1. Beleidsplan schuldhulpverlening Papendrecht 2025-2028 .pdf

Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Papendrecht 2025-2028

Inhoudsopgave 1. Leeswijzer en inleiding ...................................................................................................2 2. Schuldhulpverlening, een korte uitleg ............................................................................8 3. Landelijke ontwikkelingen ..............................................................................................9 4. Schuldpreventie ........................................................................................................... 10 5. Signaleren..................................................................................................................... 13 6. Curatie .......................................................................................................................... 15 7. Probleemgerichte preventie (nazorg)............................................................................ 20 8. Financiën en monitoring ............................................................................................... 21 Bijlage 1 Het wettelijk kader en stelsel van schuldhulpverlening .......................................... 22 Bijlage 2 Fasen van schuldhulpverlening ............................................................................. 24 Bijlage 3 Kwaliteitseisen, juridische aspecten en wachttijden (curatie) .................................

27 Bijlage 4 Totaaloverzicht van alle regionale indicatoren ........................................................ 28

1

1. Leeswijzer en inleiding Wettelijke verplichting en taakverdeling Op grond van artikel 2 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is de gemeente Papendrecht verplicht om eens per vier jaar een beleidsplan vast te stellen dat richting geeft aan de schuldhulpverlening voor onze inwoners. De gemeenteraad stelt het beleidsplan vast en het college is verantwoordelijk voor de uitvoering. Integrale schuldhulpverlening omvat: • •

• •

Schuldpreventie (universeel en selectief) Gericht op het vergroten van bewustwording en het voorkomen van schulden bij alle inwoners. Signaleren (geïndiceerde preventie) Gericht op het vroegtijdig signaleren van betalingsachterstanden bij inwoners die risico lopen op (problematische) schulden. Curatie: Gericht op het beheersbaar maken (stabiliteit) en/of oplossen van problematische schulden. Nazorg: Gericht op het voorkomen van terugval en het ontstaan van nieuwe schulden na een schuldhulpverleningstraject, om duurzaam herstel te bevorderen.

Bij ieder onderdeel van schuldhulpverlening zijn verschillende partners betrokken. Zo spelen de Sociale Dienst, Sterk Papendrecht en Schuldhulpmaatje een belangrijke rol bij alle onderdelen. Dit beleidsplan is daarom uitgebreid met de Sociale Dienst, Sterk Papendrecht en Schuldhulpmaatje afgestemd. Bij preventie en vroegsignalering zijn echter ook partners als Suppord, Woonkracht10, de Voedselbank, het ASFP, SUN Drechtsteden of Stichting Leergeld Drechtsteden betrokken. Hun inzet is en wordt in het actieplan/uitvoeringsplan armoede nader uitgewerkt. Deze partners worden in het stuk niet steeds allemaal bij name genoemd. Maar het is wel goed om te beseffen dat in de hele keten veel verschillende partijen vanuit verschillende rollen betrokken zijn. De relatie met het actieplan/uitvoeringsplan armoede wordt hieronder in de inleiding verder toegelicht. Toelichting bij de opbouw Met de stappen preventie, vroegsignalering en nazorg zetten we in op het voorkomen van schulden en het vroegtijdig bereiken van inwoners die een risico lopen op financiële problemen. Via curatie is het helpen van degenen die al problematische schulden hebben en stabiliteit nodig hebben. De rollen tussen de GR Sociaal en de gemeente zijn als volgt verdeeld: •

•

Voor preventie, vroegsignalering en nazorg geldt dat het college verantwoordelijk is voor de uitvoering, waarbij de GR Sociaal een groot deel van deze taken in mandaat uitvoert namens het college. Curatie valt volledig onder de verantwoordelijkheid van de GR Sociaal, die zelfstandig bevoegd is voor deze uitvoerende taak.

In de hoofdstukken 4, 5 en 7 worden de onderdelen preventie, vroegsignalering en nazorg verder uitgewerkt, terwijl hoofdstuk 6 zich enkel richt op de taken van de GR Sociaal op het vlak van curatie. Als de uitvoering door de GR Sociaal wordt beschreven, is dat boven ieder onderdeel aangegeven. Hierin worden ook een aantal beleidslijnen uitgewerkt. Dit zijn regionale beleidslijnen. In het geactualiseerde beleidsplan Schuldhulpverlening hanteren we bovenstaande opbouw. We starten echter met een korte uitleg over financiële problemen, relevante landelijke ontwikkelingen en de visie van de gemeente Papendrecht. Het plan wordt afgesloten met een hoofdstuk over de financiering en monitoring. Beleidslijnen voor de komende periode Voor de komende tijd zetten we in op een aantal beleidslijnen. Deze zijn in de verschillende hoofdstukken verder uitgewerkt. Samengevat zetten we in op een verbetering van de samenwerking (preventie). We kunnen op het gebied van preventie een sterkere samenwerking aangaan met de sociale basis (verenigingen, scholen, de buurt, etc.).

2

Daarnaast zetten we ons in op een verbetering in onze aanpak richting de inwoner (signaleren). We zien dat sommige inwoners maatwerk nodig hebben. We kijken via verschillende lijnen hoe we dat maatwerk kunnen bieden zonder daarbij de uitvoerbaarheid uit het oog te verliezen. Ten derde zien we dat we het curatieve deel van het schuldhulpverleningsproces kunnen verduidelijken en vergemakkelijken voor de inwoner. We zorgen daarom de komende periode voor meer perspectief en rust. Als laatste kijken we in de laatste fase van schuldhulpverlening, nazorg, naar het beperken van het aantal recidieven. Dit betekent dat we het aantal inwoners dat na het afsluiten van een schuldtraject weer in de schulden komt willen verminderen.

3

Inleiding Achtergrond en opzet van het beleidsplan 2025-2028 Het beleidsplan schuldhulpverlening voor de periode 2025 tot en met 2028 is het eerste beleidsplan dat volledig in samenwerking tussen de gemeente Papendrecht en de GR Sociaal is opgesteld. Dit betekent een vernieuwde opzet en een andere structuur dan het vorige plan, dat nog tijdens de tijd van de Drechtraad werd vastgesteld en alleen lokaal is verlengd zonder inhoudelijke wijzigingen. In de overheveling van taken vanuit de Drechtraad naar de lokale gemeenteraden is de verdeling van taken en verantwoordelijkheden op het gebied van schuldhulpverlening ook aangepast. Niet langer zijn preventie, vroegsignalering en nazorg gedelegeerd, deze taken zijn nu gemandateerd. Dit betekent dat de GR Sociaal sinds de opheffing van de Drechtraad niet langer meer verantwoordelijk is. Dit is nu bij het college belegd. Wel is de GR Sociaal belast met de feitelijke uitvoering van een deel van schuldhulpverlening. Daarom is dit plan opgesteld in nauwe samenwerking tussen de gemeente en de GR Sociaal. Immers, het stukje curatie dat nog wel gedelegeerd is aan de GR Sociaal en de input die de GR Sociaal op de andere stukken heeft is van groot belang op het totale beleid van de schuldhulpverlening. Relatie actieplan armoede en schuldenproblematiek 2022-2025 Het college vindt de aanpak van armoede in Papendrecht een belangrijke prioriteit.

Daarom staat dit onderwerp in het collegeprogramma en stelden we eerder een apart actieplan armoede en schuldenproblematiek 2022-2025 op. Schuldhulpverlening is een onderdeel van de armoedeaanpak en moet daarom worden gezien tegen de achtergrond van het actieplan armoede en schuldenproblematiek. Daarom verwijzen we in dit stuk ook meermaals naar het actieplan. Dit actieplan vormt namelijk de leidraad voor de integrale aanpak van armoede. Veel onderdelen op uitvoeringsniveau staan al in het actieplan en niet in dit beleidsplan. Zo houden we het beleid op één plaats en borgen we de integraliteit. Het actieplan loopt tot en met 2025 en dit jaar starten we daarom het traject om te komen tot een nieuw uitvoeringsplan. Beleidsvoornemens uit dit beleidsplan zullen dan in dat nieuwe uitvoeringsplan verder worden uitgewerkt. Het beleid dat over de GR Sociaal gaat werken we wel uitgebreider uit in dit stuk om de integraliteit met de regio te kunnen waarborgen. Iedere gemeente in de Drechtstedenregio stelt namelijk een beleidsplan schuldhulpverlening op met dezelfde regionale teksten zodat de GR Sociaal voor alle burgers dezelfde diensten kan aanbieden.

4

Analyse Voordat we hieronder beschrijven wat het beleid voor de komende periode is op het gebied van schuldhulpverlening duiden we met feiten en cijfers eerst waar we het in Papendrecht precies over hebben. Landelijke feiten en cijfers • 21% van de Nederlanders maakte zich in 2024 zorgen over de energierekening en de zorgkosten. • 18% van de Nederlanders had in 2024 te maken met financiële stress. • Bijna 20% van de Nederlandse huishoudens was in 2023 zeer onzeker over de haalbaarheid van het kunnen doen van een grotere uitgave. • Ruim 30% van de Nederlanders houdt geen geld over aan het einde van de maand. • 14% van de Nederlanders geeft meer geld uit dan ze binnenkrijgt. • Meer dan 25% heeft een te kleine buffer om onvoorziene uitgaven te doen. • In 2023 had 46% van de huishoudens te maken met één of meer betalingsproblemen • Ongeveer 1 op de 11 huishoudens in Nederland heeft volgens het CBS problematische schulden. In 2023 kwam dat neer op 730.000 huishoudens. En dat zijn er meer dan het jaar daarvoor (2022), toen ging het om iets meer dan 650.000 huishoudens.1 Cijfers voor Papendrecht Deze landelijke cijfers schetsen een goed beeld van de omvang en impact van betalingsproblemen. In Papendrecht zien we vergelijkbare trends. • Het percentage huishoudens met een laag inkomen ligt in Papendrecht op 2,9%, dit is lager dan het landelijke gemiddelde (3,8%).

(Grote) steden trekken het landelijke gemiddelde omhoog want hebben relatief vaker huishoudens met een laag inkomen. In Dordrecht ligt het percentage bijvoorbeeld op 4,4% 2 • Volgens het CBS heeft 8,1% van de huishoudens in Papendrecht problematische schulden in 2024, dit komt neer op 1.170 huishouden (het landelijk percentage is 8,8%). Hieronder wordt dit in een figuur per wijk weergegeven. De definitie van het CBS is echter beperkt omdat het CBS enkel de overheidsschulden meeneemt en niet de schulden bij bijvoorbeeld een woningcorporatie, energiemaatschappij of zorgverzekering. Daarnaast worden schulden vanuit het criminele circuit en persoonlijke schulden bij naasten niet meegenomen. Dit betekent dat het cijfer voor zowel Papendrecht als het landelijk cijfer zeer waarschijnlijk hoger ligt.

Bron: Wijzer in geldzaken (2024) Nationale Monitor Geldzorgen. Te raadplegen via https://www.wijzeringeldzaken.nl/Nationale-Monitor-Geldzorgen/ 2 Bron: CBS (2024), Laag en langdurig laag inkomen; huishoudenskenmerken. Te raadplegen via https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86006NED/table 1

5

2020 2021 2022 2023 2024 Aantal gestarte 133 68 121 144 132 trajecten schuldhulpverlening Gemiddelde schuld €57.154 €48.367 €34.701 €36.019 Nog bij aanmelden onbekend (gemiddelde Drechtsteden) Slagingspercentage 73% 73% 92% 94% Nog (gemiddelde onbekend Drechtsteden) % recidieven 16% 21% 20% 21% Nog (gemiddelde onbekend Drechtsteden) Figuur 1: Percentage huishoudens in Papendrecht met problematische schulden per wijk (CBS, 2024) 3 In de tabel hierboven zien we dat het aantal trajecten in de coronajaren een dip laat zien. Toen waren schuldeisers namelijk coulanter. We zien dat het niveau van voor corona zich in het afgelopen jaar zich eigenlijk weer heeft herstelt. Wij duiden dat op twee manieren. Aan de ene kant is dit gunstig. Samen met de daling van de gemiddelde schuld bij het aanmelden bij de Sociale Dienst betekent dit namelijk dat we mensen eerder bereiken en eerder in staat zijn mensen te helpen, dankzij de inzet van de afgelopen jaren. We zien daarom ook dat het slagingspercentage is toegenomen. Een zorgpunt is nog wel dat het aantal recidieven, mensen die een schuldhulpverleningstraject hebben afgerond maar na een paar jaar weer terugkomen, niet afneemt. Dat heeft de komende jaren daarom ook de aandacht. Aan de andere kant betekent dit nog steeds dat onze preventieve inzet nog onvoldoende werkt.

Idealiter zouden we willen dat er geen inwoner te maken krijgt met schuldhulpverlening. Echter weten we ook uit verschillende onderzoeken dat dit een utopie is omdat mensen schulden eerst zelf oplossen en pas als het te laat is aankloppen bij de overheid. Daarom heeft dit punt de komende jaren ook de aandacht.

Schulden kunnen iedereen overkomen. Inwoners met een laag inkomen of zonder financiële buffer lopen echter meer risico. De minima effectrapportage 2024 voor de Drechtsteden laat zien dat in Papendrecht specifieke huishoudens, met name alleenstaanden en paren zonder kinderen, financieel kwetsbaar zijn. Huishoudens met kinderen hebben dankzij landelijke regelingen zoals het kindgebondenbudget en het SMS-kinderfonds iets meer financiële ruimte, maar ook zij lopen het risico op financiële problemen door onvoorziene kosten of life events. Recent verscheen het onderzoeksrapport ‘De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek – een last voor burgers, bedrijven en overheden'. De onderzoekers concluderen dat de maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek jaarlijks op 8,5 miljard euro uitkomen. Dat is 500 euro per Nederlander. 4 Een flink deel van deze maatschappelijke kosten komt voort uit het feit dat inwoners met schulden minder productieve werknemers zijn. Ze slapen slechter, zijn vaker ziek of te laat door hun schuldensituatie. Daardoor gaat er 4,5 miljard euro verloren aan verminderde arbeidsproductiviteit. Uit onderzoek in de gemeente Amsterdam blijkt dat elke geïnvesteerde euro in de schuldhulpverlening de maatschappij ongeveer 2 euro kan opleveren. Deze cijfers en ontwikkelingen benadrukken de noodzaak

Dit figuur en figuren voor andere jaren en voor andere gemeenten zijn te raadplegen via: https://dashboards.cbs.nl/v5/SchuldenproblematiekInBeeld/ 4 Bron: Panteia, Hogeschool Utrecht & Nibud (2024). De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek. Te raadplegen via https://open.overheid.nl/documenten/da9c2e26-6d1e-4768ab5a-63c2d847bbab/file 3

6

om niet alleen landelijk beleid, maar ook onze lokale preventieve en ondersteunende maatregelen effectief in te zetten om betalingsproblemen te verhelpen maar vooral te voorkomen. 5 De visie op de samenleving van de gemeente Papendrecht richt zich daarom op een toekomst waarin iedereen meedoet en gelijke kansen centraal staan. Dat betekent een inkomen hebben en een dak boven je hoofd. Het betekent ook geen problemen hebben door schulden. Schuldhulpverlening is een cruciaal onderdeel van onze aanpak van schuldenproblematiek waarvoor het Actieplan armoede en schuldenproblematiek 2022-2025 de strategische basis voor de uitvoering vormt. Tezamen met ketenpartners geven wij uitvoering aan de vier uitvoeringslijnen van het huidige actieplan en bieden daarmee inwoners perspectief op een toekomst zonder geldzorgen en met meer financiële zekerheid.

Bron: VNG (2024). Handreiking: Grip op schuldhulpverlening. Te raadplegen via https://vng.nl/sites/default/files/202203/VNG%20Handreiking_Grip%20op%20de%20uitvoering%20van%20schuldhulpverlening.pdf 5

7

2. Schuldhulpverlening, een korte uitleg Het wettelijke kader van schuldhulpverlening is aangegeven in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) die sinds 2012 van kracht is. Volgens de Wgs valt onder schuldhulpverlening; “Het ondersteunen bij het vinden van een adequate oplossing gericht op de aflossing van schulden, indien redelijkerwijs is te voorzien dat een natuurlijke persoon niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden of indien hij in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te betalen, alsmede nazorg.” Door deze wet, hebben wij de verplichting om alle Papendrechtse inwoners van 18 jaar en ouder met schulden te helpen en heeft de gemeente een regierol in het voorkomen en oplossen van (problematische) schulden bij inwoners. De Wgs is een kaderwet die richtlijnen biedt voor de toelating, weigering en beëindiging van schuldhulpverlening. Echter, de Wgs bepaalt niet de duur of de specifieke inhoud van de schuldhulpverleningstrajecten (curatie). Curatieve schuldhulpverlening wordt uitgevoerd volgens de richtlijnen en convenanten van de NVVK6 en is verweven met landelijke afspraken en aanpalende wetgeving zoals o.a. de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Het curatieve deel verschilt daarmee van de inzet van flankerende ondersteuning zoals bijvoorbeeld geboden door vrijwillige schuldhulporganisaties en sociaal teams.

De curatieve schuldhulpverlening is verder uitgewerkt in hoofdstuk 6. In bijlage 1 is een uitgebreide uitleg over het wettelijk kader opgenomen. In bijlage 2 is volledig uitgewerkt wat preventie, vroegsignalering en nazorg precies betekent, hoe dit zich tot elkaar verhoudt en hoe het proces tot in detail werkt.

6

De NVVK is de branchevereniging voor schuldhulpverlening, beschermingsbewind en sociaal bankieren.

8

3. Landelijke ontwikkelingen In het hoofdlijnenakkoord 'Hoop, lef en trots' streeft het kabinet ernaar dat de armoede- en schuldenproblematiek in Nederland niet verslechtert ten opzichte van het referentiejaar 2024. Ondanks deze minder ambitieuze doelstellingen, bevat het regeerakkoord wel degelijk een aantal belangrijke structurele verbeteringen door middel van een op te stellen 'Nationaal Programma Armoede en Schulden'. Enkele relevante kernmaatregelen uit dit programma zijn: • Invoering van basisdienstverlening schuldhulpverlening Dit moet leiden tot meer uniformiteit in de kwaliteit van schuldhulpverlening tussen gemeenten, met speciale aandacht voor vroegsignalering, preventie en nazorg. • Versterking van vroegsignalering Het kabinet investeert samen met gemeenten in intensievere vroegsignalering om schulden in een vroeg stadium te identificeren en aan te pakken. • Verbeteringen in het invorderingsproces Door betere samenwerking tussen publieke en private schuldeisers, wil het kabinet een meer gecoördineerde aanpak van schuldinvordering realiseren. • Wetsvoorstel schuldbemiddeling Dit voorstel is nog in de maak en richt zich op reactietermijnen voor schuldeisers en betere borging van het bestaansminimum voor schuldenaren.

Hoewel het nieuwe kabinet maatregelen neemt om geldzorgen en schulden te voorkomen, ontstaan er soms nieuwe risico’s door beslissingen op andere beleidsonderwerpen, zoals de liberalisering van de gokmarkt die leidt tot een toename van gokverslaving bij jongeren en de groeiende toegankelijkheid van 'Buy now, Pay later'-diensten. Dit maakt het inzetten op preventieve maatregelen die zich richten op bewustwording, financiële educatie en gedragsverandering nog urgenter. Deze landelijke context vormt het kader waarbinnen de gemeente Papendrecht haar eigen beleidsplannen vormgeeft, rekening houdend met de lokale context waarop dit geactualiseerde beleidsplan is gebaseerd.

9

4. Schuldpreventie In dit hoofdstuk leggen we eerst uit wat schuldpreventie precies is. Daarna gaan we in op de lokale beleidslijnen op het gebied van schuldpreventie die we de komende periode voor ons zien en waar we op in gaan zetten. Als laatste komt de inzet van de GR Sociaal op dit vlak aan de orde. Wat schuldpreventie is Iedereen kan op enig moment te maken krijgen met schuldenproblematiek. Inwoners die moeten rondkomen van een laag inkomen hebben een hoger risico op schulden omdat zij minder financiële buffer hebben en vaak ook een kleiner netwerk. Dit verhoogde risico onderstreept het belang van preventie vanuit de gemeente. Schuldpreventie omvat een set aan maatregelen, activiteiten en voorzieningen die erop gericht zijn dat inwoners financieel vaardig worden en hun financiën op orde te krijgen of te houden. Het richt zich op het voorkomen van financiële zorgen en problemen. Door vroegtijdig in actie te komen en in te zetten op bewustwording en informeren, kunnen schulden worden voorkomen of verergering van bestaande problemen worden tegengegaan. Schuldpreventie is daarmee een essentieel onderdeel van integrale schuldhulpverlening. In dit hoofdstuk leggen we de verbinding met het actieplan armoede en schuldenproblematiek, waarin specifieke interventies zijn opgenomen ten aanzien bewustwording en informeren.

Deze acties worden zoals hiervoor toegelicht niet opnieuw in dit beleidsplan beschreven. Onze lokale beleidslijnen We werken hieronder uit waar onze lokale beleidslijnen op het gebied van preventie de komende tijd liggen. Dit doen we aan de hand van vier beleidslijnen, dit zijn (1) informatievoorziening, (2) samenwerking, (3) aansluiten bij de doelgroep en (4) preventie in breder perspectief. Deze beleidslijnen worden in het nieuwe uitvoeringsplan nader uitgewerkt. Informatievoorziening Het voorkomen van schulden vinden we van groot belang. Verschillende onderzoeken wijzen namelijk uit dat gebrek aan geld stress met zich meebrengt en er voor zorgt dat mensen minder rationeel na kunnen denken. Daarnaast is het oplossen van schulden in een veel later stadium heel duur. Met de meeste preventieve maatregelen bereiken en helpen we een grotere groep inwoners, met een individueel traject zoals schuldsanering helpen we maar een huishouden tegelijk. In verhouding is dat dus al snel veel kostbaarder. Bij het voorkomen van schulden is het voorlichten en zorgen voor de juiste informatie een belangrijk onderdeel. Een onderdeel waar we als gemeente nauw samen willen werken met verschillende partners zoals de scholen, zorgpartijen en andere relevante partners. Samenwerking In de toekomst willen we de samenwerking met partners verder versterken.

In Papendrecht hebben we een groot verenigingsleven en daarom willen we daar op aanhaken. Verenigingen hebben regelmatig contact inwoners en maken onderdeel uit van de sociale basis. Daar kunnen we als gemeente goed op aansluiten. Daarom onderzoeken we of het mogelijk is om verenigingen op voorhand te betrekken bij armoedeproblematiek en ze een sterke positie te geven. Ditzelfde geldt ook voor de religieuze gemeenschappen die we in Papendrecht hebben. Ook zij zien veel en betekenen buiten het zicht van de gemeente ook veel voor de inwoners. In het nieuwe uitvoeringsplan werken we uit hoe we de samenwerking met deze partners in Papendrecht op het gebied van armoede kunnen versterken. Aansluiten bij de doelgroep We zien dat schulden op een vroege leeftijd kunnen beginnen en maken ons daar zorgen om. We zien dat de huidige generatie opgroeit met de invloeden van buitenaf die doen voorkomen alsof de wereld maakbaar en betaalbaar is. Hierdoor denken sommige jongeren dat alles betaald zou moeten zijn, maar beseffen vaak onvoldoende wat de gevolgen zijn van het lenen van geldbedragen en dat deze leningen ook

10

een keer afbetaald moeten worden. Daarnaast zien we dat verschillende groepen in Papendrecht verschillende behoeften hebben. Een recent onderzoek van Necker laat zien dat verschillende doelgroepen behoefte hebben aan verschillende interventies. Jongere inwoners zullen bijvoorbeeld minder snel een brief lezen. Oudere inwoners daarentegen zullen minder snel reageren op een e-mail of een sms. Zo is het afstemmen van de boodschap en het middel op de specifieke doelgroep van belang. De onderzoekers bevelen aan om meer naar de inwoner toe te gaan. Inwoners die de overheid niet vertrouwen hebben bijvoorbeeld moeite om richting hulp van de gemeente te gaan. Voor hen helpt het als wij als gemeente de eerste stap maken en als het persoonlijk contact is, bijvoorbeeld een brief die op de doelgroep is afgestemd.7 In het komende actieplan armoede geven we hier aandacht aan. We werken dan uit welke doelgroepen we onderscheiden, wat hun behoefte is en waar wij als gemeente het beste op in kunnen zetten. We doen dit op basis van de data die we tot onze beschikking hebben en de kennis bij beleid en uitvoering. Preventie in breder perspectief Als laatste is het belangrijk om te erkennen dat schulden vaak deel uitmaken van een breder scala aan problemen, zoals psychische klachten, verslavingen, of een ingrijpend life event (denk bijvoorbeeld aan een scheiding of overlijden van een naaste).

Binnen deze kluwen van problemen is het niet altijd mogelijk om precies vast te stellen welk aandeel de schulden hebben. Het oplossen van schulden alleen zal niet altijd leiden tot het verdwijnen van alle gerelateerde problemen. Dit betekent ook dat het oplossen van de schulden niet altijd betekent dat er in de toekomst geen schulden meer zullen komen hoewel we daar wel op inzetten (zie ook het onderdeel nazorg). We zien nog een aantal mogelijkheden die we nader willen verkennen om dit te verbeteren. Zo willen we domeinoverstijgend kijken naar problematiek en bijvoorbeeld kijken hoe we bij interventies op armoede ook jeugdzorgpreventie of visa versa mee kunnen nemen. Daarom brengen we in het actieplan in kaart wat hiervoor nodig is en op welke termijn we dit kunnen bereiken. Inzet en bereik GR Sociaal De GR Sociaal draagt naast de lokale inzet ook op regionaal niveau bij aan preventie. Het volgende stuk is daarom vanuit het perspectief van de GR Sociaal geschreven. Lokale Samenwerking We werken samen met de lokale keten van partners als de wijkteams, vrijwilligersorganisaties etc. Er worden ketenpartnerbijeenkomsten georganiseerd, voorlichtingen gegeven, deelgenomen aan lokale samenwerkingsoverleggen met partners en we zijn regelmatig aanwezig op locatie in de gemeente. We delen kennis maar zorgen ook voor goede afstemming rondom individuele inwoners met vragen.

Informatie over het voorkomen en hulp bij schulden is voor partners en inwoners beschikbaar via een speciale website https://samenbeginthier.nl. We hebben met Sterk Papendrecht stappen gezet met de wettelijke vroegsignalering binnen het initiatief 'Vroeg Eropaf'. Door de samenwerking met vaste lasten partners kunnen we betalingsachterstanden signaleren en inwoners op tijd hulp bieden. Dit zorgt er voor dat we signalen van betalingsachterstanden effectief verzamelen, categoriseren en snel opvolgen. Inwoners met betalingsachterstanden benaderen we via brieven, telefoongesprekken of huisbezoeken, afhankelijk van de ernst van de situatie. Crisismeldingen, zoals dreigende huisuitzettingen worden met voorrang opgepakt en proactief benaderd. Budgetcursus, budgetbeheer en Sociaal Leenfonds Voor inwoners die hulp nodig hebben bij het budgetteren of de administratie bieden we een gratis budgetcursus aan in samenwerking met het Da Vinci college. Deze cursus kan door alle inwoners die

Bron: Necker (2024). Onderzoek naar armoede en ongelijkheid. Geraadpleegd via https://www.necker.nl/case/onderzoek-naar-armoede-en-ongelijkheid/ 7

11

hier hulp bij nodig hebben uit de Drechtsteden gevolgd worden (ook digitaal). Daarnaast bieden we ook hulp aan bij het ordenen van de administratie door inzet van het A-team. Voor inwoners met kans op of kleine schulden en behoefte aan ondersteuning bij het huishoudboekje wordt er preventief budgetbeheer aangeboden waarbij de inwoner geholpen wordt bij de betaling van de vaste lasten en (grotere) financiële problemen voorkomen worden. Om kleine schulden snel af te kunnen betalen en ervoor te zorgen dat deze niet uitgroeien tot problematische schulden is er in samenwerking met Stichting Urgente Noden Drechtsteden (SUND) een ‘Sociaal Leenfonds’ opgericht. Via dit fonds hebben hulpverleners de mogelijkheid om een renteloze lening aan te vragen voor hun cliënten (tot een maximumbedrag van € 2.500) om openstaande rekeningen of betalingsachterstanden te betalen. Sinds de start van het Sociaal Leenfonds op 1 april 2022 zijn er in tot eind 2023 42 leningen verstrekt. Samenwerking met landelijke partners Op het SamenWerkplein werken we actief samen met landelijke (en regionale) partners als de Belastingdienst & Dienst Toeslagen, Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), de Sociale Verzekeringsbank (SVB), het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de bibliotheek en Vluchtelingenwerk Nederland.

Doorgaans zijn deze partijen enkel digitaal, telefonisch of bij enkele landelijk verspreide locaties te bereiken. Regionaal is er met het SamenWerkplein echter een fysiek punt georganiseerd waar al deze partijen samenkomen op één plek en inwoners laagdrempelig hulp, informatie en advies krijgen. Doordat alle partijen bij elkaar zitten kan er fysiek snel geschakeld worden en integraal worden samengewerkt. Dit initiatief is uniek in Nederland in deze vorm en is ook één van de praktijkinitiatieven van het Overheidsbreed Loket van het landelijk programma Werk aan Uitvoering (WAU) van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten WAU is echter een overheidsbreed programma waarbij diverse ministeries, publieke uitvoerders en medeoverheden betrokken zijn. Nieuwe initiatieven/activiteiten De GR Sociaal draagt naast bovenstaande inzet voor de komende jaren ook via nieuwe initiatieven/activiteiten bij aan preventie. De landelijk in ontwikkeling zijnde wetgeving rondom proactieve dienstverlening biedt ook mooie kansen op het gebied van preventie. We gaan met behulp van deze wetgeving de verdere mogelijkheden onderzoeken voor bijvoorbeeld gegevensuitwisseling met de Belastingdienst met betrekking tot niet-gebruik van toeslagen en het ambtshalve verstrekken van regelingen.

•

•

•

We gaan daarnaast steviger inzetten op life-events of overgangsmomenten in onze dienstverlening voor inwoners die bij ons bekend zijn (met bv. een uitkering of lopend schuldhulpverleningstraject), zodat we hier vroegtijdig op kunnen adviseren, maar ook de juiste ondersteuning op kunnen inzetten. Voorbeelden zijn (niet limitatief): Inwoners die op korte termijn een AOW-uitkering zullen ontvangen uitnodigen voor een gesprek om uitleg over de wijziging te geven en de gevolgen voor het inkomen toe te lichten. Tevens wordt gecontroleerd of er aanvulling op de AOW nodig is. Als dat het geval is wordt dit op het SamenWerkplein samen met de SVB in gang gezet. Inwoners die (parttime) aan het werk gaan vanuit een bijstandsuitkering: extra toelichting geven op de gevolgen voor het inkomen, hoe het loon verrekend wordt en wat dit betekent voor de uitkering, waar rekening mee moet worden gehouden eventueel bij de toeslagen etc. Inwoners met een uitkering waarvan het jongste kind 18 / 21 / 27 jaar wordt om hen zodoende te informeren over de effecten hiervan voor o.a. de uitkering, toeslagen etc.

12

5. Signaleren In Papendrecht zetten we in op het vroegtijdig signaleren van schulden. Dit doen we op twee manieren (de twee vormen van preventie): •

Geïndiceerde preventie - Vroegtijdige signalering door formele en informele organisaties Deze vorm van preventie richt zich op het voorkomen van geldzorgen en schulden en omvat vroegtijdige signalering door verschillende professionele en vrijwilligersorganisaties in onze gemeente. In Papendrecht hebben we een breed netwerk van signalerende organisaties, zoals Sterk Papendrecht, vrijwilligersorganisaties en (sport)verenigingen. Zij zien veel en kunnen inwoners actief naar hulp verwijzen.

•

Geïndiceerde preventie - wettelijke vroegsignalering Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering ingevolge de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) voor gemeenten een wettelijke taak. In Papendrecht geven we daar uitvoering aan via 'Vroeg Eropaf', een structurele samenwerkingsketen tussen gemeente, GR Sociaal, Sterk Papendrecht, zorgverzekeraars, energiebedrijven, Woonkracht10 en drinkwaterbedrijven en vele andere partijen. De kernopdracht van Vroeg Eropaf is betalingsachterstanden bij inwoners van Papendrecht vroegtijdig signaleren, contact met hen leggen en hulp aan te bieden. Een inwoner is overigens niet verplicht om de aangeboden hulp te accepteren. Sommige inwoners willen geen hulp, bijvoorbeeld vanwege schaamte of wantrouwen. Er zijn ook inwoners die aangeven geen hulp nodig te hebben. Voor hen komt vroegsignalering te vroeg; ze zijn nog niet klaar om een hulpaanbod te accepteren. In Papendrecht wordt daarom stress sensitief gewerkt en houden we rekening met de impact van chronische stress op het gedrag van inwoners. Deze stress kan er immers voor zorgen dat inwoners niet openstaan voor hulp of moeite hebben om hulp te accepteren. De professionals hebben een oordeelvrije en ondersteunende houding en doen, indien nodig, meerdere contactpogingen.

Lokale beleidslijnen We zien dat vroegsignalering in Papendrecht goed loopt. We pakken de signalen op een effectieve manier op en geven hier opvolging aan. We zien ook uit de cijfers dat inwoners op een eerder moment bij de schuldhulpverlening terecht komen. Dat zien we onder andere aan de daling van de gemiddelde schuld bij aanmelding. Dat betekent dat we signalen uit vroegsignalering op tijd oppakken. Tegelijk zoeken we net als bij ons aanbod aan preventieve activiteiten steeds hoe we onze communicatie nog verder kunnen aanpassen aan doelgroepen inwoners. Hier gaan we bij het opstellen van het nieuwe actieplan armoede extra naar kijken. We kijken dan bijvoorbeeld naar het aantrekkelijker maken van de brieven door het toevoegen van een QR-code en het beschikbaar maken van brieven in verschillende talen. Daarnaast kijken we naar de samenwerking tussen de verschillende partners die direct met armoede te maken hebben. Hierbij denken we aan onder andere Schuldhulpmaatje, Sterk Papendrecht, de Voedselbank en St. Leergeld.. We zien dat de partners die te maken hebben met inwoners in armoede elkaar goed weten te vinden. Tegelijk lopen partners tegen grenzen aan omdat zij niet alles mogen en kunnen delen. Hierin gaan we in het komende actieplan kijken naar mogelijkheden en opties die wel begaanbaar zijn.

In Papendrecht beseffen we dat we daarin niet de enigen zijn en dat meer gemeenten hier mee worstelen. Daarom gaan we voor het opstellen van het uitvoeringsplan ook in het land na bij andere gemeenten hoe zij hier mee omgaan. Inzet en bereik GR Sociaal De GR Sociaal draagt naast de lokale inzet ook op regionaal niveau bij aan vroegsignalering. De volgende alinea's zijn daarom geschreven vanuit het perspectief van de GR Sociaal.

13

Betalingsachterstanden De GR Sociaal voert een deel van de vroegsignalering uit en pakt de signalen op van bijstandsgerechtigden en inwoners die recent een schuldhulpverleningstraject gevolgd hebben. Het lokale wijkteam in de gemeenten pakt de andere signalen op. Bestaanszekerheidsgesprek Een ander instrument dat ingezet wordt is het brede bestaanszekerheidsgesprek. Daarbij wordt ook gekeken naar de achtergrond van de problemen. Er is onder andere aandacht voor mentale problemen, het kunnen rondkomen met weinig middelen, eventuele verslavingsproblematiek etc. Vanuit de gezamenlijkheid verbinden we hierop met het wijkteam (welke ondersteuning kunnen zij bieden bij dit soort problemen) en met de Wmo voor bijvoorbeeld begeleiding. We besteden hier meer aandacht aan en wijzen actief door. Nieuwe initiatieven/activiteiten In de komende planperiode onderzoeken we of en hoe we de bestaanszekerheidsgesprekken kunnen uitbreiden naar alle inwoners die bij schuldhulpverlening bekend zijn en deze kunnen integreren met de gesprekken die bij melding schuldhulpverlening gevoerd worden (onafhankelijk van of inwoners ook een uitkering hebben). Met gemeenten bespreken we de wensen en mogelijkheden voor deze gesprekken voor inwoners zonder uitkering of bekendheid bij schuldhulpverlening (bijvoorbeeld werkende armen).

Ook gaan we inzetten op integraler aanpakken van vroegsignalering door de uitvoering binnen de verschillende opgaven van de GR Sociaal, zoals Ontwikkelen naar Werk en Zorgen voor Ondersteuning, aan elkaar te verbinden. Daarmee bedoelen we dat we ook binnen de andere opgaven expliciet aandacht besteden aan eventuele financiële problematiek en het herkennen van de signalen. Op dit laatste gaan we medewerkers extra trainen en gaat Schuldhulpverlening op afgesproken tijden aansluiten bij deze opgaven, zodat er aandacht voor blijft, kennis gedeeld wordt en er direct gespard kan worden over casussen of andere vragen. Vervolgens zorgen we voor een warme verbinding met Schuldhulpverlening, zodat zij snel kunnen handelen op de hulpvragen die er zijn.

14

6. Curatie Zoals in de inleiding al beschreven is de volledige uitvoering van het onderdeel curatie gedelegeerd aan de GR Sociaal. Daarom is dit hoofdstuk ook beschreven vanuit het perspectief van de GR Sociaal. Het woord curatie zegt het eigenlijk al: curatie is genezen. Curatieve schuldhulpverlening is gericht op het stabiliseren en oplossen van schuldenproblematiek met als doel inwoners met (problematische) schulden te helpen aan een duurzame schuldenvrije toekomst. Met problematische schulden wordt de situatie bedoeld waarin te voorzien is dat iemand de schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen. 8 In ieder geval de situatie waarin niet binnen 36 maanden alle openstaande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling). Om zorg te dragen voor een duurzame schuldenvrije toekomst is er niet alleen oog voor de schulden zelf maar ook voor de omstandigheden die hiermee verband te houden. Dit betekent dat er nauw samengewerkt wordt met de keten van hulpverlening en het netwerk van de inwoner. Schulden staan zoals eerder aangegeven immers zelden op zichzelf en vragen een integrale aanpak waaraan een ieder vanuit zijn of haar expertise een bijdrage levert. Curatieve schuldhulpverlening bevat een breed palet aan mogelijkheden en wordt uitgevoerd aan de hand van de wettelijke kaders van de Wgs en de landelijke richtlijnen van de NVVK.

Meer informatie over de kaders en landelijke richtlijnen is opgenomen in bijlage 3. De landelijke ontwikkelingen zoals de basisdienstverlening en de invoering van een integraal schuldenoverzicht zijn verwerkt in de paragraaf ‘wat streven we na voor de komende 4 jaar’. Uitvoering en proces

-

Iedere inwoner die hulp wil bij zijn of haar schulden of in een financiële crisissituatie 9 zit kan zich aanmelden bij de GR Sociaal voor schuldhulpverlening. Dit kan digitaal, persoonlijk of telefonisch. Ook partners vanuit de keten kunnen inwoners aanmelden, zoals beschermingsbewindvoerders, vrijwilligers of medewerkers van het wijkteam. Na de melding worden inwoners uitgenodigd voor een eerste gesprek waar de hulpvraag wordt vastgesteld en wordt gestart met het schuldhulpverleningstraject. Een schuldhulpverleningstraject kan afhankelijk van de hulpvraag meerdere uitkomsten hebben. Zo kan het zijn dat: iemand alleen advies nodig heeft; er behoefte is aan het samen treffen van betalingsregelingen; de situatie zo problematisch is dat er een schuldregeling nodig is waarbij de schulden worden afgelost voor een overeengekomen bedrag mét kwijtschelding. Ook lokale partijen kunnen betrokken zijn bij en tijdens het curatieve gedeelte. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan het wijkteam en lokale vrijwilligersorganisaties waaronder Schuldhulpmaatje of Humanitas. De aanpak van deze partijen is een aanvulling op de professionele schuldhulpverlening of kan professionele schuldhulpverlening voorkomen (zie onder preventie). Als er sprake is van professionele schuldhulpverlening, kan de hulp van deze partijen een goede aanvulling zijn.

Zij kunnen de hulpvrager blijven ondersteunen tijdens het traject. Uitgebreide informatie over het schuldhulpverleningsproces is te vinden in bijlage 2.

-

Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? Het vorige beleidsplan ‘SamenWerken aan perspectief’ richtte zich op het voorkomen, beheersbaar maken en oplossen van financiële problemen en schulden in combinatie met de omstandigheden die hiermee samenhangen. Het plan was tot stand gekomen in de coronatijd waarbij de verwachting was dat de armoedeen schuldenproblematiek in Nederland enorm zou toenemen en dat er zelfs sprake zou zijn van een boeggolf van hulpvragen voor schuldhulpverlening. De verwachte boeggolf is uitgebleven maar wel werd Nederland kort na afloop van de coronacrisis geconfronteerd met een nieuwe crisissituatie, namelijk de energiecrisis. Deze zorgde opnieuw voor extra onzekerheid of inwoners nog wel konden rondkomen. En heeft ervoor gezorgd dat veel huishoudens in de financiële problemen kwamen door onder andere de immens hoge prijzen van energie en gas en de inflatie, waardoor boodschappen en andere kosten van het dagelijks leven steeds duurder werden. daarnaast heeft ook de steeds verder toenemende complexiteit van wet- en regelgeving, voorzieningen en regelingen zeker niet geholpen bij het voorkomen en groeien van financiële problemen. In het vorige plan was een viertal speerpunten opgesteld waar goede resultaten op bereikt zijn, te weten Inwoners eerder en beter bereiken; 8 9

Definitie ‘problematische schuld’ van de NVVK. Onder crisis wordt verstaan: een dreigende woningontruiming, afsluiting van gas- elektriciteit of water.

15

-

Zorgen voor een makkelijk en laagdrempelig schuldhulpverleningsproces; Het wegnemen van obstakels voor bestaanszekerheid; Stabiliteit bieden en bevorderen. Inwoners eerder en beter bereiken Het bereik van het aantal inwoners met (problematische) schulden is in de afgelopen jaren toegenomen. Dit vertaalt zich in een toename van het aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten in de afgelopen jaren. Het aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten is gestegen van 1.079 in 2020 naar 1.459 in 2023. Gezien het feit dat het aantal mensen dat zich meldt voor schuldhulpverlening flink lager is dan het aantal mensen met problematische schulden is dit een zeer positieve ontwikkeling. Ter illustratie landelijk hebben circa 730.000 huishoudens problematische schulden en melden een kleine 80.000 mensen zich bij schuldhulpverlening. Daarnaast is ook de gemiddelde schuld van inwoners in een schuldhulpverleningstraject in de Drechtsteden fors gedaald van een gemiddelde schuld van € 57.154 in 2020 naar € 36.019 in 2023. Zowel de stijging van het aantal trajecten als de daling van de gemiddelde schuld zijn goede indicaties dat we inwoners eerder weten te bereiken (en daardoor minder hoge schulden hebben).

De inzet om meer mensen met (problematische) schulden eerder en beter te bereiken via vroegsignalering door middel van het outreachend benaderen van inwoners met betalingsachterstanden en het inzetten van communicatiecampagnes met informatie door het Rijk en de GR Sociaal heeft effect gehad op het bereik. . Dit geldt ook voor de nieuw opgezette samenwerking in gemeentegerichte teams onder één integrale opgave Bestaanszekerheid, en de intensivering van samenwerking met o.a. partners als het wijkteam door bijvoorbeeld het uitbreiden van werken op locatie. Schuldhulpverleners nemen deel aan lokale overleggen, hebben veel contact met partners en collega's binnen de opgave waar wordt samengewerkt vanuit inkomen, minimaregelingen en invordering. Voor ondernemers bieden we inmiddels specifieke hulp. We hebben voor ondernemers een samenwerking met het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ).10 We zorgen voor een warme overdracht en het helpt dat RBZ fysiek op het SamenWerkplein aanwezig is. Voor ex-ondernemers bieden we ook hulp bij het afronden van de boekhouding. Zorgen voor een makkelijk en laagdrempelig schuldhulpverleningsproces Het schuldhulpverleningsproces is vereenvoudigd door aansluiting bij en inzet van landelijke innovaties als Collectief Schuldregelen en het Schuldenknooppunt.

Door inzet van collectief schuldregelen gaan schuldeisers bij voorbaat akkoord met voorstellen wat bijdraagt aan kortere doorlooptijden. Hetzelfde geldt voor het Schuldenknooppunt, wat voorziet in snellere communicatie en uitwisseling met schuldeisers. Aandachtspunt hierbij is dat nog niet alle schuldeisers landelijk zijn aangehaakt. Verder zijn er stappen gezet in het verbeteren van de samenwerking met externe schuldenbewindvoerders door het invoeren van een structureel overleg voor de samenwerking met schuldhulpverlening en de uitvoering van adviesrecht bij schuldenbewind. Qua resultaten scoren we hoog op het slagingspercentage van onze trajecten: van 73% in 2020 naar 94% in 2023 bij de stabilisatietrajecten en 96% bij de schuldregelingstrajecten . Ook de wachttijd is flink verbeterd door onze aanpassingen: van 77% binnen 10 werkdagen na melding uitgenodigd naar 91% in 2023. Het wegnemen van obstakels voor bestaanszekerheid De dienstverlening is stress-sensitief ingericht en alle medewerkers zijn hierin geschoold. Hierin zijn we landelijk één van de koplopers en is er zelfs een handleiding ontwikkeld voor andere gemeenten. Het vermogen van inwoners om zelf zaken te kunnen doen is de basis voor het maatwerk dat wordt geboden bij de ondersteuning en het oplossen van schulden.

Bij inwoners met een bijstandsuitkering én problematische schulden kan schuldhulpverlening verplicht worden gesteld. Schuldenproblematiek is een belangrijke belemmering voor participeren of het deelnemen aan het arbeidsproces. Door de schuldhulpverlening bij inwoners met een uitkering verplicht te stellen, proberen we inwoners te laten inzien dat het oplossen van de schulden echt noodzakelijk is voor hun bestaanszekerheid en toekomstperspectief. Stabiliteit bieden en bevorderen 10

Regionaal Bureau Zelfstandigen, onderdeel van de gemeente Rotterdam dat de specialistische schulddienstverlening voor ondernemers voor een aantal gemeenten uitvoert.

16

Om sneller toekomstperspectief te bieden en te zorgen dat inwoners niet langdurig belemmerd worden hebben we de duur van de BKR-registratie van een schuldregeling verkort van 3 jaar naar 6 maanden. Een BKR-registratie kan een belemmering zijn om weer bepaalde financiële keuzes te kunnen maken. Zo kan de BKR-registratie invloed hebben op het afsluiten van een telefoonabonnement of het kopen van een huis. Het verkorten van de BKR-registratie wordt slechts door enkele gemeenten toegepast waardoor we één van de koplopers zijn met dit initiatief. Momenteel is dit landelijk onderwerp van gesprek waarbij de insteek is dat elke gemeente dit gaat toepassen. Tevens is de afgelopen vier jaar de publieke uitvoering van schuldenbewind door de GR Sociaal bestendigd en onderdeel geworden van de dienstverlening op het gebied van schulden. De aanpak schuldenbewind is succesvol te noemen. Door de stress-sensitieve aanpak en snelle koppeling met schuldhulpverlening kent deze een kortere doorlooptijd dan de gemiddelde doorlooptijd van de markt.

De gemiddelde doorlooptijd bedraagt bij de GR Sociaal circa 2,5 jaar tot 3 jaar ten opzichte van minimaal 5 jaar landelijk, waarbij 30% zelfs langer dan 5 jaar duurt.11 Wat streven we na voor de komende 4 jaar? We blijven ons onverminderd inzetten om inwoners ondersteuning te bieden bij geldzorgen en schulden en hen te helpen bij het beheersbaar maken en oplossen hiervan. We behouden daarin alle activiteiten die werken en goed lopen binnen het proces. Wanneer gekeken wordt naar landelijke ontwikkelingen op wetgevingsgebied, signalen vanuit de samenleving, schuldhulpverleners en inwoners staat het hebben van ademruimte en rust centraal, maar ook het snel krijgen van perspectief op een schuldenvrije toekomst. Het is belangrijk rust en overzicht te geven en te laten zien dat er licht is aan het einde van de tunnel. Maar ook het schuldenvrij blijven en daarmee ook een betere financiële toekomst is van cruciaal belang. Inwoners moeten schuldenrust krijgen en perspectief op een duurzame schuldenvrije toekomst. Daarmee staat voor curatie de komende 4 jaar het volgende centraal in onze aanpak: Schuldenrust: Inwoners hebben snel en eenvoudig overzicht en weten waar ze aan toe zijn. Perspectief: Inwoners hebben snel en op maat een oplossing voor hun schulden.

Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? Voor schuldenrust zetten we de komende periode in op: Optimaliseren schuldhulpverleningsproces We werken verder aan het optimaliseren van het schuldhulpverleningsproces door meer snelheid te brengen in trajecten, de begeleiding van inwoners te intensiveren (meer gesprekken en meer maatwerk op wat nodig is, in plaats van één geldende afspraak voor alle inwoners) en te zorgen dat er één centraal contactpersoon komt voor de inwoner (dit is nu nog versnipperd over meerdere personen). Daarnaast werken we door aan de verdere implementatie van de landelijke afspraken basisdienstverlening, inclusief het verder implementeren van specifieke dienstverlening aan de in de basisdienstverlening genoemde doelgroepen. Beide activiteiten zijn al gestart in 2024, maar lopen door in deze planperiode. De verwachting voor de basisdienstverlening is dat hier de komende jaren (2025-2028) nog de nodige ontwikkelingen en landelijke aanscherpingen op komen. We gaan snellere trajecten realiseren door o.a. op kortere termijn een eerste gesprek te bieden, en door minder overdrachten in het proces zelf. Dit betekent voor inwoners sneller duidelijkheid en daarmee rust.

Door verder te gaan werken met meer begeleiding door één centraal contactpersoon zorgen we voor overzicht en opnieuw voor rust doordat inwoners nauwer contact hebben met dezelfde persoon. Dit sluit ook aan op de landelijke ontwikkelingen rondom basisdienstverlening (maximale doorlooptijd fasen schuldhulpverlening) en op de voorstellen vanuit eerder genoemde onderzoeken waarbij wordt ingezoomd op het belang van het hebben van grip en overzicht. Daarnaast is het cruciaal dat ook landelijk steeds gewerkt blijft worden aan het ontlasten van mensen door continu te kijken hoe ICT (systemen) hieraan optimaal gaan bijdragen.12 Proactieve dienstverlening heeft landelijk de aandacht door onder andere het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening (dat in 2025 waarschijnlijk in werking zal treden). Waar het kan denken we proactief 11

SEO, ‘Bekostiging en beloning van beschermingsbewind bij schulden’, 2022. Denk aan ontsluiting van data, de ontwikkeling van een integraal schuldenoverzicht, een landelijke pauzeknop en de doorontwikkeling van het schuldenknooppunt. 12

17

mee aan landelijke tafels en doen we mee aan landelijke pilots om zaken uit te proberen en te testen. Feitelijk is dit een voortzetting van de weg die we in de vorige planperiode al ingeslagen zijn. We verwachten echter ook hier in 2025-2028 nog de nodige ontwikkelingen. Achterstand betaling zorgverzekering meer dan 6 maanden Periodiek ontvangen we meldingen welke inwoners met een uitkering meer dan zes maanden achterstand op de betaling van de zorgverzekering hebben. Naar aanleiding van deze meldingen zoeken we actief contact en gaan we in gesprek. Dit doen we vanuit het principe dat we weten dat de achterstand op de betaling van de zorgverzekering in bijna alle gevallen een indicatie is dat er problematische schulden zijn en curatieve schuldhulpverlening nodig is. Deze werkwijze zetten we ook in bij signalen van beslag op de uitkering. Brede inzet bestaanszekerheidsgesprek Zoals al onder vroegsignalering is vermeld zetten we het brede bestaanszekerheidsgesprek in en onderzoeken we hoe dit gesprek ook voor alle aanmeldingen Schuldhulpverlening verder vormgegeven kan worden. Het bestaanszekerheidsgesprek is een gesprek met inwoners met een uitkering waarin gekeken wordt hoe het met de inwoner gaat op allerlei leefgebieden (wonen, gezondheid, veiligheid, financiën etc.).

Er wordt onder andere besproken of er sprake is van geldzorgen en/of schulden en of iemand wel alles ontvangt waar hij of zij voor in aanmerking komt. Daarbij wordt ook gekeken naar de achtergrond van de problemen. Er is bijvoorbeeld aandacht voor mentale problemen, het kunnen rondkomen met weinig middelen, eventuele verslavingsproblematiek etc. Vanuit de gezamenlijkheid verbinden we hierop met het wijkteam (welke ondersteuning kunnen zij bieden bij dit soort problemen) en met de Wmo voor bijvoorbeeld begeleiding. We besteden hier meer aandacht aan en wijzen actief door. Samenwerking partners Niet alleen in het voortraject maar ook tijdens curatie is de samenwerking met vrijwilligersorganisaties en de keten (denk aan lokale informele partners, wijkteams, Schuldhulpmaatje, Humanitas etc.) van belang. Zij melden inwoners soms ook aan, maar staan de inwoner ook bij met hulp en ondersteuning tijdens deze fase. Deze samenwerking blijft daarom onverminderd van belang. Indicatoren Met de volgende indicatoren volgen we de komende vier jaar de beoogde resultaten die we met de ingezette activiteiten willen bereiken: Streven Indicator 2025 (huidige realisatie 2029 (beoogd) en startpunt meting) Schuldenrust

Tijd tussen de aanmelding en het eerste gesprek

95% binnen 10 werkdagen*

Schuldenrust

Proactieve dienstverlening voor (nulmeting begin 2025 te doen 80% van de doelgroep is bijstandsgerechtigden met = nieuwe activiteit) benaderd en krijgt een zorgverzekerings-schulden en hulpaanbod beslagleggingen

Schuldenrust

Gemiddelde schuld**

De gemiddelde schuld bedraagt € 36.019 (2023)

Handhaven huidige indicator (95% binnen 10 werkdagen)

De gemiddelde schuld is gedaald naar € 30.000

*de wettelijke termijn bedraagt 4 weken **de gemiddelde schuld heeft een link met vroegsignalering én curatie. Bij curatie zegt deze indicatie met name iets over de snelheid van het proces (schulden lopen daarmee niet onnodig nog langer op)

Voor perspectief zetten we de komende periode in op: Bereik en samenwerking Nog te veel mensen zoeken geen hulp bij het oplossen van hun schulden. De komende jaren is er dan ook wederom inzet op het vergroten van het bereik. We versterken de samenwerking met onze lokale partners door het werken op locatie uit te breiden en aanwezig te zijn op vindplaatsen zodat we gezamenlijk de situatie kunnen aanpakken. Dit is ook een speerpunt van het nieuwe kabinet op het gebied van armoede en schulde en geldt ook voor de samenwerking met de aanwezige partners op het SamenWerkplein. We breiden deze partners verder uit en maken concrete afspraken over hoe samen te werken bij individuele casussen. We ontlasten hierbij de inwoner door te zorgen voor warme overdrachten een verbinding. Deze lijn trekken we door naar de

18

samenwerking met beschermingsbewindvoerders. We vergroten onze regierol op schulden door de samenwerking met beschermingsbewindvoerders te verstevigen (het periodieke overleg voort te zetten en afspraken te bestendigen in een convenant ) en zodoende de doorstroom van schuldenbewind naar schuldhulpverlening te verbeteren. Hiermee lopen we vooruit op dit onderdeel van basisdienstverlening. Ter ondersteuning aan bovenstaande wordt er een leerlijn schuldhulpverlening ontwikkeld om de kennis over schuldhulpverlening zowel intern als bij externe partners en instellingen te vergroten. De resultaten monitoren we via de metingen van het aantal nieuw gestarte trajecten. •

•

•

Aanpassingen in de dienstverlening We intensiveren de begeleiding van inwoners tijdens de schuldhulpverleningstrajecten en zetten extra budgetcoaching en begeleiding in om inwoners een stabiele basis te geven. Dit doen we door meer gesprekken dan voorheen te voeren (ook telefonisch). Wat nodig is bepalen we per inwoner, in plaats van één geldende afspraak voor iedereen (maatwerk op de inwoner). We creëren hier ruimte voor door het proces aan te passen (zie ook onder schuldenrust). Zeker gezien de kortere aflosperiode is goede begeleiding essentieel om stabiliteit te bieden en terugval te voorkomen. Dit monitoren we zorgvuldig via het slagingspercentage van het stabilisatieen het schuldregelingstraject. Naast het succesvol afsluiten van schuldregelingstrajecten binnen de curatie, gaan we deze planperiode ook nadrukkelijker inzetten op het succesvol doorlopen van de minnelijke trajecten en daarmee inzetten op het voorkomen van uitval gedurende trajecten. Zoals eerder aangegeven zet het kabinet in op het invoeren van de basisdienstverlening schuldhulpverlening. De elementen hiervan worden aan de hand van het landelijke actieplan geïmplementeerd. Elementen die reeds gerealiseerd zijn van de basisdienstverlening bestendigen we.

Het gaat dan onder andere om het Convenant Lokale Overheid, laagdrempelige aanmelding, directe start begeleiding en het standaard aanbieden van een saneringskrediet. Indicatoren Met de volgende indicatoren volgen we de komende vier jaar de beoogde resultaten die we met de ingezette activiteiten willen bereiken: Streven Indicator 2025 (huidige realisatie en 2029 (beoogd) startpunt meting) Perspectief

Nieuw gestarte trajecten

Perspectief

Slagingspercentage stabilisatietraject

Perspectief

Slagingspercentage schuldregelingstraject

Perspectief

Succesvolle uitstroom na doorlopen minnelijk traject

10% meer inwoners met schulden hebben een hulpaanbod ontvangen ten opzichte van 2023 (1.459) In 75% van de gevallen wordt succesvol een stabilisatietraject* afgesloten In 85% van de gevallen wordt succesvol een schuldregelingstraject afgesloten** nulmeting begin 2025 te doen, nog niet eerder gemeten

20% meer inwoners met schulden hebben een hulpaanbod ontvangen ten opzichte van 2023 (1.459) In 90% van de gevallen wordt succesvol een stabilisatietraject* afgesloten In 90% van de gevallen wordt succesvol een schuldregelingstraject afgesloten** 85% van de minnelijke trajecten wordt succesvol afgerond

* Stabilisatie: Onder een positieve afsluiting wordt verstaan: de schulden zijn afbetaald, er is een betalingsregeling getroffen, de schulden zijn geherfinancierd of overdracht naar schuldregeling. ** Succesvol schuldregelingstraject: Een schuldregeling is geslaagd als er een saneringskrediet wordt toegekend, een schuldbemiddeling wordt gestart of als een Wsnp-verklaring wordt afgegeven.

19

7. Probleemgerichte preventie (nazorg) Na het succesvol afronden van een schuldregelingstraject bieden wij nazorg op maat, een essentieel onderdeel van schuldhulpverlening. Deze ondersteuning helpt inwoners bij de start van een schuldenvrij leven, bevordert financiële zelfredzaamheid en voorkomt terugval. Daardoor zijn zij beter voorbereid op eventuele financiële veranderingen in de toekomst. In het licht van kortere aflostermijnen en de mentale belasting die schuldenproblematiek kan meebrengen, is nazorg een belangrijke laatste stap. Hieronder wordt de huidige werkwijze vanuit de GR Sociaal nader toegelicht. In Papendrecht zijn de GR Sociaal, Sterk Papendrecht en Schuldhulpmaatje betrokken bij nazorg. De GR Sociaal bereidt inwoners tijdens het traject al voor op een goede uitstroom en eventuele nazorg. Dit start een half jaar voordat ze klaar zijn met het aflossen van hun schulden via het schuldregelingstraject. Samen met de inwoner wordt er een plan opgesteld waar gekeken wordt naar de persoonlijke en financiële situatie en de behoefte/noodzaak voor ondersteuning na afronding van het traject. Indien uit dit plan blijkt dat er behoefte is aan ondersteuning vanuit de keten, wordt de keten betrokken. Op deze manier wordt gezorgd voor een warme overdracht via een driegesprek tussen de inwoner, (lokale) partner en schuldhulpverlener.

In de periode die volgt wordt er samen opgetrokken door de (lokale) ketenpartner en de GR Sociaal om zorg te dragen voor een soepele en warme overdracht na afloop van het schuldregelingstraject. Afspraak is ook dat er altijd een waakvlam blijft. Indien er wederom hulp tijdens of na afloop van nazorg door de schuldenketen nodig is, is dit altijd beschikbaar. Regionaal is gemeten in hoeveel gevallen er terugval is en iemand binnen 5 jaar zich opnieuw meldde. In 2023 bedroeg dit 21%. Er zijn, met uitzondering van cijfers uit een landelijk onderzoeksrapport uit 2015, geen betrouwbare cijfers beschikbaar over de mate van uitval van personen tijdens een schuldregeling of van terugval van personen tijdens en na afronding daarvan. De NVVK probeert wel jaarlijks bij haar leden vast te stellen hoe groot de uitval is, maar deze vraag wordt onvoldoende ingevuld om er analyses op uit te kunnen voeren. Eind 2015 heeft onderzoeksbureau SEO onder zestig gemeenten onderzoek gedaan naar de duurzaamheid van schuldentrajecten. Hieruit blijkt dat vier jaar na het geslaagd afronden van een schuldentraject, vier tot zeven procent opnieuw een betalingsachterstand heeft op nieuw afgesloten krediet. Negen tot zestien procent heeft een betalingsachterstand bij een zorgverzekeraar.