Voorronde Oude Raadzaal 22 september 2026
Wat er is gezegd
▶ 0:00:06Ja. Goeienavond allemaal. Van harte welkom op de politieke avond van dinsdag 22 september. Het voelt al heel lang geleden dat we een politieke avond hebben gehad. Het was in mei, Hebben we net nog even gecheckt, dus fijn om jullie allemaal weer aan tafel te zien. En ook voor de mensen die vanuit huis meeluisteren of kijken. Vanavond hebben we een vijftal agendapunten op de agenda staan, waarbij ik graag met het eerste agendapunt wil beginnen. En dat is de agenda. Of het eerste punt in de voorbereidende vergadering van de Meerjarenbeleidsplan Veiligheids en Gezondheidsregio Gelderland-Midden, de VG Gem, afgekort 2027 2030. Het regionaal risicoprofiel van de VGGM 2027 2030 en knooppunt Coördinatie Rijk regio's KC twee, afgekort In het raadsbesluit wat voor u ligt, staan de volgende besluitpunten voor de raad. Daarbij is punt één een zienswijze kenbaar te maken met betrekking tot het
▶ 0:01:07meerjarenbeleidsplan 2027 2030. Veiligheidsregio en Gezondheidsregio Gelderland-Midden, inclusief het beleidsplan Brandweer 2027 2030 en het Beleidsplan Crisisbeheersing 2027 2030. En nog tot slot het Regionaal Risicoprofiel 2027 2030. En bij punt twee geen wensen en bedenkingen kenbaar te maken met betrekking tot het knooppunt Coördinatie Rijk Regio's de KCR twee. Ik geef u nog een korte samenvatting van het voorstel en dan zal ik het in bespreking brengen. De veiligheids en gezondheidsregio's Gelderland-Midden heeft het meerjarenbeleidsplan, het beleidsplan brandweer, het Beleidsplan crisisbeheersing, het Regio Regionaal Risicoprofiel en het voorstel tot deelname aan de Stichting Knooppunt Coördinatie Rijk Regio's voor zienswijze aan u aangeboden. De documenten schetsen de ontwikkelingen, risico's en ambities voor de komende jaren op het gebied van veiligheid, gezondheid en crisisbeheersing in Gelderland-Midden. Het college stelt voor
▶ 0:02:09om een zienswijze kenbaar te maken met betrekking tot het meerjarenbeleidsplan, het beleidsplan Brandweerbeleidsplan, crisisbeheersing en het Regionaal Risicoprofiel. En om geen wensen en bedenkingen in te brengen met betrekking tot het knooppunt Coördinatie Rijksregio's. Een hele hoop afkortingen en een hele hoop plannen die voor u ligt. En graag breng ik het in bespreking. En wie zou ik daarin als eerste het woord kunnen geven?. De heer Van Essen van Gemeentebelangen. Of weet u me?. Ja, dank u wel, voorzitter. Ik kan zich vinden in de voorgestelde zienswijze en de koers die daaraan wordt beschreven, waaronder schrijven, het belang van samenwerking, preventie en maatschappelijke weerbaarheid. Voor ons is daarbij vooral de verdere financiële uitwerking een belangrijk aandachtspunt. Een deel van de financiële gevolgen van de ambities wordt pas zichtbaar in toekomstige begrotingen en kaderbrieven. Wij vinden het daarom belangrijk dat de raad tijdig inzicht krijgt in eventuele financiële consequenties, en dat daarbij steeds een goede afweging
▶ 0:03:10wordt gemaakt tussen ambities, uitvoerbaarheid en beschikbare middelen. Dat is wat ons betreft goed verwoord in de voorliggende zienswijze. Ten aanzien van het Regionaal Risicoprofiel. Uh en zowel RoKKch2 hebben we uh als geen WGBO. Op dit moment geen aanvullende opmerkingen of vragen. Dank u wel. Dank u wel. Ik kijk even rond. Mevrouw Schreuder, D66. Dank u wel. D66 kan zich ook in grote lijnen vinden in het meerjarenbeleidsplan van de PGGM voor twintig, 27, twintig, dertig en ook in de voorgestelde zienswijze. We herkennen met name het spanningsveld dat daarin wordt benoemd tussen de ambities van de PGGM enerzijds en de beschikbare capaciteit en financiële middelen anderzijds. Dat spanningsveld wordt de komende jaren alleen maar relevanter, zeker omdat ook gemeentes zelf voor de financiële uitdagingen en keuzes staan. Voor D66 betekent dit dat we niet alleen moeten spreken over ambities en beschikbare middelen, maar ook expliciet moeten maken wat er gebeurt wanneer niet alles tegelijkertijd kan. Welke taken krijgen dan voorrang? Welke ambities
▶ 0:04:12kunnen eventueel worden gefaseerd en welke activiteiten kunnen alleen worden uitgevoerd als daarvoor voldoende middelen beschikbaar zijn?. We vinden het daarom belangrijk dat er een heldere prioritering plaatsvindt tussen wettelijke kerntaken, strategische prioriteiten en overige ambities. Daarmee wordt voor gemeenten beter inzichtelijk welke keuzes de VGGN maakt wanneer capaciteit of middelen tekortschieten. Dat draagt naar onze mening bij aan transparante en realistische besluitvorming. Niet met de bedoeling om op voorhand ambities te schrappen, maar juist om duidelijk te maken welke keuzes noodzakelijk zijn als niet alles mogelijk blijkt. De concept zienswijze vraagt dat terecht aandacht voor de balans tussen ambities en beschikbare middelen en voor tijdig betrekken van gemeentes bij de nieuwe beleidsontwikkelingen. Maar wij zien dit graag, aangevuld met een concretisering hoe de prioritering binnen de VGGN bepaald wordt en hoe wij hier als raad bij betrokken raken. Daarna zijn er twee andere ontwikkelingen die ook wat ons betreft aandacht vragen. De afnemende beschikbaarheid van brandweervrijwilligers en de financiering van de ambulancezorg. Wij horen graag van portefeuillehouder
▶ 0:05:13hoe de ontwikkelingen binnen het meerjarenbeleid worden gevolgd, en welke mogelijke consequenties zij daarbij voor de komende jaren ziet. Helder. Dank u wel. Daar zit een vraag aan. Ze hebben wij even genoteerd. De heer Van der Laan, VVD. Ja, dank u wel, voorzitter. VVD Overbetuwe. Die kan zich ook vinden in de zienswijze. In de stukken komt duidelijk naar voren dat er duidelijke keuzes op kerntaken en prioritering, Dus doen wat nodig is en niet alles tegelijk willen, spreekt ons aan. Ook hechten wij eraan tijdig te worden geïnformeerd, zodra de financiële gevolgen van toekomstige ontwikkelingen en investeringen duidelijk zijn. En we kunnen ons ook vinden in de. De woorden waarmee Pascal de zienswijze afsluit die, gelet op de toenemende maatschappelijke verwachting en de financiële uitdagingen waarvoor zowel VGGEM als gemeenten staan, achter Raad van belang, dat steeds een zorgvuldige afweging wordt gemaakt tussen ambities, uitvoerbaarheid en beschikbare middelen. Dus daar sluiten we ons helemaal bij aan. Dank u wel. Helder. Dank u wel. Kijk nog even rond. Is er nog andere inbreng? Is de heer Mulder CDA.
▶ 0:06:16Ja, voorzitter. Ik kan me bij de laatste twee keer sprekers aansluiten en de zienswijze kunnen. Wij ook in Mee. En wij hebben ook het plan gelezen en het is. Ja, dat is ook weer iets. Het is een groot verband en daar sluit je bij aan. Dus daar kunnen we heel veel van vinden. Maar van onze kant zeggen we we kunnen er goed mee door. Dus prima. Helder. Dank u wel. Mevrouw. Meer straten. Haar huis van Wow. Dank u wel, voorzitter. Uh, geen aanvullingen op mijn voorgaande sprekers. Ik wil wel even mijn dank uitspreken voor de raadsrapporteurs die er een duidelijk stuk hebben toegevoegd. En daar zat voor mij nog wel één vraag in, waarvan ik benieuwd ben hoe de portefeuillehouder daarnaar kijkt. Het risico van een veilig thuis. Er wordt nadrukkelijk gezegd dat daar, uh financiële consequenties uh aan gaan zitten, maar er zit geen plan bij van Veilig Thuis. Dat heeft te maken met de governance. Ik ben even benieuwd hoe de portefeuillehouder uh dat inschat. Helder. Dank u wel. Ik kijk nog even rond. De heer Van Dalen SGP.
▶ 0:07:18Ja, ook de. SGP kan zich hier in deze zienswijze vinden. Het is een overzichtelijk opgesteld beleidsplan, wat duidelijk gesproken over de ambities die er in voor te komen. Het versterken van de samenwerking, verbeteren van crisisbeheersing moet er ook zeker op uh geanticipeerd blijven en worden. En uh, zo kunnen wij denk ik blijven samenwerken. Ja, dat denk ik wel. Uh, kijk ik even rond. Dan heb ik twee uh partijen met een vraag gehoord voor uh, de portefeuillehouder. En graag wil ik de portefeuillehouder, uh vervangend portefeuillehouder uh aan tafel uitnodigen die even waarneemt. Klopt, voorzitter, dank u wel. Ik heb de vraag van D66 genoteerd hoe wij aankijken tegen het meerjarenbeleidsplan. En de ontwikkelingen daarop. Als ik het. Goed begrepen heb. Dat we snel mee moeten schrijven. Ja, in feite zijn t uh drie vragen. Dus met name hoe we uh aan de prioritering uh uh vormgeven en hoe wij daar als raad bij
▶ 0:08:22betrokken kunnen zijn of blijven. En hoe uh portefeuille aankijkt tegen de afnemende beschikbaarheid van brandweer, vrijwilligers en de financiering van de ambulancezorg. Ja, ik ben. Benieuwd of ik daar. Uh uh uh direct een antwoord op kan geven. Uhm, als het gaat om uh meerjarenbeleidsplan, dan bedoel. Ik die gaan. Volgen. Is. Ja, dat doe ik via de reguliere weg hè. De overleggen via het ADB en dB. Uh, zullen wij die in ieder geval vanuit uh uh, onze. Portefeuillehouder. In ieder geval volgen? Uhm. En die andere vraag was. De afnemende beschikbaarheid van de brandweer vrijwilligers? Ja. Hoe daar tegenaan gekeken wordt? Of daar nog ideeën bij zijn of plannen voor zijn en de financiering van de ambulancezorg?. Ja, hoe daar? Hoe de AB dB daar tegenaan kijkt, dat is B ligt bijna voor uh voor de hand hè. Dus da's uh, da's natuurlijk een zorg. Uh. En hoe we dat uh uh ja, hoe we dat gaan inregelen? Dat Ja, dat, dat zal toch echt wel uh uh, daar besproken moeten worden. Heb ik nu geen antwoord op. Heb ik die risico's voor Veilig Thuis van uh Bob. Uh, hoe die ingeschat worden? Ja, dat is voor een andere tafel. Die heb ik niet technisch niet beschikbaar en daar zal ik
▶ 0:09:24wel effe terug op terug moeten komen. Wat de risico inschatting kan zijn. Voorzitter. Mag ik de heer Mulder CDA. Voortbordurend op de vraag van mevrouw Schreuder van D66. U zegt, Want AB heeft zijn visie en zijn zicht op de. Op de brandweer vrijwilligers. Maar ik mag aannemen dat de gemeente Overbetuwe in ieder geval weet van zijn of haar posten, hoe het daar gesteld is en of dat tekorten zijn, of dat wachtlijsten zijn van vrijwilligers. Maar dat is toch een vraag die hier legitiem is en die ik ook zowel ondersteunen en een een. En dat gaat niet naar de AP. Daar moet de gemeente volgens mij hier zelf weten. En dat klopt ook. Voorzitter. Uhm, maar daar zou ik even naar moeten kijken hoe de hoe de stand van zaken daarin is en of de werving plaatsvindt en of de tekorten zijn. Uh, weet ik niet. Oké. Helder. Mag ik dan aannemen dat t nog in een uh in bericht terugkomt? Uh bij. Uh. Ja. Helder. Ja. Zou heel mooi zijn om daar eens zicht op te krijgen. En dat is voor de raadsvergadering beschikbaar. Ja, oké. Dank je wel. Kijk even rond dat er nog aanvullende vragen zijn. Volgens mij was het heel helder.
▶ 0:10:26Dan wil ik graag aan u de vraag voor voorleggen op welke wijze dit voorstel naar de raad van 6 oktober kan worden doorgeleid. En dat kan als een bespreekpunt, als een sluitstuk of als een hamerstuk. En daar wil ik dan even een ronde voor maken. Het CDA wat CDA betreft een stuk voorzitter. De Helder. Ik vind de beantwoording van onze vraag, met name op hoe wij als raad betrokken kunnen zijn bij de prioritering. Daar zitten best nog wel wat onduidelijkheden of nog niet scherp gemaakte punten in, dus ik zou hem toch graag als bespreekstuk, waarbij ik een amendement overweeg om de zienswijze aan te scherpen. Helder. Dank u wel. Vraag ik nog wel even door voor uh. T uh brede beeld. Van een uh. Een hamerstuk. Helder Pro. Gezien de behoefte van D66, uh, wordt het volgens mij een bespreekstuk. Ja, maar soms kan het fijn zijn voor D66 om te weten hoe anderen erin staan. Dus vandaar ik het rondje heel even afmaak. Hoe ben je erbij? Uitgaande van de antwoord wat ik nu ga krijgen, zou het DNA van ons een
▶ 0:11:29hamerstuk kunnen zijn. Helder. Voor GBO een hamerstuk. Helder. Dank u wel. Voor VVD Overbetuwe. Hamerstuk. Helder. Dank u wel. Dan is dit agendapunt afgerond. Mocht er iemand willen wisselen van. Degene die aansluiten bij het volgende punt, dan kan dat nu. En dan gaan we zo aan de slag met agendapunt twee. Ja. Doet ie het? Ja, hij doet het.
▶ 0:12:40OK, dan wil ik graag doorgaan naar het volgende agendapunt. En dat is het agendapunt van de voorbereidende vergadering van de Omgevingsdienst, de Groene Metropoolregio, de OdG en dat is de conceptbegroting 2027. En ik wil u erop wijzen dat over dit onderwerp technische vragen zijn gesteld door D66. In het raadsbesluit dat voor u ligt, staan de volgende besluitpunten voor de raad. En dat is kennis te nemen van de OdG begroting 2027 en hierop geen zienswijze in te brengen. Ehm. Even kijken. Ik wil u er even op wijzen dat in het concept raadsbesluit er een formulering in zit die nog niet helemaal correct is. En dat mocht hier vragen over zijn, dan wil ik u in ieder geval laten weten dat voor de raadsvergadering ambtshalve dit ook nog aangepast zal gaan worden. Dus hebt u daar kennis van?. Om u een samenvatting te geven van het voorstel. De raad wordt gevraagd kennis te nemen van de begroting 2021 van de Omgevingsdienst, de Groene Metropool,
▶ 0:13:41de afgekort met ODM en geen zienswijze in te dienen. De begroting sluit aan bij de eerder vastgestelde Kadernota 2027 en voorziet in een hogere bijdrage van 76 € 0 voor de gemeente, voornamelijk als gevolg van inflatie. Het college ziet geen aanleiding voor het indienen van een zienswijze. Graag wil ik dit agenda besluitpunt in bespreking brengen. Wie kan ik hierin als eerste het woord geven?. De heer Van Dalen van der Laan, VVD. Ja hoor, dank je wel. Ja, de VVD Overbetuwe kan zich vinden in het voorstel om geen zienswijze in te dienen. We willen wel een aandachtspunt meegeven op het gebied van de mogelijke toekomstige financiële gevolgen voor onze gemeente. Het is onduidelijk wat de harmonisatie voor ons tarief gaat doen per 2028. We hebben daar wel begrip voor, maar we vragen het college hierop actief te monitoren en ons te informeren zodra je meer over duidelijk is. Dank u wel.. Kijk ik rond. Mevrouw Schreuder, D66. Dank u wel, voorzitter.
▶ 0:14:44Allereerst dankzegging voor de beantwoording van onze technische vragen. Bij de bestudering van de antwoorden valt op dat een aantal punten helder is toegelicht, maar dat er ook belangrijke onderdelen zijn waar de onderbouwing nog onvoldoende is om de financiële impact voor Overbetuwe goed te kunnen beoordelen. Allereerst de financiële onderbouwing. We zien dat de deelnemers. De bijdrage stijgt met bijna 6%, terwijl de indexatie ruim 4% bedraagt. Het college geeft aan in de beantwoording dat het verschil wordt veroorzaakt door wettelijke taken die eerder niet goed waren verwerkt. Dat is op zichzelf een verklaring, maar zonder inzicht in welke taak dit betreft, hoeveel uren ermee gemoeid zijn en of dit structureel is, kunnen we de stijging niet volledig duiden. Positief is dat de Overbetuwe in 24 en 25 binnen de bandbreedte is gebleven, met de realisatie van 97% van het werkpakket. Dan de dekking van het tekort. De vier posten die samen 391 nul dekking vormen, zijn benoemd, maar de onderbouwing blijft wat ons betreft te mager. Met name de verlaging van de materiële kosten zijn zorgelijk. Kan niet aangeven welke concrete uitgaven
▶ 0:15:47vervallen. En dat maakt het lastig om te beoordelen of deze verlaging structureel verlaging realistisch of structureel houdbaar is. Ook de halvering van het accountantsbudget roept vragen op, omdat de fusie en de liquidatie nog niet zijn afgerond. Het is goed dat extra kosten uit het fusiebudget worden gedekt, maar dat budget is tijdelijk. Het grootste financiële risico's zit wat ons betreft in de tariefharmonisatie vanaf 28. Het antwoord dat hierover nog niet te zeggen valt is begrijpelijk vanuit proces, maar onvoldoende vanuit financieel perspectief. Overbetuwe zit nu aan de lage kant van de tarieven en harmonisatie richting odrniveau zou een forse structurele stijging betekenen Zonder bandbreedte of scenario's kunnen we dit risico niet goed inschatten. Ook bij de risico's en inflatie missen we concrete duiding. Want we weten dat bij afwijkingen boven 25.000 wordt gerapporteerd, maar niet bij welke mate van inflatie of kostenstijging voor Overbetuwe een knelpunt ontstaat. Evenmin krijgen we een bandbreedte voor ons aandeel bij eventuele tegenvallers.
▶ 0:16:50Wat betreft de organisatieontwikkeling OdG MB verwacht kinderziektes bij de overgang naar één systeem en in Microsoft omgeving, maar geeft aan dat de doorlooptijden waarschijnlijk binnen de wettelijke termijnen blijven. Dat is intentie. Dat is een intentie, maar geen risicoanalyse. Wij zouden graag concreter weten hoe en wanneer de raad geïnformeerd wordt als dit toch anders uitpakt. En tot slot duurzaamheid. De begroting benoemt duurzaamheid als speerpunt, terwijl het raadsvoorstel stelt dat duurzaamheid geen rol speelt. In de beantwoording wordt aangegeven dat de duurzaamheidsaspecten worden meegenomen in het werkprogramma. Maar zonder inzicht in hoe dit wordt geborgd, blijft dit wat ons betreft te abstract. Samenvattend de beantwoording geeft op onderdelen helderheid, maar op cruciale financiële structurele punten blijft de bouwing wat ons betreft onvoldoende. Voor een zorgvuldige beoordeling van het OdGM. Begroting is aanvullende toelichting wat ons betreft nodig, met name op de structurele effecten vanaf 2028. De realistische dekking van het
▶ 0:17:50tekort en de risico's in de bedrijfsvoering. Dank u wel. Helder. Dank u wel. Kijk even rond. Wie dan nog iets over dit punt wil uitspreken? Mevrouw Bruinsma van Pro Overbetuwe. Dank u wel, voorzitter. En dank u wel, mevrouw Schreuder en de fractie van D66 voor de voor de gestelde vragen en aan het college voor de uitgebreide beantwoording. Uhm, en u zult begrijpen dat vooral het laatste punt, of nou ja, niet helemaal, weer opnieuw in te gaan op alle cijfers, maar vooral het laatste punt over duurzaamheid bij ons ook wel wat vragen opriep. En ja, we zien wel heel erg uit naar. Hoe gaat het college ons daar nou in meenemen? Want dat het geen rol speelt in dit voorstel, dat is op zich te begrijpen, maar het speelt wel degelijk een rol. En daar horen we dus graag meer over. Of we worden geïnformeerd over hoe we daar in in positie worden gebracht. Dank u wel. Helder. Dank u wel.. Uhm. Kijk even rond. Uhm. De heer Van Aert, Gemeentebelangen Overbetuwe. Ja.
▶ 0:18:51Dank u wel, voorzitter. Dank u wel. Uhm, de uh, het voorstel van uhm uh van de omgevingsdienst is een nog in een uh uitvoeringsfase met de samenwerking tussen de twee oude omgevingsdiensten. In die zin is de begroting min of meer een samenvoeging van die twee verhoging. Alleen voor zover de berichten zijn. Uh, de inflatie. GBO is wel heel benieuwd naar de nieuwe structuur en de nieuwe financieringssystematiek van Uh van 28. En ik hoorde zojuist iemand zeggen D'r zijn onzekerheden, Dat hebben wij ook geconstateerd. Uh. GBO echter heeft vertrouwen in het college bij de onderhandelingen om daar voldoende aandacht voor te vragen. In die zin zijn wij het eens met het feit dat er geen zienswijze, uh wordt ingediend. Uhm. In die zin kan GWO instemmen met het voorliggende voorstel. Dank u wel. Helder. Dank u wel. Uhm,. Dan heb ik
▶ 0:19:51een aantal vragen gehoord. Uh. Voor de portefeuillehouder mevrouw MI Straatje Haarhuis WW. Aanvullend nog even uhm. Iedereen die fusies heeft meegemaakt weet dat dat uh heel veel onzekerheden met zich meebrengt. Uhm, ik sluit wel aan bij uh, de opmerkingen van mijn collega van de VVD over uh, hoe worden wij als raad uh, misschien wat sneller en vaker uh geïnformeerd over uh de momenten wanneer er meer bekend is in dit hele proces. En ook wel eens even benieuwd wat de portefeuillehouder daar uh van vindt. Helder. Dank u wel.. Uhm. Dan? Uh, zou ik willen voorstellen om uh. De portefeuillehouder Uh even. Ja. De heer Hardeman. CDA. Ja, ik uhm,. Ik heb het uh. Doorgelezen en ik. Ben als raadsrapporteur van plan om jullie. Actief.
▶ 0:20:52Te onderhouden daarmee. Het is voor mij eventjes. Even inkomen,. Vooral die cijfertjes. Maar ja, dat en het te zijner tijd wel een keer een keer een RTG organiseren, zodat ik gewoon een algemeen beeld krijg van wat de wensen zijn. En in hoeverre ik namens. Mezelf. Als rapporteur.. Mee aan het werk kan. Wat het CDA aangaat. Ja, het is een. Ja. Op zich wel een duidelijk verhaal, maar ja, op zich kunnen nu nog niet zoveel zeggen. Dus ja, we. Willen het als zodanig. Al door laten gaan. Ja, dank je wel. Uhm, dan heb ik een aantal vragen voor de portefeuillehouder uh gehoord. Dus uh. Ik zou de heer Grimm graag willen uitnodigen om uh aan te sluiten en uh,.
▶ 0:21:53De vragen voor zover mogelijk uh te beantwoorden. Ja, dank. U wel. Voorzitter. Ja, een aantal uh vragen. Uhm. Nou. Allereerst uhm. Dank ook voor de vragen van uh D66 uh die schriftelijk uh zijn gesteld. Uhm. De Otra en de uh odr en zijn per 1 januari uh gefuseerd tot uh. Ot uh gm. Uhm uh. Dat houdt in dat die twee uh organisaties samengevoegd zijn, dat er nu een uh, een begroting ligt die uh eigenlijk ook grotendeels is opgebouwd uit uh, de individuele uh begrotingen van uh, de twee fuserende partijen? Uhm, het zal
▶ 0:22:55uh, denk ik voor veel mensen uh vanzelfsprekend zijn dat uh in die in dat eerste jaar afstemming nodig is en uh dat uh de organisatie uh uh, helemaal opnieuw uh ja, in in in in gang gezet moeten worden. Uhm,. Dan de VVD die uhm. Die vraagt over de de nieuwe financieringsstructuur per één één 2028. Uhm,. Daarover lopen uh nog de hele tijd gesprekken. De Het uh, de exacte uitvoering uh is nog niet bekend en moet door het uh, dB en door het AP allemaal nog worden uh goedgekeurd. Uhm, dat zal in de in het laatste kwartaal van dit jaar uh gaan gebeuren wil men op tijd zijn voor de begroting 2028? Uh, op enig moment dus dat. Één ding wat er wel duidelijk is, afgezien van inflatie, is het wel zo dat de
▶ 0:23:57totale kosten van. OdG uh ja, niet gaan gaan t gaan stijgen. Uhm uh. Afgezien van de mogelijke inflatie. Uhm. Wat er wel op kan treden zijn herverdeeleffecten en daarover wil ook het AB en het dB. Wil daar meer duidelijkheid over hebben Dat. Dat loopt momenteel en daar kan ik uh, inhoudelijke Ja. Ik I Dat weet ik zelf euh ook nog niet.. Uhm dan uhm zijn er uhm. Ja, die vragen van D66. Uh, die zijn allemaal door uh eigenlijk door ODM uh beantwoord, want zij hebben allerlei stukken. Die hebben wij zelf als gemeente niet, dus we hebben geen inzage in, uh,. In in de diepere financiële stukken van die uh organisatie. En uh, als daar uhm vragen over zijn, dan zullen wij die aan ODM uh moeten uh gaan stellen. Uhm, de vraag is
▶ 0:25:00of dat uh in dit uh. Ja. Voor dit besluit. We zijn één van de. Zestien gemeenten plus de provincie, één van de zestien organisaties. Die uh uh hun uh kennis van nemen van dit uh van deze begroting. Uhm, die begroting, die zal door T.B. van uh. Van over de GM uh ja uh uh vastgesteld uh worden op een gegeven moment. Uhm. Ja, en daarmee is dus uh de. Ja. Het resultaat zal niet anders worden dan Nou laat ik uh, laat ik het zo zeggen. En dat is geen. Dat is geen onwil vanuit het college. Uh. Maar het is gewoon kennisnemen van de begroting van oud GM die een zelfstandige organisatie is wat dat betreft. Uhm. Wat de kosten technische aspecten voor Overbetuwe betreft, dat is nu nog niet bekend en daar hebben wij ook
▶ 0:26:00uh contact uh mee met de raadsrapporteurs. We hebben nu een paar keer met elkaar gesproken en we willen uh. Ja, we willen uh ophalen. Bedraad Welke informatie op welk moment uh wil uh. Uh. Om u beter in positie te brengen? Uh, daarvoor.. Uhm. Ja, ik weet niet uh de de D66, Die heeft een aantal uh verdiepende vragen gesteld over uh uh, over de beantwoording. Uh uh, wat dat betreft, als t uh over cijfermatig uh dingen gaat. Ja, dat uh is bij de gemeente niet bekend. Uhm. Uh, zo is de eerste vraag over uh, over die uh € 26.000 was t volgens mij. Uh. Ja, dat zijn uh verschuivingen binnen de begroting van uh de kosten die uh elders uh elders geblokkeerd waren en nu uh zo geadopteerd zijn dat dat een uh bijdrage een verhoging van dat kostendeel geeft. Dus dan is t
▶ 0:27:01percentage kosten is uh koststijging is hoger dan uh, dan de inflatie. Ja. Ja. Ja. Uhm.. Ja. T Fusie budget. Dat weet ik zo niet. Uh. Naar de kostenstijging van Overbetuwe heb ik uh uh mee meegenomen. Had en t informeren van de raad dat uh. Ja, dat dat volgt. Uh gewoon dat uh. Zodra wij wat weten dan uh, zult u uh dat ook te horen krijgen? En dan duurzaamheid. Hoe zit dat? Uh in dit, uh, in dit stuk? Uhm ja. Op zich is het kennisnemen van een conceptbegroting en op zich is het heeft het kennisnemen van een conceptbegroting geen duurzaamheidsaspecten. Ik wil het even duidelijk uh zeggen. Uh, duurzaamheid is wel degelijk een uh een ding voor OdG. Zij heeft uh uh, Zij voert daar ook uh controles uit en geeft daar adviezen in, enzovoort. En uh ja, goed dat
▶ 0:28:02uh dat, dat loopt al uh al jaren uh zo. En zij zal daar ook daar haar beleid daarop uh. Ja op aanpassen. En zij heeft kennis van het duurzaamheidsbeleid zoals dat uh in de diverse gemeenten uh speelt. Ja, daarom moeten wij vertrouwen dat zij haar taak goed uitvoert. Laten we gewoon heel eerlijk eerlijk zijn. Voorzitter. Wordt dat meeschrijven, mevrouw Bruinsma Pro? Dank u wel. Uhm. Ik hoor de portefeuillehouder zeggen Uh, we zijn één van de zestien gemeenten. En wat hij niet zegt, maar wat hij daar uh in tussen de regels door een beetje laat doorschemeren, is dat wij niet verschrikkelijk veel invloed hebben. Uhm. Het is goed om je te realiseren dat je een van de zestien bent. Net zoals dat het goed is om je te realiseren dat je een van de 29 raadsleden bent. Maar dat neemt niet weg dat als wij als gemeente iets heel belangrijk vinden, dat we dat daar wel degelijk moeten inbrengen. En in ieder geval vanuit de fractie van Pro,. Geef ik u nu dan maar mee dat wij bij toekomstige stukken, zoals u van ons gewend bent, heel erg goed zullen letten op het duurzaamheidsaspect. En wat mij betreft, wat ons betreft is het argument,
▶ 0:29:05maar we zijn een van de zoveel geen reden om dingen niet in te brengen, dus ik weet niet of dat. Dat zei de portefeuillehouder ook niet, maar ik leg hem dan maar even heel duidelijk neer. Dat is een interpretatie zoals ik die niet bedoelde. Gelukkig. Ja. En als ik u nog een vervolgvraag mag stellen, want u gaf net aan dat ze het college bij de raad op wil halen, ook in samenspraak met de raadsrapporteurs. Wanneer we welke informatie zouden willen halen, is er al een idee over wanneer en in welke vorm dat zal gaan gebeuren. Daar lopen de gesprekken over. Op het ogenblik. Dus dat uh, dat krijgt uh een vervolg. Ik uh ja, ik heb niet in mijn hoofd zitten wanneer onze volgende bijeenkomst is, maar uh. Dus dat uh, daar wordt uh, die wordt nog vastgesteld. Uh. Maar is dat inhoudelijk? Uh uh, dit jaar nog? Uh uh. Wordt dat volgend jaar waar we. Over welke periode hebben we t?. Nou, als het aan mij ligt. Uhm uhm, zal dat uh dit jaar zijn? En t liefst als wij al wat
▶ 0:30:09inzicht hebben in wat nou de gevolgen zijn van die nieuwe financierings uh structuur. En dan vangen we een aantal vliegen in één klap, om het zo maar even te zeggen, want anders blijven we met elkaar aan t uh. Aan t praten. Oh ja, voorzitter Mark. De heer Hardeman CDA. Nou ja, ik ben het sinds juli rapporteur en en eigenlijk doe ik het eigenlijk in mijn uppie nu,. Omdat mijn mede rapporteur even uit de running is. Maar. Ik zou in ieder geval mijn best doen om een beetje duidelijkheid te krijgen van mezelf hoe de organisatie in elkaar steekt. En zodra ik gewoon. 8 oktober is de eerste bijeenkomst. En dan raak ik in ieder geval naartoe. En dan laat ik me wel. Verrassen wat daar gebeurt. En dan krijg je die woorden ook. In welke vorm ook, terug.
▶ 0:31:13Helder. Dank u wel, mevrouw Bruinsma, bro. Dank u wel, voorzitter. Nou ja, ik ben ontzettend blij met uw rol. Met trouwens, met alle raadsrapporteurs, maar zeker ook met u. Maar wat mij betreft is dat uiteindelijk. Het is een toevoeging voor ons als raad. Maar dat is natuurlijk niet. Dat betekent natuurlijk niet dat het college daarmee dingen niet te doen heeft. Dus hartstikke fijn om te horen dat jullie met elkaar in gesprek zijn daarover. Maar uw verantwoordelijkheid richting mij is wel een andere dan ons college richting mij als raadslid. Dus in het kader van het zijn veel dingen, het is allemaal nieuw. Voel je niet bezwaard en stel gewoon uw vragen. Want van het college en met alle ambtenaren die daaraan meewerken verwachten we iets anders. Ik in elk geval als raadslid wel. Volgens mij is dat ook wel duidelijk geworden, net in de terugkoppeling van de wethouder. Mevrouw Schreuder, D66. Dank u wel. Dank voor de beantwoording portefeuillehouder. En ik snap ook de context zoals u die schetst en de beperkingen die je als gemeente hebt in de beantwoording van de ook wel wat kritische vragen die wij gesteld hebben. Voor ons zit de zorg op die tariefharmonisatie, op de risico's die wij zien met het oog
▶ 0:32:16op die inflatie, die Is CT migratie en die fusie en de structurele houdbaarheid van die 391 nul dekking. Uhm, nou, ik denk dat we daar met elkaar oog en oog voor dienen te houden. Maar onder die afspraak met elkaar zijn. Kunnen wij instemmen met het feit dat we nu geen zienswijzen indienen?. Dank u wel. De heer Grimm. Nog een reactie. Ik kan alleen toevoegen t Is uh wordt in t ab ook uh. Iedere keer weer of uh besproken. Uh, t is uh ja, we zijn net uh een aantal maanden onderweg, dus uh zoveel uh bijeenkomsten zijn er niet geweest en. Dat zijn dingen die nu ook naar voren komen daar. Dus uh. Wordt vervolgd. Uh. En ik beloof u dat wij u daar schelpen zullen houden. Ja, dank u wel. Kijk nog even rond. Volgens mij zijn er geen vragen meer voor de portefeuillehouder. En dan wil ik graag, uh, de slotvraag stellen op welke
▶ 0:33:19wijze het voorstel naar de raad van 6 oktober kan worden doorgeleid. En dat kan als bespreekpunt, sluitstuk of hamerstuk. De heer Van der Laan, VVD. En wat betreft ons een hamerstuk. Helder kan. Hamerstuk Bob Bob. Hamerstuk. Dank u wel. Pro Overbetuwe. Vanuit ons ook een hamerstuk. Voorzitter. Dank u wel. De SGP vanuit de SGP ook een hamerstuk. Dank u wel. Voor D66. Ook. Een hamerstuk. Dank u wel. Voor t CDA. Ook een hamerstuk. Kijk, dan is dat heel helder dat het als hamerstuk zal worden doorgeleid. Dank u wel. Dan gaan wij agendapunt drie in bespreking brengen en dan kan er nog gewisseld worden van. Insprekers.
▶ 0:34:50Ja. Ja, dan zou ik graag uh verder willen gaan met agendapunt drie. En ik zie dat iedereen uh gewisseld heeft, die gewisseld of die wilde wisselen. En dat is de voorbereidende vergadering van de wegslepen verordening voor de gemeente Overbetuwe 2026. En ik wil u er even op wijzen dat er technische vragen zijn gesteld door Pro. In het raadsbesluit wat u voorligt, staan de volgende besluitpunt voor de Raad en dat is de Wegslepen Verordening gemeente Overbetuwe in 2026 vast te stellen. En de huidige wegsleepverordening gemeente Overbetuwe 2009 is verouderd en sluit niet meer volledig aan bij de actuele wet en regelgeving en uitvoeringspraktijk. Daarvoor is er een nieuwe weg Sleepverordening Gemeente Overbetuwe 2026 opgesteld, gebaseerd op de meest recente modelverordening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Met deze actualisatie beschikt de gemeente weer over een actuele juridische grondslag voor het verwijderen, overbrengen en in bewaring stellen van voertuigen. Graag wil ik het stuk in bespreking
▶ 0:35:52brengen en graag wil ik mevrouw Bruinsma van Pro als eerste het woord geven. Dank u wel, voorzitter. Nou, soms ga je van die stukken lezen. Dan denk je jemig, we hadden er blijkbaar één uit 2009 en nu hebben we gelukkig een nieuwe. En dan wordt je meteen al heel blij. Dus dat was in dit geval gelukkig ook zo. Maar dan ga je wat verder lezen en dan ontstaan er toch wat vragen die ik vooraf gelukkig heb kunnen stellen. De beantwoording daarvan was zeker ook tijdig, maar ik moet wel zeggen dat mijn fractie erg teleurgesteld is in de beantwoording ervan. Want als raadslid ben je volksvertegenwoordiger, kaderstellend en controlerend. En om dan als antwoord te krijgen op de vraag welke cijfers zijn er beschikbaar over de weggesleept voertuigen in de jaren 2020 tot en met 2025? Het antwoord te krijgen. Er zijn geen concrete cijfers beschikbaar over wegslepen voertuigen. 2020 2025 dan?. Nou, vond ik best wel verrassend en eerlijk gezegd schrok ik er ook een klein beetje van. Want het maakt voor ons in elk geval nogal uit of je praat over één weggesleept voertuig per jaar of over tien of over duizend of over weet ik hoeveel het er zouden kunnen zijn.
▶ 0:36:55Dus fijn dat de beantwoording er is, maar ik vind hem echt inhoudelijk teleurstellend. Laten we het daar maar op houden. Ook viel het me op of viel het onze fractie op. Doordat er dus geen informatie beschikbaar is over hoeveel voertuigen en op welke locatie en over met welke precieze reden,. Ontstaat er ook niet de mogelijkheid om na te denken over oké, als het daar nou heel vaak om die ene specifieke reden fout gaat, zouden we dan andere dingen kunnen doen om te zorgen dat dat niet meer nodig is? Want uiteindelijk is zo'n voertuig afleveren natuurlijk een hoop gedoe voor iedereen en wil je dat denk ik liever voorkomen. Maar daar kan je nu dus helemaal niets over zeggen. En ik ben wel erg benieuwd naar de reflectie van de portefeuillehouder, want ik vraag me af. Hoe die kijkt op de beantwoording van deze vragen en hoe die daar naar kijkt. En ook dat deze cijfers dus blijkbaar niet beschikbaar zijn. Ik heb nog veel meer vragen over uhm, deze verordening. Maar goed, die had ik
▶ 0:37:56gesteld en. Het wordt gewoon onduidelijk. Blijft onduidelijk waarom dit gebeurd is. Ik hoop dat de portefeuillehouder misschien nog iets meer kan toelichten en ik hoor graag wat mijn collega's ervan vinden. Helder. Dank u wel. Kijk even wie de heer Van Baarle. Gemeentebelangen Overbetuwe. Ja, we hebben eigenlijk een paar opmerkingen. En dat gaat. Meer over enerzijds over het proces. En dan sluit ik me wel een beetje aan bij wat collega van Pro zegt. Als je iets nieuws voorgeschoteld krijgt, ben je benieuwd van wat dat dan verschilt ten opzichte van het oude. Tenminste, ik wel. En ik neem aan de andere fracties ook. En daar is dan een vraag over gesteld worden. Eigenlijk zou het niet nodig moeten zijn dat er vragen over gesteld moeten worden wat mij betreft. Ik zou het fijn vinden als de betrokken ambtenaar even kort aangeeft door dit zijn de wijzigingen en daar moet het over gaan. Uhm. Dus ik vraag me af of de. Betrokken portefeuillehouder, dat is zich daarvan bewust is. En daarnaast vallen eigenlijk twee dingen op. Eén is. Waarom moet een een inwoner van Overbetuwe zijn auto ophalen buiten Overbetuwe?.
▶ 0:38:57Ik ben benieuwd wat de portefeuillehouder daarvan vindt. Want als die ene partij die nu na in Nijmegen gevestigd is, nou besluit te verhuizen naar een andere locatie, wat gebeurt er dan? Dus dat is eigenlijk de vraag die ik aan de portefeuillehouder heb. En verder geen aanvullingen. Helder. Dank u wel. De heer Van Hordijk, D66. Ja, voorzitter. Oké, ook ik was bij het lezen van deze verordening benieuwd. Hoe vaak komt dat voor? Is dat een paar keer per per jaar? Of uhm. In de antwoorden lees ik in elk geval dat het een aantal keren per maand uh, gemiddeld gebeurt. En dit dan is dus de moeite om die verordening echt goed op orde te hebben. En bij het lezen heb ik altijd een beetje moeite met een verordening waar allemaal getallen in staan. In dit geval prijzen waarvan je weet dat die over een aantal maanden alweer gaan veranderen. En ik? Ik vraag mij af, en dat is dan een vraag, niet alleen een portefeuillehouder, maar ook aan de andere.
▶ 0:39:59Fracties hier aan tafel is niet veel overzichtelijker. Om al die bedragen in een tabel onder te brengen en in de. Verordening alleen op te nemen dat tegen kostprijs is en en de prijzen per heden te verwijzen naar tabel, dan hoef je jaarlijks alleen de tabel te veranderen en in de verordening blijft zoals hier staat. En als daar steun voor is bij andere fracties, om zo'n verordening net wat anders op te zetten, zodat je al die dingen die jaarlijks gaan veranderen in een tabel onder brengt die je als aanhangsel aan de verordening hangt. Uhm, wil ik graag proberen om dat als amendement voor te bereiden. Maar als iedereen zegt van nou ja, het kan me eigenlijk niet schelen, het wordt toch nooit gebruikt,. Dan ga ik niet die die moeite doen. Dus vandaar ook mijn vraag aan de andere fracties. Zijn zij niet ook van mening dat het veel overzichtelijker is om de jaarlijks veranderende bedragen onder te brengen in tabellen, zodat je alleen maar de tabel elk jaar
▶ 0:41:02hoeft aan te passen?. Helder. Dank u wel,. Mevrouw Bruinsma Pro. Dank u wel, voorzitter. Aangezien het een vraag aan de collega's was, dacht ik ik geef dan maar meteen even antwoord. Ik denk dat meneer Van Noordwijk het heeft over hetgeen staat beschreven in artikel vijf. De kosten overbrengen en bewaren. Voertuigen. Nou, daar staat in dit vier wel dat de bedragen inclusief BTW zijn en dat die jaarlijks per 1 januari geïndexeerd worden. Het zou natuurlijk kunnen zijn dat ons college langjarige afspraken heeft gemaakt met degene met de partij die de feitelijke dienstverlening uitvoert over die tarieven. Dan is het dus niet nodig om het op deze manier te doen. Maar dat is dan wel een technische vraag die ik aanvullend wil stellen aan onze portefeuillehouder. Helder. Dank u wel. De heer Van der Wijk. Deze ja. In dit artikel staat dat uh de bedragen verhoogd worden met de indexatie. Voor deze specifieke branche. Dus dat. Zoals het nu staat in de verordening, is het niet afhankelijk van de tarieven van de gecontracteerde wegslepen, om het maar even zo te noemen. Maar daar wordt
▶ 0:42:03heel specifiek op benoemd hoe de prijzen geïndexeerd worden. Dank u wel,. Mevrouw Bruinsma. Dank u wel, voorzitter. Nu, nu komen er nieuwe vragen in me op. Want wat is dan wa? Wat bedoelt u dan met uw eerdere punt van dat u een tabel wil naast de verordening, om die tarieven scherp te houden? Want die CBS cijfers worden volgens mij als altijd jaarlijks gepubliceerd. Je kunt dus precies opzoeken ten opzichte van welk peiljaar wat dan de verhoging zou moet zijn. Dan heb ik niet helemaal goed begrepen wat u zojuist bedoelde. Mijn voorstel zou zijn om die dingen die voortdurend veranderen onder te brengen in een tabel, zodat je die uit de tekst van de verordening haalt. In mijn ogen is dat overzichtelijker. Dank u wel. Kijk even rond. De heer Van Dalen. SGP. Ja, voorzitter. Uhm. Wij als SGP vindt het ook goed dat uhm. Dit geactualiseerd wordt na zeventien jaar. Alleen
▶ 0:43:04uhm ja, net als waar we t net ook al over gehad hebben. Als hier geen duidelijke cijfers aan gegeven worden, geen concrete cijfers. Ja, dan is t wel de vraag hoe kan hierop? Uh,. Hoe kun je hier efficiënt op op doorgaan om te zeggen van wat? Wat kan er verbeterd worden als we. Als dat niet als dat niet beschikbaar is of niet duidelijk is? Ja, dat kan d'r ook niet. Dan is t ook niet een uh actualisatie van t uh van t geheel. Dank u wel.. Kijk even rond. Ik hoor uh d'r een aantal vragen in zitten voor uh, de portefeuillehouders. Ik wil voorstellen dat de portefeuille uh uh portefeuillehouder aan tafel aansluit. De heer Grimm. Ja, dank u wel, voorzitter. Ja, een aantal vragen en ik hoop dat ik ze
▶ 0:44:06allemaal heb. Dat zeg ik van tevoren. Uhm,. Nou, allereerst uhm. Maar over die uh, over die cijfers van uh weggesleept auto's. Uhm, de vorige verordening, uh, die uh op die. Op basis van die verordening konden wij eigenlijk alleen auto's verplaatsen en niet wegslepen omdat uh t vereist is dat er een uh adres staat in de verordening uh. Of over de locatie waar die auto's naartoe uh gesleept worden. Uh, anders heb je dus geen rechtsgrond. Uh, wat dat betreft. Houd dus uh even tussen ons. Nou, in ieder geval houdt in dat uh, tot dusverre de kosten voor het verplaatsen van de auto van uh auto's altijd voor rekening van de gemeente waren. Om dit uh, om dit dus uh te ondervangen. Willen wij echt nu een uh formele goede uh wegslepen verordening op basis waarvan wij de kosten ook kunnen verhalen van bij degenen voor wie de auto wordt weggesleept? Ik
▶ 0:45:09besef dat dit uh uh. Uh ja. Nou, ik besef dat dit uh uh lastig is, uh te begrijpen van waarom heeft dit zoveel jaar door uh kunnen bestaan? Uh. Ja, het is nu uh, het wordt nu veranderd. Uh ja. Dank u wel. Mevrouw Bruinsma. Dank u wel, voorzitter. Ik ben blij dat de. Wethouder. Dat begrijpt. Uhm. Wat er dan wel meteen bij me op popt is Weten we dan dat dit bij andere verordeningen niet aan de hand is? En kloppen die wel? En zijn we hier dan heel erg van geschrokken? En daarom doen we nog even een. Check rondje of zo. Ik Sorry, ik heb even geen heel formele tekst, maar ik ben ik. Wat gebeurt hier?. Ja, nou, dit heb je met verordeningen die al heel oud zijn. Uh, wat dat betreft. Ik uh ja, goed. Ik uh, ik ken alle verordeningen ook niet. Uh uit mijn hoofd, Uh, wat dat betreft. Ja. Nee, maar die sorry voorzitter, maar die verwachting heb ik ook niet hoor. Dat uh, maar dat schetst zo wel een beetje. Maar weinig nieuws. Nee, maar ik zit hier met een portefeuillehouder aan tafel. Gelukkig
▶ 0:46:12wordt ie ondersteund door een hele grote ambtelijke of een voldoende grote ambtelijke organisatie waar heel veel experts werken. Dus ik weet het. Gelukkig hoeft hij het niet in zijn eentje, of met de rest van de wethouders en het college en de burgemeester te doen. Maar is dit reden geweest om de verordeningen zoals we die op allerlei andere plekken hebben, tegen het licht te houden? Van klopt het wel? Want het niet kunnen vertalen van kosten is natuurlijk een hele relevante, want dan kost het uiteindelijk de gemeenschap geld en niet degene die het probleem veroorzaakt. Dat lijkt me niet de bedoeling. Daar hebt u helemaal gelijk in. Ja, en ik ga ervan uit dat uh ja, dat dat vorderingen tegen t licht worden gehouden door de ambtenaren die daar uh ook uh mee uh mee werken. Uh, wat dat betreft, en ook de portefeuillehouders,. Ja. Gaat u, dan wil ik graag eerst mevrouw Mitra tehuis even de ruimte geven voor een vraag. Ja. B.B. Ik uh. Even voor de duidelijkheid. Begrijp ik t dan goed? Uit uw verhaal dat we de afgelopen zeventien jaar. Geen enkel voertuig wat verplaatst of weggesleept is, Dat we daar de kosten hebben kunnen verhalen op de eigenaren van de auto.
▶ 0:47:14Want ja. Drinken?. Ja goed. Meneer Schimmel. Nog een aantal andere vragen dus kan me voorstellen dat u dat eventjes Uh. Nou, ik wil even de heer Gimme uh gelegenheid geven om de vraag. Uh, nou, de bedragen, uh, die worden uh geïndexeerd, zoals uh, mevrouw Bruinsma uh uh uh terecht opmerkte. Uhm. De ja, de bedragen zijn natuurlijk uh gebaseerd ook op de inkoop afspraken die wij hebben gemaakt met het bedrijf. Uh waar de auto wordt uh wordt gestald, waar naartoe wordt weggesleept. Uhm. Ja, d'r is een indexering. Is d'r op uh van toepassing? Uhm. Het heeft. Eigenlijk gewoon vanuit praktische overwegingen niet uh, mijn voorkeur om ieder jaar een nieuwe lijst uh te gaan maken voor dat bedrag. Wat uh wat t uh gaat kosten, want uh. Ja, d'r zijn.
▶ 0:48:18Dus dus dat uh ja, dat, dat zou ik niet adviseren. T Is uh echt uh uh werk uh. Werk maken dit. Mmm. Ja goed over Uh cijfers uh zijn er dus niet omdat die uh t aantal uh keren dat er een auto verplaatst werd is niet uh niet genoteerd. En dat wordt dus bij t wegslepen wordt t uh automatisch wel uh gedaan. Ik dacht dat ik de meeste vragen gehad heb. Uh meneer van Noordwijk. Mmm. GBS had nog een uh vraag waar uh wat de reden is dat uh de de auto versleept wordt buiten de gemeente, dus dat uh eigenaren die auto elders op moeten halen. Wij zijn als uh gemeente gehouden aan ons uh inkopen en aanbestedings uh beleid en uh. Deze partij is op basis van uh de aanbesteding die geweest is uh eruit gekomen. Dat is de reden. En hij uh
▶ 0:49:21ja, goed, hij ligt in de in in de regio. De heer Van der Hordijk, D66. Ja, ik heb een een aanvullende vraag. Ik hoor aan de ene kant dat het tot dusver niet mogelijk is geweest om kosten te verhalen op de bezitter van de auto, en er geen cijfers zijn over het aantal keren dat er is weggesleept. Maar er moeten toch wel cijfers zijn over hoeveel de gemeente heeft uitgegeven aan het verplaatsen van auto's. Dat zo uh, logischerwijs uh, bekend moeten zijn? Ik heb die uh dat niet. Uh, dat is mij niet bekend. T Is maar uh, ik heb die cijfers niet, uh, niet beschikbaar. Dat zou opgevraagd moeten worden. Helder. Oké. Maar luid uit en antwoord T t wordt meerdere malen per maand gebruikt. Maal Wat is t? € 200 per keer kun je toch al een een grove schatting gaan krijgen?. Ja. Ik denk dat uh de beantwoording duidelijk is dat die uh ja die cijfers nu
▶ 0:50:23niet voorhanden zijn. Ik heb nog wat bredere vragen gehoord bij een aantal partijen over. De wijze waarop we dan hierop zouden kunnen sturen, of wat de De. Tenminste, hoorde ik bij uh Pro uh, onder andere T. Volgens mij ook bij D66. Hoe kun je dan sturen?. Die is volgens mij als enige nog niet uh beantwoord. Uhm, de bredere vraag waarop we kunnen sturen en uh, waarop willen we dan precies sturen Dat die verduidelijking, die wil ik dan uh, even vragen. Mevrouw Bruinsma van Bron, of beter gezegd uhm, nou ja, uh, er zijn geen cijfers tot nu toe. Dat is dan zo. Daar leggen we ons dan maar schoorvoetend bij neer. Uhm. Maar uh. Doordat de situatie verandert en de voertuigen nu worden afgesleept naar een vaste locatie, moet in ieder geval relatief eenvoudig te monitoren zijn om hoeveel gevallen het gaat, want u zult netjes een rekening van ze krijgen. En die uh inwoners of de auto eigenaren een uh, een uh boete moeten sturen? Uhm, is het mogelijk dat u daarbij ook monitort waarom een voertuig wordt weggesleept en van welke locatie. Want als we meer weten over het waarom en waar? Zou het
▶ 0:51:25kunnen zijn dat we daar als gemeente dan wel gemeenteraad moeten ingrijpen met andere maatregelen dan die daar op dit moment getroffen zijn? Is het college bereid om om dat te doen vanaf het ingaan van deze nieuwe verordening?. Ja. Uhm. Nou, het aantal keren zal uh is gemakkelijk natuurlijk. Uh, de locatie, dat zal uh, die zal iedere keer aangegeven moeten worden. Dus dat uh is uh ja, dat. Dat zou eigenlijk ook uh. Genoteerd uh moeten kunnen worden. Uhm. Ja, dan zullen daar interne afspraken over gemaakt moeten worden. Wie dat uh, hoe men uh gaat melden en wat men allemaal voor gegevens gaat uh noteren en welke administratie daarvan bijgehouden wordt. Oké, dank u wel, mevrouw Bruinsma van profetie hoor. Nou ja, als t u helpt, wil ik natuurlijk uh met mijn fractie samen nadenken over een in te dienen motie die vraagt wat we graag zouden willen weten. Want uiteindelijk hoop je dat mensen dat gebruikers van de openbare ruimte iets leren van een boete. Maar als
▶ 0:52:27als uit de cijfers mocht blijken dat ze daar onvoldoende van leren, of dat steeds dezelfde verschillende mensen op dezelfde plek dezelfde fout maken, dan zouden we daar ook iets op kunnen ondernemen. Dus als u zegt van ze dienen motie in of dat we nog even contact hebben voor dit voor de raadsvergadering van 6 oktober over hoe we hiermee om zouden kunnen gaan. Want het gebrek aan informatie geeft maakt de mogelijkheden voor deze raad om. We stellen het kader maar. Om vervolgens ook te controleren en te beslissen of we daar dan iets mee moeten. Eigenlijk onmogelijk, dus daar moeten we dan wel nader over in gesprek. Ja, ik eh. Ik kijk even naar links. Ja, wacht even. Wordt er een proces verbaal opgemaakt? Ik denk dat het met de nieuwe verordening wel. En het gaat met name over de evenementen als er een evenement gehouden wordt. Ja, d'r staat ook in de beantwoording ja uh, dan wil het voorkomen dat er nog anders verkeerd aan of met de markt gehouden wordt? Met name dan moeten wij gehaald worden. En uiteraard is dat proces verbaal gewoon helemaal nooit opgemaakt gaan worden. De voorzitter.
▶ 0:53:28Mevrouw Bruinsma. Misschien even een proces voorstel, want uh uh, het hartstikke fijne antwoord van de publieke tribune van één van de deskundige ambtenaren die wij hier hebben, is waarschijnlijk niet te horen. Voor de mensen thuis zou ik de portefeuillehouder mogen verzoeken om de reactie op die vraag aan de stukken toe te voegen, want dan kan iedereen daar kennis van nemen. Kunnen we daar ook met de hele raad een gesprek over voeren op 6 oktober? En kunnen ook onze inwoners daarvan kennisnemen? Dat is misschien wel fijn. Dat is prima. Dan wil ik die reactie uh wel geven op uh. En u mag als partij altijd uh natuurlijke een een motie indienen en dan kunt u daarna de gehele raad eventueel daar maar goed in mee nemen. Kijk even rond het nog vragen zijn voor de portefeuillehouder. De heer Van Baarle klopt wel. Nog een vraag. Ik heb nog één vraag. U heeft net aangegeven dat we. waarom die wijziging nu is uh doorgevoerd, hè? En dat we nu de met deze wijziging de kosten kunnen gaan verhalen. We zijn al wel nieuwsgierig wanneer dit ontdekt. Is eigenlijk dit, deze omissie?.
▶ 0:54:29Ja dat uh bij mij. Uh is t ontdekt? Uh, toen ik uh portefeuillehouder werd. Uh. Uh, van dit, uh van dit onderwerp, voor dit onderwerp. En dat is uh. Een paar maanden geleden. 12 mei.. Oké,. Uh, volgens mij uh zo voldoende. Uh, dan wil ik graag uh de ronde doen om te vragen op welke wijze het uh voorstel naar de raad van 6 oktober kan worden voorgeleid. Ik heb al gehoord de vermoeden van een motie,. Maar misschien even een ronde doen hoe de andere partijen ernaar kijken. Voor de VVD?. Ja, is een noodzakelijke actualisatie dus voor ons een hamerstuk. Helder Ja. Daar is Bob Hamerstuk. Uhm, ik neem het mee naar de fractie, maar ik kan me voorstellen dat we hier nog wel een motie aanhangen met hetgeen zojuist al besproken. Maar ik zal ook nog met de portefeuillehouder uh contact opnemen en ik kijk uit naar de schriftelijke, het schriftelijke deel dus door als bespreekstuk.
▶ 0:55:31Dank u wel. Dank u wel, meneer Van Dalen. Voor de SP namens toe. Dank u wel. D66 voorzitter. Ik wacht. Wacht af wat er uit de fractie van van Pro gaat komen, maar als daar niks uitkomt, is dat mijn zesde hamerstuk. Helder. Dank u wel voor t CDA. Na zeventien jaar lijkt me dit een. Prima verfrissing. En ja, wat ons betreft. Wat ons betreft is de hamer stuk. Dank u wel. Uhm. Dank u wel allen voor dit agendapunt en de bespreking ervan. En dan uh wil ik graag doorgaan naar uh. Agenda punt vier, maar kijk ik ook even met een schuin oog naar de klok, want we naderen uh 8.30u en dat betekent dat we daar een uh, een pauze momenten. Mogen inlassen. Dus ik zou willen voorstellen dat uh, degene die agendapunt vier gaan oppakken vast zich installeren. Dat we een kop koffie pakken en om 8.45u weer verder gaan. Dank u wel. Te.
▶ 1:12:40Gaan met agendapunt vier en dat is de technische uitleg sessie De toekomst van Energie in Overbetuwe. En u heeft als raad op 27 januari 2026, bij de behandeling van de rest van de motie, de toekomst van Energie in Overbetuwe aangenomen. En de Raad vindt dat het energievraagstuk een integrale, toekomstgerichte benadering voor het systeem als geheel behoeft. Daarom verzocht de raad het college om een gesprek hiervoor te organiseren, gericht op de lange termijn en de rol van de Raad voor de komende jaren. Met deze technische uitleg sessie wordt hier invulling aan gegeven. Van drie partijen zijn er ook vragen ingediend waarmee de ambtenaren aan de slag zijn gegaan om dit voor te bereiden. En graag wil ik onze wethouder het woord geven. Om nog even een inleiding te geven. Ja, dank u wel, voorzitter. Ja, energie in. Transitie is een meerjarige en uh uh grote maatschappelijke opgave die ook vraagt om uh, lange termijn denken en
▶ 1:13:40daarom ook uh om de bijbehorende budgetten. Er zijn rijkssubsidies, vaak gelabeld geld. Voor investeringen is echter aanvullend budget nodig. Uhm. De komende weken wordt de raad uh op uh op een aantal onderwerpen nader geïnformeerd. Zo zult u uh uhm. Ten aanzien van de milieuverkenning wind het algemene deel met betrekking tot de zoekgebieden en de verkenning voor windpark vijftien middels een raadsmemo uh geïnformeerd worden. Uh, binnenkort uhm. Dan de voortgang. Uh. Power up eind december 2025 is een Uh energiecoöperatie opgericht en begin 2026 is het tijdelijk fin penvoerder schap van de gemeente beëindigd. Uh en uh. Ik heb inmiddels ook een uh, een concept uh memo al langs zien komen. Wat ook naar uw raad uh zal komen. Uh, daarover. Uhm, volgens goed gebruik, uh wordt uh tweemaal per jaar een voortgangs memo verstuurd over t
▶ 1:14:41programma Duurzaamheid. Uh. Begin oktober dit jaar ontvangt u de volgende memo, waarin ook een aantal inhoudelijke vragen beantwoord hoe uh zullen worden. Dus vragen die u uh gesteld hebt voorafgaand aan dit uh aan deze avond. Uh. Onder andere welke middelen voor energiearmoede beschikbaar zijn en komen en de voortgang van de aardgasvrije wijken. Dus dat uh.. Daar krijgt u, uh antwoord op in de voortgangs memo. Nou, deze sessie, die is bedoeld als technische uitleg Uitlegsessie van ontwikkelingen rondom energietransitie. Uhm. Hoe het college wil omgaan met prioritering van projecten en de relatie met netcapaciteit is nog onderwerp van gesprek op dit moment. Dat loopt voorop. Als hier meer duidelijkheid over is, dan wordt u hierover uh geïnformeerd. Uhm,. Er is uh vanmiddag een uh lijstgepubliceerd uh
▶ 1:15:43van projecten die uh worden aangemeld voor die lijst. Uh uh voor energie uh uh aanvraag uh aan Liander. Dat is een uh. Dus dat kunt u op de website uh vinden?. Uh, d'r loopt een uh bezwaartermijn tot uh eind volgende week. Uh volgens mij. En daarna wordt die definitief uh naar. De netbeheerder opgesteld op ge opgestuurd. Uhm, de vragen die uh verder nog zijn gesteld. Uh. Via de griffie worden zo goed mogelijk beantwoord in de presentatie die nu gaat volgen of de aangekondigde raads memo. Uhm. De vragen overigens die per mail zijn ingediend, die worden uh niet gezien als formele technische vragen en uh, de bij het beheer behorende behandeling. Dus dat even voor de duidelijkheid. Nou, ik wil eigenlijk uh, hier ook uh dank uitspreken aan raadslid uh mevrouw Mulder voor de medewerking en inzet uh, bij de voorbereiding van uh deze avond.
▶ 1:16:46Uh. En ik wil nu uh m het woord geven aan uh, aan het Ten Brummelhuis en Tom Verhoeff. Uh, voor t vervolg van deze presentatie. En zij zullen zichzelf even aan jullie voorstellen. Ik uhm. Ik ben Anja ten Brummelhuis, programmamanager uh van t programma Duurzaamheid. Is kort. Ik ben Tom Verhoef. Ik werk binnen het programma Duurzaamheid. En ik hou me bezig met de energietransitie en daarmee ook de warmtetransitie. Binnen het programma Duurzaamheid. En met Groen. Misschien goed om aanvullend aan te geven. Als ik tussentijds een vraag heeft, dan voel je de ruimte om die ook te stellen. Ja. Nee. Over uhm, de energietransitie. Uhm het wat. Het werd al geschetst. T Is een uh meerjarige opgave. Uh, we hebben een doel richting 2050.
▶ 1:17:47Aardgasvrij. T Is een hele mooie korte zin. Aardgasvrij. Maar om daar te gaan komen hebben we nog heel veel stappen. Te zetten met elkaar. Er is al even aangegeven naar aanleiding van de motie, ook een mooie gelegenheid om ook bij dit thema stil te staan en er een nadere toelichting op te geven. Want ook als dit gewoon je werk is, is het soms nog best wel complex, zijn er allerlei toch weer veranderingen. Uhm, dat is ook de dynamiek die het leuk maakt. Maar ik kan me ook voorstellen dat het ook lastig is om het daarmee uh. Nou ja, alle ontwikkelingen in de gaten te houden en ook van ja, wat is nou nog daarin de rol van de raad?. Dat zal na vanavond niet in één keer compleet anders zijn, maar we zullen wel een aantal ontwikkelingen duiden die uhm, ook op de gemeente af komen. En hopelijk komt dat ook van pas bij toekomstige besluitvorming. Energietransitie staat niet op zichzelf. Het plaatje wat hier
▶ 1:18:48vermeld is. Het zal ook bij heel veel andere inhoudelijke thema's komt toch steeds meer energietransitie als onderwerp ook naar voren. Het heeft ook een ruimtelijk beslag en daar zal straks ook nog wel meer uh over toegelicht worden. Even waarom en waar komt deze opgave vandaan?. Het zijn eigenlijk de Europese en nationale klimaatdoelen. 55% CO2 reductie. Waarbij ook de VNG het Klimaatakkoord heeft ondertekend met een bijbehorend takenpakket. Ook voor gemeentes. Dus daarbij hebben we ook als gemeenten gewoon een rol te vervullen binnen het behalen van de energietransitie. En die zit met name in een deel. Reduceren van die 55% CO2 reductie. Er komt dus echt ook achter de voordeur van inwoners. Het gaat over bedrijfsvoering en het gaat natuurlijk over de bedrijfsvoering van de gemeente zelf. En tegelijkertijd zien we ontwikkelingen rondom energiezekerheid. De
▶ 1:19:51geopolitieke ontwikkelingen maken toch dat we zeggen ja, we willen door energie meer zelf de touwtjes in handen. Waar komt onze energie vandaan? Hoe organiseren we dat? Het gas uit Rusland is niet meer vanzelfsprekend, wat het een aantal jaren geleden misschien nog wel was. En er spelen ook hele andere uhm. Ja, dilemma's waardoor ook gewoon de gesprekken rondom energietransitie ook anders worden. En je ook ziet dat zelfs op landelijk niveau toch de besluitvorming, nou ja, daarover dan ook uh verandert. Ik zei het net al even kort. Kunnen we dit overzien? Nee,. We doen wel ons best. En we kunnen het ons niet veroorloven om nu eigenlijk gewoon te denken. We weten nog niet alles, dus we wachten even. We weten wel, we moeten met elkaar gaan bewegen. Uhm, dat gebeurt ook al een hele tijd en hier staan er al een aantal. Alleen al de afgelopen vijf jaar zien we een aantal ontwikkelingen waarvan we. We wisten wel dat t eraan kwam, maar net congres. Die is toch echt wel een groter
▶ 1:20:55vraagstuk als we een aantal jaren geleden dachten. We hebben nog een tijd gezegd nou, in 2021 2029 is congestie wel opgelost, Terwijl we nu eigenlijk al zeggen nou, het gaat niet meer weg, het blijft. Dit is gewoon de nieuwe werkelijkheid. Hier hebben we mee te dealen. We moeten ons energiesysteem gewoon permanent anders gaan organiseren, anders inrichten. Batterijen zullen er gaan komen, groot en klein, in alle vormen,. Zal zich gaan ontwikkelen. We zullen grotere energiebronnen krijgen. Zullen we straks nog nader op toe licht komen? Maar we kijken ook naar geothermie. Buurgemeenten. Kijk naar kernenergie in de vorm van een SMR. We kijken naar zonneparken, windmolens. Bekend, maar er zullen dus ook andere bronnen. Van energie zullen. Daar zullen daarbij komen. De waterstof backbone is landelijk. Die komt ook bij ons door de gemeente. En wij voorzien eigenlijk. Als we ook in de les
▶ 1:21:55die. De lokale energiestrategie die is vastgesteld, zien we over. Voor Overbetuwe niet echt grote toepassing van waterstof. Euhmm. Eventueel op pand niveau, maar daar niet echt een grootse ontwikkeling in. Dus het is meer een soort van ondergrondse snelweg waar straks waterstof doorheen gaat, maar niet direct wat bovengronds komt voor toepassing. Dat zal wel in Breakvalley zijn, bijvoorbeeld voor de steenfabrieken. Het zal in Oost-Nederland meer. Daar zal het ook op een gegeven moment wel uh toegepast gaan worden. Maar t is dus niet voor Overbetuwe zelfvoorzien, dus er komt ook niet naar de raad ineens een besluit hé, uh, wat vinden jullie van waterstof? En omdat dit een landelijke ontwikkeling is, zie je dus ook dat dit vanuit het Rijk eigenlijk gecoördineerd wordt. Evenals een van de onderwerpen hoe het loopt. Wat heeft de raad ons eigenlijk al wel meegegeven? Dat is met name ook punten uit de
▶ 1:22:56omgevingsvisie en het koersdocument. Er staan eigenlijk al best wel wat punten in vermeld. Het is ook een bril om doorheen te kijken. En wat ook wel is meegenomen bij het opstellen van bijvoorbeeld het programma, bij de lokale energiestrategie, maar ook wel bij gewoon de aanpak voor de afgelopen jaren en ook voor de jaren die gaan komen. Is dat wel het haakje waar de raad wel een eigenlijk de bril meegeeft hoe je hiernaar gaat kijken. En ook met het koersdocument is ook het zoekgebied voor windturbines verkleind. Eerst mocht dat nog aan de. Noordzijde van de A15 en dat is verkleind naar de alleen de zuidzijde,. Dus valt dan onder dat punt energie landschap. Uhm. En eigenlijk in een programma of in. Met eigenlijk alle activiteiten proberen we zo goed mogelijk invulling te geven aan eigenlijk de de de bredere. Ambities die door de raad zijn meegegeven.
▶ 1:23:59Dus in. De visie is dus eigenlijk van de raad het programma. Onder de Omgevingswet zijn programma's van het college. En als het gaat om de ruimtelijke vertaling, dus bijvoorbeeld een omgevingsplan. Uhm.. Dan komt hij weer terug bij de raad. Dus ook bij een omgevingsplan voor bijvoorbeeld een woningbouwproject kan het best zijn dat daar ineens. Een initiatief staat voor een batterij, of dat er ruimte is gereserveerd voor energie. Uh, opslag ondergronds, daar waar dat mag of. Anderszins. Het is dus. Te verwachten dat het ruimtelijk gezien steeds meer gaat terugkomen, en het dus ook een plek krijgt in allerlei stukken die ineens nog niet ineens, maar die bij de raad voorliggen. En uiteraard, de financiële kaders zijn altijd ook een bevoegdheid van de raad. De heer Van der Hordijk in. In welke mate zijn er plannen dat de gemeente als
▶ 1:25:01initiatiefnemer ook gaat gaat optreden? Of wacht de gemeente af tot er particuliere initiatiefnemers komen die die passen binnen de gemeentelijke plannen?. De initiatiefnemers Uh ten aanzien. Van Nou, voor. Voor. Voor al deze deze ontwikkelingen zal er steeds iemand n. Bijvoorbeeld windturbines. Daar is duidelijk een club die het initiatief neemt. De gemeente is niet van plan om zelf die windmolens te gaan bouwen en exploiteren. En ik kan me voorstellen dat het bij de meeste ontwikkelingen zo zal zijn dat je daar toch uiteindelijk afhankelijk bent van een. Initiatiefnemer buiten de gemeente, maar tegelijkertijd is die voor ons als raad wel interessant. Want als de gemeente zelf initiatiefnemer is, dan heb je als raad veel meer controle erover. Dus wil je echt. Grote stappen gaan maken, dan zul je op een gegeven moment ook als gemeente zelf initiatieven moeten gaan ontwikkelen. En volgens mij is dat een ja als.
▶ 1:26:02Als er voor sommige initiatieven, bijvoorbeeld een windturbine. Is het nu niet zo dat er vanuit de gemeente de wens is uitgesproken om een eigen windturbine te gaan realiseren. Dus dan is het. Je geeft wel kaders mee, waar moet dit aan voldoen? Maar het is inderdaad een initiatiefnemer. Tom zal straks nog wel iets zeggen over warmte waar de gemeentes uhm of eigenlijk publieke partijen een specifieke rol hebben. Dus ja, ben je dan initiatiefnemer of niet? Maar daar hebben we wel een speciale rol. Uhm, en als we zelf initiatiefnemer zijn van het project, ja, dan neem je natuurlijk wel de duurzaamheidsambities mee. Is het een derde partij? Zal die wel? Ook bij een ruimtelijke ontwikkeling natuurlijk, net als voor allerlei andere thema's, wel kaders meekrijgen? Dan ben je niet initiatiefnemer. Je stuurt als gemeente wel. Het programma Duurzaamheid. Uhm. Is aan het einde van zijn looptijd en begin 2021 zal er naar het college een nieuw Uh programma
▶ 1:27:04komen met een iets langere tijdsperiode van zeg maar 7 tot 10 jaar. Afgelopen jaar. In 2 december 2021 is zowel de lokale energiestrategie vastgesteld. Voor de lange termijn, ook rondom energiestrategie energietransitie. In het programma zelf zullen daarnaast ook circulariteit en klimaatadaptatie meer als volwaardig programma onderdeel uitgewerkt zijn. Is niet voor nu, maar even om de totale scope te schetsen. Ja, ja.. Uhm ja, ik zei het net al. Uh, t energiesysteem betreft echt niet alleen uh wonen, maar ook uh bedrijven. Mobiliteit, ons eigen vastgoed, Uhm de infrastructuur. Hoe gaan wij dit met elkaar delen. Het is dus niet alleen maar de hardware, maar het is ook hoe organiseren wij het met elkaar. Een van de vragen die wij ook hebben ontvangen is eigenlijk aan welke tafel zit de gemeente nou eigenlijk allemaal? Rondom energie.
▶ 1:28:08Transitie komt straks nog wat meer op. Maar even om te duiden het is best. Op verschillende schaalniveaus vinden. Eigenlijk gesprekken plaats. Uhm. Lokaal. Met name uh zon wind uh. Wil je eigenlijk bron en opwek zo dicht mogelijk bij elkaar houden? Wil je dat uitwisselen? Regionaal. Uhm,. Zie je ook wel. Ja, het energienet stopt niet bij de gemeentegrens. Uh. Uitwisselen. Uh. De provincie heeft een uh regeling opgesteld dat wij de resterende netcapaciteit onderling als gemeentes moeten gaan verdelen. Hoe dat proces er precies uit gaat zien, weten we ook nog niet, maar die taak hebben we gekregen. En ook op landelijk niveau zie je uh dat daar beleidsvorming is. Uh. En ook,. Nou ja, besluitvorming over bijvoorbeeld een energiegemeenschap. Uh 1TT ACM en prioritering kader. Dat wordt op landelijk niveau geregeld. Hebben wij als lokale
▶ 1:29:12overheid ons gewoon aan te houden? Hebben we. Via allerlei uh, uh regelingen kan je natuurlijk inspraak hebben, maar je kunt het niet direct gewoon zeggen Nou, wij wijken daarvan af. Over het energiesysteem is er al een sessie geweest, 4 september. Door Liander voor de Raad van Lingewaard Buurgemeenten en de Raad van Overbetuwe. Zal nu niet heel veel meer uh over terug zijn naar het rechtse plaatje. Geeft t al aan? Uh uh. Maak ruimte voor uitbreiding, het benutten van de bestaande capaciteit en de juiste mix,. Want alles volledig alternatief. Elektriciteit gaat niet passen de passen gewoon letterlijk niet genoeg kabels in de grond. Dat los van of het betaalbaar is of niet, het past niet. Uhm. Ik kwam net al even. Aan de orde. Vervroegde aanvragen.
▶ 1:30:13Vandaag heeft het college een besluit genomen over de vervroegde VO. Of eigenlijk de conceptvolgorde lijst vervroegd aanvragen. Hij is gepubliceerd op de website. De griffie zal het stuk zo snel mogelijk ook beschikbaar stellen voor de raad. Uhm, de link uh staat erin. De link staat nog niet in de presentatie in IE Babs, want die bestond toen gewoonweg nog niet. Uhm. Dus het is uh, het is vindbaar. Iedereen die uh zeg maar zich heeft gemeld bij de gemeente zal hier ook over bericht worden. Het is mogelijk om nog een reactie in te dienen en vanaf 1 oktober zullen wij gefaseerd. Elk paar dagen gaat die regeling weer open en. Wordt er een aanvraag ingediend bij de netbeheerder. Het is aan de netbeheerder om te bepalen of er capaciteit beschikbaar is en of die wordt toegekend. Dat doen wij als gemeente natuurlijk niet, dus het is niet zo. Het project staat daar en we weten dus met zekerheid dat er niet capaciteit is. Nee, we dienen het in. Waar komt dit vandaan? Even als achtergrond.
▶ 1:31:16Vanaf 1 juli 2021 is grootverbruiker kleinverbruikgelijk als netaansluiting. Er was altijd een reservering voor woningbouw. Die reservering is er nu niet meer. En die vrijgekomen netcapaciteit wordt nu eigenlijk verdeeld onder projecten die dan nu voor woningbouw vervroegd mogen aangevraagd. Dit mag dan eenmalig vervroegd voor woningbouw omdat we landelijk echt een soort. We willen woningen realiseren die tendens en daar komt dit vandaan. Uhm, voorzitter. Ja. Even een vraag tussendoor. Mevrouw Brummelhuis. Uhm, de uitleg die u zojuist gaf over dat de netbeheerder daar dus ook nog iets van moet vinden, is die uitslag ook uitleg? Ook opgenomen op de website, zodat daar voor mensen die dat gaan lezen en denken oh, maar dat betekent dat dit project wat toevallig in mijn achtertuin ligt. Dus op op één of op tien of weet ik veel staat. Want het hoeft dus niet zo te zijn dat het ook daadwerkelijk op die manier wordt uitgevoerd, omdat die netbeheerder er nog iets van vindt. Dus is het mogelijk om die uitleg die u net gaf, dat dat zo is, daar toe te
▶ 1:32:19voegen?. D'r staan uh, nu drie zinnen. Oké, uh, als het goed is. Uh. We hebben wel geprobeerd om deze duiding erbij te zetten. Tegelijkertijd, om het heel. Beknopt te houden dat ze altijd het zoeken. Hoe doe je dit? Het is. We hebben er niet groots de pers mee gezocht of. Want elke gemeente zit hiermee. Uh. Mochten inwoners het zien, dan staat het er wel. En dat er dus naast niet capaciteit gewoon een normale ruimtelijke procedure met participatie en communicatie doorlopen moet worden. Uhm, dat staat er wel. Ja, in drie zinnen. Hoofd samenvatting. Maar hij staat daar helemaal bovenaan. Ja,. Het staat er op. Misschien goed om even toe te voegen dat uh, dat er ook projecten zijn die al uh. Uh al capaciteit hebben toegekend gekregen. En die staan niet op die lijst. Dus als je sommige projecten gaat missen, dan uh, dan hebben ze vaak al capaciteit toegezegd gekregen.
▶ 1:33:23Voorzitter. Maar kan t ook andersom zijn dat de mensen, ondernemers, projectontwikkelaars wel capaciteit hebben? Manier paleis gekomen zijn?. Dus andersom. Dus dat er wel mogelijkheden zijn om om te gaan. Want ik doe maar ik ik het buitengebied, maar ook aan de randen. Een bedrijf wat stopt met een hele grote netaansluiting. Die is om die reden heel veel geld waard. Dus andersom kun je het ook vragen. Zijn er plekken waar wel beschikbaarheid van stroom is, maar die nog geen plek krijgen in de prioritering van de woningbouw?. In theorie zou dat kunnen. Uhm. Er is wel aan iedereen die dat zou willen de mogelijkheid gekomen geweest om een aanvraag in te dienen, puur alleen voor het onderdeel. Netcapaciteit. En dan kan het dus
▶ 1:34:24zijn dat iemand alsnog zegt ik ik start een ruimtelijke procedure en dan start ie helemaal aan het begin. Dat is in theorie inderdaad mogelijk en het is ook mogelijk dat iemand wel net capaciteit heeft, maar nooit een initiatief gaat ontwikkelen. Ja, waarom vraag ik dit? Ook omdat wij een aantal waren er ook bij 4 september ook duidelijk die die. Die suggestie vanuit Liander kwam er ook duidelijk van. Raadden. Kijk eens opnieuw naar de plekken waar je zou willen bouwen. SEC de plekken waar ruimte en stroom capaciteit netcapaciteit is. Dus vandaar dat ik ook straks als dit bekend wordt en jullie maken dat voor ons ook inzichtelijk. Misschien is het dan een moment om er met elkaar nog eens een keer opnieuw naar te kijken. Want dan is er een nieuwe werkelijkheid, denk ik. Ja, ik wil wel één slag om de arm maken. Liander bekijkt per project Kan het of kan het niet? En wanneer kan het dan? Iedereen krijgt dan ook een aanbieding van de netbeheerder wanneer het kan.
▶ 1:35:24Ik hoorde het ook. Inzichtelijk waar dan precies capaciteit zit en waar, waar wel en waar niet. Dat overzicht hebben wij niet en ik verwacht eigenlijk ook niet dat wij dat als organisatie op korte termijn wel gaan hebben. Dus als dat de verwachting is dat we dat op korte termijn gaan presenteren, dan weet ik niet of dat mogelijk is. Nee, dank voor het antwoord. Nee dus. Ja, laat ik die maar. Het is geen onwil, maar de informatie die wij niet hebben zijn we gaan rekenen en ze zeggen ja, het is een momentopname en het is straks weer anders. Nee. Ja. Ja, voorzitter. Ik hoor net wel de portefeuillehouder ook zeggen dat er wel ook op sommige lijsten niet duidelijk is. Misschien dat daar al wel een testcapaciteit verstrekt is. Is dat in relatie met ons projectenboek misschien ook dat dat inzichtelijk is? Waar je dus wel al kan zien? Want we hebben een mooi project te boeken dat daar is een van de onderdelen qua risico's die net congestie. Als we weten dat daar een aantal al duidelijk zijn, dan weet je ook dat
▶ 1:36:24dat projecten zijn die in ieder geval op dit punt geen gevaar lopen. Ja, ik weet uit m'n hoofd niet of dit uh specifiek in het projectenboek is opgenomen in de huidige vorm. En deze ontwikkeling. Deze ontwikkeling? Ik denk het niet. De. De. De projectenboek was. Een maand geleden had ik eigenlijk al klaar en ik weet niet wat daar precies over. Net Congestie in staat. Uhm. Er staat een uh algemene paragraaf in het projectenboek over Net Congestie en de duiding wat dat voor alle projecten betekent. Niet projectspecifiek. En op sommige punten is het natuurlijk ook gewoon ja, ik noem het even uh, hoe noem je dat? Maar is dat vertrouwelijke informatie van een Uh ontwikkelaar wanneer die net capaciteit heeft en voor hoeveel? Uhm,. Voor de projecten die in het projectenboek vermeld zijn met nu deze lijst hebben wij dat inzicht wel, maar het staat niet in het projectenboek. En dat inzicht is ook uh, nou ja, vrij recent laat ik tot uh.
▶ 1:37:24Ja, ik kan me voorstellen dat voor ons als raad dat het interessant is om te weten, omdat we. We zitten met capaciteits problemen op heel veel vlakken, waaronder ook het projectenboek, wat fantastisch is. Als dat komend jaar allemaal uitgevoerd wordt, denk ik dat we heel veel blije gezichten krijgen. Maar de realiteit is dat we meer prioriteiten moeten stellen. En dit helpt dan bij zo'n project te boeken. Ook om te weten dat je misschien beter kan focussen op een aantal, waar die netcongestie dus geen probleem is, of waar al toezeggingen zijn gedaan. Vandaar dat ik dat wel interessant ga geven. Vind om te weten en begrijpelijk. Maar zoals ook bij de bij de introductie ook is toegelicht, later volgt er nog wel informatie, ook over uhm,. Prioritering van projecten. Maar ja, dat is gewoon nu nog uh. Onderwerp van gesprek. Maar ik denk ook breder dan misschien wel waarvoor we nu. Een goeie suggestie, maar wel voor wanneer. Waar we nu voor uh, bij elkaar zitten. Uhm. Het proces na 1 oktober is
▶ 1:38:26nog niet helemaal duidelijk. Dat is ook op landelijk niveau niet. Ook de netbeheerder zegt we weten het niet. Ze hebben toen gezegd dat iedereen voor het einde van het jaar een reactie krijgt, maar ze geven in de wandelgangen ook aan. Wij weten eigenlijk niet of we dat kunnen waarmaken. Laat ik het daar. Even uhm. Uh ja, even bij houden. We zullen dat natuurlijk blijven volgen. Uhm, hoe dit, uh, hoe dit gaat. En dat gebeurt ook deels in samenwerking met de regio. Er kwam al even naar voren aan welke tafels zitten wij? Nou, ik denk lokaal is al voldoende over gezegd. Regionaal. Uh. Met buurgemeentes. Uhm, met de GMR op verschillende onderdelen en nu rondom netcongestie. Ook rondom het onderstation Dodewaard dus op uh onderstation niveau van TenneT. Dat betekent dat we dat samen met eigenlijk gemeenten tot aan Zaltbommel, Arnhem, Nijmegen en iedereen daartussen in een uh strook doen.. Uhm.
▶ 1:39:30Provinciaal zitten we natuurlijk bij elkaar. Uh, de energy board waar alle RES vertegenwoordigers uh zitten. Uhm en landelijk uh vinden d'r allerlei gesprekken met uh diverse partijen plaats En uh, dat is op. In de meeste gevallen is dat ambtelijk en soms zijn er ook bestuurlijke bijeenkomsten waar dan dus een wethouder uh bij bij aansluit. En de GMR heeft dus echt een vertegenwoordiging van bestuurders. D'r zijn ook allerlei overlegvormen waar niet een vast stramien is, waar uh een ambtelijk overleg gevolgd door een bestuurlijk overleg is. Maar wat met name op het moment dat de actualiteit erom vraagt dat er dan een overleg gearrangeerd wordt?. Eigenlijk de centrale vraag uh, met name richting 2050. Hoe gaan wij met elkaar
▶ 1:40:31zorgen dat inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties blijven beschikken over voldoende betaalbare, betrouwbare. Energie? En we zijn in 2030 nog niet klaar. We moeten naar 2050 En we moeten eigenlijk ook nu al gaan nadenken over maatregelen die raken aan 2040 en richting 2050. En tegelijk blijft het monitoren. En bijsturen. En nou ja, daar heeft ieder een uh een eigen rol in. Ah joh Tom. Ja, dan mag ik het nog iets korter. Sorry. Oh, voorzitter. Ja, even vooral het woordje betaalbare vind ik wel interessant. En jullie? Zitten we hier bovenop je? We hebben best wel wat zaken die uitdagend zijn in in de wereld en best wel een aantal onderwerpen waarvan wij ons soms afvragen van is het uiteindelijk ook wel realistisch? We hebben het wat wat u net al zegt
▶ 1:41:34twintig, dertig, veertig, vijftig. En. Jullie zitten er dicht bij het vuur in dit geval. Is het realistisch om dat te behalen met ook het woordje betaalbaar erbij? Want. Ik weet nog dat op het moment dat er werd gezegd we gaan meer naar duurzame energie. En dat vond ik heel mooi toen ik dat vroeger hoorde. Ik denk dat is fantastisch, want dan word je inderdaad minder afhankelijk van Rusland of wie dan ook. Amerika, noem het maar op. Alleen dat betaalbaar heb ik denk ik zoals iedereen gemerkt, dat dat juist de verkeerde kant op gaat. En ook in een heel rap tempo. En als dat zo doorgaat maak ik me daar wel zorgen over. Maar jullie zitten er veel meer op, dus is daar een kentering te verwachten? Is daar ooit dat het misschien na 2030 wel. Betaalbaar gaat worden? Of zijn we op een pad bezig? Dat, ja, misschien qua realisme erg moeilijk wordt. Nou ja en. Uh ja, ik Ik wilde wel altijd op een gegeven moment Het is verschrikkelijk moeilijk. Ik bedoel, wie kan voorspellen wat de energietarieven gaan zijn richting 2050?
▶ 1:42:36Want wat denk ik wel een een. Belangrijk is om te realiseren dat dat hoge elektriciteitsprijzen bijvoorbeeld. We hebben allemaal zon en wind geplaatst in Nederland en rondom Nederland. Dat die hoge elektriciteitsprijs niet komen omdat we zon en wind hebben. De. De groot deel van de energie die we nodig hebben op het moment, komt ook van de gas en en kolencentrales die draaien. Daarbij is de elektriciteit maar een heel klein deel van de totale energievraag die we hebben. Dus we hebben nog een enorme stap te zetten om naar richting energieneutraal te gaan in Nederland en minder afhankelijk te zijn van de landen om ons heen. Of dan? Nou, dadelijk kom ik nog iets over SMR en kernenergie. Of dat dan ervoor gaat zorgen dat het goedkoper wordt? Ja, daar kunnen we verschillende specialisten bij vragen die allemaal een ander antwoord hebben. Dus daar durf ik niet aan te wagen. En aan een concreet antwoord. En er zijn maar weinig mensen denk ik, die dat echt goed kunnen. We moeten er met elkaar naar toe dat we antwoord gaan vinden op wat vinden wij betaalbaar in Overbetuwe en daarop proberen te sturen met elkaar en ervoor te zorgen dat iedereen mee kan doen in die transitie. Want dat is wel ook een enorme uitdaging, denk ik. Dat er een groep
▶ 1:43:38is in Overbetuwe, overal in Nederland, die heel goed kan meedoen en de voordelen van heeft. Maar dat was gemeente ook een rol hebben om het collectief daarbij te betrekken en iedereen daar een rol in te laten spelen. Zodat het betaalbaar is voor iedereen. Dus dat, het is heel groots. En aan de andere kant moeten we ook kijken hoe we dat denk ik klein kunnen maken voor Overbetuwe. Ja, uhm ja. En dat begint misschien ook wel even terugpakken met de lokale energietransitie. Lokale energiestrategie, maar gelijktijdig ook de Blauwdruk Warmteprogramma, die beide eind 2025 zijn vastgesteld en ook in een. RTGC met u besproken zijn. Waarom is dat belangrijk? Omdat Dit geeft een doorkijkje naar wat wij verwachten, hoe het energiesysteem er in 2050 uitziet. Transitietijd gaf Anne ook al aan. Dat is heel lastig. En toch moeten we met elkaar proberen, want daarmee kunnen we ook sturen. Belangrijk daarin te realiseren is dat eerste grafiekje. Het energieverbruik gaat naar beneden of moet naar beneden. Het
▶ 1:44:42is maar de vraag hoe we dat willen bereiken met elkaar. Overigens het rode nog even voor de herinnering. Dat is mobiliteit. Dus dat zijn alle Snelwegen, bijvoorbeeld in Overbetuwe, hebben natuurlijk niet zo heel veel invloed op de blauwe gedeeltes, zijnde de gebouwde omgeving. Dus het energieverbruik gaat op lange termijn omlaag. Dus belangrijk ook om de doelen te halen en de de energiestromen. Waar komt de energie vandaan? Is natuurlijk een verschuiving van kolen en olie en gas richting duurzame bronnen waarbij we ons moeten realiseren. Dat noemde dan ook al. We hebben een doel met elkaar om met. Met duurzame bronnen. Eind 2030 een 604. Terragevoel te hebben opgewekt. Jaarlijks. Dat is het reisdoel dat we met elkaar hebben, maar dat is niet voldoende om in onze energievoorziening van 2050 te voorzien. Dat hebben we eerder het het gat genoemd in tussen opwekken en wat we wat we verbruiken. Dat kunnen we importeren. We kunnen energie importeren of waterstof importeren of alle manieren importeren. Het is alleen de vraag. Vinden we dat Overbetuwe energieneutraal? Vinden we dat
▶ 1:45:42in Overbetuwe klimaatneutraal? Dat is nog een antwoord dat we niet hebben, maar dat is wel goed. Om te realiseren dat dat gat in ongeveer 500 jaar zoel is, komt in de richting van het doel wat we voor 2030 hebben aan totale opwek. Kom ik zo nog op terug. Wat dat betekent?. Het belangrijkste boodschap daarin? Dat zit ook in de omgevingsvisie Koersdocument, een blauwdruk en in de les. Het zit overal in verweven. Energieverbruik moet naar beneden, want daarmee maken we onszelf makkelijker. Daarmee hebben we minder netcongestie en de energie die we nodig hebben. Hoe meer we die lokaal decentraal aan elkaar verbinden, ook dan, hoe minder net congestie is, hoe voordeliger de stroom ook is. En als er dan nog stroom nodig is, laten we dan die. Of energie nodig is? Gas en kolen kun je dan nog gebruiken waar het echt niet anders kan. Maar dit is de standaard route die we steeds ook herhalen en die we ook moeten blijven herinneren. Het lijkt zo logisch dit. Aan de andere kant, op het moment dat ergens een warmtenet aangelegd wordt, dan is vaak de businesscase superbelangrijk. En hoe meer warmte de afgenomen wordt, hoe beter de businesscase is. Dus daarmee gaan we dan stimuleren dat mensen minder energie gaan gebruiken. Of willen we per se
▶ 1:46:45een warmtenet? Dat soort afwegingen zijn daarin. Dat. Dan helpt de Trias Energetica ons daar enorm in. Kort even de monitoring. Ik noem net al de 604 terragel. Op het moment dat we de zonnevelden die we nu al hebben en de twee zonnevelden die vergund zijn, bij zou passen, en bij het reeds veld. Als we die bij elkaar optellen, dan halen we daarmee 468 Terra Joule. Dus dus een heel groot deel van de doelstellingen 2030. En de windturbines waar nu Park vijftien en Midden Betuwe voor beoogd zijn als die gerealiseerd worden. Er wordt nu gerekend met zes windturbines, maar het hangt natuurlijk af van hoe groot zijn ze? De Hoeveel komen er? Maar dan zit je op 208 en haal je daarmee ook je doel voor 2030. Die zijn vastgelegd in de Regionale Energiestrategie. Ja, hier nog zes. Uhm. Nou, ik noemde net al uhm. Zonder mobiliteit mee te rekenen hebben we dus richting 2050 een voorspeld gat noem ik het maar weer even van
▶ 1:47:46€ 500 die we niet in Overbetuwe opwekken, maar wel gebruiken. Nou, zie dat als vijftien windmolens of 120 hectare zonnevelden, drie geothermie bronnen of een stukje SMR. Dus je kan dat op verschillende manieren opvangen. Je kan ook zeggen we importeren dat dus van wind op zee. Dat is natuurlijk ook een mogelijkheid. Wat vaak meespeelt is dus dat je hierbij ook moet rekening houden dat er opslag nodig is. Dat de energie die we opwekken is vaak niet uhm nodig op de momenten dat we het ook gebruiken. Dus 120 hectare zonnevelden betekent ook enorme hoeveelheden energieopslag daarbij realiseren. Er wordt hier gesproken over 120 hectare. Zonneveld. Hoeveel plekken is er nog op daken?. Hoewel. Welk deel daarvan kan op daken? En welk deel zou in het open veld moeten. Ik heb de cijfers niet zo paraat hoe dat precies zich verhoudt. Wat wel goed is om te realiseren dat
▶ 1:48:48het energienet zoals het is uitgelegd in de straten relatief dunne kabels heeft, daar maar beperkt is, stroom overheen kan. Dus al zouden we nog meer elektriciteit op daken neerleggen, dan wil dat nog niet zeggen dat het op de plek is op het moment waarop we het nodig hebben. En als er in die straat, ik noem het even dunne kabels met uh maar uh. We heel veel willen gaan terug uh leveren. We zien dat er nu al een teruggeven stop is. We moeten los van. Dat we t allemaal maar moeten gaan opwekken met elkaar, d'r ook voor zorgen dat t op de goede plek komt. En dat is nog best een puzzeltje. En op sommige plekken kan het ook gewoon niet. Nee, dat geldt natuurlijk zeker voor voor woonhuizen. Maar op op bedrijventerreinen ligt ie ook wat wat zwaardere kabels over het algemeen. En daar zie ik nog een hele hoop platte daken zonder zonnepanelen. Ja. Ik heb de cijfers ook niet paraat, maar misschien is dat mooi iets voor de de
▶ 1:49:49raadsinformatie memo die er begin oktober komt. Dat daar een uhm iets over opnemen. Dat. Al gaat het maar om een globale indicatie dat. Uh. Ja. Uh, voorzitter, ik uh. Lees ook iets over die uh geothermie Bronnen. Uhm. Als je dan hebt over ruimte, dan lijkt me dat een heel interessant iets. Misschien gaat u daar nog iets over vertellen wat meer inhoud aan geven. Dan wacht ik even met vragen. En dat eerste. Oh oké, als dat maar. Daar komt u nog even op. Ik kom daar zo op terug. Maar je kunt de vraag stellen kan ik m zo meenemen in. Nou ja, als. Want nogmaals, mijn kennis is daar wat beperkt in. Dus ik denk kan ook eerst even luisteren, maar lijkt mij dat dat veel minder ruimte vergt en dus dat als ik daar simpelweg naar kijk denk ik ja, als je een paar van die bronnen hebt, dan hebben we het opgelost. Euh, heb je niet allemaal zonnevelden en in ieder geval daken vol? En noem het dan maar op? Dus het lijkt een beetje het summum wat we heel goed kunnen gebruiken. Alleen die bron is misschien moeilijk te vinden. Of nou, noem het maar op. Dus vandaar dat ik het een interessante item vind wat ik graag wat toegelicht wil hebben.
▶ 1:50:50Ik zal het zo wat nader toelichten dan wat ik beoogd had, maar dan kom ik op terug. Ja, dank. U. Uhm. Ja, dus die grootschalige opwekking waar we het over hebben, dat vraagt ruimtelijk ook iets van Overbetuwe. En dat gaat inderdaad ook over hoe groot is je bron? Maar dat gaat ook over. Infrastructuur. Hoogspanningskabels, de. De de verzwaring daarvan, het ondergronds leggen of juist bovengronds leggen dat het allemaal ruimtelijke vraagstukken. Maar ook in de wijken vraagt het enorm veel dat. Bij de Liander sessie Kwam dat aantal ook terug, dan wordt beoogd dat er 220 nieuwe trafohuisjes met de spanningsstations in Overbetuwe gaan komen. Dat is ontzettend veel. Daar hebben we ruimte voor nodig. Die moeten ergens geplaatst worden. Zonder die kastjes kunnen we niet elektrificeren. Kunnen er geen zonnepanelen komen, kunnen er geen elektrische auto's komen. Geen huizen. Huizen. Ook belangrijk. Voorzitter. Ja, even voor mijn beeld zijn dat die groene soort rechthoekige blokken die je dan in je in de omgeving ziet ontpoppen. Ja. Dat zijn ze. Ze zijn. Ja, ze kunnen in verschillende kleuren, maar ze zijn inderdaad wel zo groot. Ja,
▶ 1:51:52die we even in globaal. Uh twee bij twee, Dat klopt niet. Wat ik nou zeg. Nee, t is ongeveer een parkeerplaats voor een auto. Ja, iets kleiner misschien. Ja, die grote ja. Ja. Oké, dan. Moet je wel. Kunnen. En daar zit ruimte omheen. Dus het is groter dan één parkeerplaats, Maar het zijn die die gebouwtjes die je overal in de wijk al staan. Ja,. Kleine trafo's, maar we hebben het ook over systeembatterijen. Ging het net ook al over. Dat kan ook hectares zijn dus. Dus met die lossen wel echt netcongestie op, omdat je een enorme hoeveelheid energie kan opslaan en weer afgeven. Daarmee los je voor een deel ook wachtlijsten op bij TenneT en Liander. Maar enorme ruimte. Vraag. Dat is iets om om wel te realiseren. En dat kan ook kleiner. Dat kan ook op industrieterreinen. Gekoppeld aan zonnepanelen op, op industrieterreinen bijvoorbeeld. Ruimte. Dat was even het belangrijkste. Hierin een aantal punten die we concreet willen willen doornemen. Even kort voor nu. Als er vragen zijn, kan het natuurlijk uitgebreider. De eerste de SMR s. De. Kernenergie waar Waar naar gekeken wordt. Op dit moment wordt vanuit de provincie Gelderland gekeken naar twee locaties om waar een haalbaarheidsonderzoek
▶ 1:52:55plaatsvindt. Ik ga het plaatje er maar even bij dat dat is in Duiven en dat is in Nederbetuwe. In Nederbetuwe is er gisteren ook een participatieavond geweest en 1 oktober is er nog een bijeenkomst in de Betuwe. Er wordt eigenlijk gekeken in heel Neder Betuwe naar locatie, dus niet alleen naar de locatie waar in het verleden de kerncentrale stond, maar ook naar andere andere plekken. Hier is dat blokje groen gemaakt. Bij beetjes misschien wat moeilijk te zien dat de schaal van de ASM er is. Verder ook nog niet bepaald met een met een kerncentrale. Een SMR kun je energie opwekken en warmte opwekken. Je kan snel waterstof maken, dus het biedt wel mogelijkheden om. Aan nieuwe manieren van energieopwekking. Overbetuwe is daar niet in beeld over. Zo haalbaarheidsonderzoek dus. Het gaat echt op twee locaties in Gelderland. Geothermie. Pak ik dit plaatje er even bij. Geothermie is een hele mooie duurzame bron. Je moet er alleen wel. Flink de grond voor in. Je moet richting duizendvijfhonderd meter in ons gebied om
▶ 1:53:57om bij warmte uit te komen. En die warmte zit niet overal. De. d, d, d, d, l de diepte van de ondergrond en maak dat er al handbreuk oude breuklijnen zijn. Niet dat die gaan schuiven, maar dat zijn dat zijn verschillende aardlagen die op elkaar zitten. En dat maakt dat bepaalde platen op specifieke plekken onder Overbetuwe zitten, zodat je weet van ja, daar zit waarschijnlijk wel warmte en daar is het niet warmte. Dat kan heel nauw komen. En we weten ook niet alles van de ondergrond op duizendvijfhonderd meter. En dat maakt dat het. Dat je heel veel onderzoeken kan doen. Bureauonderzoeker Je kan een seismisch onderzoek doen, maar er blijft heel veel onzekerheid. En even na duizendvijfhonderd meter boren is een uitdaging. Dat kost al miljoenen om dat te doen. Op dit plaatje is bij locatie vier bijvoorbeeld aangegeven. Dat is ten noordwesten van Elst, het hele gebied tussen Arnhem, Lingewaard, Overbetuwe en Nijmegen. Omdat we met die vier gemeenten samen zoeken naar geothermie. Vier en vijf zit in de buurt van Elst,. Buiten deze locaties eigenlijk buitenlocaties één tot en met vijf.
▶ 1:55:00Is er geen potentie voor geothermie in Overbetuwe. Het mooie is er is potentie van geothermie en verbeteren. Maar ja, je kan niet even acht putten slaan en daar warmte uit winnen. Daarbij heb je ook warmte afzet nodig, want je hebt een bron, je hebt warmte. Waar gaat dit naartoe? Arnhem heeft een warmtenet. Nijmegen Warmtenet Lingewaard heeft een kassencomplex die de warmte kan invoeren. Wij hebben dat niet. Goed. Dat kunnen we creëren met elkaar. Het is een mooie bron. We hebben er heel veel geld voor nodig van het Rijk om dit betaalbaar te maken. Maar als we eenmaal die bron zouden hebben, dan heb je wel heel veel jaren duurzame warmte uit de ondergrond. Een bron. In aanleg kan dat behoorlijk wat ruimte in beslag nemen. Uiteindelijk zul je een half hectare tot een hectare nodig hebben om één bron te realiseren, om die draaiende te houden. Het is wel een industrieel complex, dus het heeft wel een schoorsteen bijvoorbeeld. Die kun je heel mooi vormgeven, maar het heeft nog steeds een schoorsteen en er kan bijvoorbeeld ook gas mee gewonnen worden, want je zit een bepaalde diepte. Dan kan er ook gas meekomen.
▶ 1:56:00Hoe match je dat soort installaties met water wind gebieden? Want die hebben ook te maken met die aardlagen waar slim mee wordt omgegaan. Kunt u daar iets over zeggen?. Zeker. En Overbetuwe. Om daar mee te beginnen heeft enorme drinkwateriseringsgebieden en drinkwaterwinningsgebieden. Eigenlijk het hele noorden en het zuiden van Overbetuwe zijn beschermingsgebieden. Het is ook belangrijk dat we drinkwater hebben en de provincie en Vitens zijn daar zeer. Ja, hoe zal ik dat zeggen. Zuinig op. Ja. We moeten misschien wel zuinig zijn op water. Daar gaan we niet zomaar doorheen. En dat. Misschien gaan we daar gewoon überhaupt niet doorheen. Door die lagen, dus die beschermingsgebieden, die zijn in die zin heilig. Daar kun je geen geothermie realiseren. Je kan zijwaarts boren en dan kun je misschien om een gebied heen gaan, maar niet door een drinkwater reservering of drinkwaterwinningsgebied. Die gebieden vier en vijf, die zitten in die zin veilig. Locatie één op de kaart zou wel eens precies in het drinkwater reserveringsgebied zitten. Maar goed, die wordt misschien in de toekomst kleiner, dus daar zijn misschien wel mogelijkheden.
▶ 1:57:01Ja dus dat. Dat conflicteert volledig met elkaar. Ja. Maar mag ik daar nog. Op? Sorry. Ja. Ja, dank u wel, voorzitter. Uhm, jullie hebben wel uh, want ik hoor zeggen ja, het is lastig te bepalen. Wat zit er op die diepte? Nou, dat snap ik, want daar kom je niet zo vaak natuurlijk. Maar jullie hebben wel mooi een aantal locaties, dus dat is onderzocht. Daar is blijkbaar ook ervaring mee. Dus hoe is de ervaring op dit gebied met onderzoek daarnaar? Hoe serieus is dit als optie om mee te nemen? En is er in Nederland al ervaring dat het al wel voor die miljoenen is bewerkstelligd? Zodat we vanuit daar ook kunnen leren en weten wat er wellicht mogelijk is?. Ja. Ja dus. Er zijn. Uh, geologen in Nederland die veel verstand hebben van de ondergrond en de bodemlagen die weten hoe lagen verschoven zijn. Vervolgens zijn er op verschillende plekken in Nederland onderzoeksporingen gedaan door energiebeheer. Nederland was een overheids rijksorganisatie. En die informatie van die bronnen van die put locaties die worden geëxtrapoleerd naar ons gebied. Dus
▶ 1:58:04welke grondlagen zijn op een bepaald gebied aanwezig? Hoogteverschillen die er zijn. En daar komt dit kaartje uit naar voren. Er is ook seismisch onderzoek geweest waar breuklijnen bijvoorbeeld zitten. Er is een nv g één put. Ziet u er op de kaart bij. Dus lekker werken. En Oosterhout, dat is een oude olie boorput. Ook daar is informatie van beschikbaar, dus er wordt zoveel mogelijk informatie verzameld. En elke keer als er ergens een boring plaatsvindt, dan kun je zo'n kaartje weer updaten. Dit is dan een geüpdate versie naar aanleiding van de recente onderzoeken. Is er ervaring met geothermie? Ja, maar vooral in het Westland, dus in het westen van het land. Daar is de potentie veel groter, de temperatuur is daar hoger en omdat er al veel geboorte is, heb je daar ook veel meer zekerheid. Ook in de de bronnen. En daarnaast zijn het tuinders die gewoon zelf investeren en een warmtebron daarmee realiseren. Nou, in dit gebied nog niet. Dus hier zit echt wel onzekerheid in. En we zullen daarin dus ook. Om stappen te kunnen zetten,
▶ 1:59:05iets moeten hebben als bijvoorbeeld een garantiefonds van het Rijk,. Een bijdrage om de investering te doen of een onderzoekspoging te doen. Ja. Dan komt natuurlijk hier ook de de RES de regio na een regionale om de hoek zetten. En dat gaf ook weer Koelstra aan. Min of meer als je ziet waar die één, twee, drie, vier, vijf genoemd zijn. Die staan daar niet voor niks. En als je links en rechts. Ik hoorde van de week nog een verhaal vanuit. Het waterschap, dat er nog veel meer kennis al van is, als dat wij hier vanavond met elkaar delen. Dat is ook niet om daarover te stoeien. Wie het meeste weet. Alleen de kans is natuurlijk heel groot aanwezig dat wij gewoon in het middengebied de warmte mogen leveren voor Arnhem en Nijmegen. En dat is. Ook samenwerken, want die hebben gewoon minder potentie om aan hun eigen behoefte te voorzien naar de toekomst toe. Laat er ook maar helder over zijn. En dan moet ook de kracht van de GMR zichtbaar worden. Helpen we elkaar? En wie betaalt die onderzoeken de komende jaren? Zegt de
▶ 2:00:06overheid. Maar als ik hier in het gemeentehuis kijk je, zitten er vijf ambtenaren om. Die zijn daar twee jaar mee aan het onderzoeken. Dan kan je ook optellen en zo miljoen verder. Gaat dat ook uit de pot van de GMR? Of moeten wij dat voor onze eigen nek doen omdat het voorlopig onze eigen probleem is?. Ja, nou,. We gaan wel lekker de diepte in op op geothermie met elkaar. Heel leuk. Ja. Ja. Nee. Ik begrijp de oplossing. Ja. Kijk, het is de eerste fase waar we in zitten met chemie. En daar kun je met elkaar al heel lang mee bezig zijn, omdat je ook niet als gemeente daarin verder komt. We doen dit ook samen met de provincie. We doen het samen met Energiebeheer Nederland, dus we zitten daar niet zelf in. Een belangrijke ontwikkeling waar we nu binnenkort naar toe gaan is dat we marktconsultatie starten voor een operator. Dat is een, ja, een partij die je nodig hebt om geothermie te realiseren. En dat die marktconsultatie, die vinden we heel belangrijk om op te halen. Hoe zit de markt hierin? Hoe wil een marktpartij samenwerken zonder operator? Zonder marktpartij komt er geen geothermie Bron. Dat is een zekerheid die we die we met elkaar hebben. We zijn in deze dus eigenlijk initiatiefnemer, omdat de markt het hier niet oppakt.
▶ 2:01:08Maar de vraag is wil je? En wat voor rol wil je in de toekomst hebben? Dat dat komt op een ander moment denk ik ook zeker nog terug. Daar zijn we nog niet, maar we willen wel uit de markt halen. Is de markt eigenlijk wel geïnteresseerd in deze geothermie? Willen ze mee investeren en zijn ze bereid om voor te investeren? Dus die vragen zijn we nu met elkaar aan het uitwerken. En dit moet niet 111 overheidsclubje zijn. Wat?. Waar dit alleen mee gebeurt? Het is wel zo dat energie uitgewisseld wordt en je maakt afspraken met elkaar over. Ook over wind. Waar komt wind, waar komt de zon en waar komen warmtebronnen. Deze warmtebronnen, als ze al gerealiseerd wordt, zijn natuurlijk essentieel om onze energie doelen te halen. En nee, de Betuwe is bezig met een kern, met een SMR, wij misschien met geothermie. En het is niet gezegd dat die die warmte dan per se bij ons komt. Dus dat is iets. Iets wat in de regionale energiestrategie staat. Het is een van de clusters, net zoals het cluster rondom de vuilverbranders. Bij Arnhem en bij Nijmegen is het Lowan cluster, zoals noemen Lingewaard, Overbetuwe, Arnhem. Nijmegen is ook een cluster waarin we regionaal op zoek gaan naar hoe gaan we dit
▶ 2:02:10met elkaar doen en hoe halen we zoveel mogelijk maatschappelijke waarde ook uit? Ja, ja. Uhm wie o wie doet die marktconsultatie? Is dat iets van de gemeente Overbetuwe of is dat de provincie of. Ja. Kunt u daar iets over zeggen?. Ja, dat doen wij als uhm vier gemeenten samen dus. Ja. Dus Arnhem is penvoerder in deze namens de vier gemeentes en de Groene Metropoolregio. Betaalt daarin ook mee in in datgene wat er gebeurt. Dus er is ook iemand die ons gewoon helpt vanuit de regio. En dus ja, daarin, dat doen we gewoon zelf. Ja, Ja. Zeker. En de provincie helpt daar overigens ook in mee, moet ik zeggen. Mmm. Dit plaatje komt uit een rapport waarbij IV onderzoek laat doen. Zo'n adviesbureau. Ook in het voortgangsmemo zullen we daar een link naar opnemen, zodat dat voor u allen beschikbaar komt. Wat is IV?. Ja, sorry. Daarom zei ik al even als onderzoeksbureau If. Het is een adviesbureau gespecialiseerd in dit soort activiteiten. Ja, ja,.
▶ 2:03:10Sorry daarvoor. Wij zitten er helemaal in. Ja. Ja. Ja. Ja. Uhm. Daaraan gekoppeld uhm uh. Gaat ook weer over rolneming. Uhm. Hoe worden we in de toekomst aardgasvrij? We hebben de grootste kernen over het stuk Elst met de relatief hoogste warmtevraag dichtheid. Dus de kansen om ergens warm te realiseren is het grootst in Elst. Die kun je natuurlijk koppelen aan geothermie. Dat is helemaal niet de gekke gedachte. De vraag is of dat dan optimaal is. Daar zijn we wel met Vivare ook bezig om te verkennen van ja, wat is nou wat is de route om voor Elst ook de gebieden waar Vivara natuurlijk veel bezit heeft om gezamenlijk naar een een, een naar een uhm, een toekomst toe te werken. En een warmtenet is daar ook een onderdeel van. Mocht dat natuurlijk verder gaan en verder komen. Dan komen daar ook de vragen naar voren Welke, welke governance, Hoe richten we dat in met elkaar? Welke rol willen we als gemeente hebben? Welk publieke belang willen we achter en hoe kunnen we dat publieke belang dan ook zo goed mogelijk behartigen?. Dat zijn vragen die natuurlijk ook voor de raad dan op dat moment belangrijk zijn. Daar zit natuurlijk ook een financieringsvraagstuk in. De zeggenschap heeft vaak ook te maken met financiering.
▶ 2:04:13Hoeft niet altijd natuurlijk. Want je komt ook bij de uit. Uhm ja. Oh, dit was een plaatje van een warmtenet. Even ter illustratie dit wordt dus uitgewerkt voor een deel van Elst. Hoe een warmtenet ingevuld kan worden. Plaatje gaf even aan dat we daar mee bezig zijn, maar verder geen toegevoegde waarde denk ik. Ehm, wind hebben we het al over gehad. Energiebronnen. Ook de waterstof backbone gaf Anna ook al aan. Dat zijn de grote hoofdlijnen waar waterstof doorheen gaat door Nederland. Die loopt ook door Overbetuwe heen. Worden ook bestaande gaspijpleidingen voor gebruikt om die waterstof door Nederland te transporteren. En ook biogas. Mag ik je nog een vraag stellen over die beek op de backbone plaats? Want mevrouw De Boer, Maar hij gaf dat inderdaad net aan. Die zet die, die komt wel ondergronds door ons, maar wij hebben daar bovengronds niks mee te maken. Betekent dat dat wij Uh. Ik kan me voorstellen dat we er wel rekening mee moeten houden boven de grond. Want als er onder de grond iets verandert, dan kan je misschien bovengronds bepaalde dingen niet meer doen. Is dat uh, zie ik dat verkeerd? Maak ik het daarmee te ingewikkeld? Want ja, d'r ligt nu zijn. T Is dus heel vol.
▶ 2:05:15Dus nu denk ik dat t heel vol is. Nee, uh, d'r ligt een buis en daar gaat nu gas doorheen. Oké. Aardgas? Ja. Uhm, de plannen zijn dat daar straks geen aardgas meer doorheen gaat, maar biogas? Uh uh ja uh waterstof. Ik was nog helemaal bij jouw punt dat je zei Ik ga iets over biogas zeggen. Uh, waterstoftank? Ja. Uhm ja, d'r zit een iets aan. Uh uh De uh. T Is iets anders. Ontvlambaar. Uh, d'r zit net een iets andere zone bij. Maar dan hebben we t echt over hele marginale verschillen. En de betreffende grondeigenaren zijn door het Rijk geïnformeerd dat er plannen zijn om iets anders door die buis. Die zijn gewoon echt op, op uh, perceelniveau door het rijk aangeschreven. Dat. Dan klinkt het alsof dat niet iets is waar wij als gemeente gemeenteraad nog echt iets mee moeten. Dit is G. Dit wordt gewoon gedaan. Daar wordt bestaande uh uh materiaal wordt daarvoor gebruikt. Uhm, dat is fijn om t te danken. Ja, en de ruimtelijke procedure gaat er starten. Uh, t is dus wel een
▶ 2:06:17rijksprocedure. D'r gaat dus wel iets in onze omgevingsplan wijzigen. Uhm, maar dat komt niet heel actief naar de raden, omdat t dus een nationaal. Proces is en niet alle individuele gemeentes allemaal t hele circus hoeven op te tuigen. Daarom hebben wij dit uh met elkaar zo bedacht. En wijs niet als gemeente, maar als gewoon Nederland. Ik wil hier nog heel kort biogas uitlichten, ook omdat we in het warmteprogramma hebben opgenomen dat zeker voor de buitengebieden. We verwachten dat er dat er op de lange termijn mogelijk gewoon hybride oplossingen blijven. Dat betekent dan dat er dat er ook gas gebruikt blijft worden. Dat zou je verwachten dat het niet aardgas is. Dus dan moeten we op zoek ook naar andere oplossingen van gas, waarvan biogas een hele logische is. En dat zijn we met de regio ook aan het verkennen. En wat de mogelijkheden zijn. In ons regio. Dus dat komt in de toekomst ook vaker terug. Warmte nog even uitlichten. Hebben we het al wel over gehad.
▶ 2:07:19Blauwdruk warmtepomp is vastgesteld. Begin 2027 komt er een definitief warmteprogramma. Dat is ook het vanaf januari 2021 eerste moment dat we dat officieel ook mogen vaststellen. Dat. Dat zal dan tot een verdere verduidelijking zorgen, zoals bijvoorbeeld het traject wat met Vivare doorlopen om te kijken of er een warmtenet mogelijk is in Elst. Dat soort vraagstukken zijn we verder aan het oppakken geweest in de tussentijd. Belangrijke risico's. Betaalbaarheid Hoorde ik net ook al. Dat. Dat krijgt ook landelijk de nodige aandacht, maar blijft gelijktijdig ook een enorm enorme uitdaging waarvan wij steeds gevoel hebben. De puzzel is gewoon nog niet helemaal gelegd. We moeten dat blijven doen en we moeten daar ook zelf standpunten over gaan innemen wat wij betaalbaar vinden. Ook om te voorkomen dat we steeds aanlopen tegen oplossingen die, nou ja, die die mensen ook niet willen. Betaalbaarheid is gewoon iets wat wat de kern raakt van van stappen zetten van niveau huishoudens en bedrijven. Dat heeft ook allemaal doorwerking in de omgevingsplannen. Zoals Anouk al zei op het moment dat
▶ 2:08:22er een gebied aangewezen wordt waarvan we zeggen nou, dat gebied kan aardgasvrij worden, wat op termijn ook mogelijk een keer zal moeten gebeuren. Blijft dat altijd de bevoegdheid van de Raad. Dat dat dat heeft? En Dat noemen we de aanwijsbevoegdheid, zeg maar. We willen dit gebied van het aardgas af hebben. Dan moet er minimaal een periode van acht jaar tussen zitten en dan mag de gaskraan dicht. Er wordt nu nog geen gebruik van gemaakt. Dat staat ook niet in het Blauwdruk Warmteprogramma dat we dat nu gaan doen. Maar uiteindelijk moeten we 2050 aardgasvrij worden. Nog een verwijzing opgenomen. Dat is een webinar voor raadsleden over de warmtetransitie in de gebouwde omgeving, die wordt georganiseerd door het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie van het Rijk. Nou ja, de link zit als het goed is ook in de presentatie. Dus mocht u daarin geïnteresseerd zijn, vooral volgen. Ehm,. Nou ja, en de belangrijke keuzes. Hier staan een aantal vraagstukken genoemd, maar zijn denk ik op te delen in vier hoofdblokken. Energie vraagt
▶ 2:09:23ruimte. Meer ruimte dan we gewend zijn. Meer ruimte dan nu de gasleiding vraagt. Elektrificatie vraagt ruimte, maar ook geothermie of zonnepanelen. Wind. Dat moeten we ons blijven realiseren. En die ruimte zullen we ook moeten blijven maken, want anders gaan we nooit energieneutraal worden. We moeten het goed met elkaar hebben over rolneming. Hoe willen we instappen in de keten? Die bron In een warmtenet Willen we als Overbetuwe zelf een voorbeeldrol, een initiatief rol hebben voor onze eigen panden. Aardgas zal een belangrijk vraagstuk zijn voor de raad. Ook hoe gaan we om met de aanwijsbevoegdheid? Wat vinden we betaalbaar? Collectief versus individueel? En tenslotte welke keuzes willen we nog maken richting klimaatneutraal na 2030? Ik denk dat dat de punten hier redelijk samenvat. En dan geef ik hem terug aan Anne om hem af te sluiten. Er zijn een hoop ontwikkelingen, denk ik. Die uh die op ons afkomen en die ook uhm, bij de raad zullen komen. Dat zal uh besluitvormend zijn, maar het is
▶ 2:10:26ook natuurlijk altijd de mogelijkheid dat de raad ook zelf uh vragen kan stellen. Uh aan het college. Of een oproep kan plaatsen. Uh kan van uh. Neem dit uh. Neem dit mee. Dat is nu niet actief in de zin van we zijn verplicht om dat te doen, maar dat is natuurlijk zijn gewoon geijkte instrumenten voor de raad om. In te zetten. Uhm, nou ze staan hier al wat, Met name de laatste. We kunnen dit als gemeente niet alleen. Dit doe je natuurlijk altijd samen met het bedrijfsleven, met inwoners, met allerlei andere stakeholders, met hun netbeheerders. Uh, dat is echt waar dit om vraagt en waar we ook met elkaar in zullen moeten blijven investeren om uiteindelijk uh,. Nou ja, deze uh, toch ook wel weer leuke opgave uh met elkaar te gaan realiseren. Dus uh, we zullen vast nog een keer weer uh. Weer terugkomen.
▶ 2:11:28Ja. Ik heb nog wel een vraag. Uhm. Het is mij duidelijk dat. Er is heel veel mogelijk. Er zijn veel ontwikkelingen. Je kan het niet alleen. Energie gaat over gemeentegrenzen heen. Maar ik ben eigenlijk wel ns op zoek naar. Een beetje in Jip en Janneke taal. Ook gekoppeld aan de vraag die in t begin kwam over uh, t initiatief van de gemeente zelf. Hebben jullie een voorbeeld van initiatieven die we als of of of zaken die we als gemeente zelf kunnen oppakken, die kunnen helpen of versnellen in die energietransitie? Zit m denk ik met name in de. Initiërende fase, zoals Tom net aangaf rondom uh, geothermie, waar wij met buurgemeenten dus echt een uh pro-actieve rol pakken. Uhm, op t moment dat je als gemeente bijvoorbeeld een warmtebedrijf gaat oprichten of gaat zeggen we gaan daar een een rol in vervullen. Kun je ook. Heb je ook meer
▶ 2:12:30zeggenschap in? Wat gebeurt er dan met de energie van die bron?. Ehm. Als dus. Maar dat is het. Het zit me met name op rolneming en. Planvorming bij collectieve bronnen. Tegelijkertijd zijn er natuurlijk allerlei trajecten om individuele inwoners te enthousiasmeren, te faciliteren. Specifieke doelgroepen ook met financiële middelen te ondersteunen om maar die stappen te zetten. Is dat richting verduurzaming van hun woning? Ja. Is dat dan dat wij initiatiefnemers zijn? Nee. Het is een samenspel, want wij zijn niet de initiatiefnemer dat wij in hun woning daadwerkelijk maatregelen gaan uitvoeren. Maar we zijn wel initiatiefnemer om te faciliteren dat de gewenste maatregelen wel plaatsvinden. Mmm. Ja, dat. En in Uhi. Ik hoor wel de vraag. En ik denk dat het ook goed is om daar in de voortgangs memo ook even goed over na te denken. Of we daar wat voorbeelden van kunnen
▶ 2:13:33duiden. Wat doen we nu al om de beweging? Uh. Uhm, nou ja, ik laat ik t even zeggen twintig, dertig en verder uhm. Uh, nou ja,. Uh, te concretiseren en dichterbij te brengen. Mmm. Kijk even rond. Er zijn. Volgens mij is er een mooi gesprek ontstaan met veel informatie, maar ook vragen om dingen aan te scherpen en te verduidelijken. Uh heer Grip, wilt u nog afsluiten?. Ja, Anja, die had t laatste woord. Uh eigenlijk. Maar ik uh dan dan Dank u allemaal voor uh voor. Ja, voor t meeluisteren. Ik hoop uh dat uh, dat u wat wijzer, wijzer geworden bent. Uh, omtrent uh. De vragen waar we allemaal mee te maken hebben, een afweging die we moeten maken en die ook te maken heeft de komende jaren. En al met om. Bedankt voor de duidelijke uitleg. Ja ja. Hartelijk dank en uh volgens mij uh helder. Zo.
▶ 2:14:35Ja, dan wil ik even gelegenheid geven om even te wisselen eventueel. Uh. Voor wie aanschuift bij ons laatste agendapunt.
▶ 2:17:25Ik ga voorstellen dat we wel gaan openen en de heer Kielstra zal zo aanschuiven. We zijn aanbeland bij ons laatste agendapunt en dat is een informatiebijeenkomst voor het college. Rondom Gebiedseconomie en waarbij er een presentatie rondom de grondexploitaties zal volgen, onder leiding van de heer Wagemakers en de heer Jansen. Welkom. Tijdens de politieke avond van 19 mei 2026 is het projectenboek toegelicht aan u. En naar aanleiding daarvan heeft de gemeenteraad de wens uitgesproken om inzicht te krijgen in de werking van een grondexploitatie. In overleg is besloten. Dit onderwerp breder te benaderen, en de informatiebijeenkomst heeft daarom als doel ook de gemeenteraad inzicht te geven in de samenhang tussen gebiedsontwikkeling, gebiedseconomie en de grondexploitaties. Hierbij wordt toegelicht hoe gebiedsontwikkelingen tot stand komen. Welke rol de gemeente hierin kan vervullen en welke strategische, maatschappelijke en financiële afweging daarbij wordt gemaakt. En ik wil daarbij ook nog even graag het woord geven aan onze portefeuillehouder.
▶ 2:18:27Ja, dank je wel, voorzitter. Ja, het leukste. Voor het einde van de avond. Bewaard. We gaan het over de financiën hebben en maar licht en water op de computer. Oh nee voorzitter, u heeft dat al voldoende toegelicht. Die behoefte is er dus Voor de nieuwe raad is het goed, hè, om u inzicht te geven in in hoe t werkt. Uh uh, breder dan alleen de grondtekst Betaties hè? Want uiteindelijk moet u uiteindelijk uw controlerende, kaderstellende rol kunnen vervullen. En. En dan is t gewoon heel goed om om deze sessie op te pakken. En dat hebben we met alle liefde gedaan. We hebben onze financiële knappe koppen, uh uh van de organisatie Herbert en Joris aan tafel. Nou ja, de aanleiding heeft u net toegelicht en ik hoop gewoon dat we, uh met de presentatie u wat meer inzicht kunt geven. Dat u uiteindelijk uh naar de organisatie, uzelf, uh, maar ook uw casus beter kunt stellen en ook beter kunt controleren. Want daar bent u uiteindelijk voor aangesteld. Dus dan snijdt het mes aan vele kanten. Joris Ik denk dat ik het woord aan jou gegeven. Daar zit nog geen glitch in de computer. Uhm, mogen tussendoor uh vragen gesteld worden neem ik aan hè? Ja. Nou
▶ 2:19:31dan. Voorzitter dan Uh. Is Joris aan t woord?. Ja, maar goed. Ik zal de microfoon aanzetten. Uhm ja, een deel van t gras is al voor de voeten weggemaaid. Uh van uh op uh 19 mei. En dat was in ieder geval uh. Een presentatie over projecten, boek en t doel. Je zal uh ns uh uh wat inzicht te krijgen in hoe werkt uh uh gebiedseconomie en daar een onderdeel van is. Uh grondexploitaties. En. Even kijken ja, waarom dit onderwerp Bij veel uh ruimtelijke voorstel speelt uh gebied economie een rol. En het is niet alleen bij woningbouw, maar ook bij bedrijventerreinen, bij centrumontwikkeling, maatschappelijke ontwikkelingen. Overal. Waar gebiedsontwikkeling is, speelt ook geld een rol. En er zijn ook risico's. Bij of aan verbonden. En om dat in helemaal in
▶ 2:20:31samenhang te gaan bekijken, dan gaan we deze presentatie uh uh doorlopen. En dan vooral hoe werkt de financiële kant?. Uhm ja, ik heb hier gezegd ja, wat is gebieds economie dan eigenlijk? Het financieel mogelijk maken van een ruimtelijke ontwikkeling. En. Het gaat over de financiële kant. En het is. Vrijwel iedere investering vraagt om. Uh. Of Iedere ontwikkeling vraagt om investeringen in de openbare ruimte, uh, bereikbaarheid en voorzieningen. En de vraag is hoe organiseren we dat? En. Hoe ga je die ambities waarmaken? En. Waarom heeft de gemeente hier een rol in? Ja, we hebben. Woningbouw aan. Kantoren, voorzieningen, detailhandel, Overal willen we iets met de onze ambities waar maken. En.
▶ 2:21:33En daar.. Gaan we,. Hebben we verschillende rollen in te pakken. En het is niet dat we op één manier ontwikkelen. We hebben verschillende manieren waarop we een gebied kunnen ontwikkelen waar we als gemeente helemaal. Zelf bijna alles doen, tot aan de. En dat de markt alles doet. En daartussen hebben we allerlei soorten uh varianten die daar in passen. En. Nou, één van de meest linkse is de gemeentelijke grondexploitatie. Dat is dat de gemeente het initiatief neemt, de grond aankoopt,. De eigen of de grond helemaal geschikt maakt om verkocht te laten worden. Uh, nou de planvorming en uh ja, de plan uitwerking gaat uiteindelijk de bouw van de uh woningen. Wat uh doet de markt? Uh, meestal. En
▶ 2:22:33dan ga je naar een bouwclaim. Uh, dat is dan dat de grond uh eigenlijk van een ontwikkelaar is geweest en die m eigenlijk terug verkoopt aan de. Gemeente. Maar daarvoor krijgt hij wel een z'n bouwopgave die hij graag wil maken. En dan is het de gemeente die draait, dan de grondexploitatie en. Dan hebben we een uh joint venture. Uh, superlicht. En dan is het. Het initiatief is bij de gemeente op de markt, Maar het belangrijkste is in de plan uitwerking. Dan ga je op hoofdlijnen. Beter maak je een gezamenlijk plan. En hoe je dat plan vervolgens gaat indelen. Hoe je dat uiteindelijk. Dat is iedereen voor zich. En dan heb je de joint venture en dat is dan de variant die daar eigenlijk bij zit. Want dan ga je gezamenlijk een stedenbouwkundig en een beeldkwaliteitsplan voor het hele gebied maken. En bij die vorige doet iedereen dat voor zich. Dus dan heb je uh in verschillende
▶ 2:23:36faseringen uh van uh in qua tempo waarvan. De ene gaat wat harder dan de ander en dan heb je ook nog een uh private exploitatie. Dan laat je bijna alles aan de markt over. Uh. En dan uh komt de markt met een idee en dat probeer je te faciliteren. En dan heb je ook nog een concessie. Uh, dat de gemeente een stuk grond aanbiedt. Uh, nou, dit willen we graag ontwikkelen en dat marktpartijen daarop inschrijven. K heb bot geknoeid. En de belangrijkste vraag die hier in speelt is hoeveel regie en risico wil je als gemeente nemen?. Bij ons stukje medisch onderzoek?. Als je nou kijkt naar ons,. Als je dan kijkt naar onze projecten, dan hebben we met name de gemeentelijke grondexploitaties en Oud Centraal. En de
▶ 2:24:36bedrijventerreinen De Meern. Als je kijkt uh uh. Private exploitaties zijn dan eigenlijk de faciliterende projecten die gedraaid worden, zoals bijvoorbeeld de Pas, Linge, Zichtmolen, Zicht. En Zn Zuid. Ja voorzitter. Uhm, als ik die modellen zie kunt u ook aangeven of duiden wanneer er voor welk model gekozen wordt? Wat zijn daar de start, de prioritering in? Want het zijn. Ja, ik, ik. Dat is dan een kwestie van geld. Of is dat een kwestie van wat waarde? Wordt er voor welk model gekozen?. Dat kan geld zijn, maar dat kan ook aan hele andere dingen. Is er voldoende? Uh, nou uh, ambtelijke capaciteit uh beschikbaar. Want bij een uh uh, een uh gemeentelijke grondexploitatie moet je ook uh de aankopen doen. Moet je veel zelf uh doen? Uh nou, hoe belangrijk vind je t? En hoeveel risico is uh wil je nemen? Dus da's een heel uh uh scala aan uhm afwegingen die je kunt maken. En dat is uh
▶ 2:25:38uh vastgelegd in het uh uh grondbeleid. Situationeel, Maar dat is nog niet zo uitgewerkt dat het dat je echt zakt kunt zeggen van nou ja, dat uh, kiezen we daarvoor of dan kiezen we daarvoor. Dan nog een vraag over de tweede optie, die bouw claim dat uh uh ondernemer eigenlijk uh de de grond weer terug verkoopt aan de gemeente. Ja. Dat klinkt in eerste instantie ok, maar we hebben ook zoiets langs zien komen de afgelopen periode van die wil. Diegene wil graag het risico even bij de gemeente neerleggen. En dan vervolgens gaat ie bij ontwikkelen en dan krijgt ie wel de verplichting om dingen te ontwikkelen. Maar ja, ik kreeg daar niet gelijk een heel goed gevoel bij van wat? Wat is de reden eigenlijk dat dat gebeurt En dat de gemeente ook zegt wij. Gaan daar in mee. En loop je dan als gemeente juist niet te veel risico om op zo'n. Bouwclaim?. Misschien dat ik daar wel even antwoord op kan geven, want je tipt het net even aan.
▶ 2:26:39Uhm, dit zijn allemaal afwegingen die uh natuurlijk. In t hele Handelskade zit van t in 2024 vastgestelde grondbeleid, hè. Dat is deels situationeel, maar dat ziet ook toe op financieel rendement en een heel handelingskader, met allerlei principes om ook die strategische afweging te bewandelen waar al deze uh modellen in zitten. En dat is uiteindelijk aan met ambtelijk advies. en daar kunnen strategische reden onder liggen. Niet alleen financieel, maar ook maatschappelijk. Waarom? Bijvoorbeeld ik noem de Friese Enk maar eens. Dat je een grond koopt waarvan je weet dat je bijvoorbeeld niet een heel hoog financieel rendement haalt, maar wel een hoog maatschappelijk rendement. Dan zou ik eigenlijk bijna willen oproepen om daar toch eens een keer naar te kijken, naar het in 2023 vastgestelde grondbeleid. Want daar zijn we juist meer wat van. Een passief grondbeleid wat het verleden kende. Dus we doen nét en zij zijn wat opgeschoven naar situationeel. Ja, dat is, dat is te uitgebreid om hier te behandelen. Ik heb net nog even doorgenomen en er zit een heel handelingskader op, met een heel. Maatschappelijk en financieel rendement, waar uiteindelijk per situatie een afweging plaatsvindt waarom je in sommige gevallen helemaal
▶ 2:27:42naar die concessie toe gaat, of soms naar een joint venture met een gem. Gem Westeraam is een mooi voorbeeld. Dat is een PPS constructie. Daar hebben we ten tijde toen we een passief grondbeleid hebben we toch gekozen voor actief daar deel te nemen en. Herbert noemde net even de pas. De Pas Zuid is nu ontwikkeld, is volledig een faciliterend project en die valt dan in de. Private exploitatie. We hebben op basis van het, nou ja, ook van ambtelijk advies, met afwegingen maatschappelijk en financieel, maar ook op basis van het grondbeleid. Toen de keuze gemaakt, want we hadden zelf één derde van de van de grond. Ze hadden ook een PPS constructie kunnen doen. Dat hebben we toen afgewogen om het niet te doen, omdat we het strategisch belang. Dat was toen de reden dat wij dachten dat de scope tekort was en de bouwstroom en het aantal woningen de massa te klein was om zo lang in een soort publiek private samenwerking aan te gaan. Begin Westerman was natuurlijk een hele andere reden, want er waren 25 honderd woningen en daar zijn we
▶ 2:28:44inderdaad hebben we twintig jaar met elkaar in zitten. En trouwens, we zitten nog steeds. Volgens mij zit er nog steeds in. De Westeraan moet nog helemaal opdoeken, dus dat is bijna bijna afgesloten. Dus het hangt heel erg af, Maar het grondbeleid geeft daar heel veel handvatten voor. Om om zowel als college, vanuit de ambtelijke organisatie, vanuit college en raad, daar de juiste keuze in te maken. Dit is een beetje het hele palet wat we hebben. Kan ik dan als ik hem even mag platslaan?. Begrijp ik dan goed dat hoe verder je naar links zit hè, hoe verder het model naar links zit, hoe meer. Capaciteit je nodig hebt als gemeente. Hoe meer geld je nodig hebt, hoe meer risico uh je loopt. Ja, als je t heel plat slaat zou je dat kunnen zeggen van nou, daar zit meer uh uh uh, sowieso meer risico's. mM hu. Maar er zit ook meer sturing. Oké. Ja. Dat komt later in de presentatie nog eventjes terug. En om effe op die bouwclaim. Wat is t voor uh. Waarom kies je nou voor een bouwclaim? Is meestal als je uh
▶ 2:29:45uh gemengd uh bezit in een gebied uh hebt, dan wil je. Ga je dan in een gezamenlijke gem of kies je voor een bouwclaim? En dat is een beetje de. Keuze van nou ja, we kiezen dan voor een bouwclaim en dat de ene te ont wikkel, of in ieder geval de bouw en woonrijp maakt en de ander neemt dan tegen een een van tevoren afgesproken bedrag de bouwkavels af. Dat is het dan. En net was al heel eventjes aangestipt van nou, we hebben het over actief en faciliterend grondbeleid. Bij faciliterend grondbeleid ligt het. Initiatief met name bij de marktpartijen. Gemeente blijft hier wel heel belangrijk in, want wij stellen de kaders vanuit een publiekrechtelijke rol. En we hebben minder risico. Maar dat heeft ook. Uh gevolg dat we ook minder directe invloed hebben en afhankelijk zijn van een marktpartij. Dus we willen die ook. De
▶ 2:30:49maatschappelijke ambities in een gebied waarmaken. En daarbij vindt ook het. Kostenverhaal een uh uh plaats. En dat heeft ook elke gebiedsontwikkeling waar je neemt uh een financiële gevolgen met zich mee. En uh de uh. Bij een uh, faciliterend grondbeleid of een faciliterende ontwikkeling komt kostenverhaal om de hoek kijken. En daar hebben we eigenlijk twee sporen in. Wie voert de grondexploitatie? Is dat een marktpartij of de gemeente? Nou, als de gemeente is, dan zetten we op actief grondbeleid. Is de marktpartij. Uh, dan gaan we naar een anterieure overeenkomst. Dan ga je met elkaar kijken van komen er nu uh, gezamenlijk uit?. Kom je d'r niet gezamenlijk uit, dan kun je naar uh, naar een uh publiekrechtelijke uh spoor. Dat was vroeger het exploitatieplan En dat zijn nu.
▶ 2:31:52Kosten verhaalsregels geworden. Uhm, nou in uh,. Laat ik zeggen 99 van de honderd gevallen uh wordt er altijd voor een uh. Publiekrechtelijke spoor uh gekozen. Zelden voor een uh of uh uh, nee. Privaatrechtelijk spoor voor publiekrechtelijke spoor wordt zelden gekozen omdat dat wat te lastig is én wil er in gezamenlijkheid goed uit komen. En dan uh is die t uh het vaakst uh. Gekozen? Uhm. Maar omdat we het publiekrechtelijke spoor hebben, hangt er wel een schaduwwerking over van uh hoe we die kosten soorten gaan uh verhalen en dan is het gebieds eigen kosten. Dat zijn kosten. Nou, ik noem het eventjes de praat en kopieerkosten. Nieuwe. Verhalen. Uh, boven wijkse voorzieningen dus het kan zijn dat een ontwikkeling uh uhm. Ja plaatsvindt en dan uh nou vanaf een 500 meter verderop moet er een rotonde aangepast worden. En als gevolg van die ontwikkeling. Dan moet je die kosten,
▶ 2:32:55die uh voor die rotonde, die verhaal je dan ook. Via de Bovenwijk. C Voorzieningen. Dat zijn allebei verplichte. Kosten die je moet. Opnemen. En dan heb je nog de publiekrechtelijke, afdwingbare bijdrage. En dan heb je het over uh. Nou, even een voorbeeld noemen. Uh, d'r moet bijvoorbeeld een afslag op een snelweg komen, Dan profiteert t hele gemeente van. En die kun je niet echt toeschrijven aan één ontwikkeling, maar dat is over meerdere ontwikkelingen. En dan kun je zeggen van ja, dat kost heel veel geld. En dan gaan we dan via een uh, een publiekrechtelijke, uh. Afdwingbare bijdrage onder de Omgevingswet verhalen. Dus dan uh, krijg je bijvoorbeeld een bijdrage per woning die een Uh ontwikkelaar moet doen. En daarnaast hebben we ook nog de financiële bijdrage die je kunt vragen. Die is optioneel en niet afdwingbaar, dus dan merk je dat al heel snel van ja, en daar staan ontwikkelaars niet om te springen om die uh uh te betalen.
▶ 2:33:59Uhm, dat alles gezegd hebbende is er ook nog iets als Makro aftopping en dat houdt in uh van uh, je hebt er een bepaalde winst die je in je gebied uh uh maakt en. Maar dat heeft natuurlijk ook een limiet. En uh, de opbrengsten, die kunnen uh uh uhm niet meer zijn dan de kosten die je allemaal gaat verhalen. Dus uh, daar zit een bepaalde limiet op. Dus uh, heb je al uh, bijvoorbeeld je gebieds eigen kosten en je uh bovenbuikse voorzieningen? En die hebben eigenlijk al de winst opgesoupeerd. Ja, dan kun je niet meer uh uh. Je uh, publiekrechtelijke afdwingbare bijdrage vragen. Dat wordt dan uh, gemaximaliseerd dan? Dan zou je ergens zeggen van nou uh t uh gebied uh kosten laat zeggen uh 10 miljoen uh en we hebben. Een bijdrage die we vragen voor onder het kostenverhaal van 1 miljoen. Maar je winst is maar vijf ton. Ja, dan kun je maar vijf ton vragen. Je bent mij een beetje kwijt. En.
▶ 2:35:03Als de marktpartij. De grondexploitatie uitvoert, hè, Want daar heb je het steeds over. Zijn dit dan scenario's waarbij de marktpartij aan de gemeente moet betalen? Begrijp ik dat dan goed?. Ja. Dan de. De marktpartij. Die gaat gebieds eigen kosten. Uh uh betaalt. Die betalen eigenlijk onze uh kosten die wij moeten maken om t uh gebied van we moeten even van kleur te laten verschieten. Die betalen en infrastructuur die buiten het eigen gebied aangebo aangepast moeten worden als gevolg van die ontwikkeling. En die kunnen ook nog een publiekrechtelijke afdwingbare bijdrage betalen. Nou, bijvoorbeeld er worden honderd woningen, uh uh in dat gebied uh ontwikkeld. En we hebben bijvoorbeeld gezegd nou, da's € 1.000 per woning die uh af moet dragen voor die publieke, uh rechterlijk afdwingbare bijdrage om uh, de grootschalige ambities, uh uh te betalen in t uh, in de hele gemeente. Nou, daar kunnen ze een rekening, uh of daar spreek je aan de voorkant af
▶ 2:36:03en daar krijgen ze dan ook de rekeningen voor. En dan kunnen wij in ieder geval met dat geld uh. Uh, het faciliterende uh projecten uh financieren. Oké. Hoe zit het met de mogelijkheden. Voor de raad om invloed te hebben bij het afsluiten van de anterieure overeenkomst, zoals dezelfde algemene overeenkomst? Die zal door door BMW worden uh uh. Worden afgesloten met met de marktpartij. En ik neem aan dat dat allemaal vertrouwelijk is en blijft totdat de dienst is afgesloten. En op welke momenten heeft heeft de raad invloed op wat er terecht komt in de anterieure overeenkomsten. Dat is redelijk. Beperkt en dat heeft er ook mee te maken. Als er geen financiële kaders zijn, wordt het op de beleidsdoelen getoetst. En hoe draagt hierbij bijvoorbeeld aan woningbouwprogramma? Of is het een euh. Want dat is het meestal. Het is een facilitaire project in Almere Woningbouwprogramma. Ja, die zie je dus in die gevallen waar we dus. Je mag ervan uitgaan dat we dat grondbeleid
▶ 2:37:05volgen daarin en dat die afweging daar plaatsvindt. In het verleden werd er wel uh uh op op verzoek. Uh ligt bij de raad altijd wel in als er een bepaald plan is. We monitoren daarop, maar het is niet zo dat aan de raad is om om daar uh uh, een bij elke anterieure overeenkomst die vast te stellen of wat dan ook. Dat is echt in In de goede afspraken die we hebben gemaakt tussen college en raad, dat dat aan het college is om dat uit te met. Met andere woorden de raad heeft invloed via het vaststellen van de beleidskaders en. En iets als als omgevingsvisie, omgevingsplan. Dat zijn de momenten. Ja, en. Waarop. De. Raad vraag eigenlijk de ja. Uh. In een kaderstellende de rol heeft uhm. En dat zijn de momenten waarop uh de raad invloed heeft op wat er uiteindelijk in de anterieure overeenkomsten in de individuele ontwikkelingen terechtkomt. Zeker. En, en dat is ook uh, zoals je ziet, ook met vaststellen van t bestemmingsplan. Uh, dat soort uh uh, daar liggen die bouwstromen zeg maar in en daar word je op ingericht. En zodra het t financieel kader vraagt, ja, dan moeten
▶ 2:38:06we altijd daarvoor naar de raad. Maar dan heb je een andere afweging. Een grondexploitatie gaan we zelf dus meer naar de situationele of actieve rol. Dus. Dus uh, dus dat we zelf een partij worden? Ja dan. Dan is het altijd aan de raad om daar uh 1111 uh een goedkeuring voor te geven. Volgens mij een mooi bruggetje naar actief grondbeleid. En ja, hierin gaan we uh uh zelf uh de grond uh uh kopen. Uh, gaan we investeren door het bouwen en bouwrijp te maken? En dan gaan we uiteindelijk de kavels uit geven en. Zit je heel veel aan het stuur. Maar heb je ook risico's van nou ja, het kan ook tegenvallen of. De markt kan wat problematischer worden. En ja, dan heb je risico's. Uh, maar je kunt wel uh uh strategisch inzetten om je toekomstige doel te bereiken. En een mogelijke
▶ 2:39:08bijvangst is dat je er iets aan je actieve grondexploitatie kan verdienen. Hoeft niet altijd. En die kun je dan weer als raad inzetten. Voor andere wensen.. Dat is jammer. Maar als ik dan dit is. Dit vind ik een een hele interessante, Want ook die acties draaien. En in één van de eerste sheets kwam voorbij naar links, naar rechts. Meer risico. Maar dat is wat we hebben natuurlijk. Projectontwikkelaars en die willen geld verdienen. En als ze veel verdienen, dan zijn van die ook die akelige projectontwikkelaars, want dat is gewoon de markt. Aan de andere kant hebben wij ook niet genoeg lef. Misschien is dat ook wel een deel. Is het gevolg van 2008 en de 2010 wat er gebeurd is in Apeldoorn? Die zijn er aan failliet gegaan, dus dat hebben we allemaal een klein beetje in het achterhoofd. Maar ik ben zelf ook ondernemer geweest. Als je geen risico neemt en dat gaat ook met aandelen. Nou, zeggen we allemaal had ik twee jaar geleden die aandelen ook maar gekocht, maar die zijn over de kop gegaan. Hij moet het doen. Heb ik niet gedaan. Moet je er ook niet over spreken. En dat geldt denk ik hier ook. Wij zouden als politiek als raad misschien ook wel
▶ 2:40:10naar het college toe kunnen zeggen jongens, heb maar eens wat meer lef,. Want dan kun je ook meer kansen krijgen. Want we hebben elke keer het gevecht over hoeveel procent sociale woningbouw En willen we daar extra groen in? Willen we minder huizen per vierkante, per per hectare grond? Nou, daar moeten we altijd maar luisteren naar de projectontwikkelaar, want die heeft zijn marge wel bedacht. Nou en in die zin, en dat is er wel een oproep aan de politiek. Zou met mekaar zeggen misschien moeten we iets meer ballen tonen en iets meer lef tonen. Dan kunnen we ook eens een keer winst maken en dan zouden we iets meer kunnen realiseren. Ja, maar dat kost natuurlijk ook heel veel meer capaciteit. Ja, dat is dan de afdeling, de deskundigen. Dat zijn de deskundigen. Dat kan ik niet beoordelen. Maar die projectontwikkelaar moet ook ontwikkelen. Die dan? Die heeft er ook mensen voor nodig. Ja, voorzitter, dat ze. Ik denk, ik denk dat het goed is. Uh. Bij de nota Grondbeleid heeft de Raad dan nog gezegd van ja, bij situaties is het goed dat de Raad betrokken wordt om, als dat aan meerdere doelen
▶ 2:41:14meer bijdragen, dat opweegt tegen het risico dat je loopt, dan moet je dat doen. En mijn vuistregel is wel altijd je moet wel een bepaalde bouwmassa hebben van meer dan duizend woningen of een hele lange bouwstroom. Dat het legitiem is dat je zo lang strategisch met elkaar verbonden bent om meer risico te lopen. Want uiteindelijk, de risico's slaan meteen neer. Ik bedoel. Westeraam was een heel logische om dat te doen. 4400 woningen, twintig jaar. Er was ook heel veel risico nemen. Uiteindelijk is dat 111 uiteindelijke investering geweest van 160 miljoen. We hebben 4% rendement met alle risico's daarvan ook met de crisis doorlopen. Maar met zo'n massa kun je dat doen. En daar is ook een hele organisatie opgezet. Moet je organiseren. Dus dan. Dan moet je je doelen op andere manier je woningbouwprogramma in uh voeren. Zoals ik net zeg bij de Uh. Bij de pas hebben we die afweging wel gehad. Dat ging over 350 woningen. We hebben echt overwogen en daar hebben we onderbouwd waarom we dat niet deden. Waarom? Omdat we onze doelen dachten beter binnen te kunnen halen. Om gewoon aan ja te verkopen. En het met een anterieure
▶ 2:42:16overeenkomst daar die beleidsdoelen in vast te stellen. Ik denk dat het succesvol is geweest tot nu toe, want het staat er nu en dat is geen reden om zo lang actief daar en daar kun je niet marktpartijen veel beter. Maar soms komen ook marktpartijen naar ons toe van hey, wil je met ons samen doen? Want zij hebben er ook belang bij dat de overheid zo bij betrokken blijft. Dus het is ook over en weer. Maar het risico lopen hangt heel erg af, want als het misgaat. We hebben ook toen ik in 2014 een wethouder financiën was, hebben toen net de kregen de crisis een maand later bij de overheid. Volgens mij. Herbert Wat hebben we totaal afgeboekt op al onze grondstofmutaties. Die van 15 miljoen of zo, geloof ik. Ja, en in die richtingen, en daar hadden wij nog een passief grondbeleid en daar hadden we eigenlijk heel weinig grondexploitatie. En toch hadden we daar Ja. Herbert wandelt. Archief. Je weet het precies, maar de grote afboeken is er centraal. Zeven of 8 miljoen, geloof ik. En de strategische gronden die we hadden, bijvoorbeeld een winkelhof? Ja, op dat moment zei de accountant ja, da's gewoon agrarische grond, die gaat die maar afwaarderen. En de agrarische waarde?. Ja. Dus met andere woorden je moet het wel in het weerstandsvermogen kunnen opvangen. Het
▶ 2:43:17hangt ook af of je de risico's kunt accepteren en kunt dragen. En dat is dan een beetje. En als het dan bijdraagt. Dus het is niet gezegd nee, maar dat hangt echt af per situatie. Uh een uh. Hulp uh uhm. Uh bij uh uh, actieve uh uh, grondexploitatie of uh actief grondbeleid? Uh is het? Uh ja, ik noem het even t huishoudboekje. T Is een wat ingewikkelder huishoudboekje als uh thuis. En hier ga je uh, de financiële consequenties maken. Hier een uh uh, Duidelijk. Maar hier kijk je ook, uh uhm. Wanneer investeringen nodig zijn,. Wanneer het geld binnenkomt. Welke onzekerheden ontstaan in. Die zet je uit in de tijd met een rente. En dat is een een heel korte, een uh,. Een grond exploitatie en vooral uh uh. De factor tijd is uh
▶ 2:44:18hierin uh belangrijk.. Uhm. Ja, maar waar? Uh bestaat een uh grondexploitatie uit. Dat zijn kosten en opbrengsten.. Uh. En uh. T Geld komt uit de opbrengsten uit uh, met name uit de grond verkopen. Dat kan ook een deel zijn. Uh uit uh aan een bijdrage van derden subsidies. Kosten is uh met name aankoop grond.. Uh ja, het uh geschikt maken van t gebied om dat uh. Te kunnen uitgeven. Dus infra moet aan uh uh gelegd worden. Groen riolering? Uh nou en de voorbereidingen ervan. En als je dat verder uit zet van uh uh in een uh. Grafiek. En dan komen altijd op t uh ja, de badkuip of uh de waskom die je dan uh ziet en uh, je probeert altijd uh uh, je moet eerst investeren in een uh gebied. Dan ga je
▶ 2:45:21eigenlijk uh je badkuip in en je probeert eigenlijk zo snel mogelijk uit die uh badkuip te komen en boven de nullijn te eindigen. En dat is hoe de geldstromen in een groente exploitatie. Werken. En het is vaak een lange adem. Die nodig is. Ik moet heel even. Formeel een vraag stellen aan de vergadering. Het is 10.15u. En uh, formeel sluiten we om 10.30u uh,. Een vergaderavond. Tenzij degenen die aan tafel zitten uh aangeeft dat t akkoord is als er een uitloop zou zijn. En dat wil ik wel even gevraagd hebben aan de Uannen. Ik denk ook dat we een heel eind komen. Maar goed, ik wil m wel even netjes gesteld hebben. Uhm. Oké,. Meneer Kiel heeft nog een vraag naar aanleiding van. Uh. Ja, die badkuip, uh, wat u zo mooi plastisch vertelt, dat is wel een leuk om te onthouden. Maar ik zag ook bij de opbrengsten van subsidies Heeft u wat voorbeelden van
▶ 2:46:23wat ik daaronder kan verstaan?. Kan zijn een woningbouwimpuls die kan ont vangen. Het kan zijn dat er vanuit de provincie Gelderland bijdragen worden. Uitgegeven om fietsinfrastructuur in een gebied ergens aan te leggen. Nou, aan dat soort subsidies kun je denken. En dit zijn fictieve bedragen. En laten we even uh. Ja,. Uhm, even kijken dan of we die uh uh uh processen rond de grond, uh exploitaties. We hebben. Uhm eerste initiatieven en verkenning. Dan gaan we op een gegeven moment naar de planvorming. Dan worden de plannen al wat uh duidelijker. En dan komen we uhm, op een gegeven moment bij uh, de grondexploitatie. En dan is het ook een raadsbesluit om de grondexploitatie vast te stellen.
▶ 2:47:25En dan hebben we ook de rol van de Raad van Leeuwen in de kaders die gesteld zijn. Dan zit ie d'r d'r goed in. En uh. Ja, de vraag die je kan stellen is uh, maar een aanname van uh uh, zijn de risico's uh, duidelijk? En uh, vinden we t uh acceptabel om dit te uh, die risico's uh te durven nemen? En dan komt het op een gegeven moment in de uitvoering. En dan de afronding en tijdens de uitvoering. Uh, hebben we ook de actualisatie? En die actualisatie is nu ook fiat. Doen we nu via het projectenboek. Ja. Ja, een jaarlijkse. Geactualiseerd. Er wordt. Ook. Daarbij worden ze jaarlijks geactualiseerd en wordt ook de risico's jaarlijks in beeld gebracht. En we hebben nu nog een hele grondexploitatie die aflopend zijn, die niet meer zo spannend zijn En wat er straks gaat gebeuren als je een nieuwe exploitatie bijvoorbeeld hebt bij de melkweide, dan kan zijn als er tussentijds mogelijk een programma wijziging zal plaatsvinden, wat best wel impact zou
▶ 2:48:27kunnen hebben op zich. Rex. Maar vooralsnog staan die kaders gewoon vast. Even kijken. En dan hebben we ook een voorbeeld. Uh, van een uh grondexploitatie. Uh, allemaal met fictieve bedragen en ook met een fictief iets bedacht dat we niet met een echte grondexploitatie. Maar dat is met name eventjes om te duiden van waar zitten de kansen, waar zitten de risico's en wat gebeurt er met een. Grondexploitatie? Nou, dit kan er. Zo ziet het er. Kan ie er ongeveer uit zien. Hier zie je dat er wat moeilijk leesbaar, maar dat de grondexploitatie positief. Sluit met 4,8 miljoen. En. Dan hebben we een aantal scenario's. Uh die uh uh, we hebben uh doorgerekend. En om eventjes inzicht te geven van wat doet dat nu? En als we dat door uh
▶ 2:49:30rekenen, wat gebeurt er dan? Uhm. Dus uh uh, nou, we hebben een uh scenario van uh wat als de uh kosten met uh 1% uh stijgen? Uh, wat als de grond als we die eerder verkopen?. En wat gebeurt er als de grondprijzen voor sociale woningbouw, Als we die uh echt uh ja, heel laag uh gaan uh houden?. Uh wat als de. Woningbouw uh wat uh vertraagt?. En wat als de verkoop uh inzakt? Wat kan er dan gebeuren? En. Nou, met die 1% uh. Uh stijging. Zien dat het. Dus de rente stijgt met 1%. We hebben heel weinig invloed op. Maar zien we dat het resultaat van vier acht al na vier komma. Naar € 1 miljoen gaat? Dus dan verdampt
▶ 2:50:33eigenlijk zeven ton door alleen dat de rente stijgt waar je geen invloed op hebt. Dat is een risico wat er is.. En stel. We verkopen de grond eerder. Dan zou je verwachten. Nou, ik heb eerder mijn geld binnen. En ik maak het resultaat wat beter. Maar we hebben in deze grondexploitatie hebben we rekening en gehouden dat de opbrengsten jaarlijks met 2,5% stijgen. En daardoor wordt het resultaat wat minder. Maar dat wil niet altijd zeggen dat het daadwerkelijk ook met 2,5% stijgt. Dat is de conjunctuur die we nu inzitten. Maar dan uh uh, dat is eventjes uh een uh. De rente zo hoog is. En ja, de rente is uh ja, ja ja ja, maar wij lenen nu nog voor uh 1,5% Uh. Dus de omslagrente die wij uh doorrekenen, dat is uh vrij laag. Uh. Ook heel. Laag. Ja, maar dat is de rente die we en uh mogen
▶ 2:51:36rekenen. Dat centraal bepaald. Uh nee, dat is per gemeente. Uh wordt dat uh uh. Een rekensom wordt dan gemaakt van uh hoeveel je aan eigen vermogen hebt, hoeveel je moet lenen bij de Bank Nederlandse Gemeenten. En tegen dat uh percentage wordt dan uh een uh, een percentage bepaald. En nou, stel dat we uh uhm uh, veel lagere. Prijzen voor de sociale woningbouw gaan uh hanteren. Dus we gaan daar echt uh, substantieel wat geld afhalen. Ja, dat betekent ook wat voor je resultaten gaat van 4,8, uh uh miljoen en naar twee komma uh 86 miljoen dus dan uh ja, zie je dat dat de resultaten bijna met 2 miljoen afneemt?. Dus het is ook al uh uh ja, van belang om uh, gewoon eerlijke en transparante uh grondprijzen uh neer te leggen en uh uhm, daar ook te kijken van uh, wat is wat wordt er in de omgeving betaald voor sociale woningbouw? En dat je dat. Want een uh, een sociale woningbouw, uh uh of een uh.
▶ 2:52:38Een sociale woning in Arnhem. Of Nijmegen, die moet in wezen net zoveel opleveren als een sociale woning in uh. Elst of in Driel of in Heteren. Dus dan zou je dezelfde woningbouw, uh prijzen voor de grond uh. Hanteren. Maar volgens mij ik. Ik begrijp wel wat u zegt, maar volgens mij is dat een politieke keuze die we per gemeente kunnen maken. Want wij kunnen hier gerust zeggen dat wij dat, gezien onze woningbouwvoorraad op het gebied van sociale huurwoningen, Belangrijker vinden om vaart te maken en dat we daarmee. Akkoord gaan met een lagere verwachte resultaat. Dus. Ik snap het wel, maar ik ben het er vanuit politiek oogpunt heel erg niet mee eens. Dus Maar goed, informatiesessie dus. Ik zal verder me inhouden. Voorzitter Mark. Dat klopt dus een informatiesessie, dus geen politieke. Mag ik daarop aansluiten dan? Want u hebt het over een fictieve naam Appel gaat. Dan zet ik daar. Drie de biezen kamp neer
▶ 2:53:39of Driel. Zuid oost Zuid noemen we wel Laurie, maar concreet maken, dat denk ik het voor ons allemaal wel interessant is. En dan zou ik het fantastisch vinden dat je zegt van nou, gezien doe ik de vraag en de schreeuwende vraag. Bijvoorbeeld vanuit het dorp Driel. De behoefte aan oudere jongeren, starters van hoe lang moeten we moeten blijven wachten? Het duurt nog langer, We hebben die grond teruggekocht. Ik denk 1,5 jaar terug. Als raad hebben we het prima gedaan. Met volle verstand. Bouw met elkaar eens. Zouden jullie voor ons staan, Dit neer kunnen zetten, zeggen wat mag de kosten, Waar haakt het om? Dit. Om daar eens een keer de gang in te krijgen. Een dure projectontwikkelaar of een goedkope. Of we hebben. Door. Die school komt er niet meer. Dat geeft extra ruimte en een aantal scenario's die ons helpen om. Ik kan ook morgen heel veel vragen bedenken vanuit de fractie dat. Maar ik ben wel benieuwd of jullie ons zouden kunnen helpen om inzichtelijk te maken waar het nou in Driel haakt en waar de kansen liggen om ook het dorp te faciliteren bijvoorbeeld. En te zeggen nou, daar gaan we niet langer mee wachten. Dat vinden we zo belangrijk. Dan kijken we niet op het eind van de streep wat er
▶ 2:54:41overblijft. Nee dank, maar Staatsraad zijn we met elkaar eens. Al brengt Rob eind van het liedje blijft er ook niks over. Maar we hebben wel die 350 woningen en we hebben dorp gefaciliteerd. De voorzitter. Ik vind het wel een beetje een politieke vraag, want er is wel gewoon een grondexploitatie geopend, hè. En u stuurt op uh, de grondexploitatie dus natuurlijk. Uh ja, politiek. Ik bedoel te zeggen technische vraag, maar daar kunnen we nou geen antwoord op geven. Maar dan zou je eigenlijk daar gewoon even een vraag stellen. Werk nou scenario's uit. Maar dat is ook sturen op dat op het project wat u al heeft vastgesteld in de grondexploitatie. Ja, dat weet ik. En er zijn kaders meegegeven met een looptijd. En. Ja, nee, volgens mij is mijn collega Karim niet meer portefeuillehouder. Dacht ik. Hè?. Nee, nee nee, dat is aan iemand anders. Maar in ieder geval, daar moet je daar die vragen aan stellen. Kijk, en daar zijn afspraken gemaakt over looptijd en daar is toen, ook al kan ik me herinneren, de behandeling over gezegd. Ja, als we hoe langer het duurt het belang. De opdracht achteraf van de raad, hoe langer het duurt. Kost die uitstel ook veel geld, Dus dat belang wordt ook onderkend.
▶ 2:55:42Dus ik denk dat dat u even terug moet kijken in projectenboek. En als u daar vragen over heeft, kunt u die technisch stellen. Desnoods van wat zou er nog? Hoe is het als de stand van zaken van dat project. Maar ja, Herbert en Joris kunnen daar nu niet. Nee, nee, nee, maar. Ik ga. Dat even van de grond. Maar even samenvatten vanuit de vraag die de komende tijd een oproep is van welke mogelijkheden liggen er nog om mogelijkerwijze, nou. In mijn beleving niks met politiek te maken. Dat is een algemeen belang wat we al langer met me als raad uitgesproken hebben. Dus dat u iets zegt is politiek dat? Dat werp ik van mij. Nee, over dat we daar nou niet om antwoord op kunnen geven. Dan moet je een aparte vraag over stellen. Ja. Ja ja. En verder gaan op de naam. Stel dat er vertraging komt van uh uh, twee jaar. Uhm, dan zie je dat we uh uh, de. Kosten voor. Het uh die we nu moeten maken in t gebied. Die worden meer waar. Bijvoorbeeld de onderzoeken moeten overnieuw. Je bent uh uh langer uh met t uh
▶ 2:56:42uh uh uh projecten bezig. Dus die kosten nemen allemaal toe en daardoor zie je dat het resultaat naar uh achteruit loopt. Dus vertraging betekent vaak. Dat het resultaat minder wordt. Hier blijft nog een resultaat van 3 miljoen uh staan. Uh fictief uh. Uh Bedrag en. Aan de hand van de grondexploitatie die we hebben gepakt, is er een vertraging van twee jaar. Het scheelt je 1,8 miljoen. Wat je inlevert. En stel dat de markt helemaal inzakt en je krijgt de woningen een moeilijke verkocht. En. Dan zie je in één keer dat het ook helemaal kan omslaan en dat je geen winst meer maakt, maar dat je een verlies moet schrijven. En dat is het risico wat er. Is. De de. De markt is nu heel goed, maar het kan zijn dat het. Terug loopt en dat je in één keer. Wat we
▶ 2:57:44in 2009 hebben meegemaakt. Dat woningen moeilijker verkochten werden. De sturingselementen die er zijn. Dat Wat is met name uh, dat de raad de kaders uh uh vaststelt? En uhm, als we dan uh wat inzoomen uh daar op uh van uh,. Waar kun je dan aan aan uh kijken van uh wat we echt uh uh voor een grondexploitatie? Uh uhm. Ja, verschil kan maken is van hoeveel uh uitgeef baar terrein wil je aan woningen meer Uh, mijn geloof aan de bedrijventerreinen. Uh ontsluiting? Uh, hoe ga je dat uh uh doen? Uh t kwaliteitsniveau hou je nog hoog kwaliteitsniveau aan. Uh, levert ook wel uh ja, betere verkoop van woningen op, maar kost doorgaans uh uh meer uh. En dan hebben we uhm ja, water? Dat kan.
▶ 2:58:47Uh uh,. Dan moet je ergens je water opvangen regelen en wil je veel groen uh in je uhm. Wijk uh of in je uhm. Plan? Ja, dat kost uh ook uh geld. En je kunt er ook geen woningen meer bouwen. Maar t levert wel een uh bepaalde waarde op. Uh die uh uhm uhm ook maatschappelijk uh iets betekent. En dan hebben we het over uh bouwprogramma woondichtheden. Dus t aantal woningen per hectare en en dat is uh een uh term, de floor space index. Hoe hoog mag je uh of hoe hoog wil je bouwen? En parkeer normering waar je een hele strenge parkeer normering. Dat iedereen uh, nou uh uh twee auto's moet uh parkeren? Of ga je daar wat soepeler mee om? Uh, dat scheelt ruimte. Dus dat zijn besturingselementen waar je uh aan kan denken. Maar ook voor elke raad van uh is t met name op kaders uh sturen. En de uh invulling van die kaders is dan aan t uh college. Dan zijn we al bij de samenvatting en dan zijn we netjes binnen de tijd volgens mij
▶ 2:59:50gebleven. En. Even kijken. Ja, ruimtelijke. Keuzes, hebben altijd een financieel gevolg. En. Vraagt niet uh uh, alleen uh van uh, wat willen we ruimtelijke uh bereiken? Maar t heeft ook financiële consequenties en ook risico's. En dat is eigenlijk uh wat, uh uh t uh, we hebben deze presentatie eigenlijk wel wil laten zien van nou waar de risico's uh liggen en hoe t een beetje werkt. Uhm met uh actief grondbeleid, maar ook faciliterend grondbeleid. Het is alweer een paar maanden geleden dat ik t projecten boek heb doorgelezen, maar mijn globale indruk was dat bij de meeste Griekse van bedrijventerreinen daar een negatief resultaat stond. En terwijl bij de meeste selectie van woningbouwprojecten daar een positief resultaat stond. Is dat een correcte indruk? En zo ja, wat kunnen we daarvan leren voor voor nieuwe. Op te
▶ 3:00:51zetten Grexit. Er is voor mij met name eigenlijk veroorzaakt bij De Meern die G. De Meern Oost. Die is denk ik rond 2005 2006 aangekocht. Toen brak de crisis uit. En die grond is heel lang onverkoopbaar gebleven. Ja. En datzelfde geldt voor de bedrijfskavels bij Oud Centraal dus een hele lange looptijd. Ik heb nog even één laatste vraag. Ik ben erg gecharmeerd altijd van de scenario of scenario denken. En uhm, als ik het goed begrijp zou het slim zijn dat we bij iedere beslissing die we moeten nemen over grondexploitatie, dat we daar ook de nou de verschillende scenario's bij hebben van wat kan er gebeuren? Uh, jullie schetsen nu scenario's en je geeft aan wat eigenlijk wat de impact is. Is het voor jullie ook mogelijk om in dat met dat soort scenario's aan te
▶ 3:01:54geven hoe groot de kans is dat die zich voordoet. Want bij scenario denken is het handig dat je impact hoog of laag. Maar ook hoe groot is de kans dat iets zich voordoet? Is dat in dit soort gevallen mogelijk?. Ja, om dat helemaal exact, Dat is een beetje de ja in de toekomst kijken, dat kunnen we heel moeilijk voorspellen. En ja, we kunnen wel een poging doen om, ja, wat verwachten we nou wat de rente gaat doen? Dat is ook maar kijken wat Uhm, ja, bijvoorbeeld een Centraal Planbureau of andere instanties wat die aangeven dan? Dan kun je kun je een beetje een inschatting maken, maar ja, blijft een beetje in een glazen bol. Uh uh ja proberen te kijken. Uh ja. Probeer het natuurlijk zo goed mogelijk, maar het is wel moeilijk om exact aan te geven. Nou, dit is het. Want dan uh ja, heel eerlijk, als we dat dat uh uh heel goed konden voorspellen zaten we niet hier. Uh. Nee, dat snap ik. Maar k bedoel, je hebt meer uh uh vakgebieden waarbij je natuurlijk dingen moet moet inschatten. Zekerheid heb je nooit, maar je kan wel inschatten in
▶ 3:02:57hoeverre iets realistisch is of niet. Ja. Ja, dan denk ik dat wij aan het einde komen van deze informatiebijeenkomst. En daar wil ik portefeuillehouder nog even het woord ja. Nee. Ik. Ik denk Dank je wel, voorzitter. Ook binnen de tijd na vandaag heeft college ook de voortgangsrapportage Ruimtelijke projecten vastgesteld. Die gaat ook naar de raad toe. En nogmaals, dit is ook gewoon echt ook een een algemene inzet, maar ook even kennismaken met de organisatie. En stel ook gewoon u vragen hè, Als u ergens over 111 uh. Wij hebben ook gewoon graag die signalen van buitenaf hoe dat uh met mekaar loopt. En uh ja, natuurlijk. Stelt u eenmaal uh, bij het vaststellen van een jaarrekening de grondexploitatie vast en dan wordt ze geactualiseerd. T Uh, naar t projectenboek. Uh, stelt u dan vast. En kunt u daar ook uh, krijgt u een inzicht? Maar als er tussentijds ook gewoon vragen zijn, stel ze dan wel via de griffie of via de portefeuillehouder of een specifiek project. En en Joris en Herbert kunnen gewoon heel snel uh alle informatie oplepelen. Dat uh dat uh, dat helpt mekaar gewoon. Dus uh uh. Ik hoop dat dit bijgedragen uh heeft aan
▶ 3:03:59uh, aan t inzicht, maar vooral ook gewoon zeg maar de ruimte krijgen om ook uh uh uh helpend uh bij bij uw rol om uh, uiteindelijk uh ja, uiteindelijk uw kaderstellende controleren en volksvertegenwoordiger rol. Dus ik hoop dat ik daar aan die toezegging, uh invulling heb gegeven. Helder. Ja, volgens mij is dat het geval. Heel veel dank aan jullie voor de tijd en alle voorbereiding daarin zit. Ik zag dat nog een aantal kleine wijzigingen in de presentatie zaten. Of toevoeging die anders waren dan hetgeen wat uh. Dus dan moeten we ervoor zorgen dat de juiste presentatie op uh IMAP staat. Ja, dat is dan mijn rol ook hè. Dus dat neem ik heel serieus. Mensen, ik wens jullie allemaal een hele fijne avond en veilig thuis. Dank je wel.
Vorige: Voorronde RijnWaalZaal 7 september 2026 Volgende: Gemeenteraadsvergadering 6 oktober 2026 Alle vergaderingen van OverBetuwe