26-07-07.07 Bijlage 1 Jaarstukken 2025_2026-05-11 def zonder verklaring versie 08062026
Tekst van het document
Jaarstukken 2025
9
2
5
Registratienummer: 2026 - 289879
1 3
INHOUDSOPGAVE Jaarstukken 2025 .................................................................................................................................... 1 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Inleiding/Jaarrekening in één oogopslag ................................................................................................. 4 Analyse rekeningresultaat 2025 en structurele doorwerking naar 2026 ................................................. 7 Bestemming rekeningresultaat ................................................................................................................ 9 Programma 1. Duurzame en gezonde samenleving ............................................................................ 11 Programma 2. Leefbare en bereikbare samenleving ............................................................................ 17 Programma 3. Interactie met de samenleving ....................................................................................... 24 Programma 4. Inclusieve en participatiesamenleving ........................................................................... 26 Programma 5. Werkende en lerende samenleving ............................................................................... 34 Programma 6.
Informatie en kennissamenleving .................................................................................. 39 Programma 7. Financiën en bedrijfsvoering .......................................................................................... 41 Programma 8. Algemeen bestuur ......................................................................................................... 44 Algemene dekkingsmiddelen, VPB, onvoorzien en mutaties reserves ................................................. 46 A. Paragrafen......................................................................................................................................... 50 I. Lokale lasten .................................................................................................................................. 50 II. Weerstandsvermogen ................................................................................................................... 61 III. Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................................................... 71 IV. Financiering .................................................................................................................................. 76 V. Bedrijfsvoering .............................................................................................................................. 80 VI.
Verbonden partijen ....................................................................................................................... 86 VII. Grondbeleid ................................................................................................................................. 97 VIII Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid (Woo) ................................................................ 101 B. JAARREKENING ............................................................................................................................ 102 Balans .............................................................................................................................................. 103 Overzicht van baten en lasten 2025 ................................................................................................ 105 Algemene grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ....................................................... 106 Toelichting op de balans .................................................................................................................. 111 Toelichting overzicht van baten en lasten 2025 .............................................................................. 126 Analyse begrotingsrechtsmatigheid ................................................................................................
129 Overzicht aanwending onvoorzien .................................................................................................. 130 Overzicht incidentele baten en lasten ............................................................................................. 130 Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ............................................... 131 WNT ................................................................................................................................................. 132 Rechtmatigheidsverantwoording ..................................................................................................... 134 Gebeurtenissen na balansdatum..................................................................................................... 135 C. BIJLAGEN ....................................................................................................................................... 136 I. Lijst met gebruikte afkortingen...................................................................................................... 137
2
II. Specificatie onttrekkingen Algemene Reserve en Bestemmingsreserve Overhevelingen ......... 139 III. Voortgang onderzoeken Rekenkamercommissie (RKC) ........................................................... 141 IV. Stand van zaken ombuigingen 2025 ......................................................................................... 143 V. Overzicht SISA ............................................................................................................................ 145 VI. Controleverklaring ...................................................................................................................... 158
3
INLEIDING/JAARREKENING IN ÉÉN OOGOPSLAG Hierbij bieden wij u de jaarstukken 2025 aan. In de jaarstukken leggen we verantwoording af over de uitvoering van het in de begroting vastgestelde beleid. Algemeen Na het tekort over het jaar 2024 hebben we 2025 afgesloten met een positief resultaat. Belangrijke oorzaken daarvoor zijn de financiële consequenties van de decembercirculaire 2025, vrijval van de voorziening voor De Biezenkamp en een ontvangen realisatiestimulans in het kader van betaalbare woningen. We hebben in 2025 voortvarend gewerkt aan de realisatie van onze doelstellingen, onder andere op het gebied van duurzaamheid, wonen, economie, zorg en welzijn. Het college geeft ook voor 2025 een financiële rechtmatigheidsverklaring af. Dit betekent dat onze uitgaven en inkomsten voldoen aan de externe en interne spelregels, zoals die met de raad zijn afgesproken. Resultaat We sluiten het jaar 2025 af met een overschot van € 6.692.000. In de 2e Bestuursrapportage 2025 werd uitgegaan van een verwacht positief saldo van € 1.051.000. Op basis van de positieve financiële consequenties van de septembercirculaire 2025 (€ 1.846.000) werd het verwachte overschot bijgesteld naar € 2.897.000. Per saldo is er dus een positief verschil van € 3.795.000 met de tussentijdse resultaten.
Belangrijke oorzaken zijn een positief resultaat van de decembercirculaire 2025, vrijval van de voorziening voor De Biezenkampen een niet geraamde realisatiestimulans betaalbare woningen. Voor een specifieke toelichting op het resultaat 2025 verwijzen we naar het hoofdstuk “Analyse rekeningresultaat” op pagina 7 en 8. Algemene Reserve Op grond van deze jaarrekening bedraagt de omvang van de Algemene Reserve op 31 december 2025 € 15,9 miljoen. Bij de bestemming van het resultaat 2025 wordt voorgesteld om een bedrag van € 3,4 miljoen als vrij besteedbaar toe te voegen aan de Algemene Reserve. De stand komt daarmee uit op € 19,3 miljoen. Leeswijzer De jaarstukken bestaan uit drie onderdelen; A. het jaarverslag, B. de jaarrekening en C. de bijlagen. In het jaarverslag zijn de beleidsmatige en financiële verantwoording van de programma’s en ook de voorgeschreven paragrafen opgenomen. In het onderdeel jaarrekening vindt u het overzicht van baten en lasten en ook de balans met alle bijbehorende toelichtingen. De bijlagen bestaan naast een overzicht van de gebruikte afkortingen, uit een specificatie van de onttrekkingen aan de algemene reserve, een overzicht follow-up onderzoeken Rekenkamer Commissie en het overzicht SiSa.
4
Weergave van de werkelijke lasten en baten van 2025 Hieronder ziet u een weergave van de werkelijke lasten en baten 2025. WERKELIJKE UITGAVEN 2025 (bedragen x €1.000) 1. Duurzame en gezonde samenleving
19.200
2. Leefbare en bereikbare samenleving
22.900
3. Interactie met de samenleving
1.600
4. Inclusieve en participatiesamenleving
46.400
5. Werkend en lerende samenleving
31,600
6. Informatie en kennissamenleving
0
7. Financiën en bedrijfsvoering
21.400
8. Algemeen bestuur
4.200
Totale uitgaven programma’s en bijbehorende projecten Diverse overige lasten (onvoorzien, inning belast., stort. reserves) Totaal uitgaven
147.300 8.100 155.400
5
WERKELIJKE INKOMSTEN 2025 (bedragen x €1.000) Uitkeringen gemeentefonds
97.200
Doeluitkeringen Rijk (o.a. PW)
18.000
OZB
11.200
Onttrekkingen uit reserves
7.900
Afvalstoffenheffing
6.800
Rioolheffing
3.200
Leges (o.a. bouwvergunningen, APV)
3.100
Onttrekkingen/ vrijval uit voorzieningen
2.400
Huuropbrengst accommodaties (o.a. De Helster)
1.600
Rente eigen en vreemd vermogen
600
Diverse overige baten
10.100
Totaal inkomsten
162.100
6
ANALYSE REKENINGRESULTAAT 2025 EN STRUCTURELE DOORWERKING NAAR 2026 Analyse rekeningresultaat Hieronder is een (beknopte) analyse opgenomen van het verschil tussen het werkelijke rekeningresultaat 2025 en het verwachte resultaat op basis van de 2e Bestuursrapportage 2025 en de septembercirculaire 2025. Analyse rekeningresultaat (bedragen x €1.000) Verwacht saldo 2025 bij 2e Bestuursrapportage 2025
1.051
Mutaties 2025 septembercirculaire 2025
1.846
Bijgesteld verwacht saldo 2025
2.897
Werkelijk saldo 2025
6.692
Te verklaren voordelig saldo
3.795
Budgettaire verschillen > € 100.000 t.o.v. bijgesteld verwacht saldo 2025 (bedragen x €1.000) Nadelen Storting VZ wethouderspensioenen en VZ nabestaandenpensioenen door overgang APPA naar ABP
- 1.561
Storting VZ Asbestsanering De Wanmolen Zetten
- 1.400
Lagere doorbelastingen grondexploitatie (rente, loonkosten en overhead)
- 503
Geen afstoting vastgoed (€ 100K) en per saldo hogere uitgaven alle welzijnsaccommodaties incl. Brede Scholen (€ 239K)
- 339
Hogere exploitatielasten sportaccommodaties (hoofdzakelijk De Helster inzake kassa/software, schoonmaak en lagere huurinkomsten)
- 290
Vorming nieuwe VZ Verlofsparen
- 208
Per saldo storting VZ Facilitaire projecten
-114
Totaal nadelen
- 4.415
Voordelen Algemene Uitkering decembercirculaire 2025 en afrekeningen voorgaande jaren
1.152
Vrijval VZ De Biezenkamp
674
Onderbesteding P-budget
635
Niet ingezette LVB-middelen (€ 153k) en bijdrage gemeente Arnhem (€ 478k) Beschermd Wonen
631
Niet ingezette financiële ruimte taakmutaties Algemene Uitkering
629
Niet geraamde realisatiestimulans 2025 betaalbare woningen
581
Onderbesteding budget POH (€ 185k), POK-middelen (€ 180k), toezicht Wmo/jeugd (€ 55k) en diversen (TV 6.21 t/m TV 6.23)
569
Lagere rentelasten onderwijshuisvesting door lager rentepercentage en vertraging nieuwbouw
450
Onderbesteding uitkeringen WWB (€ 175k), bijzondere bijstand (€ 91k), meedoenregeling (€ 62k) en taakmutatie AU (€ 96k) (TV 6.3)
424
Per saldo vrijval VZ verliesgevende complexen
379
Onderbesteding ambities en actualisatie IKP OR
350
Onderbesteding afval
297 7
Lagere uitgaven bewegingsonderwijs (€ 40k), onderwijsachterstandenbeleid (€ 83k) en leerlingenvervoer (€ 87k) (TV 4.3)
210
Onderbesteding taakveld Overige belastingen (o.a. WKR € 34k en daling aantal bezwaaren beroepsschriften (€ 152k)
209
Hogere legesopbrengst omgevingsvergunningen
207
Onderbesteding informatiebeveiliging (€ 90k) en WOO (€ 109k)
199
Onderbesteding innovatiebudget (€ 78k) en budget voor huiskamers (€ 94k)
172
Lagere uitgaven Wmo vervoer
122
Positieve afrekening SPUK-sport regeling over boekjaar 2023
117
Niet ingezette stelpost openbare ruimte
108
Totaal voordelen
8.115
Saldo kleinere overige voor- en nadelen (per saldo voordeel) Totaal verklaard lager voordelig resultaat
95 3.795
Structurele doorwerking De meeste afwijkingen zijn van incidentele aard en worden veroorzaakt door de verschillende eenmalige budgetten die we via het Rijk beschikbaar krijgen. Indien er sprake is van een structurele doorwerking naar 2026, dan zal dat worden meegenomen in een van de bestuursrapportages 2026.
8
BESTEMMING REKENINGRESULTAAT Het rekeningoverschot over 2025 bedraagt afgerond € 6.692.000. Wij stellen voor om het rekeningresultaat als volgt te bestemmen: a. het overschot inzake Beschermd Wonen (€ 631.000) toe te voegen aan de bestemmingsreserve Lokale infrastructuur beschermd wonen. b. een nieuwe bestemmingsreserve Realisatiestimulans vormen en de ontvangen bijdrage over 2025 (€ 581.000) hierin te storten. c. € 2.080.000 voor de in onderstaande toelichting benoemde doelen vanuit het rekening resultaat beschikbaar te stellen en geoormerkt te storten in de Bestemmingsreserve overhevelingen. d. € 3.400.000 als vrij besteedbaar toe te voegen aan de Algemene Reserve.
Toelichting nader te bestemmen bedragen Taakmutaties decembercirculaire 2025 (€ 392.000) Naar aanleiding van taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen uit de decembercirculaire 2025 zijn zeven budgetten gereserveerd, waarvan het wenselijk is om deze over te hevelen naar 2026 in afwachting van besteding: - Wet versterking regie volkshuisvesting € 124.000 - Veilig vergaderen € 110.000 - Meerkosten Oekraïne Sociaal Domein € 59.000 - Kinderopvang pleegouders € 32.000 - Landelijke beëindigingsregeling veehouderijbedrijven € 32.000 - Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp € 22.000 - Implementatie plateau 2 € 13.000 POK-middelen (€ 180.000) Ten behoeve van de oorspronkelijke doelen uit het collegevoorstel (2024-052874), zoals de implementatie van de omgekeerde verordening en het uitvoeren van de hervormingsagenda jeugd. Deze inzet is nodig om onze taakstellingen te kunnen behalen. Dierenwelzijnsbeleid (€ 10.000) Ten behoeve van het door een externe partij aanpassen van stukken om het dierenwelzijnsbeleid in 2026 te kunnen vaststellen. Voormalige OBC-locatie (€ 16.000) Ten behoeve van het in samenwerking met een externe partij opstellen van een projectopdracht voor het vervolgtraject na de afronding van het haalbaarheidsonderzoek. Participatiewet in balans (€ 60.000) Ten behoeve van het kunnen implementeren van de wijzigingen in de Participatiewet.
Alleenverdienersproblematiek (€ 36.000) Ten behoeve van het kunnen uitvoeren van de tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek (Fase 2). Uitvoering maatregelen Grondstoffenbeleidsplan (€ 103.000) Ten behoeve van nog uit te voeren maatregelen uit het Grondstoffenbeleidsplan en training van de medewerkers op de milieustraten. Participatie Sociale Infrastructuur (€ 45.000) Op basis van de regionaal gemaakte afspraak reserveren alle gemeenten in de Arbeidsmarktregio Midden-Gelderland deze middelen, zodat deze regionaal ingezet kunnen worden voor deze taak.
9
Stelpost Openbare ruimte (€ 108.000) Ten behoeve van de implementatie-, planontwikkelings-, ombuigings- en frictiekosten op verschillende onderdelen in de openbare ruimte. Verkeersplannen per kern (€ 50.000) Ten behoeve van het opstellen van nieuwe mobiliteitsplannen voor diverse kernen en de afronding van het mobiliteitsplan voor Driel. Subsidie voor groenere bedrijfskavels op Poort van Midden-Gelderland Noord (€ 10.000) Ten behoeve van het kunnen verstrekken van de subsidie in het kader van de tot 1 juli 2026 verlengde subsidieregeling Vergroening Poort van Midden Gelderland Noord gemeente Overbetuwe. Sportieve ingrepen (€ 25.000) Ten behoeve van de latere invulling van het uitvoeringsbudget voor de sportieve ingrepen in de openbare ruimte. Ambities en actualisatie IKP-OR (€ 350.000) Ten behoeve van het actualiseren van het Integraal Kwaliteitsplan nadat de beheerplannen zijn vastgesteld en de afronding van de uitvoering van IKP-OR in Herveld-Andelst. Uitvoeringsplan jeugd Centraal Gelderland (€ 26.000) Ten behoeve van het kunnen uitvoeren van een aantal acties uit het Uitvoeringsplan die zijn doorgeschoven naar 2026. Innovatiebudget (€ 78.000) Ten behoeve van het kunnen afronden van de heronderzoeken huishoudelijke ondersteuning. POJ voor Verklarende Analyse (€ 173.000) In 2025 is lokaal en regionaal afgesproken te gaan werken met de Verklarende Analyse (VA).
Middels deze - arbeidsintensieve - aanpak, worden bij complexe jeugdzorgproblematiek onderliggende oorzaken en systeemoplossingen in kaart gebracht, én wordt intensief overleg met meerdere partijen gevoerd, om zo complexe jeugdzorgproblematiek terug te dringen of te voorkomen en hulp waar mogelijk af te schalen. Het budget is nodig voor de invoering hiervan (opleiding en capaciteit). Woo (€ 69.000) Ten behoeve van de implementatie en de inkoop van een publicatievoorziening en de voorbereiding op de inwerkingtreding van tranche 2 en verder van de Woo. Beëindigingregeling landelijke veehouderijen (€ 56.000) Ten behoeve van het kunnen uitvoeren van de werkzaamheden die voor gemeenten als bevoegd gezag voortvloeien uit deze regeling. Invoering Omgevingswet (meicirculaire 2025) (€ 233.000) Ten behoeve van onder andere het opstellen van het (casco) omgevingsplan, het opstellen van nieuw welstandsbeleid en een handleiding en structuur voor het transitiehoofdstuk Omgevingsplannen. Nieuwe inventarisatie erfgoed (€ 60.000) Ten behoeve van het afronden van de eerste fase van de inventarisatie en het vervolg via een tweede fase.
10
PROGRAMMA 1. DUURZAME EN GEZONDE SAMENLEVING Toelichting Een duurzame en gezonde samenleving vraagt van ons allen dat we duurzaam en gezond gaan denken en doen. Om dat te bereiken werken we als gemeente vanuit de nieuwe contouren van het programma duurzaamheid. Daarin hebben we klimaatdoelstellingen vastgesteld. We realiseren de doelstellingen door inwoners, ondernemers, verenigingen en andere organisaties vanaf het begin bij de opgaven te betrekken. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de maatregelen betaalbaar zijn. Verder ondersteunen en stimuleren we ondernemers om duurzaam te innoveren.
Beleidsnota's Lokaal: Omgevingsvisie Overbetuwe 2040 (2019) Koersdocument Actualisatie Omgevingsvisie (2025) Programmaplan Duurzaamheid (2024) Transitievisie Warmte (2020) Blauwdruk programma warmte (2025) Lokale energiestrategie (LES) en uitvoeringsagenda 2025 -2029 (2025) Routekaart Duurzaam Overbetuwe (2021) Gezondheid in Overbetuwe; Plan van aanpak voor de brede SPUK-GALA 2023-2026 Sport- en Beweegnota (2021-2025) Samen spel(en) Overbetuwe (2023-2029) Sportakkoord II (2024) Visie op gezondheid 2024 – 2027; Voorkomen is beter dan genezen Visie op Vastgoed (2025) Lokaal Hitteplan (2022-2025) Visie wonen, welzijn en zorg 2030 (2023) Beleidsplan sociaal domein 2020-2025 Visie sociaal domein 2040 Een stevige sociale basis voor iedereen. Alcoholpreventieplan minderjarigen 2025-2029 Regionaal beleid: Regionale agenda Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen 2025-2028 (2024) Regionale Adaptatie Strategie (2021) Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 (2021) Samenwerkingsagenda Klimaatactief Rivierenland 2024 – 2030 (2024) Regionale Nota Publieke Gezondheid Gelderland Midden (2021) Regioplan IZA Centraal Gelderland (2023-2027) IZA - Integraal Zorgakkoord GALA - Gezond en Actief Leven Akkoord
11
Wat hebben we in 2025 gerealiseerd en welke activiteiten zijn daarvoor verricht? 1.1 Duurzaamheid In 2015 zijn de wijkuitvoeringsplannen voor Vogelbuurt en Brienenshof gepresenteerd. Ook in andere dorpen is samen met inwoners, corporaties en bedrijven een proces opgestart om energie te besparen en alternatieven voor aardgas te verkennen. De voorwaarden voor de lokale aanpak isolatie zijn verruimd, waardoor meer inwoners gebruik kunnen maken van ondersteuning. In Herveld, Andelst en Zetten is de waarde van een energiegemeenschap onderzocht. Om richting te geven aan de lange termijn is de Lokale Energiestrategie (LES) en blauwdruk warmteprogramma opgesteld. De gemeente heeft tijdelijk de rol van penvoerder vervult voor het project Powerhub Elst. Eind 2025 is een energiecoöperatie opgericht. Na een EU-aanbesteding is gestart met de uitvoering van ecologisch onderzoek voor het Soorten Managementplan (SMP). We zijn gestart met de uitwerking van de principes van water en bodem sturend en hebben de ambitieverklaring klimaatbestendig bouwen ondertekend. In verschillende projecten zijn extra maatregelen genomen voor klimaatadaptatie, door de inzet van het klimaatmeekoppelbudget. Het integraal actieplan hitte is opgesteld, samen met lokale stakeholders en vanuit verschillende beleidsvelden.
1.2 Circulair Zoals in de programma begroting is opgenomen is het doel voor de grondstoffen om de kwaliteit van de afvalstromen te verhogen. Het begrotingsjaar 2025 heeft echter het merendeel in het teken gestaan van de transitie van de huisvuilinzameling. Tevens is er ook uitvoering geven aan het grondstoffenbeleidsplan, onder andere is de frequentie veranderd, op een aantal locaties zijn de wijkcontainers voor de inzameling van PMD vervallen. Op de milieu straten worden zakken geweerd en zijn de medewerkers getraind. De gezamenlijke verkenning naar het realiseren van een circulair ambachtscentrum met de gemeente Lingewaard is door bovenstaande werkzaamheden nog niet verder vormgegeven. De gemeente Lingewaard is tevens begonnen aan de transitie van de huisvuilinzameling waardoor dit geen prioritering heeft. 1.3 Sport en gezondheid Met de activiteiten van onze uitvoeringspartner Overbetuwe Beweegt hebben we gewerkt aan het bevorderen van een actieve en gezonde leefstijl onder onze inwoners, het toegankelijk maken van sporten en bewegen en het ondersteunen van onze sportverenigingen. Succesvolle interventies als de sportbox voor basisscholen, het sportkennismakings-programma Sjors Sportief en de lokaal ontwikkelde leefstijlwerkboeken zijn hierbij voortgezet.
Daarnaast is een actieve bijdrage geleverd aan sportevenementen, zoals de HeteRun, en zijn tijdens de Week van de Gezonde Jeugd en Nationale Sportweek een breed scala aan sport- en beweegactiviteiten georganiseerd. Onder het Sportakkoord II is gewerkt aan het vergoten van het bereik, het creëren van een gezonde sportomgeving, het optimaliseren van verenigingsondersteuning en een sociaal veilig sportklimaat. Met het uitvoeringsbudget werden in 2025 28 lokale initiatieven op deze thema’s ondersteund
12
Aan de hand van een inventarisatie per kern zijn kansen voor sportieve ingrepen in de openbare ruimte in beeld gebracht. Uitgangspunt hierbij is dat we aansluiten bij wensen, behoeften en initiatieven van inwoners en sport- en beweegaanbieders. Dit heeft geleid tot de Uitvoeringsagenda sportieve ingrepen in de openbare ruimte, waarin projecten zijn opgenomen die direct voortkomen uit bewonersinitiatieven, behoeften van verenigingen of dorpsagenda’s. De uitvoeringsagenda is op 11 november 2025 vastgesteld. Onder het speelbeleid is de omvorming van de 14 speelplekken in Herveld-Andelst afgerond. In Oosterhout en Zetten zijn volgens planning participatietrajecten met inwoners uitgevoerd om de speelplekken te gaan omvormen in 2026. In augustus is in het kader van de nieuwbouw van de Wanmolen in Zetten gestart met de sloop. Door een beperkte beschikbaarheid van personeel heeft de realisatie van een nieuw zwembad in Zetten vertraging opgelopen. Om het proces voor de ontwerp- en realisatiefase opnieuw in te richten is in Q4 gewerkt aan een nieuw projectvoorstel. De bruikleenovereenkomst met de huidige exploitant van het zwembad in Zetten is verlengd. De start van de realisatie van het MFSC in Elst, die gepland stond voor juli 2024, is voor onbepaalde tijd opgeschort in afwachting van behandeling van de beroepszaak bij de Raad van State.
Aan de hand van een quick scan naar mogelijke locaties voor de verplaatsing van tennisvereniging ETV de Helster heeft de raad op 20 mei 2025 vier voorkeurslocaties aangewezen. In navolging daarop is naar deze vier locaties een volwaardig locatieonderzoek in uitvoering. In 2025 is gewerkt aan nadere uitwerking van de verplaatsing van de Heterense tennisvereniging naar sportpark Bretagne. Dit heeft geleid tot een voorstel dat begin 2026 ter besluitvorming aan de raad voorligt. Naast de vernieuwing van De Kruisakkers is gebleken dat ook de twee scholen op het terrein rondom De Kruisakkers aan vervanging toe zijn. Er is in 2025 daarom een stedenbouwkundige verkenning uitgevoerd, waarin de vernieuwing van De Kruisakkers is bekeken als onderdeel van bredere gebiedsontwikkeling. De uitkomst is op 30 september met de raad gedeeld. In een projectopdracht is gewerkt aan nadere uitwerking. 1.4 Publieke gezondheid We hebben uitvoering gegeven aan de Visie op Gezondheid 2024-2027 en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We streven naar een gezonde generatie in 2040. Hierbij zetten we in op preventie, versterken van de verbindingen van sociaal domein met zorg en welzijn en gezondheidsbevordering.
De GALA-onderwerpen zijn: terugdringen gezondheidsachterstanden, gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten, het versterken van de sociale basis, een gezonde leefstijl, vitaal ouder worden en versterking mentale weerbaarheid en mentale gezondheid.
13
Wat heeft het programma Duurzame en gezonde samenleving gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie
Actuele Begroting 2025
Realisatie 2025
Saldo 2025
Lasten
463
462
1
Baten
-280
-282
2
Totaal 5.1 Sportbeleid en activering
183
180
3
Lasten
3.433
3.724
-291
Baten
-1.239
-1.314
75
Totaal 5.2 Sportaccommodaties
2.194
2.410
-216
Lasten
2.493
2.418
76
Baten
-238
-210
-28
Totaal 7.1 Volksgezondheid
2.255
2.208
48
5.1 Sportbeleid en activering
5.2 Sportaccommodaties
7.1 Volksgezondheid
7.2 Riolering Lasten
3.140
2.844
296
Baten
-4.849
-4.464
-385
Totaal 7.2 Riolering
-1.709
-1.620
-89
7.3 Afval Lasten
6.128
5.914
214
Baten
-8.005
-8.088
83
Totaal 7.3 Afval
-1.877
-2.174
297
7.4 Milieubeheer Lasten
4.900
3.715
1.184
Baten
-2.526
-1.562
-965
Totaal 7.4 Milieubeheer
2.373
2.154
220
7.5 Begraafplaatsen en crematoria Lasten
140
136
4
Baten
-104
-165
61
36
-29
65
3.456
3.128
327
Totaal 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Gerealiseerd resultaat
Nadere toelichting van taakvelden met afwijkingen groter dan € 100.000. 5.2 Sportaccommodaties
Voordelen
- De totale exploitatielasten van alle sportaccommodaties zijn uiteindelijk ca. € 290.000 hoger dan begroot. Dit komt hoofdzakelijk door de aankoop en implementatie van een nieuw kassa- en softwaresysteem voor Sportcentrum De Helster (€ 110.000). Omdat het oude systeem heel vaak storing had en het nieuwe systeem kan worden meegenomen naar het nieuwe MFSC Elst, is niet langer gewacht met de vervanging. Daarnaast moest meer noodzakelijk onderhoud worden uitgevoerd om De Helster draaiende te houden en zijn de schoonmaakkosten wat hoger uitgevallen dan begroot. Door enkele dagenlange sluitingen vanwege storingen/ extra onderhoud kwamen ook de inkomsten lager uit dan was begroot.
14
Nadelen I/S 290
I
- Het budget voor sportieve ingrepen in de openbare ruimte is in 2025 niet volledig benut omdat enkele projecten pas in 2026 zullen worden gerealiseerd zoals fysieke aanpassingen ter verbetering van de toegang van sportplekken in de openbare ruimte.
53
I
Saldo diverse overige voor- en nadelen
21
I
Totaal
74
7.3 Afval
290
Voordelen
Nadelen I/S
- Bij het vaststellen van het Grondstoffenbeleidsplan is budget beschikbaar gesteld voor het verwijderen van containers en het trainen van de medewerkers van de milieustraat. Dit traject loop door in 2026 waardoor er voor de resterende middelen een overhevelingsverzoek is ingediend.
125
I
- Hogere inkomsten oud papier en verpakkingsafval
114
I
- Lagere inzamel- en verwerkingskosten
73
I
- Lagere opbrengsten
58
Saldo diverse overige voor- en nadelen
43
Totaal
355
7.4 Milieubeheer
I I
58
Voordelen
Nadelen I/S
- De eenmalige middelen uit de meicirculaire 2022 voor de uitvoering van het Klimaatakkoord zijn nog niet volledig besteed in 2025. In 2025 ontstaat er een voordeel op dit taakveld, echter valt dit voordeel weg tegen een lagere onttrekking aan de algemene reserve op taakveld "mutatie reserves".
130
I
- De eenmalig beschikbare middelen voor warmtetransitie uit het programmaplan duurzaamheid zijn in 2025 niet besteed. In 2025 ontstaat er een voordeel op dit taakveld, echter valt dit voordeel weg tegen een lagere onttrekking aan de algemene reserve op taakveld "mutatie reserves".
202
I
- Door de fusie per 1 januari 2026 van de ODRA met de ODRN tot de ODGM en de daarbij behorende extra werkzaamheden heeft er geen afrekening over 2025 plaatsgevonden van het betaalde voorschot. Op basis van ervaringen in voorgaande jaren wordt een positieve afrekening verwacht en dus zal deze overschrijding (deels) worden gecompenseerd in boekjaar 2026.
64
I
- Nakomende juridische kosten naar aanleiding van de spoedeisende bestuursdwang bij de grote asbestbrand in Heteren.
16
I
Saldo diverse overige voor- en nadelen
32
I
332
Totaal
112
Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) - Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM) - Groene Metropool Regio (GMR)
15
Beleidsindicatoren Indicator * % Niet-sporters
Omvang huishoudelijk restafval: kg per inwoner % Hernieuwbare elektriciteit
2021 2022 2023 2024 2025 - 42,3
77
69
- 44,2
68
69
16,2 23,1 42,9
-
NL (meest Bron actuele)
-
42,5 Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD'en, CBS en RIVM
-
148 CBS - Statistiek Huishoudelijk Afval 32,5 CBS - Berekening
*Gebaseerd op de actuele gegevens van waarstaatjegemeente.nl mei 2026, ontbrekende gegevens zijn niet beschikbaar
16
PROGRAMMA 2. LEEFBARE EN BEREIKBARE SAMENLEVING Toelichting Een leefbare samenleving betekent: passende en betaalbare huisvesting, goede voorzieningen en een duurzame en leefomgeving. We verhogen de objectieve en subjectieve veiligheid voor álle inwoners, ondernemers, bezoekers en organisaties van gemeente Overbetuwe om op die manier de kwaliteit van de leef-, woon- en werkomgeving te verbeteren. Overbetuwe ontwikkelt door als een onderscheidende, krachtige gemeente met een aangenaam woon-, leef- en vestigingsklimaat. We werken integraal en zetten in op het verbinden van mensen, bedrijven, netwerken, beleidsvelden én op identiteit en beleving. Ook de nieuwe Omgevingswet (die per 1-1-2024 is ingegaan) heeft als essentie om in de fysieke leefomgeving tot een integrale visie en planontwikkeling te komen. Via zes samenhangende bouwstenen in de fysieke leefomgeving (wonen, mobiliteit, economie, veiligheid, openbare ruimte en recreatie en toerisme) werken we daaraan.
Beleidsnota's Lokaal: Omgevingsvisie Overbetuwe 2040 (2019) Koersdocument Actualisatie Omgevingsvisie (2025) Programma Economie 2025-2026 (2025) Aanpak uitbreiding bedrijventerreinen gemeente Overbetuwe 2040 (2025) Betuwe in verbinding: een dijk van een landschap, Nota toerisme & recreatie Lingewaard & Overbetuwe 2023 – 2028 Kerkenvisie (2023) Woonagenda Overbetuwe 2025 (2021) Woondeal 2.1 (addendum 2025) Visie Wonen, welzijn en zorg 2030 Overbetuwe ‘Samen zorgen voor morgen’ (2024) Cultuurvisie 2026-2035 "Samen sterker: Cultuur als verbinder in onze gemeente (2025) Beleidskader en uitvoeringsbeleid evenementenbeleid gemeente Overbetuwe (2025) Nota ambulante handel (2018) Beleidsregel reclame (2021) Afwegingskader grootschalige short- en midstay huisvesting arbeidsmigranten (2021) Water en Rioleringsprogramma (WRP) 2025 -2029 (2024) Lokale adaptatie strategie (LAS) (2024) Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (2021) Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) (2023) Integraal Veiligheidsplan 2024 – 2027 + Uitvoeringsprogramma integraal veiligheidsplan 2025-2026 Visie Sociaal Domein Overbetuwe 2040 ‘Een sterke sociale basis voor iedereen’ Programma Mobiliteit gemeente Overbetuwe (2025) Nota Parkeernormen gemeente Overbetuwe (2025) Nota Grondbeleid (2024).
Programma kostenverhaal en financiële bijdragen (2023) Welstandsnota (2016) Monumentenlijst (2014) Nota toeristisch- recreatieve, en lokale objectverwijzing gemeente Overbetuwe (2019) Landschapsontwikkelingsplan (2010) Functieveranderingsbeleid buitengebied (2008) Nota kampeerbeleid (2008) VTH-beleid 2024-2028 (2024) Regionaal: Verstedelijkingsstrategie regio Arnhem Nijmegen en Foodvalley (2021) Woondeal 2.0 (2025) Regioarrangement ‘Meer landschap, meer stad’ (2023) Regionaal Programma Werklocaties Groene Metropoolregio 2025-2028 (2025) Vervlochten Regio, Groenblauw raamwerk Metropoolregio Arnhem – Nijmegen (2022) 17
Regionaal Programma Mobiliteit (2025) Meerjarenbeleidsplan Politie Oost-Nederland 2019-2022 Veiligheidsstrategie 2019-2022 Oost-Nederland Meerjarenteamplan 2019-2022 Basisteam Rivierenland West
Wat hebben we in 2025 gerealiseerd en welke activiteiten zijn daarvoor verricht? 2.1 Wonen In 2025 werkten we aan verschillende nieuwbouwprojecten die ervoor moeten zorgen dat de woningbehoefte tot 2030 ingevuld kan worden. Dit heeft tot resultaat gehad dat in 2025 diverse plannen in procedure gebracht zijn en circa 145 nieuwe woningen werden opgeleverd. Er is gewerkt aan projecten beoogd voor specifieke doelgroepen, zoals de woonwagenbewoners en short-stay huisvesting voor arbeidsmigranten. We hebben ingezet op het beter benutten van de huidige woningvoorraad. Zo bereidden we met Vivare de hoekwoningaanpak voor die leidde tot plaatsing van drie nieuwe wooneenheden naast een bestaande hoekwoning. In samenwerking met Woonstichting Valburg leverde een pilot met woningdelen divers extra woonaanbod op. In de prestatieafspraken die we eind 2025 maakten met de corporaties en huurdersorganisaties over het thema voldoende woningen, hebben we hierover vervolgafspraken vastgelegd. Om meer mogelijkheden te creëren voor het toevoegen van extra woonruimte, stelden we in 2025 ook een beleidsregel vast voor tijdelijke bewoning op eigen erf. Eind 2025 evalueerden we de Woonagenda 2025, zodat we in 2026 aan de slag kunnen met het ontwikkelen van een verplicht programma Wonen onder de Omgevingswet. Ook voerden we een evaluatie uit van het meldpunt huurders en evalueerden we de SVn-producten.
We actualiseerden de verordening voor de Toekomstbestendig Wonen lening om weer aanspraak te kunnen maken op de cofinanciering van de Provincie Gelderland. Daarnaast hebben we ingezet op financiële stimulans voor projecten: de inzet van subsidies (o.a. RHA en Startbouwimpuls). Vanaf 2025 kunnen we aanspraak maken op de Realisatiestimulans voor betaalbare woningen. In 2026 zorgen we voor verdere implementatie en continueren we de zoektocht naar de aanvullende instrumenten om voldoende betaalbare woningen te realiseren en te behouden. 2.2 Mobiliteit In 2025 is het Programma Mobiliteit (voorheen het Gemeentelijk Mobiliteitsplan Overbetuwe) vastgesteld. Hierin zijn de ambities, doelen en een uitvoeringsagenda opgenomen. Daarnaast is de Nota Parkeernormen geactualiseerd op basis van de kaders uit het programma. Het mobiliteitsplan voor Oosterhout is in het eerste kwartaal vastgesteld. Het plan voor Driel is in 2025 afgerond en wordt in het eerste kwartaal van 2026 ter vaststelling aan het college aangeboden. De projecten Herinrichting Peperstraat en Mozartstraat zijn gereed. De Zeegstraat is deels gerealiseerd; afronding van dit project staat gepland in het tweede kwartaal van 2026.
Daarnaast is gestart met de voorbereiding van de project Fietsverbinding Boven-Linge, op basis van het rapport Gebiedsontwikkeling Boven-Linge Voor het project Knoop 38 is in 2025 een vaststellingsovereenkomst met de provincie gesloten ter beëindiging van het planologisch proces Provinciaal Inpassingsplan Rail Terminal Gelderland. Samen met de gemeente Nijmegen is verder gewerkt aan het ontwerp en een samenwerkingsovereenkomst voor het vervolgproces. In het eerste kwartaal van 2026 wordt een subsidieaanvraag bij de provincie ingediend op basis van de eerder vastgestelde vaststellingsovereenkomst.
18
Voor de realisatie van het VeluweWaalpad is in 2025 een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de betrokken partijen. Hierin zijn afspraken vastgelegd over de kwaliteitseisen van het tracé, financiële bijdragen en het vervolgproces. Voor het project Stationsomgeving Zetten-Andelst is het ontwerp verder uitgewerkt en heeft een participatieproces plaatsgevonden. De uitvoering staat gepland voor eind 2026. Daarnaast is voor de toekomstige ontsluitingsstructuur op basis van de notitie 'Ontwikkelstrategie toekomstperspectief ontsluiting Zetten' een aanvraag gedaan voor een financiële bijdrage bij het Rijk. Deze aanvraag is inmiddels gehonoreerd en het project wordt in 2026 verder uitgewerkt. 2.3 Economie In het Programma Economie zijn 5 programmalijnen uitgewerkt: 1. Voldoende bedrijfsruimte voor het lokale MKB op de Overbetuwse bedrijventerreinen 2. Duurzaamheidsopgave voor het bedrijfsleven 3. Hoog kwaliteitsniveau van toekomstbestendige bedrijventerreinen 4. Sterke en professionele georganiseerde centrumgebieden 5. Duurzaam en toekomstbestendig agrarisch ondernemerschap. Naast deze programmalijnen wordt ingezet op ondernemersdienstverlening en regionale samenwerking.
Een aantal van de resultaten uit 2025: − Diverse bedrijfsbezoeken van wethouder EZ, college en raadCollectieve samenwerkingen op de bedrijventerreinen met en tussen ondernemers op het gebied van energie − Regionaal Programma Werklocaties 2025-2028 − Voorbereidingsbesluit kleinschalige bedrijfsunits op bedrijventerreinen om ruimte voor het midden MKB te borgenAanpak uitbreiding bedrijventerreinen tot 2040Plan uitbreiding MermZuid ingediend in het kader van het RPW − Gezamenlijke agenda centrum Elst met Stichting Centrummanagement Elst − Participatie met agrarische sector over functieveranderingsbeleid − Vervolgbijeenkomst Boeren en tuinders aan het woord 2.4 Veiligheid In 2025 hebben wij uitvoering gegeven aan het Integraal Veiligheidsplan 2024 - 2027. Door langdurige ziekte, personele wisselingen binnen het cluster Integrale Veiligheid, zijn niet alle geplande activiteiten uitgevoerd en is prioriteit gegeven aan de meest urgente veiligheidsopgaven. Via verkeerscampagnes en bijeenkomsten digitale weerbaarheid senioren en LVB is invulling gegeven aan de prioriteiten verkeersveiligheid en digitale weerbaarheid. Voor de prioriteit 'aanpak ondermijnende criminaliteit inclusief mensenhandel' is gestart met het opbouwen van een nieuwe basis. 2.5 Openbare ruimte De bomenlijst is geactualiseerd met een subsidieregeling voor de instandhouding voor monumentale bomen.
Deze worden begin 2026 aan het college voorgelegd. Boomeigenaren hebben daarna de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen om al of niet hun boom op de lijst te plaatsen. Voor het Middengebied van de Groene Metropoolregio (buitengebied Overbetuwe en Lingewaard) is een realisatieplan in ontwikkeling. Voor de dijkversteking van Nederijn (Heteren-Arnhem) is de verkenningsfase afgerond medio 2027. Daarna volgt de planuitwerkingsfase.
19
2.6 Recreatie en toerisme Het Regionaal Wandelnetwerk Arnhem Nijmegen is in maart 2025 feestelijk geopend op kasteel Wijchen. Bestaande Overbetuwe Rondjes zijn opgenomen als gemarkeerde routes. Via genummerde keuzepunten en de OP PAD-app is daarnaast een eigen route te maken. 13 startpanelen de kernen van Overbetuwe geven lokale en praktische informatie. Luisterverhalen zorgen voor extra beleving via een QR-code op enkele keuzepunten. Eind 2025 is de aanbesteding gepubliceerd van de opdracht voor gezamenlijk beheer en onderhoud van de bewegwijzering. Het omvormen van het routebureau is opgestart. Het beleid voor verblijf-accommodaties is in 2025 niet als separaat beleid geactualiseerd. Voor een integrale afweging van ruimte en functie wordt dit thema opgenomen in het programma voor ruimtelijke kwaliteit. Eind 2025 zijn de aangiften 2025 verstuurd voor de toeristenbelasting. Het tarief voor 2026 is alleen verhoogd met de inflatiecorrectie, zoals medio 2025 besproken met enkele betrokkenen. Wat heeft het programma Leefbare en bereikbare samenleving gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie
Actuele Begroting 2025
Realisatie 2025
Saldo 2025
Lasten
3.770
3.758
11
Baten
0
-5
5
3.770
3.754
16
Lasten
1.394
1.321
72
Baten
-129
-115
-14
Totaal 1.2 Openbare orde en Veiligheid
1.265
1.206
58
Lasten
7.326
7.371
-46
Baten
-26
-61
35
7.300
7.311
-11
Lasten
201
276
-75
Totaal 2.2 Parkeren
201
276
-75
Lasten
103
96
8
Totaal 2.5 Openbaar vervoer
103
96
8
Lasten
454
453
1
Totaal 3.1 Economische ontwikkeling
454
453
1
1.1 Crisisbeheersing en Brandweer
Totaal 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer 1.2 Openbare orde en Veiligheid
2.1 Verkeer en Vervoer
Totaal 2.1 Verkeer en Vervoer 2.2 Parkeren
2.5 Openbaar vervoer
3.1 Economische ontwikkeling
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur Lasten
98
129
-30
Baten
-116
-496
380
Totaal 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
-18
-367
350
20
Exploitatie
Actuele Begroting 2025
Realisatie 2025
Saldo 2025
3.3 Bedrijfsloket- en regelingen Lasten
292
305
-13
Baten
-250
-276
26
42
29
13
Lasten
0
11
-11
Baten
-136
-98
-38
Totaal 3.4 Economische promotie
-136
-86
-49
6.178
5.727
450
Totaal 3.3 Bedrijfsloket- en regelingen 3.4 Economische promotie
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recr. Lasten Baten
-207
-230
23
Totaal 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recr.
5.970
5.497
473
8.1 Ruimtelijke Ordening Lasten
815
783
32
Baten
-76
-110
34
Totaal 8.1 Ruimtelijke Ordening
739
673
66
8.2 Grondexpl. (niet bedrijventerreinen) Lasten
458
657
-199
Baten
-866
-1.298
432
Totaal 8.2 Grondexpl. (niet bedrijventerreinen)
-408
-641
234
8.3 Wonen en bouwen Lasten
2.215
2.049
166
Baten
-1.891
-2.577
685
Totaal 8.3 Wonen en bouwen Gerealiseerd resultaat
324
-527
851
19.606
17.672
1.934
Toelichting op afwijkingen groter dan € 100.000. 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
Voordelen Nadelen I/S
- Bij het actualiseren van de exploitatieopzetten per 1 januari 2026 zijn de verwachte resultaten van de bedrijvencomplexen De Merm Oost (€ 245.000) en Spoorallee (€ 185.000) minder negatief als gevolg van herprogrammering (kleinere kavels met een hogere verkoopprijs die de extra CT-kosten ruimschoots overtreffen. Dit leidt tot vrijval uit de voorziening verliesgevende complexen. Hier tegenover staat wel een aanvullende storting in deze voorziening omdat het verwachte resultaat van Elst Centraal Oost (€ 26.000) wat meer negatief is als gevolg van kostenstijgingen.
404
I
- Ten opzichte van de begroting zijn er minder uren besteed aan de woningbouwcomplexen. De loon- en overheadkosten werden derhalve niet gedekt door de betreffende grondexploitaties.
50
I
Saldi diverse overige voor- en nadelen
4
I
404
Totaal
21
54
5.7 Openbaar groen & (openlucht) recreatie
Voordelen Nadelen I/S
- De actualisatie van het Integraal KwaliteitsPlan - Openbare Ruimte (IKPOR) is uitgesteld, omdat de beheerplannen nog niet zijn vastgesteld. Dit heeft geleid tot een voordeel. De planning is nu om het IKP-OR te actualiseren na de zomervakantie van 2026 als de beheerplannen zijn vastgesteld.
350
I
- De realisatie van de ambities uit het IKP-OR voor Herveld-Andelst zijn later in uitvoering gegaan en worden daardoor pas in maart 2026 afgerond. Het in 2025 daarvoor beschikbare budget is daarom niet volledig besteed. Dit is echter geen budgettair voordeel omdat hier een lagere onttrekking uit de bestemmingsreserve overhevelingen tegenover staat op het taakveld "mutaties reserves".
132
I
Saldi diverse overige voor- en nadelen.
9 482
Totaal 8.2 Grondexploitatie (excl. bedrijventerreinen)
I
9
Voordelen Nadelen I/S
- Vrijval van de voorziening voor De Biezenkamp in Driel naar aanleiding van de actualisatie van de exploitatieopzetten per 1 januari 2025.
674
- Ten opzichte van de begroting zijn er minder uren besteed aan de woningbouwcomplexen. De loon- en overheadkosten werden derhalve niet gedekt door de betreffende grondexploitaties. - Niet geraamde ontvangen bijdragen voor het fonds bovenwijkse voorzieningen vanuit de projecten De Pas Zuid, Rijksweg-Noord 16 en Veldzicht. Dit betreft echter geen budgettair voordeel omdat het bedrag via het taakveld 0.10 mutaties reserves is doorgestort in de bestemmingsreserve bovenwijkse voorzieningen.
I 503
262
I
I
- Hogere dan geraamde storting in de voorziening faciliterende projecten.
114
I
- Aanvullende storting in de voorziening verliesgevende complexen voor het complex Elst Centraal West naar aanleiding van de actualisatie van de exploitatieopzetten per 1 januari 2026.
25
I
Saldo diverse overige voor- en nadelen
60
I
Zie de paragraaf grondbeleid voor een uitbreidere toelichting. 936
Totaal 8.3 Wonen en bouwen
702
Voordelen Nadelen I/S
- Door het Rijk is in 2025 een Realisatiestimulans voor gemeenten in het leven geroepen. Deze regeling die loopt tot en met 2030 (start bouw 2029) betreft een stimulans van € 7.000 per betaalbare woning (sociale huur, middenhuur, koop tot € 405.000) waarmee gestart wordt met de bouw. In 2025 ging het om 83 woningen. Via de bestemming van het resultaat 2025 wordt voorgesteld om dit bedrag te storten in een nieuwe bestemmingsreserve.
22
581
I
- Bij de 2e Bestuursrapportage 2025 is de raming voor de opbrengsten leges omgevingsvergunningen met € 400.000 verhoogd. Door onverwacht meer aanvragen in de laatste maanden van 2024, waaronder enkele middelgrote, zijn de werkelijke opbrengsten uiteindelijk nog hoger uitgevallen.
207
l
- Onderbesteding van het budget voor invoering van de Omgevingswet. Aangezien deze uitgaven gedekt worden uit de algemene reserve, wordt dit voordeel gecompenseerd door een lagere onttrekking aan deze reserve op het taakveld "mutaties reserves".
175
I
58
I
- Nadelig exploitatiesaldo uit verhuur van uitgekochte woningen onder hoogspanningskabels.
19
I
- Geringe overschrijding op het budget voor handhaving inclusief bezwaar en beroep.
12
I
Saldo diverse overige voor- en nadelen
23
I
- Lagere dan geraamde ontvangen creditrente van Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (Svn) inzake nog niet uitgezette middelen voor startersleningen ed.
963
Totaal
112
Beleidsindicatoren Indicator *
2021 2022 2023 2024 2025
NL (meest Bron actuele)
Winkeldiefstal: aantal per 1.000 inwoners
0,8
1,1
1,2
1,0
1,0
2,2 CBS - Criminaliteit CBS - Diefstallen
Diefstal uit woning: aantal per 1.000 inwoners
1,2
0,7
0,7
1,1
0,8
1,2 CBS - Criminaliteit CBS - Diefstallen
Misdrijven: aantal per 1.000 inwoners
3,4
2,5
3,2
3,8
3,6
4,3 CBS - Criminaliteit CBS - Diefstallen
Vernielingen: aantal per 1.000 inwoners
3,5
4,4
4,8
4,0
3,7
5,7 CBS - Criminaliteit CBS - Diefstallen
8
6
6
9
12
Banen: aantal per 1.000 inwoners 15-74 jaar 726,0 810,0 826,6 864
-
850,2 CBS Bevolkingsstatistiek/ LISA bewerking ABF Research
Vestigingen: aantal per 1.000 inwoners 15-65 jaar
160,5 168,3 173,5 186
-
191,4 LISA
% Functiemenging
52,3 54,7 55,3 56,1
-
54,5 CBS BAG/ LISA - bewerking ABF Research
Woonlasten éénpersoonshuishouden:
613
693
705 746 853
957,0 COELO, Groningen
Woonlasten meerpersoonshuishouden:
660
747
756 792 898
1.050,00 COELO, Groningen
WOZ-waarde woningen:
287
327
382 405 422
398 CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken
Nieuwbouwwoningen: aantal per 1.000 woningen
8,8
7,1
8,4
8,4 BAG - bewerking ABF Research
% Demografische druk
78,0 78,1 77,9 78,6 79,3
Verwijzingen Halt: aantal per 1.000 inwoners van 12-17 jaar
6,6
-
9 Stichting Halt
70,7 CBS - Bevolkingsstatistiek
*Gebaseerd op de actuele gegevens van waarstaatjegemeente.nl mei 2026, ontbrekende gegevens zijn niet beschikbaar
23
PROGRAMMA 3. INTERACTIE MET DE SAMENLEVING Toelichting De interactievisie ‘Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar!’ geeft richting aan ons handelen in interactie met de samenleving. Dit doen we door de behoefte van inwoners en de kracht van gemeenschappen centraal te stellen. En inwoners het vertrouwen en de mogelijkheid te geven om samen oplossingen te bedenken. Op deze manier geven we richting aan de participatiecultuur, waarbij de gemeente zich bewust is van haar eigen rol, investeert in professioneel handelen en zo een dienstbare overheid is.
Beleidsnota's Lokaal beleid: Participatiebeleid Overbetuwe (2021) Interactievisie: Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar! (2020) Interactiewijzer (2020) Principes in dienstverlening (2022)
Wat hebben we in 2025 gerealiseerd en welke activiteiten zijn daarvoor verricht? 3.1 Participatiecultuur Wij bouwden verder aan instrumenten om participatie rond onze projecten en trajecten beter vorm te geven. Het online participatieplatform www.overbetuwesamen.nl is vaker ingezet. Het participatiecanvas is omgebouwd naar een format participatieplan en -rapportage. Zowel voor onze eigen initiatieven als voor initiatieven vanuit de samenleving. Gebruik hiervan zorgt er voor dat participatieniveau, kaders en benodigde middelen vroegtijdig helder zijn. OverbetuweDoet is een instrument met een hoge waardering. Speel- en beweeginitiatieven die wij niet kunnen financieren vanuit speelbeleid verwijzen wij naar OverbetuweDoet. Draagvlak voor deze initiatieven wordt zo helder. Ook biedt het ons ambassadeurs in onze dorpen en wijken; inwoners die bereid zijn de handen uit de mouwen te steken en zich in te zetten voor hun leefomgeving. Jongeren zijn vaker actief benaderd om te participeren. Bijvoorbeeld bij speelprojecten en ook bij het door uw raad georganiseerde jongerenberaad. 3.2 Interactie met de samenleving In 2025 waren onze kerntaken ongewijzigd. We faciliteerden dorpsgesprekken en de totstandkoming van dorps/wijkagenda's. We maakten samen met dorpen/wijken afspraken en gaven ook uitvoering aan gemaakte afspraken.
De Dashboards met digitale informatie op dorpsniveau zijn gereed en te vinden via www.overbetuwe.incijfers.nl. Met deze eenvoudig ontsloten gemeentelijke informatie kunnen we krachtige kernen faciliteren om agenda's te vormen. Vanuit de dorpendeal met de provincie voor Driel werkten wij met de werkgroep uit het dorp aan de realisatie van de ontmoetingsruimte in het centrum van Driel. Ook werkten wij aan de voorbereiding van dorpendeals voor Herveld-Andelst, Zetten en Hemmen. Wij evalueerden de dorpendeal Heteren. De lessen hieruit deelden wij met uw raad en passen wij toe bij onze samenwerkingstrajecten in de dorpen.
24
3.3 Dienstbare overheid Er is in 2025 gewerkt aan een meer laagdrempelige, makkelijke en toegankelijke dienstverlening. Zo organiseerden wij trainingen Klare Taal voor onze organisatie om helder en begrijpelijk (schriftelijk) te communiceren. Ook is er opnieuw een onderzoek naar de telefonische bereikbaarheid uitgevoerd. Er is in 2025 verder gewerkt aan de uitvoering van de principes in dienstverlening. Er is nog geen dienstverleningsconcept opgesteld. Door gebrek aan capaciteit is dit en de hieraan voorafgaande inwonerpeiling nog niet uitgevoerd. Voor wat betreft de ombudspersoon spraken we af dat er geen nieuw loket of functionaris komt, maar dat een inwoner beter weet waar hij of zij terecht kan als hij of zij vastloopt of er niet uit komt met (dienstverlening van) de gemeente. Afgelopen jaar is gewerkt aan het verder optimaliseren en makkelijker maken van onze dienstverlening en de kanalen en ingangen die daarbij horen. Er is op sommige punten nog aandacht nodig voor het beter communiceren hierover.
Wat heeft het programma Interactie met de samenleving gekost? Bedragen x €1.000
Exploitatie
Actuele Begroting 2025
Realisatie 2025
Saldo 2025
0.2 Burgerzaken Lasten
1.563
1.623
-60
Baten
-986
-1.118
132
Totaal 0.2 Burgerzaken
578
505
72
Gerealiseerd resultaat
578
505
72
Toelichting op afwijkingen groter dan € 100.000. Er zijn geen taakvelden met een afwijking groter dan € 100.000.
25
PROGRAMMA 4. INCLUSIEVE EN PARTICIPATIESAMENLEVING Toelichting Een inclusieve en participatieve samenleving is een samenleving waarin iedereen meedoet. Ook in 2025 werkten we daarom aan het versterken van de sociale basis in Overbetuwe. Mogelijkheden, talenten en eigen regie van inwoners staan daarbij centraal, waarbij wij verschillen erkennen, respecteren en benutten. Zorg voor elkaar is in essentie de verantwoordelijkheid van onze inwoners zelf. De ondersteuning aan mensen die een steuntje nodig hebben, is laagdrempelig beschikbaar. Ondersteuning en hulp vindt bij voorkeur dichtbij en in het eigen netwerk plaats. Daarbij staat voorop dat iedereen die dat kan, de regie over zijn/haar eigen ondersteuningsvraag houdt. Voor het bereiken van onze ambitie van een sterke sociale basis en om onze wettelijke taken effectief, integraal en efficiënt uit te voeren, zetten we vanuit het Sociaal Team Overbetuwe (STO) in op een integrale dienstverlening aan onze inwoners. Vanuit landelijke programma’s, akkoorden en beleidsontwikkelingen die op ons afkomen, is de ontwikkeling van het STO en de sociale basis een doorlopende ontwikkelingslijn.
Beleidsnota's Lokaal: Beleidsplan sociaal domein 2020-2025 Visie sociaal domein 2040 Een stevige sociale basis voor iedereen. Plan versterken sociale basis Jeugd Beleidsplan armoedebeleid 2027-2032 Inclusieve en participatiesamenleving Alcoholpreventieplan minderjarigen 2025-2029 Regionaal/landelijk: Jeugdwet Wet Maatschappelijke Ondersteuning Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) Wet Inburgering Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 Toekomstscenario Kind en gezinsbescherming IZA - Integraal Zorgakkoord GALA - Gezond en Actief Leven Akkoord WOZO Wonen, Zorg en Ondersteuning voor Ouderen Doordecentralisatie Beschermd Wonen
Wat hebben we in 2025 gerealiseerd en welke activiteiten zijn daarvoor verricht? •
• • • • • •
Als opvolger van het beleidsplan sociaal domein 2020-2025 is eind 2025 de nieuwe visie sociaal domein Overbetuwe 2040 'een sterke sociale basis voor iedereen' vastgesteld. De visie is gericht op de transformatie in het sociaal domein, zodat inwoners die ondersteuning nodig hebben, dit ook in de toekomst kunnen blijven ontvangen. Nieuwe armoedebeleid vastgesteld Ontwikkelplan 2025-2027 - Steviger Lokaal Team Overbetuwe. Met de begroting 2026 e.v. is het Plan Maatregelen verlagen zorgvragen aangenomen. Beleidsregels Sociaal Domein 2025 gemeente Overbetuwe Verjaardagskaart met praktische informatie, tips en ondersteuning voor 18-jarigen Uitvoering gegeven aan nieuw, geactualiseerd inclusiebeleid.
26
Het beleidsplan sociaal domein 2020-2025 was gericht op het realiseren van de beleidsdoelen: − Inwoners van Overbetuwe hebben zorg voor elkaar. − Inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee. − Ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud. − Inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen (m.n. jeugd). − Inwoners zijn tevreden met hun leefomgeving. − Voorzieningen en ondersteuning zijn betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed. 4.1 WMO Huiskamers Overbetuwe. Alle dorpen van Overbetuwe hebben een huiskamer, die een of meerdere dagen per week is geopend. De rol van de coördinator van de Huiskamers van Overbetuwe hebben we bestendigd en is extern belegd bij Forte Welzijn. In 1 dorp is een huiskamer + ingericht. In Elst is in 2025 een 2e huiskamer van een kleinere omvang en met een rustiger karakter gestart. Valpreventie. Er zijn in diverse kernen valpreventietrainingen aangeboden. Senioren hebben deze goed kunnen vinden en met succes afgerond. Apothekers, welzijnswerkers en praktijkondersteuners van huisartsen zijn aan het netwerk toegevoegd om valrisicotesten bij ouderen af te nemen. De toeleiding naar reguliere sportaanbieders kan nog verbeterd worden. Knelpunt daarbij is de beperkte beschikbaarheid van docenten.
Omdat "Onze Huisartsen" (een coöperatie met ruim 200 aangesloten huisartsen in de regio Arnhem-Zevenaar) niet akkoord zijn gegaan om hun medewerking te verlenen aan de valrisicoanalyse voor inwoners met een hoog valrisico (een voorwaarde voor financiering), worden de huisartsen nu individueel benaderd. Op deze manier is het mogelijk valpreventietrainingen voor deze doelgroep toch mogelijk te maken. 4.2 Jeugdzorg Om de stijgende druk op en uitgaven binnen de jeugdzorg af te laten nemen zijn vanuit het gemeentelijk handelingsperspectief in 2025 meerdere lijnen uitgezet waarbij de nadruk ligt op het versterken van de sociale basis, normaliseren en preventie. Dit hebben wij uitgewerkt in de Beleidsregels Sociaal Domein 2025 gemeente Overbetuwe. Daarnaast zijn we, aansluitend bij de Hervormingsagenda jeugd, in 2025 gestart met de implementatie van het Ontwikkelplan 2025-2027 Steviger Lokaal Team Overbetuwe. Ook is in 2025 de nieuwe visie op het Sociaal Domein Overbetuwe 2040 vastgesteld. Tot slot is met de begroting 2026 e.v. het Plan Maatregelen verlagen zorgvragen aangenomen. 4.3 Schuldhulpverlening We zijn afgelopen jaar verdergegaan met de implementatie van het beleidsplan. Daarbij hebben we de vroegsignalering doorontwikkeld en hebben we stappen gezet om de schuldhulpverlening nog meer in eigen beheer te hebben.
Tenslotte is er ook een pilot geweest waarin er financiële educatie is gegeven op 3 verschillende voortgezet onderwijs scholen. 4.4 Armoedebeleid Afgelopen jaar hebben we het nieuwe armoedebeleid vastgesteld. In dit nieuwe beleidsstuk is opgenomen dat we ons gaan richten op het makkelijker aanvragen van minimaregelingen. Daarnaast willen we het bereik van de regelingen verhogen door inzet op communicatie via formele en informele netwerken.
27
4.5 Sterke sociale basis sociaal domein Vanuit landelijke programma’s, akkoorden en beleidsontwikkelingen die op ons afkomen, is de ontwikkeling van het sociaal team en de sociale basis een doorlopende ontwikkelingslijn: ook in 2025 hebben we daarom verder gewerkt aan een toekomstbestendige inrichting van de dienstverlening in het sociaal domein met een stevig lokaal team en laagdrempelige toegang tot ondersteuning aan onze inwoners. Samen met onze partners werkten we in 2025 aan het creëren van een sterke sociale basis waarin iedereen meedoet en de mogelijkheden, talenten en eigen regie van inwoners centraal staan.
Wat heeft het programma Inclusieve en participatiesamenleving gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie
Actuele Realisatie 2025 Begroting 2025
Saldo 2025
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Lasten
7.373
8.585
-1.212
Baten
-2.732
-2.572
-160
Totaal 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
4.641
6.013
-1.372
Lasten
0
0
0
Totaal 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
0
0
0
747
673
74
6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
6.21 Toegang en eerstelijnsvoorz. WMO Lasten Baten Totaal 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorz. WMO
0
-28
28
747
645
101
1.401
1.161
240
6.22 Toegang en eerstelijnsvoorz. jeugd Lasten Baten Totaal 6.22 Toegang en eerstelijnsvoorz. jeugd
0
-124
124
1.401
1.037
364
2.128
1.388
740
6.23 Toegang en eerstelijnsvz Integraal Lasten Baten
-166
-224
58
Totaal 6.23 Toegang en eerstelijnsvz Integraal
1.962
1.164
797
2.735
2.443
292
6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) Lasten Baten Totaal 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)
-65
-66
1
2.670
2.377
293
5.884
5.976
-92
6.71a Huishoudelijke hulp (WMO) Lasten Baten
-362
-367
5
Totaal 6.71a Huishoudelijke hulp (WMO)
5.522
5.609
-87
Lasten
3.356
3.507
-151
Totaal 6.71b Begeleiding (WMO)
3.356
3.507
-151
Lasten
767
791
-24
Totaal 6.71c Dagbesteding (WMO)
767
791
-24
6.71b Begeleiding (WMO)
6.71c Dagbesteding (WMO)
28
Exploitatie
Actuele Realisatie 2025 Begroting 2025
Saldo 2025
6.71d Overige maatwerk arrangementen (WMO) Lasten
216
216
0
Totaal 6.71d Overige maatwerk arrangementen (WMO)
216
216
0
Lasten
174
162
12
Totaal 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal
174
162
12
Lasten
13.088
13.108
-20
Totaal 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal
13.088
13.108
-20
Lasten
119
119
0
Totaal 6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk
119
119
0
Lasten
111
131
-20
Totaal 6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal
111
131
-20
Lasten
5.963
5.726
238
Totaal 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal
5.963
5.726
238
Lasten
562
551
11
Totaal 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk
562
551
11
Lasten
347
368
-21
Totaal 6.791 PGB WMO
347
368
-21
Lasten
565
633
-68
Totaal 6.792 PGB Jeugd
565
633
-68
Lasten
671
40
631
Baten
-478
-478
0
Totaal 6.81a Beschermd wonen (WMO)
193
-438
631
Lasten
43
43
0
Totaal 6.81b Maatsch.- en vrouwenopvang (WMO)
43
43
0
Lasten
507
533
-25
Baten
0
-19
19
507
514
-6
Lasten
120
117
2
Totaal 6.82b Jeugdreclassering
120
117
2
Lasten
23
23
0
Totaal 6.91 Coördinatie en beleid WMO
23
23
0
6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal
6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal
6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk
6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal
6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal
6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk
6.791 PGB WMO
6.792 PGB Jeugd
6.81a Beschermd wonen (WMO)
6.81b Maatsch.- en vrouwenopvang (WMO)
6.82a Jeugdbescherming
Totaal 6.82a Jeugdbescherming 6.82b Jeugdreclassering
6.91 Coördinatie en beleid WMO
29
Exploitatie
Actuele Realisatie 2025 Begroting 2025