weinig, te veel of precies goed zijn geweest.2 Tijdens activiteiten kunnen problemen tijdig worden gesignaleerd en kan ervoor gezorgd worden dat de juiste mensen ingeschakeld worden om te ondersteunen. Op die manier hebben de activiteiten een belangrijke preventieve functie en wordt het risico op het moeten inzetten van zwaardere en duurdere voorzieningen verlaagd.

bewegen, alcohol, relaties, pesten en weerbaarheid. Naast onze wettelijke gezondheidstaken stellen we positieve gezondheid centraal. In het nieuwe gezondheidsbeleid, dat recent is vastgesteld, kiezen we voor integraliteit. In de komende jaren koppelen we de taken op het terrein van gezondheid binnen het sociaal en fysiek domein met taken op het vlak van de publieke gezondheid. Zo kunnen er interessante combinaties ontstaan die de effectiviteit van beleid en uitvoering onderling versterken.

Naast de activiteiten die al plaatsvinden, blijven we in gesprek met onze inwoners en maatschappelijke partners om helder in beeld te houden wat we nog meer kunnen doen aan preventie en vroegsignalering. Daarnaast blijven we kritisch op wat we nu doen. Als een aanpak of interventie niet voldoende werkt, dan stoppen we daarmee of voeren we een verbeterd idee door. We kunnen niet alle plannen en initiatieven de revue laten passeren. We lichten er een aantal toe. Positieve gezondheid Als iemand niet gezond is, kan dat een negatief effect hebben op veel levensdomeinen. Daarom is het belangrijk om gezond te leven en in een gezonde omgeving te wonen. Door je fysiek en mentaal goed te voelen, sta je gelukkiger in het leven. En je goed voelen maakt weer dat je beter mee kunt komen op school of werk en in je sociale leven. Sport, beweging en een evenwichtige voeding helpen om je fysiek beter te voelen. In het sociaal domein stimuleren we daarom een gezonde leefstijl. Voorbeelden hiervan zijn de activiteiten Stapjefitter en Gezonde Scholen. Met Stapjefitter zetten we laagdrempelig in op een gezonde leefstijl, diëtetiek, budgetcoaching en het bevorderen van vaardigheden voor het uitvoeren van (vrijwilligers)werk. Door een Gezonde School te zijn, laten scholen zien dat zij in hun lessen regelmatig stil staan bij 'gezondheid' waaronder onderwerpen als voeding,

Sociale cohesie bevorderen en eenzaamheid verminderen Veel inwoners van Papendrecht voelen zich met elkaar verbonden en zien naar elkaar om. Dit noemen we ook wel sociale cohesie. Deze verbondenheid is belangrijk want als mensen elkaar kennen en zich met elkaar verbonden voelen, is de kans groter dat zij rekening willen houden met en zich willen inzetten voor elkaar. Door een goede sociale cohesie snijdt het mes aan twee kanten: je verbonden voelen met je

2 VNG, Tijdig en doordacht, over preventie bij maatschappelijke

opgaven en de rol van gemeenten, juni 2018

21

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

naasten zorgt voor mentale gezondheid en de verbondenheid kan een laagdrempelig vangnet vormen waarin oog is voor elkaar. Toch zijn er inwoners die zich eenzaam voelen. Op dit moment zien we landelijk een toename van eenzame jongeren en ouderen. Door contacten tussen inwoners te bevorderen, willen we ook de eenzaamheid onder inwoners verminderen en waar kan voorkomen. Het is belangrijk dat er voldoende plekken zijn waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Wij stimuleren daarom participatie in de wijken en bewonersinitiatieven die gericht zijn op ontmoeting. Het platform 'PuurPapendrecht, inwoners vinden en verbinden' kan daarbij ondersteunend zijn. Daarnaast streven we zoveel mogelijk naar gemengde woonwijken waar wonen, werken en voorzieningen samenkomen. Dit zorgt voor een aangename woonomgeving, waarin inwoners meer bewegen en elkaar ontmoeten.3 Ondersteuning en waardering voor mantelzorgers We voorzien een groeiende behoefte aan mantelzorg vooral door de vergrijzing en een toenemend tekort aan zorgpersoneel. Daarnaast zien we dat bij een deel van de mantelzorgers een groot risico bestaat op overbelasting. In nauwe samenwerking met Sterk Papendrecht en andere maatschappelijke partners zetten we in op het vinden, versterken, verlichten (indien nodig), verbinden en verblijden (waarderen) van mantelzorgers.

Zo ondersteunt de gemeente bijvoorbeeld de week van de jonge mantelzorger en de organisatie van de Mantelzorg Verwenweek, waarbinnen ook de jaarlijkse mantelzorgwaardering plaatsvindt. Voor informatie, advies en ondersteuning kunnen mantelzorgers terecht bij de mantelzorgconsulenten van Sterk Papendrecht. In regionaal verband sturen we erop dat de respijtzorg nog beter gaat aansluiten bij de behoefte van de zorgbehoevende en de mantelzorger dan nu het geval is. Naast de ondersteuning en waardering voor de huidige mantelzorgers, blijven we het belang van mantelzorg onder de aandacht brengen en stimuleren we mantelzorg zoveel mogelijk.

Ondersteuning en waardering voor vrijwilligers De sociale cohesie die Papendrecht kenmerkt, mede dankzij haar vrijwilligers, willen we graag behouden. We stimuleren daarom vrijwilligerswerk. Helaas zien we dat het soms moeilijk is om aan vrijwilligers te komen. Ook zien we de ontwikkeling dat vrijwilligers liever eenmalige of kortdurende klussen oppakken dan zich wekelijks op een vast moment in te zetten. Om de vrijwilligers(organisaties) te ondersteunen en de vrijwilligers te waarderen, is er het Vrijwilligerspunt Papendrecht. Samen met het Vrijwilligerspunt zetten we ons in om vrijwilligers en organisaties zodanig te ondersteunen dat iedereen die vrijwilligerswerk doet, dat op een goede manier kan doen. Dat doen we door te informeren, adviseren, versterken, verbinden en waarderen met als doel: samen bijdragen aan een mooi, actief en sociaal Papendrecht.

Ontwikkellijn 4: Iedereen kan meedoen We gaan in ons beleid uit van zelfredzaamheid, maar we weten ook dat er grenzen zitten aan de eigen kracht van onze inwoners. We weten dat niet alle problemen te voorkomen of op te lossen zijn, dat ouderdom gebreken met zich meebrengt en dat er mensen zijn die in hun leven te maken hebben met een beperking. Dat inwoners (tijdelijk) een steuntje in de rug nodig kunnen hebben. Bijvoorbeeld omdat ze kwetsbaar zijn, een ontwikkelachterstand hebben, in armoede of schulden leven. Iedereen kan in een kwetsbare positie terechtkomen. De gemeente ondersteunt kwetsbare inwoners waar het nodig is, zodat iedereen op zijn eigen manier kan meedoen. Hiervoor werken we samen met inwoners en partners, aan een gemeenschap, waarbij inwoners indien nodig tijdige en juiste ondersteuning krijgen. Bijvoorbeeld op het gebied van werk, inkomen, maatschappelijke ondersteuning, opvoeden en opgroeien.

3 Uit: Omgevingsvisie Papendrecht 2020

22

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

Als gemeente voeren we een inclusief beleid. Inclusief beleid is alert op alle uitsluitingsgronden: leeftijd, gender, seksuele voorkeur, beperking, etniciteit en religie. Iedereen kan meedoen en niemand wordt buitengesloten. Wij ondersteunen

VN-verdrag: algemeen waar mogelijk, specifiek waar nodig.

voorzieningen en initiatieven voor specifieke groepen als dit in het belang is van die groep. Bijvoorbeeld omdat we ze anders niet kunnen bereiken en/of niet goed kunnen voldoen aan hun behoefte. Denk hierbij aan voorzieningen als ouderenbonden, het Odensehuis of aangepast sporten. We volgen hier ook het

vallen mensen buiten de groep en worden ze stelselmatig genegeerd. De gemeente Papendrecht wil dat alle inwoners mee kunnen doen en dat niemand wordt buitengesloten. Een inclusieve samenleving is een samenleving die reguliere oplossingen inzet, maar ook oplossingen voor specifieke

Een inclusieve samenleving Bij een groep horen is fijn. Samen sta je sterker en voel je je verbonden. Maar soms

23

Kompas Sociaal Domein Papendrecht

doelgroepen. We beseffen dat het soms nodig is om specifiek beleid te voeren. We zetten dit alleen in naar aanleiding van meerdere signalen uit de samenleving. Zo kiezen we ervoor om specifiek beleid te voeren op langer zelfstandig wonen door ouderen. Duurzame integratie en participatie van statushouders Van de provincie krijgt de gemeente Papendrecht een jaarlijkse taakstelling opgelegd om statushouders te huisvesten. De begeleiding van statushouders naar werk, pakken we regionaal gecoördineerd aan via de Sociale Dienst Drechtsteden. Dit houdt namelijk rechtstreeks verband met het beroep op inkomensondersteuning via de bijstand. Daarnaast hebben we subsidieafspraken met Vluchtelingenwerk om statushouders te begeleiden bij huisvesting en integratie. In 2022 treedt naar verwachting de nieuwe Wet inburgering in werking. Gemeenten krijgen dan meer taken rondom inburgering van inburgeringsplichtigen (waaronder statushouders en gezinsmigranten). Samen met partners als de Sociale Dienst Drechtsteden, Vluchtelingenwerk en Sterk Papendrecht bekijken we hoe we hieraan het beste invulling kunnen geven. Uitgangspunt is dat we de nieuwe Wet inburgering uitvoeren binnen de financiële middelen die het Rijk ons biedt. Hierbij streven we naar een zo duurzaam mogelijke integratie en participatie van statushouders binnen de lokale samenleving.