26-11-03.05 Programmabegroting 2027
Tekst van het document
Registratienummer: 334894 Programmabegroting 2027 2 INHOUDSOPGAVE Inleiding .................................................................................................................................... 3 Uiteenzetting Financiële positie ................................................................................................ 5 Programma 1. Duurzame en gezonde samenleving .............................................................. 13 Programma 2. Leefbare en bereikbare samenleving ............................................................. 17 Programma 3. Interactie met de samenleving ........................................................................ 23 Programma 4. Inclusieve en participatiesamenleving ............................................................ 26 Programma 5. Werkende en lerende samenleving ................................................................ 32 Programma 6. Informatie en kennissamenleving ................................................................... 37 Programma 7. Financiën en bedrijfsvoering ........................................................................... 40 Programma 8. Algemeen bestuur en regionale samenwerking ............................................. 43 Algemene dekkingsmiddelen, VPB, onvoorzien en mutaties reserves ..................................
46 Paragrafen .............................................................................................................................. 49 I. Lokale heffingen .............................................................................................................. 49 II. Weerstandsvermogen en risicomanagement ................................................................. 62 III. Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................ 72 IV. Financiering ................................................................................................................... 78 V. Bedrijfsvoering ............................................................................................................... 82 VI. Verbonden partijen ........................................................................................................ 89 VII. Grondbeleid .................................................................................................................. 99 VIII. Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid (WOO) .............................................. 103 Financiële begroting ............................................................................................................. 104 I.
Structureel begrotingssaldo ........................................................................................... 104 II. Verschillen ten opzichte van de kadernota ................................................................... 105 III. Incidentele baten en lasten.......................................................................................... 106 IV. Reserves en Voorzieningen ........................................................................................ 107 V. Baten en lasten per taakveld........................................................................................ 110 VI. Geprognosticeerde balans .......................................................................................... 114 VII. Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ................................................................ 115 VIII. EMU-saldo ................................................................................................................ 116 IX. Nieuwe investeringen 2027-2030 ............................................................................... 117 3 INLEIDING Voor u ligt de Programmabegroting 2027. Met deze begroting geven wij richting aan de komende jaren en bouwen wij verder aan een gemeente die dichtbij, daadkrachtig en toekomstbestendig is.
We blijven investeren in de opgaven die voor Overbetuwe belangrijk zijn, terwijl we zorgvuldig omgaan met de financiële ruimte die beschikbaar is. Het uitgangspunt is een meerjarig sluitende begroting. Dat betekent dat nieuwe plannen alleen mogelijk zijn als er ruimte is binnen bestaande budgetten of als andere keuzes worden gemaakt. We houden vast aan onze ambities voor Overbetuwe op het gebied van versnelling woningbouw, balans in groei en leefbaarheid, duurzame energie en ondersteuning voor wie het echt nodig heeft. Zorgzame gemeenschappen De gemeente wil de komende jaren investeren in sterke en zorgzame gemeenschappen, waarbij inwoners elkaar ondersteunen en professionals vooral een ondersteunende rol hebben. Dit wordt verder ontwikkeld met praktijkgerichte pilots en sluit aan bij landelijke en regionale afspraken over zorg en welzijn, met extra aandacht voor preventie, wijkgerichte samenwerking en het voorkomen van zwaardere zorg. Tegelijk wordt ingezet op een betere samenwerking tussen de eerstelijnszorg, welzijnsorganisaties en gemeentelijke voorzieningen. Ook wordt het Sociaal Team Overbetuwe verder ontwikkeld tot een wendbaar en toekomstbestendig lokaal team. In 2027 wordt deze ontwikkeling geëvalueerd, zodat de dienstverlening beter aansluit op de toekomstige uitdagingen en de samenwerking tussen zorg en sociaal domein verder wordt versterkt.
Woningbouw In 2027 wordt het nieuwe Programma Wonen afgerond. Dit programma bevat concrete maatregelen voor de komende jaren en sluit aan op de nieuwe wet Versterking regie volkshuisvesting. Hierbij is aandacht voor het beter benutten van bestaande woningen en een evenwichtige woningverdeling over de gemeente, met aanbod voor verschillende doelgroepen. We willen intensiever samenwerken met woningcorporaties, huurdersorganisaties en zorg- en welzijnspartijen. Duurzaamheid Overbetuwe blijft inzetten op duurzaamheid, energietransitie en klimaatadaptatie. Extra middelen worden ingezet voor klimaat- en energiebeleid. De uitvoering van de Lokale Energie Strategie (LES) wordt voortgezet, met onderzoek naar grootschalige energiebronnen zoals geothermie en kleine kernreactoren. De gemeente werkt verder aan energiebesparing, isolatie en de warmtetransitie. Ook werken we aan oplossingen voor netcongestie, zodat woningbouw en verduurzaming van gebouwen en bedrijventerreinen kunnen doorgaan. Met maatregelen tegen hitte en aandacht voor water en bodem wordt er de komende jaren ook aandacht besteed aan klimaatadaptatie. Tot slot Naast deze plannen presenteren we voor 2027 een sluitend financieel perspectief. In de jaren 2028 tot en met 2030 is sprake van een sluitende begroting door de inzet van de algemene reserve.
We dragen er zorg voor dat we vroegtijdig de gevolgen van de maatregelen uitleggen en communiceren. 4 Wij hebben er vertrouwen in dat deze begroting een goede balans is tussen enerzijds de ambities die we willen realiseren en anderzijds de beschikbare financiële middelen. Wij kijken uit naar de samenwerking met uw raad. Met vriendelijke groet, College van Burgemeester en Wethouders UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE Algemeen In dit hoofdstuk schetsen wij in het kort het financiële beeld voor de periode 2027-2030. Wij informeren u over de omvang van het (structurele) begrotingsresultaat en over de verschillen ten opzichte van de Kadernota. Vervolgens gaan we in op de vermogenspositie van Overbetuwe, hoe deze zich verhoudt tot het geactualiseerde risicoprofiel en de BBV-indicator solvabiliteit. Het hoofdstuk wordt afgesloten met de gehanteerde uitgangspunten en een totaaloverzicht van de lasten en baten 2027. Begrotingsresultaat 2027-2030 Het begrotingsresultaat voor periode 2027-2030 geven we in onderstaande tabel weer. (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingsresultaat 2027-2030 | 435 | 0 | 0 | 0 De begroting 2027 sluit met een overschot van € 435.000 in jaarschijf 2027. In de jaren 2028 t/m 2030 is sprake van een sluitende begroting door de inzet van de Algemene Reserve.
We lichten dit nader toe in de paragraaf "Duiding begrotingsresultaat en financiële positie". In de Kadernota 2027 was onderstaand meerjarenperspectief 2027-2030 en structureel begrotingsresultaat opgenomen. (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingsresultaat 2027-2030 | 364 | 364 | 635 | 1.178 AF: Saldo van incidentele baten en lasten | 364 | 364 | 0 | 0 Structureel begrotingsresultaat 2027-2030 | 0 | 0 | 635 | 1.178 Ten opzichte van de Kadernota 2027 hebben zich een aantal wijzigingen voorgedaan. Deze worden in onderstaande tabel toegelicht. Afwijkingen Programmabegroting 2027 t.o.v. Kadernota 2027 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) Kadernota 2027 | 364 | 364 | 635 | 1.178 Meicirculaire 2026 | -292 | -1.099 | -1.801 | -1.178 Doorwerking structureel effect 2e Bestuursrapportage 2026 | 616 | -368 | 454 | 322 Vertraging uitvoering grote projecten | 520 | 1.687 | 83 | 0 Aanvulling stelpost prijsinflatie | -523 | -523 | -523 | -523 Maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht | -100 | -100 | 0 | 0 Invulling taakstelling GR-bijdragen | -110 | -110 | -110 | -110 Kostendekking bouwleges naar 100% | 75 | 75 | 75 | 75 OZB-areaaluitbreiding (incl.
hogere afdracht Park 15) | 115 | 115 | 115 | 115 Diverse kleine verschillen | -115 | -393 | -133 | -215 Totaal wijzigingen | 71 | -716 | -1.840 | -1.514 Inzet Algemene Reserve | 0 | 352 | 1.205 | 336 Programmabegroting 2027 | 435 | 0 | 0 | 0 5 6 Toelichting op de belangrijkste afwijkingen Meicirculaire 2026 Het budgettaire effect voor 2027-2030 is negatief. Dit wordt met name veroorzaakt door het accres. Het meerjarige budgettaire effect voor de periode 2027-2030 komt uit op € 4,4 miljoen negatief. Voor een uitgebreidere toelichting op het financieel effect van de meicirculaire 2026 verwijzen we naar het afzonderlijke raadsinformatiememo Meicirculaire 2026. Doorwerking structureel effect 2e Bestuursrapportage 2026 (2e Berap 2026) Hier zijn de structurele effecten, zoals benoemd in de 2e Berap 2026, opgenomen, aangevuld met ontwikkelingen die alleen effect hebben op de periode 2027-2030 en dus niet in de 2e Berap 2026 zijn benoemd. Vertraging uitvoering grote projecten Bij het opstellen van de begroting zijn de investeringsplanningen geactualiseerd. Hieruit blijkt dat een aantal investeringen later afgerond worden, waardoor de kapitaallasten later starten. Aanvulling stelpost prijsinflatie Bij de Kadernota 2027 is rekening gehouden met de indexering op basis van de uitgangspunten (2,5%).
Door contractuele afspraken over indexering wordt een extra bedrag toegevoegd aan de stelpost prijsinflatie. Maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht Naar aanleiding van de VNG-ledenbrief met een leidraad voor “Weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau” is op 21 april 2026 in het college een bestuursopdracht behandeld en vastgesteld. De aanspraak voor 2027 en 2028 bestaat voor een groot deel uit proce skosten om het project te leiden. Invulling taakstelling GR-bijdragen In de begroting 2026 is een ombuiging opgenomen voor het doorvoeren van een besparing op de bijdragen aan de GR-en voor wat betreft het bedrijfsvoeringsdeel. Deze is al gedeeltelijk ingevuld bij de bijdragen aan VGGM en de GMR. Voorgesteld wordt nu om het resterende bedrag van € 110.000 te realiseren bij de DRAN. In de Kadernota 2027 is daar een meerjarig voordeel opgenomen, waar deze ombuiging uit gerealiseerd kan worden. Kostendekking bouwleges naar 100% Uit de in 2026 uitgevoerde inventarisatie blijkt dat het verwachte dekkingspercentage bij bouwleges 94% is. Door het tarief aan te passen, kan gezorgd worden dat de kostendekkendheid stijgt naar 100%. OZB-areaaluitbreiding De opbrengsten uit de onroerendzaakbelasting (OZB) stijgen als gevolg van de uitbreiding van ons areaal (nieuwe woningen en bedrijventerreinen). Deze extra opbrengst is gecorrigeerd voor de afdracht Park 15.
Inzet algemene reserve In de jaren 2028 t/m 2030 is sprake van een sluitende begroting door de inzet van de Algemene Reserve. Duiding begrotingsresultaat en financiële positie Voor een goede duiding van het begrotingsresultaat is het inzicht in de structurele lasten en baten, het verloop van het eigen vermogen (algemene reserve) en het risicoprofiel van belang. Inzet Algemene Reserve Om in de jaren 2028 t/m 2030 tot een sluitend begrotingssaldo te komen, is de Algemene Reserve ingezet. In totaal wordt er gedurende deze periode € 1,9 miljoen uit de Algemene Reserve gehaald. De effecten hiervan op het weerstandsvermogen lichten we toe in de paragraaf Algemene Reserve. Inzet Algemene Reserve 2027-2030 | (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingsresultaat 2027-2030 voor inzet Algemene Reserve | 435 | -352 | -1.205 | -336 Inzet Algemene Reserve | 0 | 352 | 1.205 | 336 Begrotingssaldo 2027-2030 na inzet Algemene Reserve | 435 | 0 | 0 | 0 Structureel begrotingsresultaat Het saldo van de begroting bestaat uit incidentele en structurele lasten en baten. Wanneer we de incidentele lasten en baten buiten beschouwing laten resteert het structurele begrotingsresultaat. Op deze manier wordt inzichtelijk of de structurele lasten gedekt kunnen worden door de structurele baten.
Structureel en incidenteel begrotingsresultaat | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) Meerjarenperspectief Programmabegroting 2027 | 435 | 0 | 0 | 0 AF: Saldo van incidentele baten en lasten | 0 | 0 | 0 | 0 Structureel resultaat 2027-2030 Programmabegroting 2027 | 435 | 0 | 0 | 0 Algemene Reserve De noodzakelijke omvang van een Algemene Reserve (AR) is afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement, de begrotingsdiscipline en de ruimte om binnen de begroting onverwachte risico’s op te kunnen vangen. We presenteren in deze Programmabegroting een begrotingsoverschot van € 435.000 in 2027. Zoals hiervoor ook vermeld, wordt er gedurende de periode 2028 t/m 2030 in totaal € 1,9 miljoen uit de AR gehaald. Het overschot in 2027 zal worden toegevoegd aan de AR. Per saldo is er dus sprake van een onttrekking van € 1,5 miljoen aan de AR over de gehele periode van deze begroting. In onderstaande afbeelding is het verwachte verloop van de AR, op basis van deze Programmabegroting 2027, vergeleken met het verwachte verloop, zoals dat was opgenomen in de Kadernota 2027. 7 Risicoprofiel Het risicoprofiel is geactualiseerd en gebaseerd op de nota Risicomanagement 2023. Deze actualisatie leidt tot een risicoprofiel dat gelijk is aan dat in de jaarrekening 2025 (zie voor een nadere toelichting de paragraaf weerstandsvermogen).
Dit risicoprofiel (€ 9,625 miljoen) afgezet tegen de algemene reserve van € 23,6 miljoen levert een weerstandsratio van (afgerond) 2,5. Bij deze ratio hoort de kwalificatie ‘uitstekend’, deze kwalificatie zit ruim boven de bovengrens van de na te streven bandbreedte van 1,4 tot 2,0. Ontwikkeling weerstandsratio | Per 1-1 | Bedrag AR | Risicobedrag * | Ratio (bedragen x € 1.000) Saldo Algemene Reserve | 2027 | 23.609 | 9.625 | 2,45 Toevoeging Algemene Reserve in 2027 | + 435 Saldo Algemene Reserve | 2028 | 24.044 | 9.625 | 2,50 Inzet Algemene Reserve in 2028 | - 352 Saldo Algemene Reserve | 2029 | 23.692 | 9.625 | 2,46 Inzet Algemene Reserve in 2029 | - 1.205 Saldo Algemene Reserve | 2030 | 22.487 | 9.625 | 2,34 Inzet Algemene Reserve in 2030 | - 336 Saldo Algemene Reserve | 2031 | 22.151 | 9.625 | 2,30 *de risico's worden bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening beoordeeld. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft een beeld van de verhouding tussen het eigen vermogen en het totale vermogen. Zo wordt zichtbaar of een gemeente voldoende eigen vermogen heeft om aan alle financiële verplichtingen te kunnen voldoen. In de hieronder geplaatste grafiek is deze ratio voor de komende vier jaar in beeld gebracht. In de berekening van deze ratio wordt rekening gehouden met de verwachte begrotingssaldi in 2027-2030.
8 9 Wat betekent dit voor de algemene reserve? Vanaf 2028 neemt de AR steeds verder af. Dit komt door de inzet van de AR als structureel dekkingsmiddel voor de structurele begrotingstekorten in 2028 t/m 2030. Deze verlaging komt ook tot uiting in de weerstandsratio en de solvabiliteitsratio. De benodig de omvang van de algemene reserve hangt van verschillende factoren af, deze factoren hebben ook nog een onderlinge samenhang. De factoren waar het om gaat zijn de ontwikkeling van de risico’s (risicoprofiel), de ontwikkeling van de financieringsbehoefte (vreemd vermogen) en het vermogen om op rekeningbasis daadwerkelijk het positieve resultaat te realiseren (begrotingsdiscipline). Een stijging van de weerstandsratio wordt in gang gezet door te sturen op een groei van de algemene reserve en/of een daling van het risicoprofiel. Bij de solvabiliteit ligt de relatie tussen het eigen vermogen, dat is inclusief de bestemmingsreserves, en het vreemd vermogen. De sturingsmogelijkheden op dit kengetal zitten dus niet alleen in de omvang van de algemene reserve. Daling van de bestemmingsreserves of een groei van de investeringsbehoefte als gevolg van bijvoorbeeld nieuwe investeringen hebben ee n negatief effect op deze ratio.
Uitgangspunten van deze begroting In deze begroting hanteren we de onderstaande uitgangspunten, die onder andere zijn ontleend aan de eerder door de Raad vastgestelde Kadernota 2027. Beleidsmatige uitgangspunten 1 | Ramingen zijn realistisch en volledig 2 | Structurele lasten worden met structurele baten gedekt 3 | Nieuwe uitgaven worden getemperd en zijn alleen mogelijk als bestaand beleid in gelijke mate wordt beperkt. Financiële | Voorstel | Waarde uitgangspunten 1 | De algemene uitkering is gebaseerd op de meicirculaire 2026 2 | De meerjarenramingen zijn gebaseerd op constante lonen en prijzen 3 | Aantal inwoners op | Werkelijk aantal op 01-01-2026 plus inschatting groei in 2026 | 49.365 01-01-2027 | op basis van woningbouwprogramma 4 | Rente - Investeringen | Conform BBV | 1,5% - Grondexploitaties | Conform BBV | 1,5% - Kortlopende leningen | Inschatting gebaseerd op de actuele marktrente | 3,25% - Nieuwe langlopende | Inschatting gebaseerd op de actuele marktrente | 3,75% leningen 5 | Formatie en salarissen - Formatie | Zie paragraaf bedrijfsvoering onderdeel Personeel en organisatie - Salarissen | Verwachte cao-ontwikkeling incl. de verwachting stijging | 3% - Sociale lasten | sociale lasten 6 | Prijsinflatie | Prijs Bruto Binnenlands Product | 2,5% 7 | Bijdrage verbonden | Op basis van conceptbegroting verbonden partij.
Indien de | 2,5% partijen | begroting ontbreekt geldt de prijsinflatie 8 | Belastingen - Onroerende Zaak | Verhogen met prijsinflatie | 2.5% Belasting | Verhogen met prijsinflatie | 2,5% - Toeristenbelasting | Verhogen met prijsinflatie | 2,5% - Hondenbelasting | Verhogen met prijsinflatie | 2,5% - Precariobelasting 9 | Heffingen - Marktgelden | Verhogen met prijsinflatie | 2,5% - Begraafrechten | Verhogen met prijsinflatie | 2,5% - Leges | Verhogen met prijsinflatie | 2,5% - Bouwleges | Aanvullend verhoogd voor 100% kostendekkend (zie paragr. | 9,5% Lokale heffingen) - Rioolrecht | 100% kostendekkend - Afvalstoffenheffing | 100% kostendekkend 10 Huuropbrengsten | Conform opdracht Vastgoedvisie 2025 10 11 Totaaloverzicht lasten en baten Hieronder is een totaaloverzicht opgenomen met de uitgaven per programma en de belangrijkste inkomsten voor de gemeente in 2027. Per saldo is er dus sprake van een begrotingsoverschot in 2027 van € 435.000. In 2027 wordt € 153 miljoen uitgegeven aan de programma’s en bijbehorende projecten. In onderstaande tabel ziet u hoe dat bedrag over de verschillende programma’s is verdeeld. UITGAVEN 2027 (bedragen x € 1.000 en afgerond op € 100.000) 1. Duurzame en gezonde samenleving 20.500 2. Leefbare en bereikbare samenleving 22.900 3. Interactie met de samenleving 1.500 4. Inclusieve en participatiesamenleving 46.000 5.
Werkende en lerende samenleving 32.400 6. Informatie en kennissamenleving 0 7. Financiën en bedrijfsvoering 22.000 8. Algemeen bestuur en regionale samenwerking 2.700 Totale uitgaven programma’s en bijbehorende projecten 148.000 Diverse overige lasten (onvoorz., inning belast., stort. reserves) 5.100 Totaal uitgaven 153.100
12 Tegenover bovenstaande uitgaven staan uiteraard ook inkomsten. In onderstaande tabel is een specificatie opgenomen van de belangrijkste inkomstenbronnen in 2027. INKOMSTEN 2027 (bedragen x € 1.000 en afgerond op € 100.000) Gemeentefonds 100.000 OZB 14.000 Afvalstoffenheffing 8.500 Rioolheffing 3.800 Leges (o.a. bouwvergunningen, APV) 2.700 Doeluitkeringen Rijk (o.a. WWB) 12.600 Huuropbrengst accommodaties (o.a. De Helster) 1.400 Rente eigen en vreemd vermogen 500 Onttrekkingen uit reserves 700 Onttrekkingen uit voorzieningen 1.600 Diverse overige baten 7.700 Totaal inkomsten 153.500
13 PROGRAMMA 1. DUURZAME EN GEZONDE SAMENLEVING Een duurzame en gezonde samenleving vraagt van ons allen dat we duurzaam en gezond gaan denken en doen. Om dat te bereiken werken we als gemeente vanuit de nieuwe contouren van het programma duurzaamheid. Daarin hebben we klimaatdoelstellingen vastgesteld. We realiseren de doelstellingen door inwoners, ondernemers, verenigingen en andere organisaties vanaf het begin bij de opgaven te betrekken. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de maatregelen betaalbaar zijn. Verder ondersteunen en stimuleren we ondernemers om duurzaam te innoveren. Wat willen we bereiken? Een samenleving waarin we op een duurzame wijze omgaan met energie en grondstoffen en waar we de klimaatdoelstellingen centraal stellen en de omstandigheden worden gecreëerd om een gezonde leefwijze te bevorderen. Wat gaan we er voor doen? 1.1 Duurzaamheid In 2027 en de jaren daarna worden, naast het structurele budget duurzaamheid en de bestemmingsreserve duurzaamheid, (Rijks)middelen ingezet voor de versterking van de organisatie gericht op klimaat- en energiebeleid (CDOKE) en uitvoeren van onderzoeken. Concrete stappen worden genomen voor een inclusieve energietransitie, met aandacht voor betaalbaarheid en participatie. Hierbij gaat het zowel om besparen en isoleren als alternatieven voor de warmtetransitie.
Na goedkeuring van de provincie Gelderland van h et Soorten Management Plan (SMP) werken we aan het uitvoeren van maatregelen en monitoring. In 2027 blijven we werken aan de uitvoering van de Lokale Energie Strategie (LES), die in december 2025 is vastgesteld. Dit is een meerjarig, samenhangend, meetbaar en concrete aanpak voor de energietransitie, inclusief warmtetransitie, in de gemeente Over betuwe. Samen met onder andere buurgemeenten en de regio maken we de kansen en impact van grootschalige (regionale) bronnen, zoals geothermie en kleine kernreactoren, inzichtelijk. Dit helpt de gemeente om keuzes te maken, inzicht te geven aan inwoners, ve renigingen en bedrijven, en de samenhang te bewaken tussen lokaal beleid en regionale en landelijke klimaatdoelen. Ook zetten we samen met initiatiefnemers vervolgstappen richting realisatie van een windturbine. In 2027 blijven we ons inzetten om de gevolgen van netcongestie te beperken en zoeken we naar slimme oplossingen. Zo kunnen we woningen blijven bouwen, gebouwde omgeving verduurzamen, maatschappelijk vastgoed verduurzamen en bedrijventerreinen uitbreiden. Het thema Water en bodem sturen en het kader Leefbare verstedelijking wordt nader uitgewerkt en geborgd. Met een integrale aanpak wordt samen met stakeholders diverse projecten gerealiseerd om de gevolgen van hitte tegen te gaan.
Het geactualiseerde programma duurzaamheid geeft inzicht in de ambities, doelstellingen en acties voor de komende jaren rondom water en klimaatadaptatie. 1.2 Circulair In het kader van de ontwikkelingen op het gebied van de grondstoffen zijn we als gemeente toegetreden tot de DAR. In eerste instantie ligt de focus op de huis-aan-huis afvalinzameling. Geleidelijk willen we de samenwerking verder vormgeven. Hierbij wordt i n de toekomst ook gekeken naar onderlinge samenwerking op de milieustraten en het samen gaan ontwikkelen van een circulair ambachtscentrum, mogelijk in samenwerking met andere gemeenten. We gaan dit nader onderzoeken en uitwerken. 1.3 Sport en gezondheid Overbetuwe Beweegt is onze belangrijkste uitvoeringspartner bij het bevorderen van een actieve en gezonde leefstijl onder inwoners en het ondersteunen van onze sportverenigingen. De openbare ruimte is onze grootste sportfaciliteit. Vanuit de Uitvoeringsagenda Sportieve ingrepen in de openbare ruimte werken we in 2027 verder aan het realiseren van nieuwe sportplekken in de openbare ruimte. Onder het speelbeleid streven we ernaar om alle kernen van evenredig verdeelde BOSS (Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten)-faciliteiten te voorzien. In dat kader voeren we in 2027 in Driel en Valburg een participatief gemeentelijk speelproject uit in lijn met het vastgestelde speelbeleid.
In 2027 zetten we vervolgstappen in het realiseren van een nieuwe zwemfaciliteit in Zetten, de bouw van het multifunctionele sportcentrum in Elst en de Bloesem in Zetten (voorheen Wanmolen), de vernieuwing van sportaccommodatie De Kruisakkers in Elst en de verplaatsing van de Heterense Tennisvereniging en ETV De Helster. Resultaat? | Jaar realisatie Vrijkomend vastgoed herontwikkelen | 2027 1.4 Publieke gezondheid We vinden het belangrijk om inwoners te ondersteunen in hun mentale en lichamelijke welzijn. Dit is verwoord in de Visie op Gezondheid 2024-2027; ‘Voorkomen is beter dan genezen’. De speerpunten van deze visie zijn: • | Gezondheid in fysieke en sociale leefomgeving • | Verkleinen van gezondheidsachterstanden • | Vergoten van de mentale weerbaarheid en suïcidepreventie • | Het versterken van de sociale basis • | Het stimuleren van een gezonde leefstijl • | Vitaal ouder worden. Samen met onze lokale maatschappelijke partners en de GGD werken we ook in 2027 aan deze speerpunten.
Beleidskader Lokaal: • | Omgevingsvisie Overbetuwe 2040 (2019) • | Koersdocument Actualisatie Omgevingsvisie (2025) • | Programmaplan Duurzaamheid (2024) • | Transitievisie Warmte (2020) • | Routekaart Duurzaam Overbetuwe (2021) • | Gezondheid in Overbetuwe; Plan van aanpak voor de brede SPUK-GALA 2023-2026 • | Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2021–2024 • | Sport- en Beweegnota (2021-2025) • | Beleidsnotitie plan van aanpak JOGG (2021) • | Samen spel(en) Overbetuwe (2023-2029) • | Sportakkoord II (2024) • | Visie op gezondheid 2024 – 2027; Voorkomen is beter dan genezen • | Visie op Vastgoed (2025) • | Lokaal Hitteplan (2022-2025) • | Visie wonen, welzijn en zorg 2030 14 Regionaal: • | Regionale agenda Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen 2025-2028 (2024) • | Regionale Adaptatie Strategie (2021) • | Regionale Energie Strategie (2021) • | Samenwerkingsagenda Klimaatactief Rivierenland 2024 – 2030 (2024) • | Regionale Nota Publieke Gezondheid Gelderland Midden (2021) • | Regioplan IZA Centraal Gelderland (2023-2027) Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: • | Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) • | Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM) • | Groene Metropool Regio (GMR) • | Dar NV (Duurzaam Afval-, grondstof- en ruimtebeheer in het Rijk van Nijmegen) Wat mag het kosten?
Bedragen x €1.000 Exploitatie | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 5.1 Sportbeleid en activering | -179 | -179 | -179 | -179 Lasten | -184 | -179 | -179 | -179 Baten | 5 | 0 | 0 | 0 5.2 Sportaccommodaties | -2.140 | -2.371 | -3.036 | -3.275 Lasten | -3.332 | -3.563 | -4.228 | -4.467 Baten | 1.192 | 1.192 | 1.192 | 1.192 7.1 Volksgezondheid | -2.676 | -2.676 | -2.676 | -2.676 Lasten | -2.676 | -2.676 | -2.676 | -2.676 7.2 Riolering | 1.905 | 1.899 | 1.893 | 1.908 Lasten | -3.470 | -3.476 | -3.494 | -3.479 Baten | 5.375 | 5.375 | 5.387 | 5.387 7.3 Afval | 2.432 | 2.431 | 2.462 | 2.462 Lasten | -6.852 | -6.853 | -6.822 | -6.822 Baten | 9.284 | 9.284 | 9.284 | 9.284 7.4 Milieubeheer | -2.933 | -1.934 | -1.931 | -1.931 Lasten | -3.865 | -2.865 | -2.862 | -2.863 Baten | 931 | 931 | 931 | 931 7.5 Begraafplaatsen en crematoria | -34 | -34 | -34 | -34 Lasten | -144 | -144 | -144 | -144 Baten | 110 | 110 | 110 | 110 Resultaat | -3.625 | -2.863 | -3.500 | -3.725 15 Beleidsindicatoren Indicator * | 2022 2023 2024 2025 2026 | NL (meest Bron actuele) % Niet-sporters | 42,3 | - 44,2 | - | - | 42,5 Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD'en, CBS en RIVM Omvang huishoudelijk | 69 | 68 | 69 | - | - | 148 CBS - Statistiek restafval: kg per inwoner | Huishoudelijk Afval % Hernieuwbare elektriciteit | 23,3 | 43,4 | 64,7 | 42,8 CBS - Berekening *Gebaseerd op
de actuele gegevens van waarstaatjegemeente.nl september 2026, ontbrekende gegevens zijn niet beschikbaar 16 17 PROGRAMMA 2. LEEFBARE EN BEREIKBARE SAMENLEVING Een leefbare samenleving betekent: passende en betaalbare huisvesting, goede voorzieningen en een duurzame leefomgeving. We verhogen de objectieve en subjectieve veiligheid voor álle inwoners, ondernemers, bezoekers en organisaties van gemeente Overbetuwe, om op die manier de kwaliteit van de leef-, woon- en werkomgeving te verbeteren. Overbetuwe ontwikkelt door als een onderscheidende, krachtige gemeente met een aangenaam woon-, leef- en vestigingsklimaat. We werken integraal en zetten in op het verbinden van mensen, bedrijven, netwerken, beleidsvelden én op identiteit en beleving. Ook de Omgevingswet heeft als essentie om in de fysieke leefomgeving tot een integrale visie en planontwikkeling te komen. Via zes samenhangende bouwstenen in de fysieke leefomgeving (wonen, mobiliteit, economie, veiligheid en leefomgeving) werken we daaraan. Wat willen we bereiken? Een samenleving waarin de behoefte aan wonen, werken en recreëren in balans is en waar we zo optimaal mogelijk bereikbaar zijn in een veilige en gezonde leefomgeving. We bieden voldoende ruimte om de toekomstige woonbehoefte te faciliteren binnen een dorps e omgeving waar voldoende voorzieningen aanwezig zijn.
Wat gaan we er voor doen? 2.1 Wonen In 2027 ronden we het proces af om te komen tot een nieuw Programma Wonen. Dit programma is uitvoeringsgericht en omvat maatregelen waar we in 2027 e.v. mee aan de slag gaan. Uit de Wet versterking regie volkshuisvesting, die op 1 juli 2026 aangenomen is, volgt een aantal zaken dat verankerd moet worden in het programma. De thema’s Beter/anders benutten van de bestaande voorraad en Huisvesting van aandachtsgroepen krijgen naar verwachting nog meer aandacht dan voorheen in de Woonagenda. Ook het thema wonen in combinatie met zorg is steeds belangrijker geworden. We houden rekening met toevoeging van nieuwe woningen in alle kernen en verkennen een aantal locaties die zich qua omvang en ligging lenen voor het toevoegen van grotere aantallen woningen in een evenwichtige omgeving. In balans geprogrammeerd over de gemeente, conform regionale afspraken en met voldoende aanbod voor verschillende doelgroepen, zijn hierbij belangrijke uitgangspunten. We willen het lopende overleg intensiveren dat we (via de prestatieafspraken) voeren met woningcorporaties, huurdersorganisaties én zorg/welzijnspartijen over bijvoorbeeld monitoring van vraag en aanbod, doorstroming en ontwikkeling van de sociale huurwoningvoorraad. Ook werken we in 2027 op basis van het nieuwe Programma Wonen aan het maken van nieuwe meerjaren prestatieafspraken.
2.2 Mobiliteit We stellen in 2027 een verkeersplan op voor de kern Zetten. We starten met de uitvoering van de herinrichting van de stationsomgeving Zetten-Andelst op basis van de Ontwikkelstrategie toekomstperspectief ontsluiting Zetten. Om de verbindingen tussen de kernen te optimaliseren gaan we verder met de voorbereidingen voor de plannen voor de fietsverbinding langs de Linge en het VeluweWaalpad (inclusief fietsviaduct A325). Resultaat Jaar realisatie Verkeersplannen voor alle andere kernen opstellen 2024-2028 Optimale verbindingen tussen de kernen realiseren. Fietsagenda uitvoeren. 2022-2027 18 2.3 Economie Wij zetten in op een sterk vestigingsklimaat en ondernemersvriendelijke dienstverlening. Daarnaast stimuleren wij ondernemers in de energietransitie en bij duurzaam innoveren. In Overbetuwe zijn meer dan 5.600 (bedrijfs)vestigingen die samen voor ruim 26.000 banen zorgen. Overbetuwe heeft belang bij een florerend en sterk ondernemersklimaat. Ondernemers zorgen voor werkgelegenheid, participatiebanen, hoog voorzieningenniveau en hebben een belangrijke bijdrage in de sociale structuur van onze gemeenschap. Wij zetten in op ondernemersvriendelijke dienstverlening en een sterk vestigingsklimaat. Kansen en opgaven in het regionale en Overbetuwse vestigingsklimaat pakken wij samen op met lokale ondernemers, ondernemerscollectieven (o.a.
de bedrijveninvesteringszones) en regionale samenwerkingsverbanden. Wij zetten sterk in op deze samenwerkingen en waar mogelijk bouwen wij dit verder uit. De gemeente Overbetuwe staat al jarenlang bekend als een ondernemersvriendelijke gemeente. De ambitie is om dit minimaal te behouden en vooral verder te versterken, zodat ondernemers zich optimaal op hun ondernemerschap kunnen richten. Het accountmanagement en het direct contact met de ondernemers staat hierbij centraal. De speerpunten voor het vestigingsklimaat zijn gericht op: • Voldoende bedrijfsruimte voor het lokale MKB op de Overbetuwse bedrijventerreinen • Duurzaamheidsopgave voor het bedrijfsleven • Hoog kwaliteitsniveau van toekomstbestendige bedrijventerreinen • Sterke en professionele georganiseerde centrumgebieden • Duurzaam en toekomstbestendig agrarisch ondernemerschap 2.4 Veiligheid Een veilige en gezonde openbare leefomgeving is een belangrijke voorwaarde om in een gemeente te willen wonen, verblijven, recreëren, ondernemen en/of werken. Daarom werken we structureel aan een veilige samenleving, waarbij het accent ligt op preventie en het weerbaar maken van onze inwoners en ondernemers. Wanneer het noodzakelijk is zetten we, naast preventie, ook in op repressie. Ontwikkelingen in de samenleving en op veiligheidsgebied vragen steeds meer aandacht.
Denk daarbij onder andere aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit, het terugdringen en bestrijden van High Impact Crimes, het vergroten van de weerbaarheid tegen digitale dreigingen. In maart 2024 heeft de raad het Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 vastgesteld. De raad heeft daarmee haar prioriteiten vastgesteld op het gebied van Integrale Veiligheid voor de komende jaren. De VGGM vervult belangrijke taken op het gebied van veiligheid en brandweer in de regio. In 2027 werken wij verder aan een plan voor het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. 2.5 Openbare ruimte Voor het onderhoud, beheer en herinrichting van de openbare ruimte is in 2021 het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP OR) vastgesteld. In 2027 actualiseren wij dit plan. Daarnaast actualiseren we het bomenbeleid en stellen we voor het buitengebied een landschapsontwikkelingsplan op. De focus bij inrichting en beheer ligt op de volgende 6 maatschappelijke opgaven: identiteit, gezond en inclusief, klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzaam en circulair en veilig. Daarbij zoeken we aansluiting bij de realisatie van de Ambities van het IKP OR en de uitvoering van het programma duurzaamheid (biodiversiteit en klimaatadaptatie). De ombuigingen zorgen ervoor dat het onderhoudsniveau onder druk komt te staan.
We trachten achterstallig onderhoud te voorkomen om zo hogere kosten in de toekomst te voorkomen. Herinrichtingen voeren we uit op de locaties en volgens de planning die opgenomen is in het integrale beheerplan. We zorgen dat de ontwikkeling van rood en groen hand in hand gaan. We ontwikkelen een sterke samenhangende groenblauwe structuur (landschappelijk raamwerk). Daarbij hebben we oog voor een duurzame bedrijfsvoering van de agrarische sector en stimuleren we het landschapsbeheer. Langs de Linge ontwikkelen we samen met provincie, waterschap en Groene Metropoolregio een fietspad met water-, natuur- en recreatieopgaven. We werken aan de uitvoering van het “Water en Rioleringsprogramma 2025-2029” en zorgen op een plus bij projecten met het klimaatmeekoppelbudget. Daarnaast versterken we, in samenwerking met het waterschap, de dijk Heteren-Arnhem. 2.6 Recreatie en toerisme Het wandelnetwerk is een waardevol onderdeel van het recreatieve aanbod. Conform bestuurlijke afspraken worden de kosten voor beheer en onderhoud gedragen door alle deelnemende gemeenten. De coördinatie ligt bij de stichting "Routebureau Arnhem Nijmegen", evenals het fietsroutenetwerk. De ambitie uit de Nota Recreatie en Toerisme 2023-2028 blijft gericht op recreatie die past bij het DNA van de gemeente; dat geldt ook voor het beleid voor verblijfsaccommodaties.
In 2027 wordt geen subsidie verstrekt aan Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (TVAN); in plaats daarvan wordt een gehalveerd budget projectmatig ingezet. Daarnaast onderzoeken zeven gemeenten de samenwerking voor het Streekmerk Betuwe. Beleidskader Lokaal: • | Omgevingsvisie Overbetuwe 2040 (2019) • | Koersdocument Actualisatie Omgevingsvisie (2025) • | Programma’s Economie 2025-2026 (2025) • | Betuwe in verbinding: een dijk van een landschap, Nota toerisme & recreatie Lingewaard & Overbetuwe 2023 – 2028 • | Kerkenvisie (2023) • | Woonagenda Overbetuwe 2025 (2021) • | Visie Wonen, welzijn en zorg 2030 Overbetuwe ‘Samen zorgen voor morgen’ (2024) • | Cultuurvisie gemeente Overbetuwe 2022-2025 – ‘Op Waarde Geschat’ (2021) • | Beleidskader evenementenbeleid gemeente Overbetuwe (2025) • | Nota ambulante handel (2018) • | Reclamenota (2021) • | Afwegingskader grootschalige short- en midstay huisvesting arbeidsmigranten (2021) • | Water en Rioleringsprogramma (WRP) 2025 -2029 • | Lokale adaptatie strategie (LAS) (2024) • | Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (2021) • | Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) (2023) • | Integraal Veiligheidsplan 2024 – 2027 + Uitvoeringsprogramma integraal veiligheidsplan 2025-2026 • | Beleidsplan Sociaal Domein Overbetuwe 2020-2025 ‘Een sterke sociale basis in Overbetuwe’ • | Ambitiedocument Gemeentelijk Mobiliteitsplan Overbetuwe (2025) • |
Actieagenda 2022 sociale, slimme en schone mobiliteit (2021) • | Fietsnota Overbetuwe fietst verder, Naar een optimaal fietsnetwerk tussen de kernen (2018) • | Nota Grondbeleid (2024). • | Programma kostenverhaal en financiële bijdragen (2023) 19 • | Uitvoeringsbeleid evenementen (2016) • | Welstandsnota (2016) • | Monumentenlijst (2014) • | Nota toeristisch- recreatieve, en lokale objectverwijzing gemeente Overbetuwe (2019) • | Landschapsontwikkelingsplan (2010) • | Functieveranderingsbeleid buitengebied (2008) • | Nota kampeerbeleid (2008) Regionaal: • | Verstedelijkingsstrategie regio Arnhem Nijmegen en Foodvalley (2021) • | Woondeal 2.0 (2025) • | Regioarrangement ‘Meer landschap, meer stad’ (2023) • | Regionaal Programma Werklocaties Groene Metropoolregio 2025-2028 (2025) • | Vervlochten Regio, Groenblauw raamwerk Metropoolregio Arnhem – Nijmegen (2022) • | Regionaal Programma Mobiliteit (2025) • | Meerjarenbeleidsplan Politie Oost-Nederland 2019-2022 • | Veiligheidsstrategie 2019-2022 Oost-Nederland • | Meerjarenteamplan 2019-2022 Basisteam Rivierenland West Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: • | Veiligheids- en gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) • | Park Lingezegen • | Recreatieschap Overbetuwe 20 Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie | Begroting | Begroting |
Begroting | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer | -3.544 | -3.544 | -3.596 | -3.592 Lasten | -3.544 | -3.544 | -3.596 | -3.592 1.2 Openbare orde en Veiligheid | -1.697 | -1.697 | -1.597 | -1.597 Lasten | -1.829 | -1.829 | -1.729 | -1.729 Baten | 132 | 132 | 132 | 132 2.1 Verkeer en Vervoer | -7.014 | -7.396 | -7.392 | -7.440 Lasten | -7.039 | -7.422 | -7.418 | -7.466 Baten | 26 | 26 | 26 | 26 2.2 Parkeren | -225 | -226 | -227 | -228 Lasten | -225 | -226 | -227 | -228 2.5 Openbaar vervoer | -118 | -118 | -118 | -119 Lasten | -118 | -118 | -118 | -119 3.1 Economische ontwikkeling | -468 | -468 | -468 | -468 Lasten | -468 | -468 | -468 | -468 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | -25 | 363 | -25 | -25 Lasten | -124 | -124 | -124 | -124 Baten | 99 | 487 | 99 | 99 3.3 Bedrijfsloket- en regelingen | 8 | 8 | 8 | 8 Lasten | -260 | -260 | -260 | -260 Baten | 268 | 268 | 268 | 268 3.4 Economische promotie | 147 | 147 | 147 | 147 Baten | 147 | 147 | 147 | 147 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recr. | -5.363 | -5.338 | -5.337 | -5.336 Lasten | -5.642 | -5.556 | -5.555 | -5.553 Baten | 279 | 217 | 217 | 217 8.1 Ruimtelijke Ordening | -883 | -885 | -1.268 | -1.269 Lasten | -967 | -969 | -1.352 | -1.353 Baten | 84 | 84 | 84 | 84 8.2 Grondexpl.
(niet bedrijventerreinen) | 383 | 383 | 383 | 383 Lasten | -622 | -622 | -622 | -622 Baten | 1.004 | 1.004 | 1.004 | 1.004 8.3 Wonen en bouwen | -335 | -336 | -294 | -377 Lasten | -2.105 | -2.105 | -2.063 | -2.146 Baten | 1.770 | 1.770 | 1.770 | 1.770 Resultaat | -19.134 | -19.108 | -19.785 | -19.914 21 Beleidsindicatoren Indicator * | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | NL Bron (meest actuele) Winkeldiefstal: aantal per 1.000 | 1,1 | 1,2 | 1,1 | 1,0 | - | 2,1 CBS - Criminaliteit CBS - inwoners | Diefstallen Diefstal uit woning: aantal per | 0,7 | 0,7 | 1,1 | 0,8 | - | 1,2 CBS - Criminaliteit CBS - 1.000 inwoners | Diefstallen Misdrijven: aantal per 1.000 | 2,5 | 3,2 | 3,8 | 3,6 | - | 4,6 CBS - Criminaliteit CBS - inwoners | Diefstallen Vernielingen: aantal per 1.000 | 4,4 | 4,8 | 4,0 | 3,7 | - | 5,7 CBS - Criminaliteit CBS - inwoners | Diefstallen Verwijzingen Halt: aantal per | 6 | 6 | 9 | 12 | - | 10 Stichting Halt 1.000 inwoners van 12-17 jaar Banen: aantal per 1.000 | 811,3 827,6 852,8 | 859 | - | 858,8 CBS Bevolkingsstatistiek/ inwoners 15-74 jaar | LISA - bewerking ABF Research Vestigingen: aantal per 1.000 | 168,7 173,2 | 185 188,7 | 196,1 LISA inwoners 15-65 jaar % Functiemenging | 54,8 | 55,3 | 55,8 | 55,7 | 54,6 CBS BAG / LISA - bewerking ABF Research Woonlasten | 693 | 705 | 746 | 853 | 981 | 993,0 COELO, Groningen éénpersoonshuishouden: Woonlasten | 747 | 756 | 792
| 898 1.026 | 1.089,00 COELO, Groningen meerpersoonshuishouden: WOZ-waarde woningen: | 327 | 382 | 405 | 422 | 473 | 439 CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken Nieuwbouwwoningen: aantal | 7,1 | 8,4 | 6,6 | - | - | 8,4 BAG - bewerking ABF per 1.000 woningen | Research % Demografische druk | 78,1 | 77,9 | 78,6 | 79,3 | 79,3 | 71,3 CBS - Bevolkingsstatistiek *Gebaseerd op de actuele gegevens van waarstaatjegemeente.nl september 2026, ontbrekende gegevens zijn niet beschikbaar 22 23 PROGRAMMA 3. INTERACTIE MET DE SAMENLEVING De interactievisie ‘Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar!’ geeft richting aan ons handelen in interactie met de samenleving. Dit doen we door de behoefte van inwoners en de kracht van gemeenschappen centraal te stellen. En inwoners het vertrouwen en de mogelijkheid te geven om samen oplossingen te bedenken. Op deze manier geven we richting aan participatie, waarbij de gemeente zich bewust is van haar eigen rol, investeert in professioneel handelen en zo een dienstbare overh eid is. Wat willen we bereiken? De inwoners van Overbetuwe zijn er voor elkaar en vormen hechte gemeenschappen. Waar inwoners verantwoordelijkheid nemen over hun eigen ontwikkeling, een dorpsagenda opstellen in samenwerking met de gemeente en daarmee zelf richting en invulling geven aan de eigen leefomgeving, met de gemeente als betrouwbare partner.
Een partner die verantwoordelijkheid neemt waar hij zelf aan zet is, coöpereert waar gezamenlijkheid gevraagd is en loslaat waar inwoners zelf aan zet kunnen en willen zijn. Dat is onze ambiti e. Realiseren van deze ambitie stelt eisen aan de Gemeente Overbetuwe. We zijn samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar. Dit zijn de leidende principes van de interactievisie. Deze visie geeft richting aan ons handelen in interactie met de samenle ving. Dit doen we door de behoefte van inwoners en de kracht van gemeenschappen centraal te stellen. En inwoners het vertrouwen en de mogelijkheid te bieden om samen oplossingen te bedenken. Wat gaan we er voor doen? Overbetuwe kent een sterke sociale basis waar mensen zich thuis voelen, elkaar kennen en helpen in het nemen en realiseren van initiatieven. We dragen eraan bij om dit mogelijk te maken door samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar te handelen. We vinden het van belang dat iedereen de gelegenheid heeft mee te praten of mee te doen. We willen als gemeente beter aansluiten bij de behoeften en ervaringen die er in onze samenleving zijn en zo een groter draagvlak voor beleid en besluiten creëren. 3.1 Participatiecultuur We vinden het van belang dat iedereen de gelegenheid heeft mee te praten of mee te doen.
Om de doelstellingen van ons participatiebeleid te realiseren, werken wij in 2027 verder aan het begeleiden van medewerkers bij nieuwe werkwijzen en het toepassen van nieuwe instrumenten voor participatie en communicatie. Daarbij houden wij altijd het algemeen belang voor ogen en geven wij aan welke mogelijkheden er zijn voor participatie, maar ook welke niet. Initiatiefnemers van plannen hebben een eigen verantwoordelijkheid om participatie te organiseren. Daarbij kan het ook zo zijn dat de gemeente participeert in een voorstel van andere initiatiefnemers. We betrekken specifieke groepen, zoals jongeren, actief om ervoor te zorgen dat de participatie voor iedereen toegankelijk is. Bijvoorbeeld via de tool Swipocratie die laagdrempelig, snel en via een smartphone de mening van jongeren kan peilen. Beleid maken wij met het oog op de toekomst, een toekomst voor onz e jeugd. Ook zetten wij ons online participatieplatform Overbetuwesamen.nl steeds vaker in om meer doelgroepen te bereiken. Resultaat Jaar realisatie Toepassing interactievisie en participatiebeleid ondersteunen en verbeteren 2027 Doorlopend delen van goede voorbeelden en lessen ter inspiratie en ondersteuning van het gezamenlijke veranderproces 2027 24 3.2 Interactie met de samenleving De gemeente Overbetuwe wil graag een samenlevingsgerichte, communicatieve en betrouwbare gemeente zijn.
Goed samenspel met de samenleving vraagt communicatief en consequent handelen van het gemeentebestuur en de gemeentelijke organisatie. En een flexibel en daadkrachtig bestuur én organisatie. Dit is een zoekproces waarin we uitproberen, daarvan leren en bijstellen. Zo ondersteunen we ook in 2027 dorpen met het proces om te komen tot een dorpsagenda of met andere gemeenschapsinitiatieven, zoals een dorpendeal en de uitvoering daarvan. De gemeente faciliteert dit proces desgevraagd door informatie of begeleiding te bieden. We zijn present en werken aan gemeenschapsopbouw in dorpen/wijken waar inwoners (nog) niet in staat zijn een gezamenlijk dorpsproces te organiseren. Samen met het dorp kijken we vervolgens naar de agenda: wat doen inwoners zelf, wat is aan de gemeente en w at is aan andere partners? We zijn als gemeente duidelijk over wat het dorp kan verwachten van de gemeente. De dashboards om per dorp beschikbare data te ontsluiten zijn gereed en in te zien via Overbetuwe.incijfers.nl. Deze helpen het goede gesprek te voeren over waar een dorp of wijk staat en naartoe zou willen.
Resultaat Jaar realisatie Knelpunten en dilemma’s bespreken en aanpakken die ontstaan binnen de gemeentelijke organisatie 2027 3.3 Dienstbare overheid In 2027 bouwen we verder aan een dienstbare overheid waarin inwoners, ondernemers en maatschappelijk organisaties kunnen rekenen op toegankelijke, persoonlijke en begrijpelijke dienstverlening. In 2027 blijven we daarom uitvoering geven aan de principes va n onze dienstverlening en vertalen we dit door naar onze uitvoering. Daarbij stellen we inwoners centraal met laagdrempelige, toegankelijke en persoonlijke communicatie. We blijven ons ontwikkelen in het gebruik van begrijpelijke taal, zodat onze dienstverlening voor iedereen helder en toegankelijk is. Bijvoorbeeld door het verbeteren van onze brieven en het beter leren schrijven door het volgen van training. Daarnaast werken we verder aan het verbeteren van onze bereikbaarheid. Op basis van de uitkomsten van het bereikbaarheidsonderzoek dat medio 2026 is uitgevoerd, zetten we gerichte verbeteracties voort. We werken aan de (instellingen van de) techniek, aan b etere instructie en vooral aan het blijvend voeren van het gesprek met medewerkers en teams over het belang van bereikbaarheid voor een kwalitatief goede dienstverlening.
Ook blijven we onze dienstverlening doorontwikkelen door onze bestaande dienstverlening via telefoon, balie en digitale kanalen verder te ontwikkelen, zowel voor inwoners en ondernemers als voor onze interne organisatie. Hiermee zorgen we ervoor dat contac t met de gemeente eenvoudig, efficiënt en passend bij de behoeften van onze inwoners en ondernemers verloopt. We gebruiken signalen en ervaringen van inwoners om onze dienstverlening continu te verbeteren. Resultaat Jaar realisatie Het dienstverleningsconcept uitvoeren dat moet leiden tot een meer transparante informatievoorziening en betere dienstverlening aan de voorkant. Dat zorgt ervoor dat inwoners in het eerste contact goede dienstverlening ontvangen (bijvoorbeeld door warm door te verbinden) 2027 Beleidskader Lokaal: • | Participatiebeleid Overbetuwe (2021) • | Interactievisie: Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar! (2020) • | Interactiewijzer (2020) • | Dienstverleningsconcept 2017-2021 Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 0.2 Burgerzaken | -473 | -473 | -684 | -720 Lasten | -1.466 | -1.466 | -1.466 | -1.466 Baten | 992 | 992 | 781 | 745 Resultaat | -473 | -473 | -684 | -720 25 26 PROGRAMMA 4.
INCLUSIEVE EN PARTICIPATIESAMENLEVING In 2025 heeft de raad de visie sociaal domein – een sterke sociale basis voor iedereen – vastgesteld. Wij streven in Overbetuwe naar een veerkrachtige, inclusieve en zorgzame samenleving waarin iedereen meetelt, mee kan doen en voor elkaar klaarstaat. We s treven naar een inclusieve cultuur waarin wij verschillen erkennen, respecteren en benutten. We creëren in Overbetuwe een sterke sociale basis waarin de mogelijkheden, talenten en eigen regie van inwoners en positieve gezondheid centraal staan. Positieve gezondheid gaat over aanpassingsvermogen en eigen regie te voeren als het gaat om de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Daarbij staan algemene voorzieningen centraal en bieden we waar nodig maatwerk, altijd vanuit een integrale visie. Door vergrijzing, afbouw van intramurale zorg en maatschappelijke ontwikkelingen krijgen gemeenten te maken met een toenemende vraag naar ondersteuning, zowel in kwantiteit als in complexiteit. Tegelijkertijd staan we voor grote financiële uitdagingen om onze taken uit te voeren. En is de arbeidsmarkt krap. Deze dynamiek vraagt om een wendbare en goed toegeruste lokale infrastructuur. Wat willen we bereiken? In een inclusieve en participatiesamenleving staat het meedoen naar vermogen centraal. We willen een sociaal domein dat toegankelijk, betaalbaar en toekomstbestendig is.
Dat vraagt om duidelijke keuzes, prioriteiten en regie. We bouwen aan een zorgzame gem eenschap en een sterke sociale basis, we zetten in op vroegsignalering en preventie en we versterken wat in het gewone leven kan worden opgelost (‘normaliseren’), ondersteuning organiseren we dichtbij en zoveel mogelijk collectief. Wat gaan we er voor doen? 4.1 WMO Uitvoeringsplan voor beschermd wonen en lokale infrastructuur GGZ De doordecentralisatie van Beschermd Wonen is uitgesteld. In de tussentijd werken we door aan de versterking van onze lokale infrastructuur voor inwoners met psychische kwetsbaarheid. Daarvoor heeft het college op 22 april 2025 het lokaal uitvoeringsplan Beschermd Wonen vastgesteld. Het beschrijft hoe in Overbetuwe in de periode 2025 -2027 gewerkt wordt aan de lokale opgave, zodat kwetsbare inwoners zo zelfstandig mogelijk kunnen wonen en onderdeel kunnen zijn van de samenleving. Preventie, vroegsignalering en een waakvlamfunctie gericht op zorgmijders zijn hiervan onderdelen. Op basis van het Transformatieplan voor het regionaal mentaal gezondheidsnetwerk werken we ook aan verdere ontwikkeling van een herstelcommunity en nadere samenwerking tussen sociaal domein en de eerste lijn. Gemeente Overbetuwe voert hierop de regie. Ook hier geld t dat de omvang van de middelen mede de reikwijdte van de initiatieven bepaalt.
Wonen, welzijn en zorg en AZWA In 2027 werken wij aan een meer concrete programmering van de uitvoeringsagenda wonen, welzijn, zorg, met een scherpere prioritering, een duidelijke planning richting 2030 en een structurele betrokkenheid van inwoners, adviesraden en maatschappelijke partn ers bij de verdere uitvoering en monitoring. We geven uitvoering aan de regionale en lokale AZWA-werkagenda. Hierin is onder andere een beweegaanbod voor ouderen, valpreventie en (het ontwikkelen van) een basisaanbod dementie opgenomen. 27 4.2 Jeugdzorg 7Jeugdhulp moet beschikbaar en toegankelijk blijven voor alle kinderen die dat nodig hebben. We zetten in op preventie, collectieve ondersteuning nabij en normaliseren. Ook werken we vanuit het plan ’Versterken sociale basis Jeugd’ aan de verbetering van we lzijn van onze jongeren. In lijn met de inzichten uit de regionale en landelijke ontwikkelingen in de jeugdhulp zetten wij de komende jaren nadrukkelijk in op verdere versterking van de randvoorwaarden voor sturing. Daarbij gaat het om een sterke sociale basis, goede triage en analyse aan de voorkant, duidelijke afspraken met verwijzers, actieve casusregie en stevig contractmanagement. Ook besteden wij aandacht aan de samenhang met andere domeinen, zoals onderwijs, Wmo, Wlz en de Zorgverzekeringswet, zodat jeugdhulp wordt ingezet waar deze daadwerkelijk passend en noodzakelijk is.
Tegelijkertijd maken wij onderscheid tussen lichte en zware problematiek. Lichte opvoed - en opgroei-vragen vragen in de eerste plaats om normaliseren, standaardiseren en ondersteuning vanuit de sociale basis. Voor jongeren met complexe of zware problematie k blijft tijdige signalering, preventie en maatwerk noodzakelijk. Een goede triage aan de voorkant is daarbij essentieel, zodat passende ondersteuning wordt geboden en schaarse middelen doelmatig worden ingezet. We zetten het eerder vastgestelde programma verlaging zorgvragen door (inclusief de investeringen die daarin zijn voorzien om structureel te kunnen besparen). In 2027 geven we voor Overbetuwe een nieuwe impuls aan het programma Kansrijke Start, waarvoor we eind 2026 een uitvoeringsprogramma vaststellen mede gebaseerd op de op 1 juni gepubliceerde handreiking basisfunctionaliteit Kansrijke Start. Door eerder te investeren in de eerste 1.000 dagen van een kind en kwetsbare gezinnen tijdig te ondersteunen, willen we gezondheidsachterstanden verkleinen en ontwikkelkansen vergroten. Een sterke samenwerking tussen het medische en sociale domein draagt eraan bij dat problemen eerder worden gesignaleerd en aangepakt. Daarmee investeren we niet alleen in kansengelijkheid, maar helpen we ook een toekomstig beroep op jeugdhulp en andere vormen van ondersteuning te voorkomen.
In de regio Centraal Gelderland is met de 11 gemeenten en samenwerkingspartners in 2026 gewerkt aan een gezamenlijke meerjarige regiovisie Jeugd die begin 2027 ter besluitvorming wordt voorgelegd aan de gemeenteraden van de 11 gemeenten. Via een informatiebijeenkomst met inbreng vanuit de MGR SDCG en een rondetafelgesprek eind september met o.a. inbreng van onze Adviesraad Sociaal Domein hebben we de raad meer in positie gebracht om hierbij mee te denken. 4.3 Schuldhulpverlening Ook in 2027 richten we ons nog steeds vooral op preventie en vroegsignalering met als achterliggend doel om problematische schulden te voorkomen. Onze aanpak voor vroegsignalering is tot op heden succesvol gebleken. We komen met steeds meer inwoners met (beginnende) betaalachterstanden in contact . We zien alleen wel dat niet iedereen ons hulpaanbod accepteert wanneer wij in contact met hen komen. We ontwikkelen onze aanpak vroegsignalering verder, waarbij de focus ligt op een hoger percentage van hulpacceptatie. Daarnaast blijven we investeren in een stevige basisdienstverlening binnen de schuldhulpverlening. Op die manier investeren we in financiële zelfredzaamheid, ondersteuning aan kwetsbare doelgroepen en samenwerking met ketenpartners. Dit alles komt naar voren in een nieuw beleidsplan schuldhulpverlening dat in 2027 aan de raad zal worden voorgelegd.
28 4.4 Armoedebeleid In 2027 maken we stappen om het gebruik van onze minimaregelingen te vergroten. Dit gaan we doen door het makkelijker te maken voor inwoners om te kijken op welke regelingen zij recht hebben. We gaan ervoor zorgen dat inwoners meerdere minimaregelingen teg elijk kunnen aanvragen. Op deze manier kunnen inwoners gelijk alle regelingen krijgen waar zij recht op hebben. Daarnaast willen we de regelingen voor het voetlicht brengen via informele netwerken om, vaak kwetsbare, inwoners te bereiken. We werken samen met een rijk veld aan particuliere initiatieven zoals de Stichting Leergeld en Stichting Noodfonds Overbetuwe die ook een belangrijke rol vervullen in het ondersteunen van onze inwoners. Daarnaast blijven we investeren in de samenwerking met ketenpartners op het gebied van bestaanszekerheid. 4.5 Sterke sociale basis sociaal domein Een sterke sociale basis ontstaat niet in het gemeentehuis, maar in dorpen, buurten en netwerken van inwoners. Daarom investeren wij de komende jaren in zorgzame gemeenschappen, waarin inwoners elkaar ontmoeten, naar elkaar omzien en elkaar waar mogelijk ondersteunen. Professionals spelen hierin een belangrijke rol, maar zijn ondersteunend aan de kracht van de samenleving. Met praktijkgerichte pilots geven we deze beweging de komende jaren verder vorm.
We doen dat in samenhang met onze inzet in het verlengde van de landelijke zorgakkoorden. De regionale werkagenda Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) wordt opgesteld onder regie van mandaatgemeente Arnhem en preferente zorgverzekeraar Menzis. Deze stuurt aan op een hechtere samenwerking tussen gemeenten en zorgpartijen, de 'beweging naar de voorkant' in het sociaal domein, en een sterkere inzet op wijkgerichte preventie. De te ontwikkelen lokale AZWA-agenda richt zich op preventie van gezondheid en het in de wijk nauwer laten samenwerken van het medisch en sociaal domein om zwaardere zorg te voorkomen. Voor onze gemeente en onze regio komen voor deze werkagenda’s financiële middelen beschikbaar: in de periode van 2027 tot en met 2029 in de vorm van een specifieke uitkering via de op 21 juli 2026 gepubliceerde Regeling specifieke uitkering AZWA en HLO. De middelen worden verleend met een schot tussen de regionale en lokale activiteiten, maar zonder schotten tussen de verschillende onderwerpen. Daarnaast mogen we gedurende de looptijd van deze regeling 70% van de verstrekte middelen meenemen naar het volgen de jaar, tot en met 2029. Dit betekent dat we van het Rijk de ruimte krijgen om naar eigen behoefte en ritme de middelen voor de in het AZWA en HLO benoemde doelen in te zetten.
Wel geldt als voorwaarde voor de uitkering dat we een door het college van B&W goedgekeurde (regionale en lokale) werkagenda aanleveren bij het ministerie van VWS. Parallel aan deze twee sporen is de versterking van de eerstelijnszorg via de vorming van eerstelijnssamenwerkingsverbanden en hechte wijkverbanden van belang. Belangrijk voor onze gemeente zijn de ontwikkeling van 3 hechte wijkverbanden in Overbetuwe en d e aansluiting tussen zorgstructuren, welzijn en gemeentelijke voorzieningen. Regionaal en lokaal willen we actief betrokken zijn bij deze beweging en zoeken we de samenwerking met de eerstelijn. De landelijke hervormingen in de jeugdzorg, zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, vereisen dat gemeenten hun sociale teams versterken. Dit is ook essentieel voor de samenwerking tussen het zorgdomein en sociaa l domein. VWS en VNG hebben daarom in het AZWA expliciet afgesproken dat eind 2028 sociale teams binnen het hechte wijkverband kunnen participeren en inwoners kunnen toeleiden naar de juiste ondersteuning in het sociaal domein. Daarom werken we ook in 2027 aan de verdere ontwikkeling van het Sociaal Team Overbetuwe (STO) tot een wendbaar en toekomstbestendig stevig lokaal team. In 2027 evalueren we deze ontwikkeling, dit mede op basis van het advies van Hiemstra & de Vries “Bouwen aan een stevig fundament”.