CConstaterende datOverBetuwe
Koppel je AI →
Document · PDF

26-11-03.05 Programmabegroting 2027

Gemeenteraadsvergadering 3 november 2026, gemeente OverBetuweBij agendapunt: Programmabegroting 2027*34.722 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

de onttrekking aan voorziening | 100% Opm: in deze berekening is de rente over de voorziening meegenomen in de kostendekking. Dat is een lokale keuze. Verordening Reinigingsheffing Omschrijving (bedragen x | Taakveld Omschrijving | Basis | Toe te Toegerekend € 1.000) | (sub)taakveld | rekenen Directe lasten | 7.3 | afval | 7.039 | 100% | 7.039 Inkomsten | 7.3 | afval | -1.004 | 100% | -1.004 Netto kosten | 6.035 Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief (incl. | 7.3 | afval | 24.658 | 100% | 1.085 Boa's) | uur Compensabele BTW | 7.3 | afval | 1.140 | 100% | 1.140 Activiteiten zwerfafval | 2.1 | verkeer en vervoer | 36 | 100% | 36 Kwijtschelding | 6.3 | inkomensregelingen | 170 | 100% | 170 Totale kosten | 8.466 56 Omschrijving (bedragen x | Taakveld Omschrijving | Basis | Toe te Toegerekend € 1.000) | (sub)taakveld | rekenen Opbrengst heffing | 7.3 | afval | -8.466 Totale baten | -8.466 Totale baten - lasten | 0 Dekkingspercentage | 100,0% Verordening Marktgelden/standplaatsen Omschrijving (bedragen x | Taakveld Omschrijving | Basis | Toe te Toegerekend € 1.000) | (sub)taakveld | rekenen Directe lasten | 3.3 | markten en standpl. | 51 | 100% | 51 Inkomsten | 3.3 | markten en standpl. | -10 | 100% | -10 Netto kosten | 40 Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief | 3.3 | markten en standpl. | 0 | 100% | 0 Compensabele BTW | 3.3 | markten en standpl.

| 51 | 21% | 11 Kwijtschelding | N.v.t. Totale kosten | 51 Opbrengst heffing | 3.3 | markten en standpl. | -49 | -49 Totale baten | -49 Totale baten - lasten | 2 Dekkingspercentage | 95,7% Verordening Lijkbezorgingsrecht Omschrijving (bedragen x | Taakveld Omschrijving | Basis | Toe te Toegerekend € 1.000) | (sub)taakveld | rekenen Directe lasten | 7.5 | begraafplaatsen | 144 | 100% | 144 Inkomsten | begraafplaatsen | 0 | 100% | 0 Netto kosten | 144 Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief | 7.5 | begraafplaatsen | 630 uur | 100% | 42 Compensabele BTW | 7.5 | begraafplaatsen | N.v.t. | 0 Kwijtschelding | N.v.t.

| 0 Totale kosten | 186 Opbrengst heffing | 7.5 | begraafplaatsen | -110 | 100% | -110 Totale baten | -110 Totale baten - lasten | 76 Dekkingspercentage | 59,1% 57 Kostendekking leges Tarieventabel 2027 | kosten | kosten | kosten | kosten opbrengsten | kosten- Paragraaf | Omschrijving | direct | overhead | overig | totaal | totaal | dekking Paragraaf 1.1 | Algemene dienstverlening | € 52.733 | € 53.728 | € 6.050 | € 112.511 | € 63.961 | 57% totaal Paragraaf 1.2 | Reisdocumenten en | € 313.497 | € 319.413 | € 281.955 | € 914.865 | € 913.400 | 100% Nederlandse identiteitskaart totaal Paragraaf 1.3 | Rijbewijzen totaal | € 109.043 | € 111.100 | € 43.960 | € 264.103 | € 214.600 | 81% Paragraaf 1.4 | Verstrekkingen uit de | € 22.915 | € 23.348 | € - | € 46.263 | € 18.914 | 41% basisregistratie personen totaal Paragraaf 1.5 | Bestuursstukken totaal | € - | € - | € - | € - | € - | nvt Paragraaf 1.6 | Vastgoedinformatie totaal | € - | € - | € - | € - | € - | nvt Paragraaf 1.7 | Overige publiekszaken totaal | € 7.589 | € 7.733 | € 20.779 | € 36.101 | € 10.327 | 29% Paragraaf 1.8 | Gemeentearchief totaal | € - | € - | € - | € - | € - | nvt Paragraaf 1.9 | Bijzondere wetten totaal | € 19.202 | € 19.565 | € 8.833 | € 47.600 | € 43.058 | 90% Paragraaf 1.10 Diversen totaal | € 11.253 | € 11.466 | € - | € 22.719 | € 5.723 | 25% Kostendekking Hoofdstuk 1 | € 536.233 | € 546.351 | € 361.577 |

€ 1.444.161 | € 1.269.982 | 88% Paragraaf 2.1 | Algemene bepalingen totaal | € - | € - | € - | € - | € - | nvt Paragraaf 2.2 | Voorfase totaal | € 33.105 | € 33.730 | € - | € 66.835 | € 62.430 | 93% Paragraaf 2.3 | Activiteiten met betrekking tot | € 606.691 | € 618.138 | € - | € 1.224.829 | € 1.222.818 | 100% bouwwerken totaal Paragraaf 2.4 | Omgevingsplanactiviteit: | € 2.617 | € 2.666 | € - | € 5.283 | € 7.695 | 146% monumenten totaal Paragraaf 2.5 | Milieubelastende activiteiten | € 131 | € 133 | € - | € 264 | € 4.687 | nvt totaal Paragraaf 2.6 | Lozingsactiviteiten totaal | € - | € - | € - | € - | € - | nvt Paragraaf 2.7 | Aanlegactiviteiten totaal | € 4.841 | € 4.933 | € - | € 9.774 | € 17.769 | 182% Paragraaf 2.8 | Overige activiteiten totaal | € 2.224 | € 2.266 | € - | € 4.491 | € 3.651 | 81% Paragraaf 2.9 | Maatwerkvoorschriften totaal | € 262 | € 267 | € - | € 528 | € 5.541 | nvt Paragraaf 2.10 Gelijkwaardigheid totaal | € - | € - | € - | € - | € - | nvt Paragraaf 2.11 Overige tarieven totaal | € 5.627 | € 5.733 | € - | € 11.359 | € 30.155 | nvt Paragraaf 2.12 Modaliteiten totaal | € 2.224 | € 2.266 | € - | € 4.491 | € 1.063 | nvt Paragraaf 2.13 Vermindering totaal | € 6.804 | € 6.933 | € - | € 13.737 | € - | 0% Paragraaf 2.14 Teruggaaf totaal | € 7.066 | € 7.199 | € - | € 14.265 | € - | 0% Kostendekking Hoofdstuk 2 | € 671.593 | € 684.265 | € - | € 1.355.858 | €

1.355.808 | 100% Paragraaf 3.1 | Horeca totaal | € 3.926 | € 7.925 | € - | € 11.851 | € 1.573 | 13% Paragraaf 3.2 | Seksbedrijven totaal | € - | € - | € - | € - | € - | nvt Paragraaf 3.3 | Winkeltijden totaal | € - | € - | € - | € - | € - | nvt Paragraaf 3.4 | Evenement of markt totaal | € 4.841 | € 4.933 | € - | € 9.774 | € 8.713 | 89% totaal Paragraaf 3.5 | Standplaatsen totaal | € 981 | € 1.000 | € - | € 1.981 | € 1.074 | 54% Paragraaf 3.6 | Huisvestingswet 2014 | € - | € - | € - | € - | € - | nvt (artikelen 3.11 t/m 3.18 gereserveerd) totaal Paragraaf 3.7 | In dit hoofdstuk niet benoemd | € - | € - | € - | € - | € - | nvt besluit totaal Kostendekking Hoofdstuk 3 | € 9.748 | € 13.858 | € - | € 23.606 | € 11.359 | 48% Totaal | € 1.217.574 € 1.244.474 | € 361.577 | € 2.823.625 | € 2.637.149 | 93% 58 Recapitulatie | Omschrijving | Directe | Overhead | Totaal Opbrengsten | Kosten kosten | dekking Hoofdstuk 1 | Publiekszaken en Bijzondere | € 897.810 | € 546.351 € 1.444.161 | € 1.269.982 | 87,94% wetten etc. Hoofdstuk 2 | Omgevingsvergunningen etc. | € 671.593 | € 684.265 € 1.355.858 | € 1.355.808 | 100,00% Hoofdstuk 3 | Alcoholwet, evenementen | € 9.748 | € 13.858 | € 23.606 | € 11.359 | 48,12% etc.

Totaal | € 1.579.151 € 1.244.474 € 2.823.625 | € 2.637.149 | 93,40% Lokale lastendruk De lokale lasten worden jaarlijks door het Centrum voor Onderzoek van de economie van de lagere Overheden (COELO) in beeld gebracht. De cijfers van de COELO over 2026 leveren een goede vergelijking op van de lastendruk in onze gemeente ten opzichte van het regionale en landelijke beeld. De woonlasten voor een gemiddeld gezin (eigenaar-bewoner) in Overbetuwe zijn in 2026 de op 15 na laagste van de 51 gemeenten in de provincie Gelderland. Landelijk staat Overbetuwe op nummer 108 van de 342 (van laagste naar hoogste woonlasten) gemeenten.

59 Gemiddelde heffing Heffing | 2026 in € | 2027 in € | Stijging in € | Stijging in % Opmerkingen OZB woningen | 408,20 | 418,60 | 10,40 | 2,5% Gemiddelde WOZ-waarde woning € 473.000 Rioolheffing | 169,25 | 169,25 | 0,00 | 0,0% Afvalstoffenheffing vast | 295,50 | 344,25 | 48,75 | 16,5% variabel | 65,25 | 65,25 | 0,00 | 0,0% Gemiddeld aantal aanbiedingen restafvalcontainer blijft gelijk Totaal | 938,20 | 997,35 | 59,15 | 6,3% De belangrijkste belastingtarieven 2026 en 2027 Soort belasting | Grondslag | 2026 | Voorstel | Mutatie 2027* Onroerende- zaakbelasting Eigenaar woning | Percentage | 0,0863% | 0,0885% | 2,5% van de waarde Eigenaar niet-woning | Percentage | 0,1898% | 0,1945% | 2,5% van de waarde Gebruiker niet-woning | Percentage | 0,1534% | 0,1572% | 2,5% van de waarde Totaal niet-woning | Percentage | 0,3432% | 0,3517% | 2,5% van de waarde Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht Diftar | Vast bedrag | € 295,50 | € 344,25 | 16,5% GFT containers | Gratis PMD zakken | Gratis Rest container 140 liter | Tarief per | € 11,08 | € 11,08 | 0,0% lediging Rest container 240 liter | Tarief per | € 16,87 | € 16,87 | 0,0% lediging Ondergrondse container | Tarief per | € 4,76 | € 4,76 | 0,0% (rest) | aanbieding Rioolheffing Woningen | Waterverbruik | € 169,25 | € 169,25 | 0,0% tot 500 m3 Niet-woningen | Waterverbruik | € 169,25 | € 169,25 | 0,0% tot 500 m3 Hondenbelasting | De eerste |

€ 84,54 | € 86,64 | 2,5% hond De tweede | € 126,82 | € 129,96 | 2,5% hond Buitengebied | 50% | 50% | 2,5% * In het voorgestelde OZB-tarief 2027 is uitgegaan van een gelijke WOZ-waarde 60 61 Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Beleidskader Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 en Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen gemeente Overbetuwe 2026. In december 2026 wordt de Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen gemeente Overbetuwe 2027 aangeboden aan de raad. Algemeen Net als in voorgaande jaren worden de maximale mogelijkheden tot het verlenen van kwijtschelding benut. Kwijtschelding is mogelijk voor de OZB, het vaste bedrag van de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Of kwijtschelding wordt verleend hangt af van de betalingscapaciteit van belastingschuldigen. Bij de bepaling daarvan houden wij rekening met 100% van de kosten van levensonderhoud zoals die normatief zijn opgenomen in de landelijke richtlijnen voor het kwijtscheldingsbeleid. Natuurlijke personen die ee n bedrijf of zelfstandig beroep uitoefenen kunnen voor kwijtschelding van de privé-aanslag in aanmerking komen. Kwijtscheldingsaanvragen Voor degenen die eerder ook al kwijtschelding hebben gekregen maken we, met verleende toestemming van de belastingschuldigen, gebruik van een procedure voor automatische toetsing voor kwijtschelding door het Inlichtingenbureau.

Dit heeft ertoe geleid dat i n 2026 370 belastingschuldigen geen verzoek om kwijtschelding hoefden in te dienen. In 2026 zijn er, naast de automatische kwijtschelding, nog ongeveer 285 kwijtscheldingsaanvragen ingediend. Van deze aanvragen zijn er ongeveer 205 geheel of gedeeltelijk gehonoreerd. Wij streven ernaar om de kwijtscheldingsverzoeken binnen 4 -5 maanden af te handelen. In de begroting 2027 is voor de te verlenen kwijtschelding € 267.000 geraamd. Dit bedrag is gebaseerd op ongeveer 575 te honoreren aanvragen. 62 II. Weerstandsvermogen en risicomanagement Algemeen We leven in een tijd waarin veel verandert. Dat brengt risico’s en onzekerheden met zich mee. Daarom is het belangrijk dat we die risico’s op tijd herkennen en goed monitoren. Zo houden we grip op onze organisatie en kunnen we snel reageren als dat nodig i s. Een sterk weerstandsvermogen helpt ons daarbij. Het zorgt ervoor dat we ook onverwachte kosten kunnen opvangen. In deze paragraaf leggen we uit hoe we omgaan met risico’s en ons weerstandsvermogen. Volgens de regels van het Besluit Begroting en Verantwoording gaan we in op: • Ons beleid over risico’s en weerstandscapaciteit; • Wat onze weerstandscapaciteit is; • Welke risico’s we zien; • De belangrijkste financiële cijfers; • Hoe deze cijfers zich tot elkaar verhouden en wat dat zegt over onze financiële situatie.

Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeentelijke doelstellingen. Door middel van een risicomanagementinformatiesysteem prioriteert, analyseert en beoordeelt de gemeentelijke organisatie risico's op systematische wijze. Aan de hand van een goed systeem van risicomanagement kunnen bestuurders en managers passende beheersmaatregelen nemen. Op basis van de risico-inventarisatie is een risicoprofiel voor 2027 opgesteld. De uitgangspunten van ons risicobeleid en de wijze waarop we dit beleid uitvoeren zijn beschreven in de ‘Nota risicomanagement Gemeente Overbetuwe 2023’ dat in december 2022 is vastgesteld door de raad. Een van de uitgangspunten is dat twee keer per jaar, bij de jaarstukken en de begroting, een integraal beeld geschetst wordt van de risico’s, de aanwezige weerstandscapaciteit en de ratio voor het weerstandsvermogen. Cyclische aanpak De gemeente Overbetuwe heeft gekozen voor een cyclische aanpak in plaats van ad hoc bij de begroting en jaarrekening, zodat risicomanagement in het DNA gaat zitten van alle medewerkers. Structureel aandacht voor risicomanagement gaat zorgen voor een hoger bewustzijn, waardoor nieuwe risico’s eerder in beeld komen en beheerst worden. Fase 1: Kaderstelling en strategie De kaders zijn vastgelegd in de Nota Risicomanagement 2023 Gemeente Overbetuwe.

Fase 2: Risicoanalyse Het inventariseren van de potentiële risico’s en deze vastleggen in een risicokaart. Per risico wordt inzicht gegeven in de kans en frequentie dat een risico zich voordoet en het inschatten van het financiële gevolg (verdeeld in 5 klassen). Uiteindelijk bepaalt dit de risicoscore. Fase 3: Beheersmaatregelen Bij het benoemen van de risico’s worden ook de oorzaken en gevolgen van deze risico’s in beeld gebracht. Dit maakt het mogelijk om daarop eventuele beheersmaatregelen af te stemmen die het oorspronkelijke risico verkleinen of geheel wegenemen. Aan de risic o’s wordt een risico-eigenaar gekoppeld die voor de invulling en uitvoering van de beheersmaatregelen zorgdraagt. Fase 4 Monitoren en toetsen In deze fase wordt informatie verstrekt, worden ontwikkelingen in beeld gebracht en resultaten beoordeeld. 63 Fase 5: Toezicht en toetsen Risico’s worden (mede in het kader van interne controle) in verband gebracht met de beheersmaatregelen en het beschikbare weerstandsvermogen. Fase 6: Continue verbetering Op basis van (tussentijdse) resultaten kan beleid en methodiek worden bijgesteld.

De fases worden hieronder schematisch weergegeven: Rolverdeling De volgende actoren hebben een rol bij risicomanagement: • De raad stelt de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” in de begroting en jaarrekening vast; • Het college ziet toe op een juiste uitvoering van risicomanagement en de verantwoording daarover; • Het management en de ambtelijke organisatie zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het risicomanagement waarbij het identificeren van de risico’s en het uitvoeren van beheersmaatregelen de kern vormen.

Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij horende benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven. Ratio weerstandsvermogen = | Beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) Benodigde weerstandscapaciteit (risico’s) In onderstaande tabel wordt de waardering van de ratio weergegeven. Waarderingscijfer | Ratio | Kwalificatie A | > 2 | Uitstekend B | 1,4 < 2,0 | Ruim voldoende C | 1,0 < 1,4 | Voldoende D | 0,8 < 1,0 | Matig E | 0,6 < 0,8 | Onvoldoende F | < 0,6 | Ruim onvoldoende De gemeente Overbetuwe streeft naar een weerstandsratio tussen de 1,4 en 2. Met deze gewenste ratio (B) krijgt het weerstandsvermogen de kwalificatie “ruim voldoende”. Deze kwalificatie sluit aan bij ons streven naar duurzaamheid en bestendigheid en is passend bij goed rentmeesterschap. Tevens streven we naar een minimum van € 10 miljoen aan algemene reserve. Op basis van de Programmabegroting 2027 is de ratio van ons incidentele weerstandsvermogen 2,45 (afgerond: 2,5) en daarmee “Uitstekend”. Ten opzichte van de Jaarrekening 2025 is de ratio aanzienlijk gestegen.

Dat komt door een drietal factoren, te weten de toevoeging via de bestemming van het resultaat 2025 (€ 3,4 miljoen), het verwachte overschot 2026 na opstellen van de 2e Bestuursrapportage 2026 (€ 3,4 miljoen) en de verwachte vrijval van een aantal bestemmingsreserves (€ 4,6 miljoen). (Bedragen x € 1.000) | Begroting 2027 | Begroting 2026 | Rekening 2025 | Begroting 2025 Risico's | 9.625 | 9.645 | 9.625 | 8.985 Eenmalige | 23.649 | 17.217 | 13.766 | 16.819 weerstandscapaciteit Ratio | 2,5 | 1,8 | 1,4 | 1,9 Kwalificatie | Uitstekend | Ruim voldoende | Ruim voldoende | Ruim voldoende Beschikbare weerstandscapaciteit In theorie beschikt een gemeente over incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve, de bestemmingsreserves, de begrotingspost onvoorzien en aanwezige stille reserves. De structurele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de omvang van toekomstige bezuinigingsmogelijkheden en het onbenutte deel van de belastingcapaciteit. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de werkelijk beschikbare weerstandscapaciteit per 1 januari 2027. 64 65 Soort Bedrag Incidentele weerstandscapaciteit Algemene reserve € 23.609.000 Stille reserves € p.m.

Onttrekking algemene reserve begroting 2027 € 0 Post onvoorzien € 40.000 Totale incidentele weerstandscapaciteit € 23.649.000 Structurele weerstandscapaciteit Onbenutte belastingcapaciteit € 6.663.579 De algemene reserve is vrij aanwendbaar en kan worden ingezet voor onvoorziene lasten c.q. ter dekking van risico’s. Per 1 januari 2027 is het verwachte saldo van de Algemene Reserve € 23.609.000. Stille reserves zijn niet-bedrijfsgebonden eigendommen van de gemeente met een hogere waarde in het economisch verkeer dan de boekwaarde. Stille reserves dragen bij aan de weerstandscapaciteit, omdat een deel van de eigendommen kan worden verkocht boven de boekwaarde. Hierdoor wordt winst gerealiseerd. Deze winst kan worden ingezet ter dekking van financiële risico’s. Als de begroting sluit met een positief saldo is sprake van begrotingsruimte. Deze kan worden ingezet voor financiële tegenvallers, zonder ingrijpende beleidswijzigingen. In 2027 sluit de begroting met een structureel overschot van € 435.000. De post onvoorzien is ter dekking van niet voorziene uitgaven. Onbenutte belastingcapaciteit. De gemeente kan haar belastingen, te weten: OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing, voor zover deze laatste twee niet maximaal mogelijk en/of kostendekkend zijn verhogen om financiële tegenvallers op te vangen.

Omdat de afvalstoffenheffing en rioolheffing maximaal kostendekkend zijn, wordt bij de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit alleen naar de OZB gekeken. De onbenutte belastingcapaciteit bij de OZB is het verschil tussen het gehanteerde tarief en het maximale tarief van de WOZ-waarde, zijnde 0,1595% voor 2027. Wanneer het gemiddelde OZB-tarief voor de gemeente lager is dan het percentage voor toelating artikel 12, is er in principe sprake van onbenutte belastingcapaciteit, immers een verhoging van het OZB percentage zal nodig zijn om voor een aanvullende uitkeri ng in aanmerking te komen. Percentage van de WOZ-waarde voor toelating art.12 0,1595% Werkelijk gewogen percentage WOZ-waarde gemeente Overbetuwe 0,1080% Onbenutte belastingcapaciteit t.o.v. norm 47,7% Onbenutte belastingcapaciteit € 6.663.579 66 Bij de berekeningen is uitgegaan van de huidige totale WOZ-waarde (peildatum 1-1-2026) van € 12.931.786.000. Het bedrag van € 6.663.579 geeft aan hoeveel de OZB-inkomsten nog maximaal verhoogd kunnen worden binnen de norm. Met betrekking tot de onbenutte belastingcapaciteit geldt dat we terughoudend zijn in het doorvoeren van belastingverhogingen. Onze insteek blijft het aanbieden van een goed voorzieningenniveau tegen geringe lasten.

Benodigde weerstandscapaciteit Het is verplicht om de risico's te vermelden die de financiële positie van de gemeente kunnen beïnvloeden. In het kader van de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit hebben we de risico’s per 1 juli 2026 geactualiseerd. In onderstaande tabel is de benodigde weerstandscapaciteit van circa € 9,6 miljoen als volgt berekend: Nr Risico | Omschrijving | Soort risico | Geschatte . | financiële omvang (bedragen x € 1.000) 1 | Open eind regeling | Het risico bestaat dat er meer wordt uitgegeven, aangezien | Financieel risico | 2.300 Sociaal Domein | dit openeinderegelingen zijn. De levering van zorg staat hierbij voorop. Er is sprake van een openeindregeling, waardoor het mogelijk is dat de middelen ontoereikend zullen zijn. De gemeente kan echter geen cliëntenstop afkondigen. 2 | Gemeenschappelijke | Als deelnemer aan een verbonden partij zijn we (indirect) | Financieel risico | 250 regeling | verantwoordelijk voor de financiële risico’s van deze partij. 3 | Grondexploitatie | Onzekerheid over opbrengsten en kosten als gevolg van | Financieel risico | 380 bedrijventerreinen | aanpassing plan t.b.v. betere verkoopmogelijkheden voor bedrijventerreinen De Merm Oost, Spoorallee en Elst Centraal Oost. 4 | Grondexploitatie | Stationsplein West: Bestemmingsplan moet nog | Financieel risico | 970 woningbouwprojecten | vastgesteld worden m.a.w.

planologisch risico. 5 | Faciliterende | Bij enkele faciliterende grondcomplexen kunnen niet alle | Financieel risico | 75 grondexploitaties | plankosten verhaald worden op de ontwikkelaar. (circa 25 projecten) 6 | Calamiteiten | In het geval van incidenten op “rampschaal” kan de | Maatschappelijk | 250 gemeente worden geconfronteerd met flinke financiële | risico aanspraken zoals herstelwerkzaamheden, opvang, begeleiding en compensatie van schade. 7 | Juridische procedures | Met juridische procedures en daaruit voortvloeiende claims | Financieel risico | 150 kunnen hoge kosten gemoeid zijn. 8 | Informatievoorziening | Verschillende cyber gerelateerde incidenten kunnen leiden | Juridisch/aanspra | 450 en | tot verlies en of onbeschikbaarheid van informatie en/of | kelijkheidsrisico + informatieveiligheid | systemen. | financieel en bedrijfsvoeringsri sico 9 | Overige risico's | Dit betreft een inschatting van het totaal van kleine | Bedrijfsvoeringsri | 500 risicobedragen en de beschikbaarheid van fysieke | sico werklocaties. 10 Privacy | Het in verkeerde handen vallen van (privacy) gevoelige | Juridisch/aanspra | 300 informatie/ persoonsgegevens. | kelijkheidsrisico 11 Aantrekken en binden Het lastig kunnen vervullen van vacatures en vervanging | Bedrijfsvoeringris | 300 van personeel | bijvoorbeeld i.v.m. ziekte.

| ico 12 Tekort aan materieel | De stijgende inflatie en het tekort aan grondstoffen, | Bedrijfsvoeringsri | 2.400 en capaciteit | personeel en oplopende rente etc. op projecten en | sico materiele kosten. 13 Hogere indexatie | De OVA indexatie (NVZ) ligt hoger dan de gemeentelijke | Financieel risico | 500 zorgkosten dan Prijs | indexatie op basis van de Prijs Bruto Binnenlands Product. Bruto Binnenlands | Hierdoor is de kans groot dat de kosten binnen het sociaal Product % | domein hoger worden dan begroot. 14 Bezuinigingen 2026 | Om de begroting 2026 sluitend te maken, is een incidentele Financieel risico | 800 mogelijk niet volledig | onttrekking aan de algemene reserves ingeboekt en zijn te realiseren. | bezuinigingsmaatregelen doorgevoerd, waarbij het risico bestaat dat deze later worden gerealiseerd dan vooraf ingeschat. Totaal | 9.625 67 68 Kengetallen Voor een beter inzicht in de financiële positie van de gemeenten is er een zestal wettelijke indicatoren ontwikkeld. De set kengetallen is bedoeld om de raad meer inzicht te geven in de financiële positie en om vergelijkingen tussen gemeenten mogelijk te maken. Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de 12 provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK) opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2020 geldt. In het GTK zijn de volgende signaleringswaarden opgenomen.

69

70

71 Conclusie: De ratio van het weerstandsvermogen van de gemeente Overbetuwe is voor 2027 2,5 (inclusief toevoeging via bestemming resultaat 2025, verwacht resultaat 2026 en verwachte vrijval van enkele bestemmingsreserves) en daarmee uitstekend. Uitgaande van de signaleringswaarden, zoals deze door de toezichthouder worden gehanteerd, vallen de ratio’s voor de netto schuldquote en solvabiliteit in de categorie ''neutraal''. De grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en gemeentelijke belastingcapaciteit vallen in de categorie “minst risicovol”.

72 III. Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding In de openbare ruimte bevinden zich veel zaken die eigendom van de gemeente zijn. Deze eigendommen kunnen als volgt worden ingedeeld: • infrastructuur: wegen, water en riolering • voorzieningen: groen (o.a. bomen), verlichting, sportvelden, speelvoorzieningen • gebouwen: scholen, sport- en welzijnsaccommodaties, huisvesting gemeente en brandweer. Al deze eigendommen, die ook wel kapitaalgoederen worden genoemd, moeten door de gemeente worden onderhouden. De door de gemeenteraad vastgestelde kwaliteitsniveaus worden in deze paragraaf toegelicht. Welke afspraken zijn over het onderhoud van de kapitaalgoederen gemaakt? De gemeenteraad heeft beleids- en beheerplannen vastgesteld die de uitgangspunten bevatten voor dat onderhoud. Het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP OR) is het beleidsdocument waarin de kwaliteit van de openbare ruimte is vastgelegd en de visie op vastgoed geeft de koers aan voor het maatschappelijk vastgoed. In 2026 wordt een nieuw beheerplan oftewel een Integraal programma Beheer en onderhoud Openbare Ruimte (programma IBOR) opgesteld. De afgelopen jaren zijn diverse beleidsdocumenten geactualiseerd en deze vormen belangrijke kaders voor het programma IBOR.

Dit zijn onder andere het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP-OR), het speelbeleid ‘Samen(spel) in Overbetuwe’, het Programma Mobiliteit (GMO), het Lichtprogramma, het Water- en rioleringsprogramma en dergelijke. In het IKP-OR zijn de kwaliteitsniveaus van de openbare ruimte vastgesteld op het scenario ‘De basis op orde’ oftewel de gemiddelde beeldkwaliteitsniveau B. Om te toetsen of deze kwaliteitsniveaus in de werkelijkheid behaald worden, heeft er in 2025 een algemene beheerschouw plaatsgevonden. Uit de beheerschouw 2025 blijkt dat Overbetuwe voldoet aan het door de raad vastgestelde onderhoudsniveau van het IKP OR. In de vergadering van 8 september heeft het college besloten het programma IBOR verder uit te werken op basis van de voorgestelde maatregelen. We voeren het beheer en onderhoud uit: 1. Binnen de beeldkwaliteit de werkpakketten minimaliseren. 2. Minder grote herstelwerkzaamheden uitvoeren, waardoor vervangingen eerder plaatsvinden. 3. Het combineren van herinrichtingen met middelen van andere beleidsambities. 4. De uitvoering van het speelbeleid ‘Samen(spel) in Overbetuwe’ aan laten sluiten bij een realistische planning. 5. Gebruik maken van de marktwerking op lopende contracten. Dit leidt niet tot een lagere beeldkwaliteit, we blijven binnen de beleidsmatige toelaatbare norm voor afwijkingen en we blijven voldoen aan de gestelde kaders van de Raad.

In onderstaande tabel wordt weergegeven wanneer de beheerplannen en/of onderhoudsplannen worden geactualiseerd en ter vaststelling worden aangeboden aan het college en de raad. Beleidsdocument | Datum | Geplande vaststelling | actualisatie[1] Integrale Beheerplannen Openbare Ruimte | 14-12-2010 | Collegebesluit december 2026 Beheerplan wegen 2014-2018 (integrale beheerplannen) | 17-03-2015 | Collegebesluit december 2026 Water- en Rioleringsprogramma 2025-2029 | 27-06-2024 | 2029 [2] Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) | 21-03-2023 | 2028 Beleidsplan Licht in Overbetuwe | 27-01-2026 | 2030 Speelbeleid Samenspel(en) in Overbetuwe | 15-02-2022 | 2030 Nota Voorziening groot onderhoud gemeentelijke | 11-04-2013 | 2026 accommodaties Grondstoffenbeleidsplan | 27-06-2024 | 2029 Gemeentelijke accommodaties niet zijnde gebouwen | 28-10-2008 | 2026 (sportvelden, veldmeubilair, sportinventaris). Visie op vastgoed | 11-02-2025 | 2027 [1] Het jaartal geeft weer in welk jaar de actualisatie leidt tot een voorstel aan de gemeenteraad. [2] Zie ook de opmerkingen over de bekostigingssystematiek riolering in de paragraaf lokale lasten. Kwaliteitsniveaus In het Kwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte (IKP OR) is gewerkt met drie kwaliteitsniveaus te weten laag, basis en goed[1].

De beschrijving van de kwaliteitsniveaus op verschillende aspecten zijn in het hierna opgenomen overzicht uitgewerkt. Kwaliteitsniveau | Laag | Basis | Hoog Wettelijke | Achterstallig | Achterstallig | Achterstallig voorschriften | onderhoud komt | onderhoud komt | onderhoud komt niet periodiek voor | incidenteel voor | voor Milieueffecten | Het onderhoudsniveau | Het onderhoudsniveau | Het van het kapitaalgoed is | van het kapitaalgoed is | onderhoudsniveau zodanig dat in | zodanig dat in | van het kapitaalgoed onvoldoende mate | voldoende mate | is zodanig dat in efficiënt en zuinig met | efficiënt en zuinig met | ruime mate efficiënt natuurlijke | natuurlijke | en zuinig met hulpbronnen wordt | hulpbronnen wordt | natuurlijke omgegaan | omgegaan | hulpbronnen wordt omgegaan Oordeel inwoners | Score 1,0 - 5,5 | Score 5,5 – 7,0 | Score 7,1 – 10,0 (schaal 1,0-10,0) Veiligheid | Door de wijze van | Door de wijze van | Door de wijze van (objectief) | onderhoud is de kans | onderhoud bestaat | onderhoud bestaat op ongelukken niet | weinig kans op | een zeer geringe uitgesloten | ongelukken | kans op ongelukken 73 Kwaliteitsniveau | Laag | Basis | Hoog Gevoelswaarde | Inwoners ervaren de | Inwoners ervaren de | Inwoners ervaren de inwoners | openbare ruimte | openbare ruimte | openbare ruimte (subjectief) | (m.b.t. het betreffende | (m.b.t. het betreffende | (m.b.t.

het kapitaalgoed) als | kapitaalgoed) als | betreffende onveilig en | voldoende veilig en | kapitaalgoed) als onvoldoende leefbaar | leefbaar | zeer veilig en leefbaar Klachten | De gemeente ontvangt | De gemeente ontvangt | De gemeente veel klachten over het | weinig klachten over | ontvangt geen kapitaalgoed | het kapitaalgoed | klachten over het kapitaalgoed Claims | Grote kans op | Weinig kans op | Geen kans op gegronde | gegronde | gegronde schadeclaims | schadeclaims | schadeclaims [1] In de overzichten is het kwaliteitsniveau “goed” gewijzigd in “hoog”. In plannen vastgelegde kwaliteitsniveaus van het onderhoud Naam beleids- | Datum | Kwaliteitscriteria (laag, basis of hoog) /beheersplan | raadsbesluit Beheerplan Openbare | 14-12-2010 | Wegen: basisniveau Ruimte | Groen Binnen bebouwde kom: basis/hoog niveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau Straatreiniging Centra en bebouwde kom: basisniveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau Openbare verlichting: basisniveau Straatmeubilair Binnen bebouwde kom: basisniveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau Integraal | 23-02-2021 | In het IKP OR is de strategie, de bekostiging en het Kwaliteitsplan | beleid van de verschillende beheerdisciplines voor de Openbare Ruimte | openbare ruimte op hoofdlijnen uitgewerkt.

Het doelmatig en eigentijds beheer moet leiden tot een aantrekkelijke leefomgeving waarin inwoners prettig kunnen wonen en werken. Het IKP zorgt dat voor bestuur, de organisatie en de inwoners duidelijk is wat men mag verwachten van het beheer van de openbare ruimte. Het vastgestelde IKP OR is uitgangspunt voor het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte en de basis voor de uitwerking in beheerplannen. Beheerplan Wegen | 17-03-2015 | Wegen: basisniveau 2014 - 2018 74 Naam beleids- | Datum | Kwaliteitscriteria (laag, basis of hoog) /beheersplan | raadsbesluit Water- en | 27-06-2024 | Door invulling te geven aan de uitvoering van het WRP Rioleringsprogramma | worden de volgende effecten beoogd: WRP 2025-2029 | • zorgdragen voor een goede volksgezondheid. • verbeteren van de kwaliteit van het oppervlaktewater. • verminderen van de verdroging. • klimaatbewust handelen van bewoners, bedrijven en instellingen. • beperken van wateroverlast bij hevige regenval. • klimaat robuust ingerichte openbare ruimte. De LAS (Lokale Adaptatiestrategie) helpt ons om te gaan met het veranderende klimaat, en een omgeving te creëren die deze veranderingen aankan. Dat is dus een klimaat adaptieve omgeving.

Om dit in 2050 te kunnen bereiken, moet er voldoende aandacht zijn voor: • terugdringen van wateroverlast bij piekbuien • verminderen van langdurige droogte • het beperken van hittestress in de bebouwde gebieden • verminderen van het risico op overstromingen. We zijn in gemeente Overbetuwe al jaren bezig om de leefomgeving aan te passen op het veranderende klimaat. Dit zetten we de komende jaren door. Klimaatadaptatie wordt steeds meer een onderdeel van ons dagelijks werk. Wanneer we projecten uitvoeren doen we dit op een klimaat adaptieve manier, dit is geborgd in het IKP-OR. Beleidsplan Licht in | 27-01-2026 | Het lichtprogramma beschrijft concrete maatregelen en Overbetuwe | kaders voor de ruimtelijke ontwikkelingen, het beheer, de bescherming en het gebruik van de fysieke leefomgeving met specifieke aandacht voor licht. Daarmee aan te sluiten op de doelstellingen in de programma’s Mobiliteit en Duurzaamheid. We geven met dit programma uitvoering aan de wettelijke zorgplicht voor veilige openbare ruimte door voldoende licht. Speelbeleid | 15-02-2022 | Het speelbeleid 'Samen(spel) in Overbetuwe' is Samenspel(en) in | vastgesteld. Het onderhoud en beheer van Overbetuwe | speelvoorzieningen gaat uit van wettelijke (veiligheids)voorschriften. Met behulp van inspecties wordt dit geborgd. Er is een grens aan de financiële ruimte voor het onderhoud en beheer.

Met behulp van een meerjaren renovatieplan wordt wijk- en kerngericht gewerkt aan renovaties van speelruimte. Nota voorziening | 11-04-2013 | Het gaat hier om de gemeentelijke gebouwen voor groot onderhoud | welzijn en sport, de schoolgebouwen en de overige gemeentelijke | gebouwen (huisvesting bestuur en ambtenaren, accommodaties | brandweer, enz.). De basis onder de onderhoudsbegrotingen is gelegen in door derden 75 76 Naam beleids- /beheersplan Datum raadsbesluit Kwaliteitscriteria (laag, basis of hoog) opgestelde meerjaren onderhoudsplanningen. In 2026 zijn deze MJOP's weer geactualiseerd. Gemeentelijke accommodaties niet zijnde gebouwen (voetbalvelden, veldmeubilair en sportinventaris) 28-10-2008 Bij de voetbalvelden bekijken we jaarlijks kritisch welk onderhoud daadwerkelijk nodig is. Op 7 september 2021 heeft de gemeenteraad de sport- en beweegnota vastgesteld. In deze nota is o.a. afgesproken dat een nieuwe tarievenstructuur wordt onderzocht. Dit onderzoek is afgerond. Resultaat is dat er geen kostprijsdekkende tarieven worden ingevoerd maar de tarieven worden voor een periode van 3 jaar gebaseerd op een vast te stellen percentage van kostendekkendheid. Voor een natuurgrasveld geldt een percentage van kostendekkendheid van 15% en voor een kunstgrasveld een percentage van 12%. De sportinventaris wordt jaarlijks gekeurd.

Aan de hand van de jaarlijkse keuring bekijken we of vervanging nodig is of dat onderhoud voldoende is. Ook controleren we middels jaarlijkse inspecties het veldmeubilair. Aan de hand hiervan bekijken we welk veldmeubilair aan vervanging toe is. Op basis hiervan kan het na te streven onderhoudsniveau worden aangemerkt als “basis”. Visie op Vastgoed 11-02-2025 Op 11 februari 2025 is de visie op vastgoed vastgesteld in de gemeenteraad. De pijler kostendekkende tarieven is nader uitgewerkt en zal in 2027 wederom aan de raad worden voorgelegd. Financiële consequenties In 2026 zijn alle arealen compleet inzichtelijk gemaakt. Ook is er samen met een extern bureau een rekenmotor opgezet, waarin alle beheergroepen zijn onderverdeeld in werkpakketten, die aansluiten op de huidige werkwijze van Overbetuwe. De raad heeft de kwaliteit van de openbare ruimte en de financiële kaders in de begroting (inclusief de ombuigingen) vastgesteld. Op basis van de totale kosten van de actuele werkpakketten en de beheerschouw 2025 kan geconcludeerd worden dat het programma IBOR opgesteld wordt binnen de inhoudelijke en financiële kaders. Dit betekent wel dat de uitvoering van het beheer en onderhoud bij de ondergrens blijft van de kwaliteitsniveaus van het IKP OR.

In de vergadering van 8 september heeft het college besloten het programma IBOR verder uit te werken op basis van de voorgestelde maatregelen. Vooruitlopend op de definitieve vaststelling van het programma IBOR in december 2026 zijn de financiële middelen al aan het juiste taakveld toegewezen. Voor de gemeentelijke gebouwen zijn de ramingen voor onderhoudslasten uit het meerjarenonderhoudsplan in het overzicht vermeld. Op de taakvelden van de gemeentelijke gebouwen zijn namelijk ook overige niet-onderhoud gerelateerde exploitatielasten verwerkt. Begroot Omschrijving | Plan | Jaar | 2027 Voorz. /BR | Voldoende vaststelling (bedragen beschikbaar | omvang? x € 1.000) Wegbeheer / | Programma IBOR, waaronder | 2026 | 7.592 Neen | IKP/OR openbaar groen / | Beleidsplan Openbare Verlichting, straatreiniging / | Speelbeleid straatverlichting / speelvoorzieningen Water | Waterplan gemeente Overbetuwe | 2024 | 415 Maakt deel | Zie WRP uit van WRP Riolering | Waterplan gemeente Overbetuwe | 2024 | 3.467 [1] Ja | Ja Schoolgebouwen | Nota voorziening groot onderhoud | 2013 | 519 Ja | Ja gemeentelijke accommodaties (Op basis van laatst vastgestelde MJOP's) Gebouwen voor | Nota voorziening groot onderhoud | 2013 | 45 Ja | Ja huisvesting bestuur gemeentelijke accommodaties en ambtelijk | (Op basis van laatst vastgestelde apparaat | MJOP's) Gebouwen voor | Nota voorziening groot onderhoud |

2013 | 587 Ja | Ja welzijn en sport | gemeentelijke accommodaties (Op basis van laatst vastgestelde MJOP's) Accommodaties | Sportnota (nog vast te stellen) | 2019 | 266 Neen | Ja niet zijnde gebouwen (sportvelden, veldmeubilair, sportinventaris) Totaal | 12.891 [1] Excl. de onttrekking uit de voorziening. 77 IV. Financiering Beleidskader Het financieringsbeleid is vastgelegd in het Treasurystatuut en gebaseerd op de wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido). De uitvoering van het financieringsbeleid wordt gedaan door de treasuryfunctie, binnen de kaders van het Treasurystatuut. De Wet Fido geeft de wettelijke kaders voor de treasuryfunctie. Een belangrijk uitgangspunt van deze wet is dat een gemeente voorzichtig moet omgaan met publieke middelen. Dit uit zich onder andere in de beheersing van renterisico’s. Hierbij gelden als wetteli | jke normen de kasgeldlimiet en de renterisiconorm op langlopende leningen. Daarnaast zijn decentrale overheden verplicht om deel te nemen aan schatkistbankieren, maar kunnen niet lenen bij de schatkist. Het schatkistbankieren verplicht gemeenten om hun ove | rtollige financiën onder te brengen bij het Rijk. Tot een bepaald bedrag mogen gemeenten hun overtollige financiën wel buiten de schatkist van het Rijk houden. Voor onze gemeente bedraagt dit drempelbedrag in 2027 € 3.061.060.

Het schatkistbankieren wordt door de gemeente gebruikt voor tijdelijke geldoverschotten. Marktontwikkelingen In juni 2026 heeft de ECB de beleidsrente voor het eerst sinds drie jaar verhoogd van 2% naar 2,25%. Dit is de rente die de ECB hanteert voor commerciële banken om richting de inflatiedoelstelling van 2% te sturen. De inflatie is hoger dan de gewenste infl | atie als gevolg van de hoge energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten. De verwachting in de markt is dat de ECB later dit jaar de beleidsrente nog een keer met een 0,25% zal verhogen naar 2,5%. Deze beleidsrente is zeer bepalend voor de geldmarktr | ente met als maatstaf de EURIBOR (rente die commerciële banken elkaar in rekening brengen). De 3-maands Euribor zal naar verwachting van de markt in 2027 rond de 2,75% liggen. De verwachting voor de 10 jaarsrente op NL-staatsobligaties is dat deze rente in 2027 gemiddeld circa 3,10% zal zijn. Beide rentetarieven worden gezien als risicovrije rentes. Leningenportefeuille De verwachte financieringsbehoefte van de gemeente in 2027 bedraagt € | 19,6 miljoen, waaronder € 11,1 miljoen aan herfinanciering. Daarmee wordt voorspeld dat de leningenportefeuille zal toenemen tot circa € 132 miljoen per ultimo 2027. De geldstromen die voortkomen uit investeringen in projecten en de verkopen van grondcomplexen bepalen in grote mate de omvang van de financieringsbehoefte.

Als de investeringen en/of de opbrengsten, voornamelijk uit grondverkopen, afwijken van wat in de begroting is opgenomen, dan zal het beroep op de kapitaalmarkt daarop worden aangepast. Mutaties leningenportefeuille (bedragen x €1.000) | Bedrag | Gemiddelde rente Raming leningenportefeuille per 1-1-2027 | 123.841 | 1,92% Nieuwe langlopende leningen | 19.620 | 3,75% Reguliere aflossingen | 11.118 | 2,21% Vervroegde aflossingen | n.v.t. Renteaanpassingen (oud percentage) | 0 Renteaanpassingen (nieuw percentage) | 0 Raming leningenportefeuille 31-12-2027 | 132.343 | 2,44% 78 79 Rente In de begroting 2027 wordt rekening gehouden met een totaalbedrag aan toegerekende rente van afgerond € 3,9 miljoen. De totale boekwaarde van de investeringen bedraagt per 1 januari 2027 € 189 miljoen. Volgend schema geeft inzicht in de rentelasten externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. De methode van rentetoerekening is voorgeschreven door de commissie Besluit Begroten en Verantwoorden.

Schema rentetoerekening 2026 (bedragen x €1.000) Netto rentelasten kort- en langlopende leningen 3.330 Rente over eigen vermogen en voorzieningen 495 Toe te rekenen rente aan grondexploitatie -40 Toe te rekenen rente aan investeringen 3.785 Toe te rekenen rente via renteomslag -3.940 Renteresultaat op taakveld Treasury (Voordeel) 155 Bij de gehanteerde rentesystematiek wordt de betaalde rente omgeslagen over de investeringen. Voor deze renteomslag wordt 1,5% (omslagrente) gehanteerd over 2027. Voor de bepaling van het rentetarief voor nieuw aan te trekken lang lopende leningen wordt 3,75% gehanteerd en voor de reserves en voorzieningen wordt 1,5% gehanteerd. Voor het aantrekken van kortlopende leningen is 3,25% gehanteerd. Het gepresenteerde verwachte rentevoordeel van € 155.000 betekent dat de gehanteerde omslagrente van 1,5% over de investeringen hoger is dan het verwachte rentepercentage dat over de financiering zal worden betaald. Het verschil bevindt zich binnen de toegestane bandbreedte, wat betekent dat een reëel rentepercentage wordt toegerekend aan de investeringen. Risicobeheer De belangrijkste financiële risico’s bij de uitvoering van het treasurybeleid zijn koersrisico’s, renterisico's en kredietrisico's. Hieronder wordt weergegeven in hoeverre deze risico’s zich bij onze gemeente voordoen en hoe de gemeente deze risico's beheerst.

Koersrisico Het risico dat de financiële activa in waarde vermindert door negatieve koersontwikkelingen. Het koersrisico op uitgezette gelden is nihil. De gemeente heeft een netto schuld. Tijdelijke overtollig geld wordt conform de regels van het schatkistbankieren ondergebracht bij het Rijk via een rekening courant. Renterisico Het gevaar van ongewenste veranderingen van de (financiële) resultaten van de gemeente door rentewijzigingen. Voor korte en lange financiering gelden de Fido-normen kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Beide worden hierna toegelicht: Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet bepaalt de maximale omvang van de kortlopende leningen (looptijd korter dan één jaar). Bij het overschrijden van de kasgeldlimiet zal onze gemeente de korte leningen omzetten naar langlopende leningen, behalve bij incidentele tijdelijke overschrijdingen. De kasgeldlimiet mag niet met meer dan twee achtereenvolgende kwartalen worden overschreden. Over het algemeen zijn kortlopende leningen goedkoper dan langlopende leningen en dus op korte termijn financieel aantrekkelijk. Op de lange termijn is er een renterisico, immers er is een de kans dat de herfinanciering duurder uitpakt. De kasgeldlimiet is gelimiteerd tot 8,5% van de exploitatiebegroting van de gemeente.

Kasgeldlimiet 2027 (bedragen x €1.000) (1): Gemiddelde vlottende schuld | 13.010 (2): Gemiddelde vlottende middelen | 0 (3): Netto vlottende schuld (+) / Overschot vlottende middelen (-) (1-2) | 13.010 (4): Kasgeldlimiet (8) | 13.010 (5): Ruimte / overschrijding t.o.v. kasgeldlimiet (4-3) | 0 Berekening kasgeldlimiet De kasgeldlimiet moet berekend worden bij aanvang van elk kalenderjaar en bij wijziging van elk percentage (post 7) (6): Begrotingstotaal | 153.053 (7): Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage | 8,50% (8): Kasgeldlimiet (6x7) | 13.010 Uit de tabel blijkt dat de gemeente onder de vastgestelde normering voor de kasgeldlimiet blijft. Renterisiconorm De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering van de langlopende leningen te beheersen. Hoe meer de aflossing van de schuld in de tijd wordt gespreid, hoe minder gevoelig de begroting wordt voor renteschokken bij herfinanciering. De renterisiconorm houdt in, dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal.

Variabelen (bedragen x Stap | € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1) | Renteherzieningen | 0 | 0 | 0 | 0 2) | Aflossingen | 11.118 | 14.000 | 16.000 | 18.000 3) | Renterisico (1+2) | 11.118 | 14.000 | 16.000 | 18.000 4) = (4a x 4b/100) Renterisiconorm | 30.611 | 30.051 | 29.925 | 30.220 5a) = (4>3) | Ruimte onder renterisiconorm | 19.493 | 16.051 | 13.925 | 12.220 5b) = (3>4) | Overschrijding renterisiconorm | 0 | 0 | 0 | 0 Berekening | Renterisiconorm 4a) | Begrotingstotaal | 153.053 | 150.257 | 149.623 | 151.100 4b) | Percentage regeling | 20% | 20% | 20% | 20% Uit de tabel blijkt dat de renterisiconorm in 2027 niet zal worden overschreden. Derivaten Derivaten worden in de markt onder meer afgesloten ter afdekking van renterisico’s. De gemeente Overbetuwe maakt geen gebruik van derivaten. 80 81 Kredietrisico’s De gemeente loopt financieel risico omdat er leningen zijn verstrekt aan derden en omdat we garant staan voor derden. Voor de beheersing van het kredietrisico is inzicht in de verstrekte leningen en garantstellingen nodig. In de financiële verordening en het Treasurystatuut is bepaald dat uitzettingen en garanties alleen plaatsvinden, indien zij een publieke taak dienen.

Onze gemeente zal in het begrotingsjaar 2027 over een bedrag van € 8,3 miljoen aan uitgezette leningen per 1 januari 2027 kredietrisico lopen: • Hypothecaire leningen verstrekt aan personeel van € 6.968 (betreffen restanten van de opgeheven regelingen). • Lening aan Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) van € 7,7 miljoen. Rente en aflossing zijn afhankelijk van het aantal Startersleningen. Het betreft revolverende fondsen; rente en aflossing worden aangewend voor nieuwe leningen. • Lening aan De Vereniging tot instandhouding en Exploitatie van “Ons Dorpshuis’’ (de Hoendrik) van € 496.881. • Overige leningen aan verenigingen, scholen en personeelsregelingen voor een totaalbedrag van € 134.405. In de afgelopen jaren hebben er op verstrekte leningen door de gemeente geen wanbetalingen plaatsgevonden. Ook voor 2027 wordt het kredietrisico op de uitgezette leningen laag geacht. 82 V. Bedrijfsvoering Inleiding In de paragraaf Bedrijfsvoering wordt ingegaan op de bedrijfsvoering disciplines organisatie & personeel, communicatie, informatiemanagement & -veiligheid, planning & control, rechtmatigheid en inkoop en contractmanagement. Een sterke bedrijfsvoering vormt de basis voor een goed functionerende gemeentelijke organisatie. Zij ondersteunt de uitvoering van gemeentelijke taken voor inwoners, bedrijven, instellingen en het bestuur op een doelmatige en effectieve manier.

Om aan te sluiten bij nieuwe ontwikkelingen en veranderende omstandigheden zetten we in 2027 verder in op de optimalisatie en professionalisering van onze processen. Zo versterken we onze wendbaarheid en kunnen we inspelen op de uitdagingen en kansen van de komende jaren. Deze ontwikkelingen zijn geen doel op zich, ze moeten leiden tot heldere verantwoordelijkheden en een organisatie die beter in staat is om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te helpen. Organisatie & Personeel In Q4 2026 wordt het Jaarplan 2027 vastgesteld. In 2027 gaan we uitvoering geven aan de hierin opgenomen speerpunten. Daarnaast geven we verder invulling aan de ingezette organisatieontwikkeling, waaronder het uitvoering geven aan de uitkomsten van de eval uatie verfijning hoofstructuur 2026. Deze ontwikkelingen zijn erop gericht de organisatie slagvaardiger te maken, de kwaliteit van dienstverlening te verbeteren en het bestuur beter te ondersteunen bij de maatschappelijke opgaven. Evaluatie verfijning hoofdstructuur In het 2e kwartaal 2026 heeft door het externe bureau Rijnconsult de evaluatie van de Verfijning hoofdstructuur en de tijdelijk toegekende formatie (7,35 fte) plaatsgevonden. Rijnconsult heeft aanbevelingen gedaan op het gebied van bestuurlijke ambtelijke samenwerking, organisatieontwikkeling, leiderschap, personele capaciteit en sturing.

Deze aanbevelingen worden vertaald in een ontwikkelagenda incl. prioritering en planning. Tijdelijke formatie De formatie-uitbreidingen zijn incidenteel toegevoegd aan de personeelsbegroting 2026. Vanwege de ravijnjaren is de afspraak gemaakt dat in 2026 deze formatie-uitbreidingen opnieuw beoordeeld worden. De aanbeveling van Rijnconsulent is om de cruciale tijde lijke functies om te zetten naar structureel. Op basis van de aanbeveling "Bouw voort op de ingezette lijn, en voorkom nieuwe structuurdiscussies" is het voornemen de hoofdstructuur (organogram) per 1 januari 2027 definitief vaststellen. De raad wordt door de gemeentesecretaris geïnformeerd over de organisatie & personele ontwikkelingen (waaronder de evaluatie) tijdens de jaarlijkse informatiebijeenkomst. De raad kan dan kennisnemen van de voortgang van de organisatieontwikkelingen. De bij eenkomst vindt plaats vóór de behandeling van de begroting in de raad. Personeel Cao-gemeenten De huidige cao heeft een looptijd tot 1 april 2027. | Na vaststelling van een nieuw cao-akkoord worden de financiële gevolgen verwerkt in de bestuursrapportages. | In deze begroting is rekening gehouden met structureel 3% premie- en loonontwikkeling vanaf 1 april 2027. Evaluatie systematiek p-budget In het 1e kwartaal 2027 vindt de evaluatie van de systematiek p-budget en de benchmark plaats. Door middel van de raadsinformatiememo d.d.

23 juni 2026 is de raad hierover geïnformeerd. Over de uitkomsten wordt gerapporteerd in de Kadernota en Programmabegroting 2028. Met deze evaluatie wordt beoordeeld of de huidige systematiek nog aansluit bij de personele opgaven van de organisatie. Ontwikkelingen Zoals in de Kadernota 2027 is gerapporteerd zijn er een aantal ontwikkelingen die financiële effecten kunnen hebben voor het p-budget. Prioriteit hierbij heeft uitvoering geven aan de aanbevelingen in de jaarverslagen Arbodienst en Integriteit werkorganisatie. Daarnaast wordt gewerkt aan de actualisatie van de regeling Hybride werken en (Thuis)werkplekfaciliteiten, actualisatie van functie-inpassing om aansluiting te houden bij de salarisinpassingen van functies op de arbeidsmarkt. Eerst wordt gekeken of we de financiële effecten van deze ontwikkelingen kunnen opvangen binnen het P-budget 2027. Als dit niet haalbaar is wordt hierover tijdig gerapporteerd in de bestuursrapportages 2027. Krappe arbeidsmarkt De krapte op de arbeidsmarkt is ook voelbaar bij onze organisatie. Diverse inspanningen op landelijk, regionaal en lokaal niveau blijven we verrichten om de effecten te minimaliseren. Overbetuwe investeert hiervoor onder meer in arbeidsmarktcommunicatie, aantrekkelijk werkgeverschap en regionale samenwerking. De risico’s die hieruit voortvloeien zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen in deze begroting.

Preventie en verzuim De effecten van de aangescherpte sturing op preventie en verzuim laten zijn effecten zien. Het verzuimpercentage laat een ruime daling zien in 2026 t/m augustus (7,7%) ten opzichte van dezelfde periode in 2025 (9,3%). Dit is met name gerealiseerd door het terugdringen van een (groot) aantal langdurig verzuimdossiers. Daarnaast door de adequate uitvoering van het plan van aanpak Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RI&E). Op basis van de aanbevelingen in het jaarverslag van de Arbodienst is het accent verplaat | st van verzuimbeheer naar preventie. De door het management en P&O ingezette intensivering betreffende preventie en verzuim vindt ook in 2027 plaats in samenwerking met de arbodienst en vertrouwenspersoon. De verwachting is dat we hiermee de duurzame inzetbaarheid van onze medewerkers versterken. In onderstaand overzicht is de ontwikkeling van het ziekteverzuim% (excl. zwangerschapsverlof) weergegeven. Hoewel het ziekteverzuim duidelijk is gedaald ten opzichte van 2025, blijft aandacht voor preventie en verzuim noodzakelijk met als doel verdere daling van het ziekteverzuim. 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Norm Overbetuwe | 6,3% | 6,3% | 6,5%* | 6,5%* Werkelijk Overbetuwe | 8,1% | 8,5% | 9,3%** | 7,7%** Landelijk gemeenten | 6,5% | 6,7% | 7,1% | N.n.b. Landelijk gemeenten 20.000 - 50.000 | 6,3% | 6,3% | 6,5% | N.n.b.

inwoners * | Norm conform meest recente VNG-personeelsmonitor 2025. ** Werkelijk t/m augustus 2026. 83 Ontwikkeling Personeelsbudget (P-budget) 2024-2027 Onderstaand overzicht geeft inzicht in de financiële ontwikkeling van het P-budget 2024 t/m 2027. Jaar (x 1 miljoen) | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 Totale omvang P-budget o.b.v. primaire begroting | 31,4 | 35,6 | 35,4 | 37,3** Totale omvang P-budget o.b.v. aangepaste begroting | 32,1 | 35,1 | 36,5 | N.n.b. Werkelijke uitgaven P-budget | 31,2 | 34,5 | 23,5* | N.n.b. * | 2026: uitgaven t/m augustus 2026. ** Exclusief 7,35 fte formatie Verfijning hoofdstructuur. De stijging van 0,8 miljoen van het P-budget 2027 ten opzichte van de aangepaste begroting 2026 is te verklaren door de ingeschatte loon- en premieontwikkeling (3%). Beleidsindicatoren conform het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV) Begroot | Realisatie | Begroot | Realisatie | Begroot | Begroot 2024 | 2024 | 2025 | 2025 | 2026 | 2027 Formatie: aantal fte per 1.000 | 7,3 fte | 7,7 fte | 7,7 fte | 7,7 fte | 7,8 fte | 7,6 fte* inwoners Bezetting: aantal fte per 1.000 | 6,9 fte | 7,1 fte | 7,2 fte | 7,3 fte | 7,3 fte | 7,4 fte inwoners Apparaatskosten: kosten per | 737,0 | 774,6 | 821,3 | 847,3 | 823,7 | 845,7 inwoner Externe inhuur t.l.v. P-budget | 15% | 14% | 19% | 14% | 14% | 13%** Externe inhuur t.l.v. incl.

overige | 22% | 22% | 22% | 18% | 19% | 17%** budgetten Overhead: % van totale lasten | 15% | 13% | 15% | 14% | 15% | 14% * Exclusief 7,35 fte formatie Verfijning hoofdstructuur. ** De afname van externe inhuur sluit aan bij de ambitie om (meer) werkzaamheden met eigen medewerkers uit te voeren. Hiermee behouden we ook ervaring en kennis binnen de organisatie. Overhead Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het van belang dat gemeenten inzicht geven in de kosten van overhead. Door het specificeren van de overhead ontstaat er inzicht in deze kosten, waardoor er beter gestuurd kan worden op de bedrijfsvoering. Welke kosten behoren er tot de overhead? Op grond van het BBV bestaat de overhead uit 'alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces’. De overhead bestaat derhalve uit de loon- en overige kosten van de zogenoemde PIOFACH-functies, de daarmee samenhangende ICT-systemen, de huisvestingskosten voor gemeentelijke werknemers en de eventuele uitbesteding van bedrijfsvoering die niet direct zijn toe te wijzen aan het primaire proces. Hieronder vallen ook de sturende taken die vervuld worden door hiërarchisch leidinggevenden.

De overhead voor 2027 is begroot op € 22,0 miljoen en is als volgt opgebouwd: (bedragen x € 1.000) | Begroting 2027 Huisvestingskosten | 1.034 P-budget: loonkosten | 11.737 P-budget: overige personeelskosten | 2.630 ICT uitgaven | 4.360 Overige bedrijfsvoeringskosten | 2.286 Totaal | 22.047 84 85 Doorberekening overhead aan kostendekkende taakvelden Op de taakvelden waar we als gemeente kosten toerekenen aan derden, maakt de overhead deel uit van het tarief. De wijze waarop we de overhead aan deze tarieven toerekenen ligt vast in de “Financiële verordening gemeente Overbetuwe 2025”. In 2027 wordt er € 2,4 miljoen, oftewel 11,0%, doorberekend aan de taakvelden afval, riolering, lijkbezorging en grondexploitaties. Communicatie De gemeente Overbetuwe blijft ook de komende jaren investeren in communicatie. Samenlevingsgerichte, toegankelijke en betrouwbare communicatie draagt bij aan het vertrouwen en de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij gemeentelijk beleid en besluitvorming. In 2027 ontwikkelen we de newsroom, onze werkwijze voor het verzamelen en duiden van signalen uit de samenleving, verder door. Zo krijgen we beter inzicht in wat er speelt in Overbetuwe en kunnen we maatschappelijke ontwikkelingen eerder herkennen.

Dat ste lt de gemeente in staat om kansen en risico’s tijdig te signaleren en communicatie beter aan te laten sluiten op de informatiebehoefte van inwoners en organisaties. Daarnaast werken we volgens de uitgangspunten van communiceren met focus. In een omgeving waarin de vraag naar heldere communicatie toeneemt, maken we bewuste keuzes over waar we onze capaciteit en expertise inzetten. Daarbij staan de maatschappelijke opgaven en bestuurlijke prioriteiten van Overbetuwe centraal. Door communicatieprioriteiten scherper te bepalen, zetten we onze capaciteit en expertise in waar deze de grootste maatschappelijke en bestuurlijke meerwaarde hebben. Communicatie speelt een belangrijke rol bij het uitleggen van maatschappelijke vraagstukken en bestuurlijke keuzes. Gevoelige dossiers vragen om zorgvuldige, tijdige en begrijpelijke communicatie. We maken inzichtelijk welke afwegingen worden gemaakt, waarom keuzes nodig zijn en wat deze betekenen voor inwoners. Transparante communicatie over dilemma’s, onzekerheden en eventuele bijsturing draagt bij aan begrip, vertrouwen en een constructieve dialoog met de samenleving. Informatiemanagement Ook in 2027 werken we aan een betere informatievoorziening en informatiemanagement.

Informatiemanagement is geen doel op zich; het zorgt ervoor dat inwoners sneller, eenvoudiger en beter geholpen worden doordat de juiste informatie sneller beschikbaar, betrouwbaar en toegankelijk is. Common Ground en collectieve aanpak van digitalisering Om ook in de toekomst veilige, betrouwbare en kwalitatief hoogwaardige dienstverlening te kunnen bieden, is het noodzakelijk dat wij onze digitale weerbaarheid vergroten en onze afhankelijkheid van traditionele, gesloten ICT-oplossingen verminderen. Dit kunnen we niet alleen. Samenwerking met andere gemeenten en overheidsorganisaties is essentieel om voldoende wendbaar, innovatief en weerbaar te blijven. Daarom heeft de VNG een landelijke beweging rondom Common Ground en collectieve aanpak van digitalisering georganiseerd. Common Ground is de VNG-visie waarmee gemeenten hun informatievoorziening moderniseren door gegevens los te koppelen van applicaties, zodat data eenvoudiger, veiliger en flexibel gedeeld en hergebruikt kan worden. 86 We ondersteunen deze beweging en zetten stappen om hierop aan te sluiten. De uitgangspunten van de programma's Common Ground en collectieve aanpak van digitalisering van de VNG zijn vertaald naar onze architectuurprincipes. Deze vormen het kader voor nieuwe aanbestedingen, systeemvervangingen en implementaties.

Deze ontwikkelingen vragen om een noodzakelijke transitie van onze informatievoorziening. Wij zullen als gemeente keuzes moeten gaan maken op welke wijze wij deze transitie door gaan maken. In 2027 bereiden we besluitvorming voor over de wijze waarop deze transitie wordt vormgegeven. Artificial Intelligence Wij blijven ons AI-beleid en het bewustzijn van medewerkers voortdurend actualiseren, zodat wij kunnen inspelen op de snelle ontwikkelingen op het gebied van artificial intelligentie (AI) en de kansen en risico's die deze met zich meebrengt. Het uitgangspunt hierbij is altijd verantwoord en veilig gebruik. ICT-infrastructuur en sourcing De gemeente Lingewaard verzorgt voor onze organisatie het beheer van de technische ICT - infrastructuur. ICT Lingewaard draagt zorg voor de ICT-infrastructuur, beheert het serverlandschap en waarborgt dat digitale werkplekken veilig, betrouwbaar en goed toegankelijk zijn. Daarnaast ondersteunt ICT Lingewaard medewerkers bij het gebruik van digitale werkplekken, mobiele apparatuur en andere ICT-middelen. In 2027 stellen wij een nieuwe strategie voor de inrichting en het beheer van onze ICT op. Dit is nodig om op basis hiervan keuzes te kunnen gaan maken over de inrichting, het beheer en de uitbesteding van onze ICT-infrastructuur vanaf 2029. Nieuwe Archiefwet Op 1 januari treedt de nieuwe Archiefwet (Archiefwet 2026) in werking.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://overbetuwe.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f1efd773-bb11-4e7a-b78f-3bcdd8c3d9c8?agendaItemId=bf3a6d2c-e59f-4872-80c0-8cf821d3c032