25-06-03.02 Beleidsplan SD 2020-2025

Beleidsplan Sociaal Domein Overbetuwe 2020-2025 ‘Een sterke sociale basis in Overbetuwe’ Registratienummer 20bij10526

Steller /-manager Ambtelijk opdrachtgever (gedelegeerd) Bestuurlijke opdrachtgever

Naam Elke Haanraadts / Rob Boon / Weynand Rommens Margret Vincent Rob Engels

Versie, datum Versie 2.0, 01-09-20

Inhoudsopgave 1

Inleiding en opgave.....................................................................................................................1 1.1 1.2 1.3 1.4

Opdracht gemeenteraad ............................................................................................1 De gewenste ‘beweging’ ............................................................................................1 Onze financiële opgave..............................................................................................2 Terugblik.....................................................................................................................2

1.4.1 1.4.2 1.4.3 1.5 1.6 2

Visie en uitgangspunten Gemeente Overbetuwe.......................................................6 Onze wettelijke taken .................................................................................................7 Onze ambitie voor het sociale domein .......................................................................7 Theoretische grondslag: model van Sociale Kwaliteit en Positieve Gezondheid .......8 Onze zes doelen ........................................................................................................8 Regionale samenwerking .........................................................................................10 Gesprek met de samenleving: het volgen van ‘de beweging’ ..................................10

Ons samenwerkingsnetwerk: het Sociaal Team Overbetuwe ..................................................11 3.1 3.2 3.3

4

Hoe is dit document tot stand gekomen? ...................................................................5 Leeswijzer ..................................................................................................................5

Sociaal Domein Overbetuwe: visie, wettelijke taken, ambitie en doelen ....................................6 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

3

Overbetuwe SAMEN 2 Het beleidsplan 2017 – 2021 Sociaal Domein Overbetuwe 3 De ervaringen van de afgelopen jaren 3

Wat doet het Sociaal Team Overbetuwe?................................................................11 Integrale en deskundige toegang tot ondersteuning ................................................12 Kernwaarden ondersteuning STO............................................................................12

Onze activiteiten .......................................................................................................................13 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Inwoners van Overbetuwe hebben zorg voor elkaar................................................13 Inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee ...........................................14 Ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud .............................................15 Inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen (m.n. jeugd) ....................18 Inwoners zijn tevreden met hun leefomgeving .........................................................19 Voorzieningen en ondersteuning zijn betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed .20

5 Financieel kader basis ondersteuning, Wmo en Jeugdwet ......................................................22 6 Monitoring en prestaties: een eerste schets .............................................................................23 7 Begrippen en afkortingen..........................................................................................................27 Bijlage I. De activiteiten per doel......................................................................................................30 Bijlage II. Rollen rond inkoop / subsidierelaties en toezicht Sociaal Domein Overbetuwe ..............31 Bijlage III. De data-analyse Wmo en Jeugd samengevat ................................................................33 Bijlage IV. Uitvoeringsplan Sociaal Team Overbetuwe 2020-2021 .................................................40

1

Inleiding en opgave

Voor u ligt het beleidsplan ‘Sociale Domein Overbetuwe 2020-2025’. In dit beleidsplan beschrijven we1 de doelen en beleidsvoornemens gericht op een sterke sociale basis in Overbetuwe en een integraal aanbod van ondersteuning dat ook in de toekomst betaalbaar is. Dit beleidsplan gaat over de uitvoering van de basistaken die we als gemeente hebben vanuit de Wmo, de Jeugdwet, de Participatiewet, Schuldhulpverlening en onderwijs. Hierbij leggen we nadrukkelijk de verbinding met onze activiteiten op het gebied van kunst, cultuur en sport. We werken onze taken dan ook niet per wet of per thema uit, maar integraal, inclusief en vanuit het perspectief van de inwoner en zijn of haar omgeving. Immers, de inwoner staat centraal. Niet de ondersteuning, en niet onze beleidsvelden. Het gewone leven is de basis, waar mensen naar elkaar omkijken, waar mensen zich samen inzetten voor hun omgeving en actief zijn in hun dorp. Hierbij zetten we een belangrijke stap richting een integraal beleidsdocument dat de kaders schetst voor het gehele sociale domein. Dit beleidsplan beschrijft de kaders voor onze opgaven in het sociale domein. De uitvoering beschrijven we in verschillende uitvoeringsplannen. De vorming van het Sociaal Team Overbetuwe (STO) en een sterk netwerk van betrokken partners is een belangrijke pijler van ons beleid.

De uitwerking hiervan leggen we vast in een jaarlijks te actualiseren uitvoeringsplan. Dit uitvoeringsplan geeft inzicht in hoe we komen tot de inrichting van een stabiele netwerkorganisatie, het Sociaal Team Overbetuwe. In de bijlage vindt u het uitvoeringsplan STO voor het jaar 2020-2021. De uitvoering van de participatiewet is eerder uitwerkt in een uitvoeringsplan. Andere uitvoeringsplannen worden de komende periode uitgewerkt. 1.1 Opdracht gemeenteraad Onze visie op de interactie met de samenleving, onze financiële opgave en actuele ontwikkelingen vragen om geactualiseerd beleid. Met dit beleidsplan geven wij tevens uitvoering aan de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de sociale kernteams en naar de digitale toegankelijkheid van het sociale domein2, een aantal moties3 en een amendement. Hiermee gaf de raad het college de opdracht om uiterlijk in juli 2020 een notitie voor het vervolg op Overbetuwe SAMEN op te stellen. Tot slot voldoen we met dit beleidsplan aan de wettelijke plicht een beleidsplan vast te stellen voor de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet. 1.2 De gewenste ‘beweging’ Als gemeente voeren we (wettelijke) taken uit voor de samenleving, en de samenleving werkt zelf ook aan maatschappelijke kwesties. De afgelopen jaren hebben we als overheid veel voor onze inwoners ‘gezorgd’.

We zien echter dat inwoners steeds meer zeggenschap en eigen verantwoordelijkheid willen nemen over wat hun leven aangaat, het functioneren van de samenleving en hun eigen leefomgeving. Dit past bij onze ontwikkeling naar een samenlevingsgerichte en communicatieve overheid met een meer luisterende en faciliterende houding. Waarbij we initiatieven vanuit de samenleving omarmen en zo nodig faciliteren. De gedachte achter de decentralisaties was ondersteuning op lokaal niveau eenvoudiger, efficiënter en effectiever te organiseren. In februari 2019 heeft de raad een transformatieambitie vastgesteld. Het doel hiervan was en is om ondersteuning van inwoners in eerste 1 Dit documenten schrijven we vanuit de ’wij’-vorm. Wij zijn in eerste instantie de gemeente Overbetuwe.

Waarbij de samenwerking met partners en inwoners altijd uitgangspunt is. 2 Rekenkameronderzoek Sociaal Kernteams, november 2019 en Quickscan Digitale toegankelijkheid, September 2019,

beiden door ZorgfocuZ. 3 Dit betreft een amendement van 7 januari jl. (20am001) naar aanleiding van het rekenkamerrapport en de moties Jeugdzorg kernteams (M-17, 3/7/18), Over doen wat nodig is (M-21, 3/7/18), Budget sociaal domein (M-1, 2/7/19) en Minder uitval jeugdhulptrajecten (19mo032, 9/3/19).

instantie te voorkomen én waar deze ondersteuning toch nodig is deze nabij, toegankelijk, kwalitatief goed, integraal en betaalbaar te organiseren. We willen talentonwikkeling stimuleren en het zélf-oplossend vermogen van inwoners aanspreken of versterken en het eigen netwerk actief betrekken. Met meer eigen regie door inwoners, meer zorg voor elkaar, minder indicaties, meer ontschotting tussen budgetten, meer netwerksamenwerking en meer vertrouwen in elkaar. Hierbij investeren we in de randvoorwaarden voor een sterke sociale basis en infrastructuur, zoals mogelijkheden voor talentontwikkeling, toegankelijke voorzieningen en een prettige leefomgeving. Waarbij we beseffen dat niet alle (kwetsbare) inwoners zelf de regie kunnen voeren. We bieden dan ook altijd een vangnet als dat nodig is. Het aanjagen en realiseren van deze beweging blijft een belangrijk aandachtspunt. We hebben hier te maken met een brede, maatschappelijke verandering in cultuur en gedrag. We hebben er vertrouwen in dat we de juiste stappen gaan zetten. Bijvoorbeeld door te gaan werken met één integraal Sociaal Team Overbetuwe (STO). Samen met onze welzijnspartners zitten we aan de tekentafel van de ontwikkeling van dit STO. Zodat we gebruik maken van de expertise van onze partners, en ook de verantwoordelijkheid voor het resultaat delen.

Tot slot investeren we in training en intervisie voor alle vrijwilligers en medewerkers, zodat zij meer handvatten krijgen om gekanteld te werken. 1.3 Onze financiële opgave Iedere inwoner die ondersteuning nodig heeft, moet deze kunnen krijgen. Het is essentieel om de ondersteuning aan onze (kwetsbare) inwoners op peil te houden tegen beheersbare kosten die passen binnen onze begroting. Onze financiële opgave is fors. We hebben enerzijds te maken met een taakstelling voor het sociale domein via de Jeugdwet en de Wmo die beiden een open einde financiering kennen. En anderzijds hebben we de afgelopen jaren een groeiend tekort4. We hebben de afgelopen jaren een eerste stap gezet om de tekorten binnen het sociaal domein beheersbaar te maken. De inzet van de reserve voor de extra lasten voor het sociaal domein Overbetuwe en de rijksvergoeding die we krijgen voor de compensatie van de inzet voor jeugdvoorzieningen geeft ons de tijd om de tekorten structureel terug te dringen en de gewenste transformatie in te zetten5. We verwachten middels de activiteiten die we inzetten belangrijke stappen te zetten om financieel in control te komen. Eventuele bijstellingen ten opzichte van de begroting worden meegenomen in de reguliere planning en control cyclus. In hoofdstuk 5 schetsen we ons financiële kader voor de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet voor de komende vier jaar.

1.4 Terugblik Bij het opstellen van dit beleidsplan, blikken we allereerst terug op de afgelopen jaren. Wat is ging vooraf aan dit beleidsplan? Wat ging goed, en wat kan beter? 1.4.1 Overbetuwe SAMEN We hebben in 2019 met onze partners hard gewerkt aan het realiseren van een netwerksamenwerking vanuit een gedragen, gezamenlijke ambitie: Overbetuwe SAMEN. We kozen voor het inrichten van een coöperatie als samenwerkingsvorm – een samenwerkingscoöperatie als middel om betrokkenheid en verantwoordelijkheid voor de uitvoering bij onze belangrijkste partners te organiseren. Ter voorbereiding hierop hebben binnen de ‘Werkgroep Transformatie’ diverse bijeenkomsten plaatsgevonden, waarin met vele partners en de participatieraad in diverse themagroepen een aantal transformatiethema’s nader is uitgewerkt. Het voornemen van de ministers De Jonge en Dekker om het jeugdstelsel te hervormen (7 november 2019) heeft ons doen besluiten een aantal onderdelen van Overbetuwe SAMEN 4 Het tekort in het sociale domein in 2019 was 3,5 miljoen euro ten opzichte van de begroting, waarvan ruim 2,5

miljoen veroorzaakt door de uitvoering van de Jeugdwet. 5 Dit is besloten bij de behandeling van de begroting van 2020.

anders in te vullen. Vanwege de onzekerheid over de verantwoordelijkheid voor de uitvoering en de juridische en financiële gevolgen van de voorgestelde wetswijziging, is eind 2019 besloten het inrichten van een coöperatie on hold te zetten. Op het moment dat bekend is welke aanpassingen het Rijk in de Jeugdwet zal aanbrengen, leggen we de gemeenteraad hierover een definitief voorstel ter besluitvorming voor. Wat overeind is gebleven én blijft, is de gezamenlijke ambitie van gemeente en partners om het sociaal domein Overbetuwe te transformeren. Samen met de partners zullen we de ingezette en gewenste beweging zoals hierboven beschreven verder aanjagen en borgen. 1.4.2 Het beleidsplan 2017 – 2021 Sociaal Domein Overbetuwe Met dit geactualiseerde beleidsplan borduren we voort op het beleidsplan 2017-20216. Net als in 2017 constateren we dat de beweging op gang is gekomen, maar dat we nog niet klaar zijn. Feitelijk zijn we nooit klaar, de samenleving blijft veranderen, en wij veranderen mee. Het wezenlijk anders inrichten van onze ondersteuning is nog onvoldoende gerealiseerd. Op basis van wat we de afgelopen jaren daarin voorbereid en geleerd hebben, willen en kunnen we nu inzetten op een daadwerkelijke transformatie. Zodat we ook financieel in balans komen. Een korte terugblik op het beleidsplan 2017-2021.

- De ambitie dichtbij, bereikbaar, kwalitatief goed, integraal en betaalbaar, is nog steeds actueel. Deze ambitie was uitgangspunt bij de gesprekken die we met partners hebben gevoerd. - De transformatieambitie richtte zich op de thema’s preventie, langer thuis wonen, algemene voorzieningen en afschalen van zorg. Hierbij hebben we te weinig resultaat gehaald. - Het plan ging uit van opgavegericht werken, hier heeft de organisatie inmiddels afstand van genomen. - In de praktijk bleek het werken met 42 actiepunten, van heel verschillend niveau, niet effectief op beleidsniveau. Het is lastig focus te houden en voortgang te boeken bij zoveel meerjarige actiepunten. Daarom kiezen we nu voor uitvoeringsplannen. We hebben de 42 actiepunten kritisch doorlopen en de actuele activiteiten zijn opgenomen in dit beleidsplan. - Het plan beschreef het voornemen om jaarlijks een monitor uit te brengen met metingen op basis van kritische prestatie indicatoren (kpi’s). Dit doel is nog niet bereikt, en daarom nog steeds zeer actueel. Vanuit het beleidsplan is veel geïnvesteerd in monitoring van de geleverde inspanningen middels kwartaalrapportages. Dit laat zien dat er hard gewerkt is. Het is echter onvoldoende gelukt om het resultaat van onze inzet voor de inwoner in beeld te brengen. 1.4.3 De ervaringen van de afgelopen jaren In dit document maken we een aantal beleidskeuzes.

Deze keuzes baseren we op onze ervaringen van de afgelopen jaren, zowel procesmatig als cijfermatig. De onderbouwing van de analyse van de data is in de bijlage verder beschreven. Les 1: We moeten meer inzetten op gerichte preventie en vroegsignalering. In het hele preventieve veld is, in het bijzonder de hulpverlening aan kinderen/jeugd en hun ouders, sprake van structurele onderbezetting. Hierdoor ontstond in de 0de en 1ste lijn de ongewenste prikkel om door te verwijzen naar een maatwerkvoorziening. Het aanbod aan algemene voorzieningen was immers niet voldoende voorhanden. Dit begint met een goede gemeentelijke sociale infrastructuur voor onderlinge ontmoeting, zoals het aanbod van het verenigingsleven, ontmoetingsplekken in de wijk, in de bibliotheek, speelvoorzieningen, etc. En het leggen van verbindingen met sport, kunst en cultuur als middel om inwoners te helpen zich verder te ontwikkelen en elkaar te ontmoeten. Daarnaast kan zeker voor jongeren en kwetsbare ouderen een intensivering van de inzet op preventie en vroegsignalering onnodige verergering van problematiek voorkomen. De afgelopen jaren hebben wij als gemeente al stappen gezet om 6 Vastgesteld door de raad op 16-05-17.

meer te investeren in preventie. Dit moet echter dit verder versterkt worden om echt een goed alternatief voor 2e-lijnsvoorzieningen te kunnen bieden aan onze inwoners. Hierbij moet preventie gericht zijn op normaliseren en versterken (primaire preventie) en verergering voorkomen (secundaire preventie). Tegelijkertijd moeten we ook investeren in de samenwerking met 2elijnsvoorzieningen om de gewenste beweging te realiseren.  Conclusie: we moeten de basisinfrastructuur en de 0e en 1e lijnsvoorzieningen versterken en meer laten aansluiten bij de uitvoering van de WMO, Jeugd en Participatiewet. Daarnaast brengen we 2e-lijns deskundigheid naar voren, dit voegen we toe aan het STO. Les 2: Samenwerking met partners vraagt een gedeelde ambitie en ruimte voor de professional. De voormalige sociale kernteams werden – naast de inzet van vrijwilligers - door 4 lokale partners7 gevormd. Deze partners leverden daarnaast ook andere vormen van dienstverlening. Dit was niet efficiënt. Bijkomend aandachtspunt is dat de kernteamleden werkten op basis van kleine aanstellingen, waardoor men relatief veel tijd kwijt was aan overleg en andere overhead, en minder tijd had voor de kerntaken. Voorafgaand aan de vaststelling van het Beleidsplan Sociaal Domein 2017 – 2021 constateerden we al dat ons lokale aanbod te aanbodgericht en versnipperd was.

Dit heeft geleid tot een versnipperd opdrachtgeverschap vanuit de gemeente. Bovendien was er nog onvoldoende sprake van een gekantelde werkwijze en gaven we onvoldoende een prikkel tot innovatie of echte samenwerking tussen onze partners. De samenwerking met en tussen onze partners kan vraaggerichter, doeltreffender en doelmatiger. En meer systemisch, gericht op de inwoner én zijn/haar gezin. Door met onze partners een gezamenlijke ambitie te bepalen en te komen tot een heldere rolverdeling, ontstaat er vrijheid en ruimte voor de partners (professionals) om, in samenspraak met de inwoner, zelf de ‘hoe vraag’ te bepalen.  Conclusie: we moeten meer uitgaan van de kracht van inwoners en hun omgeving, en de professionaliteit van onze partners. Ook moeten we onze rol van opdrachtgever meer zorgvuldig, zakelijk en consequent vormgeven. Les 3: Integraal werken is onvoldoende van de grond gekomen. Met onderbrengen van de uitvoering van de Participatiewet in Elst (Ambtshuis) is de uitvoering van de drie decentralisaties in 2017 onder één dak gebracht. Hierdoor is het in theorie eenvoudiger om ondersteuningsvragen in de volle breedte te bekijken. In de praktijk bleek echter dat individuele vragen van inwoners nog veelal vanuit de verschillende wetten worden opgepakt. De cultuur van hoe we gewend waren te werken in schotten zit diepgeworteld.

Een integrale benadering vraagt ook om een andere ‘mindset’. Bovendien zijn de wettelijke kaders anders, hierdoor is de benadering van consultenten vaak ook anders. Een ondersteuningsvraag van een inwoner op het gebied van jeugd en/of Wmo kenmerkt zich vaak door een intrinsieke motivatie voor betere leefomstandigheden, terwijl die van de participatiewet veelal uit gaat van een financiële prikkel. Tot slot is ook de verbinding tussen zorg en onderwijs onvoldoende uitgewerkt.  Conclusie: we moeten meer sturen op integraal werken vanuit één gezin, één plan, één regisseur en vertrouwen in de professional. Les 4: Leren van de analyse van onze data. We hebben een data-analyse gedaan van de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo die verzameld is in de periode van 2015 tot en met 2019. In de bijlage is een samenvatting van deze analyse te vinden. Op basis van de beschreven ervaringen en de data-analyse kunnen we een aantal conclusies trekken. Deze conclusies hebben we benut bij het formuleren van onze activiteiten en (kostenbesparende) maatregelen.  Vroegsignalering. We verwachten dat vroegsignalering, gerichte inzet van ondersteuning in een vroegtijdig stadium en op eerdere leeftijd (voor het 9e levensjaar) een stapeling van steeds zwaardere zorg kan voorkomen.

Hierbij is het advies de preventie heel gericht in te zetten, gericht op het normaliseren van ondersteuningsvragen en oplossingen.  Goede screening. Goede screening in een zo vroeg mogelijk stadium van de vraag van de inwoner, helpt om de eigen mogelijkheden van inwoners meer te benutten, onnodige 7 MEE Gelderse Poort, RIBW, Forte Welzijn en Santé Partners.



   

ondersteuning te voorkomen en waar dat wel nodig is, snel de juiste ondersteuning in te zetten. Dit in gezamenlijkheid met andere verwijzers. Het principe van één gezin, één plan, één regisseur vraagt meer aandacht. - Een klein aantal gezinnen ontvangt heel veel hulp. Een meer systeemgerichte benadering van de totale hulp die naar een gezin gaat, biedt kansen. - De overgang van cliënten van de Jeugdwet naar Wmo kan de komende jaren flink oplopen. Dit vraagt om meer regie op jong-volwassenen, zodat de mogelijkheden en ondersteuningsbehoefte voor deze groep goed in beeld blijven. - Regie is tevens nodig om te kunnen sturen op afbouw van ondersteuning. Met name bij kinderen en gezinnen kan dit zeer effectief zijn. Wlz. Voor een deel van de inwoners die kostbare ondersteuning ontvangt binnen de Wmo of de Jeugdwet is vermoedelijk alternatieve inzet of Wlz indicatie mogelijk. Zoals bijvoorbeeld jeugdigen met een (licht) verstandelijk beperking met jarenlang verblijf. Dyslexie. We hebben een onvolledig beeld van de cijfers rond dyslexie, en we zien in 2019 een toename die niet goed te verklaren is. Dit vraagt nader onderzoek. Huishoudelijke hulp. We zien een sterke groei bij het gebruik van huishoudelijke hulp, dit komt door de invoering van het abonnementstarief en een gedateerd normenkader. Actualiseren van ons normenkader helpt om meer grip op de uitgaven te krijgen.

Voorkomen en afschalen van (zware) zorg. - Nader onderzoek is nodig om te toetsen of extramurale hulp leidt tot het voorkomen van en afschalen van zware zorg (verblijf). De cijfers laten dit nog niet zien. - Vroegtijdig signaleren, normaliseren en beschikkingsarm werken kan helpen bij het voorkomen van de inzet van langdurige, zware zorg. - Specialistische ondersteuning naar voren halen kan helpen om de vraag achter de vraag vroegtijdig te signaleren en diagnosticeren.

1.5 Hoe is dit document tot stand gekomen? Dit beleidsplan borduurt voort op het oude beleidsplan 2017-2021. Het goede is geactualiseerd, de lessen zijn benut. Het plan is verder geschreven op basis van verschillende informatiebronnen:  De opbrengst van de ‘Werkgroep Transformatie’ waarin in 2019 met vele partners, de participatieraad en medewerkers van de gemeente in verschillende themagroepen een aantal transformatiethema’s nader is uitgewerkt.  De brainstormsessie met de participatieraad begin 2020 over wat zij belangrijk vinden bij een nieuw beleidsplan. Het eerste concept is tevens besproken met de participatieraad.  Feedback van de Stichting Gehandicaptenplatform Overbetuwe, in het bijzonder over het thema toegankelijkheid.  Kennis, ervaringen en literatuur van o.a. de HAN en andere gemeenten.  Bij het schrijven van dit document is regelmatig getoetst en opgehaald bij onze welzijnspartners en de betrokken medewerkers van de gemeente (beleid en uitvoering). 1.6 Leeswijzer Na dit inleidende hoofdstuk gaan we in hoofdstuk 2 in op onze wettelijke taken, onze ambitie en onze doelstellingen voor het sociale domein. Hierbij lichten we toe hoe we dit beleidsplan moeten plaatsen in relatie tot onze gemeentelijke visie op de interactie met de samenleving en tot de diverse uitvoeringsplannen.

In hoofdstuk 3 geven we een toelichting over ons samenwerkingsnetwerk: het Sociaal Team Overbetuwe. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk 4 op hoofdlijnen de belangrijkste activiteiten voor de komende jaren. De wijze waarop we de resultaten gaan volgen (monitoring en prestaties) beschrijven we in hoofdstuk 5 en tot slot geven we een definitie van de belangrijkste begrippen. In de bijlagen hebben we de activiteiten per doel op een rijtje gezet, geven we een beschrijving van de wijze waarop wij onze rol rond subsidie en inkoop vormgeven, vatten we de data-analyse samen en tot slot is het uitvoeringsplan STO te vinden in de laatste bijlage.

2

Sociaal Domein Overbetuwe: visie, wettelijke taken, ambitie en doelen

We formuleren ons beleid op basis van onze visie op de interactie met de samenleving. Ons beleid is zo integraal als mogelijk, daarom hebben we voor het sociaal domein Overbetuwe één integraal, meerjarig beleidsplan voor al onze taken. We werken hierbij kennisgericht en als een continu doorlopend proces: we halen kennis en ervaringen op in de samenleving en bij de uitvoerende professionals, en borgen dit in beleid. Indien nodig stellen we ons beleid bij op basis van de ervaringen en resultaten. Vanuit ons beleid formuleren we de doelen en de wat-vraag (wat willen we bereiken, wat gaan we doen). En de wijze waarop dit uitgevoerd wordt (de hoe-vraag) beschrijven we in uitvoeringsplannen en wordt bepaald door de experts in de uitvoering. Bij de uitvoeringsplannen nemen we de behoefte en de mogelijkheden van onze inwoners mee, en organiseren we de interactie met inwoners indien wenselijk.

Visie gemeente Overbetuwe Interactie met de samenleving

Beleidsplan Sociaal Domein Overbetuwe

Uitvoeringsplan STO

Uitvoeringsplan Participatiewet

Uitvoeringsplan wet Inburgering

Uitvoeringsplan laaggeletterdheid

Uitvoeringsplan armoede

Uitvoeringsplan Preventie en handhaving alcohol

2.1 Visie en uitgangspunten Gemeente Overbetuwe De gemeente Overbetuwe heeft een visie opgesteld op wat voor overheid wij willen zijn in relatie tot onze inwoners8. In deze visie staan 8 uitgangspunten centraal die richtinggevend zijn voor onze relatie met inwoners. We maken hierbij onderscheid tussen ons streven een communicatieve en samenlevingsgerichte gemeente te zijn en ons streven een betrouwbare gemeente te zijn. Deze uitgangspunten vormen de basis voor de uitwerking in doelen. Samenlevingsgerichte en communicatieve gemeente Ons streven om een samenlevingsgerichte en communicatieve gemeente te zijn, is de basis voor onze beleidskeuzes en de wijze waarop we uitvoering geven aan onze taken. 1. Het gesprek met de samenleving is voor ons vanzelfsprekend. 2. De dorpsagenda van onze inwoners geeft richting aan ons handelen. 3. Inwoners en partners weten de gemeente te vinden; onze informatie is duidelijk. 4. We stimuleren innovatie en kijken vooruit. 8 Deze visie ligt in september 2020 voor ter besluitvorming in de gemeenteraad.

Betrouwbare gemeente Ons streven om een betrouwbare gemeente te zijn, vraagt iets van ons als opdrachtgever. We versterken daarom onze opdrachtgeversrol voor onze subsidie- en inkooprelaties zodat we deze zakelijk, zorgvuldig en consequent vormgeven. Hierbij hebben we aandacht voor toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid, lokaal en regionaal. In de bijlage hebben we de verschillende rollen uitgewerkt voor zowel de subsidie- als de inkooprelaties. 5. Het is steeds duidelijk wat onze rol is in relatie tot de samenleving. 6. Onze regelgeving gaat uit van de bedoeling. 7. Onze dienstverlening wordt door inwoners als kwalitatief goed ervaren. 8. We gaan zorgvuldig en doelgericht om met gemeenschapsgeld. 2.2 Onze wettelijke taken In voorliggend plan beschrijven we ons beleid voor de uitvoering van de volgende wettelijke taken: - Jeugdwet: geeft gemeenten de opdracht de jeugdhulp, jeugdreclassering en uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen uit te voeren dan wel hierin te voorzien. Wanneer het nodig is, treft de gemeente een individuele voorziening. - Wmo 2015: regelt dat gemeenten de maatschappelijke ondersteuning aan inwoners op een samenhangende wijze organiseren zodanig dat inwoners zo lang mogelijk in hun eigen omgeving te laten wonen.

- Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz): biedt handvatten om hulp te bieden aan mensen met (zware) geestelijke problematieken die geen vrijwillige zorg willen. - Wet publieke gezondheid (Wpg): regelt jeugd- en ouderengezondheidszorg en de organisatie van de openbare gezondheidszorg, bestrijding van infectieziektecrises en isolatie van personen/vervoermiddelen die gezondheidsgevaren kunnen opleveren. - Participatiewet: regelt dat mensen die (tijdelijk) niet in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien en geen beroep kunnen doen op een andere voorziening, bijstand kunnen krijgen, en dat mensen die een uitkering ontvangen ondersteund worden op weg naar werk of maatschappelijke participatie. - Wet gemeentelijke schulphulpverlening (Wgs): geeft gemeenten de taak om op integrale wijze inwoners met problematische schulden te ondersteunen. - Wet Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voortijdige Schoolverlaten: regelt onze taak om leerlingen een startkwalificatie te laten behalen en vroegtijdig schoolverlaten te voorkomen. Dit in samenhang met de leerplichtwet. 2.3 Onze ambitie voor het sociale domein Een sterke sociale basis9, kwaliteit van leven van onze inwoners, voldoende mogelijkheden om talenten te ontwikkelen en een leefbare en inclusieve samenleving10. Dát is onze ambitie. Zorg voor elkaar is in essentie de verantwoordelijkheid van onze inwoners zelf.

Moeders en vaders zorgen voor hun kinderen, kinderen zorgen voor hun oudere ouders, geliefden zorgen voor elkaar, buren zorgen voor hun buurtgenoten en buurtgenoten zorgen voor hun buurt. Dat is onze sociale basis. Een basis waar relaties tussen mensen het fundament zijn, vraagt om samenwerking en vakmanschap en een faciliterende en stimulerende gemeente die het gemeenschappelijk belang bewaakt. Het gewone leven en het gesprek met onze inwoners, van mens tot mens, inspireert ons. We handelen integraal vanuit de inwoner, vanuit mogelijkheden en vertrouwen.

9 Met de sociale basis bedoelen we het geheel aan informele en formele diensten, voorzieningen en relaties in de

leefomgeving van mensen. We kijken hoe de sociale basis (het collectief) bij kan dragen aan de mogelijkheden van individuen (volwassenen en jeugdigen) om te participeren op een manier die hen goed doet en waardoor zij ook van betekenis kunnen zijn voor die sociale basis. 10 Sinds 2016 geldt het VN-verdrag handicap in Nederland. Het doel van dit verdrag is dat de positie van mensen met een beperking verbetert, zodat mensen met een beperking dezelfde kansen en mogelijkheden hebben als mensen zonder beperking.

Daar waar inwoners ondersteuning nodig hebben, bieden we die. Samen met alle professionals in het welzijns- en zorgveld van Overbetuwe werken we vanuit één integraal Sociaal Team Overbetuwe. Het STO kan inwoners op allerlei manieren faciliteren, ondersteunen, de weg wijzen, een keukentafelgesprek inzetten voor vraagverheldering en een ondersteuningsplan opstellen. We zetten ons in om signalen vroegtijdig te signaleren en ondersteuning nabij, toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed te organiseren. 2.4 Theoretische grondslag: model van Sociale Kwaliteit en Positieve Gezondheid Om te borgen dat onze doelen compleet zijn en aansluiten op dat wat nodig is, hebben we ons verdiept in twee modellen: het model van Sociale Kwaliteit en het model van Positieve Gezondheid. Ten eerste het model van Sociale Kwaliteit11. Om de sociale kwaliteit en individuele levenskwaliteit te versterken, moet voldaan worden aan de voorwaarden van sociaal economische zekerheid, sociale inclusie, sociale cohesie en sociale empowerment. Het 2e model is het model voor Positieve Gezondheid. Het richt zich niet op de ziekte of het probleem, maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Het draagt bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.

De 6 dimensies van Positieve Gezondheid zijn lichaam, gevoel & gedachten, zinvol leven, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks leven. We hebben onze ambitie uitgewerkt in zes doelen. De vier voorwaarden voor sociale kwaliteit en de dimensies van Positieve Gezondheid kunnen we hieraan koppelen: 1. Inwoners van Overbetuwe hebben zorg voor elkaar: sociale cohesie. 2. Inwoners zijn vitaal en doen mee: sociale empowerment en de dimensies van Positieve Gezondheid. 3. Ondersteuning is passend en nabij: sociale en economische zekerheid. 4. Inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen: sociale empowerment. 5. Inwoners zijn tevreden over hun leefomgeving: alle voorwaarden voor sociale kwaliteit. 6. Voorzieningen zijn toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed: sociale inclusie. 2.5 Onze zes doelen Voor het sociale domein hebben we 6 resultaat gerichte hoofddoelen geformuleerd. I. Inwoners van Overbetuwe hebben zorg voor elkaar Het welzijn van inwoners is een verantwoordelijk van de samenleving. Net als het signaleren van mogelijke zorgen. Wanneer inwoners zelf of als collectief hun ondersteuning kunnen organiseren, faciliteren we. a) Inwoners van Overbetuwe (jong en oud) hoeven zich niet eenzaam te voelen, hebben een sociaal netwerk en voelen zich duurzaam verbonden met elkaar en de buurt.

b) Inwoners zetten zich vrijwillig in voor de samenleving en zijn hiertoe optimaal toegerust. c) Mantelzorgers voelen zich gewaardeerd, ondersteund en niet overbelast. II. Inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee Individuele inwoners van Overbetuwe zijn vitaal, veerkrachtig, en in staat te participeren en mee te doen in de samenleving, naar vermogen.

11 Sociale kwaliteit voor een sterke sociale basis, HAN, Lisbeth Verharen e.a., december 2019

d) Inwoners van Overbetuwe zijn veerkrachtig en in staat te participeren in de samenleving. Ook als zij kwetsbaarheden ervaren12. f) Inwoners hebben een gezonde financiële basis. g) Inwoners van Overbetuwe voelen zich veilig en dragen bij aan de veiligheid in hun omgeving. Zij komen op voor zichzelf en anderen en weten hoe zij moeten handelen wanneer zij zelf of iemand in de omgeving zich onveilig voelt. h) Inwoners zijn in staat hun leven naar eigen wens vorm te geven op het gebied van bijvoorbeeld wonen, werken of een dagbesteding. i) Inwoners voelen zich vitaal, genieten van het leven en hebben vertrouwen in hun toekomst. III. Ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud Vrijwilligers en beroepskrachten werken samen en zijn aanwezig in de leefomgeving van de inwoner: in de buurt, op school, etc. De geboden ondersteuning is laagdrempelig, passend, zoveel mogelijk indicatievrij en sluit aan op de vraag van onze inwoners. j) Ondersteuning sluit aan op de vraag, behoefte en mogelijkheden van de inwoner en draagt bij aan het versterken van de zelfredzaamheid. k) Ondersteuning wordt bij voorkeur indicatievrij, collectief en nabij de inwoner aangeboden. l) Professionals13 signaleren vroegtijdig risicofactoren, ondersteuningsbehoeften en maatschappelijke onrust bij inwoners en dragen actief bij aan passende oplossingen.

m) Ondersteuning en (vroeg)signalering draagt bij aan het voorkomen van calamiteiten, interventies, recidive en ongeplande (crisis)zorg. IV. Inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen (m.n. jeugd) Inwoners zijn in staat om hun talenten te ontwikkelen, mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen voor zichzelf en de omgeving. n) Nieuwe inwoners van Overbetuwe krijgen een goede start. o) jongeren groeien veilig, gelukkig en gezond op, ontwikkelen hun talenten en leveren naar vermogen een bijdrage. p) Inwoners worden ondersteund bij de overgang van adolecentie naar volwassenheid. q) Sport en beweegprogramma’s zijn kernwaarden bij de ontwikkeling van onze inwoners. Sportfaciliteiten zijn open en toegankelijk. r) De ontwikkeling van taal-, reken- en digitaalvaardigheden draagt bij aan zelfredzaamheid. V. Inwoners zijn tevreden met hun leefomgeving Inwoners hebben een prettige leefomgeving met voorzieningen die passen bij de behoefte. s) Er zijn voldoende passende voorzieningen nabij inwoners om zo lang als mogelijk thuis te wonen. t) Voor inwoners is een plek in de buurt beschikbaar voor ontmoeting. VI.

Voorzieningen en ondersteuning zijn betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed Informatie is duidelijk, de sociale infrastructuur is sterk, voorzieningen zijn betaalbaar en toegankelijk en betrokkenen committeren zich aan de gedeelde opgave waar het belang van onze inwoners centraal staat. 12 Denk aan laaggeletterdheid, verward gedrag, psychische en / of psychosociale kwetsbaarheid of statushouderschap. 13 Met professionals bedoelen we beroepskrachten en vrijwilligers.

u) Het aanbod aan voorzieningen is bekend, toegankelijk, vindbaar en tijdig beschikbaar voor inwoners van Overbetuwe. v) Inwoners zijn tevreden over de kwaliteit van ondersteuning en eventuele overdracht wanneer andere ondersteuning ingezet wordt (op- of afschalen). w) Partners, vrijwilligersorganisaties en bewonersinitiatieven werken optimaal samen bij de ondersteuning van inwoners / gezinnen. x) Gemeentelijke ondersteuning blijft betaalbaar, nu en in de toekomst. 2.6 Regionale samenwerking We werken op verschillende manieren samen met regiogemeenten: Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein (MGR). De gemeente Overbetuwe maakt deel uit van een regionaal samenwerkingsverband, de regio Centraal Gelderland. Dit is een samenwerking van 11 gemeenten. De MGR kent vier modules: 1. Inkoop: begin 2020 is een nieuwe aanbesteding gestart voor de maatwerkvoorzieningen en specialistische zorg Jeugd, Wmo, beschermd wonen en activerend werk. Hierbij zijn strenge kwaliteitseisen gesteld, ondersteunend aan onze transformatie- en financiële doelen. Het aantal gekwalificeerde aanbieders is teruggebracht van ruim 700 naar ongeveer 400. Ook zijn de producten vereenvoudigd, er zijn nu acht zorgvormen. De nieuwe contracten zijn ingegaan per 1-7-20. Naast de gezamenlijke inkoop, werken we ook op het gebied van beleid samen en stemmen we onderling af. 2.

Werkgeversservicepunt Midden-Gelderland (WSP): servicepunt voor werkgevers met personeelsvragen. 3. Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre (RBL): ondersteuning van leerlingen en jongeren van 5 tot 23 jaar volgens de Leerplichtwet en de RMC wetgeving 4. Werkgeverschap medewerkers sociale werkvoorziening (WgSW). Dit wordt uitgevoerd door Scalabor BV. Scalabor is een werkbedrijf dat een plek biedt voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en voor mensen met arbeidsbeperkingen. Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem-Nijmegen (BVO DRAN) Samen met 17 andere gemeenten heeft Overbetuwe het gemeentelijk doelgroepenvervoer ondergebracht in de Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio ArnhemNijmegen. AVAN voert het vraagafhankelijk Wmo-vervoer uit, het Wmo dagbestedingsvervoer en Jeugdwetvervoer en met ingang van 1 augustus 2020 ook het leerlingenvervoer. Het volledige gemeentelijk doelgroepenvervoer wordt dan uitgevoerd door AVAN. Samenwerking gemeente Lingewaard. Samen met de gemeente Lingewaard geven we invulling aan diverse subregionale beleidsdoelen. We trekken bijvoorbeeld ook samen op bij de alfabetisering en digitalisering van onze inwoners en bij de uitvoering van de wet Verplichte GGZ. 2.7 Gesprek met de samenleving: het volgen van ‘de beweging’ Het realiseren van de transformatie ofwel beweging is een complex proces.

Om te volgen of we de komende jaren de transformatie daadwerkelijk realiseren, organiseren we een jaarlijks gesprek met vertegenwoordigers van de Overbetuwse samenleving. We denken aan de participatieraad, de Stichting Gehandicaptenplatform Overbetuwe, vertegenwoordigers van bewonersoverleg organisaties, leden van de gemeenteraad, etc. We informeren en vragen hen om ons een spiegel voor te houden: doen we de goede dingen?

3

Ons samenwerkingsnetwerk: het Sociaal Team Overbetuwe

Samenwerking is de basis om onze ambitie van een sterke sociale basis te bereiken. In Overbetuwe werken professionals vanaf 1 januari 2020 vanuit één integraal Sociaal Team Overbetuwe (STO). Van vrijwilligers, (welzijns)werkers van Forte, Santé en MEE tot Wmoen jeugdconsulenten en 2e lijns-professionals. Het STO is een flexibel en multidisciplinair samenwerkingsverband dat gericht is op het faciliteren en ondersteunen van de inwoners van Overbetuwe conform onze uitgangspunten en doelen. Het STO is dan ook nabij de sociale structuren in de dorpen en wijken. Het STO richt zich op het faciliteren en stimuleren van een sterke sociale basis van en voor de inwoners van Overbetuwe. Waar het ‘normale’ de norm is. Zodat inwoners (jong en oud) zo veel als mogelijk hun talenten kunnen ontwikkelen, zelf de regie over hun leven kunnen voeren en hun mogelijkheden en die van hun netwerk kunnen benutten en voorzieningen weten te vinden. En zodat zij in eerste instantie een eigen plan opstellen, eventueel met hulp van een onafhankelijke cliëntondersteuner. Op deze wijze zet het STO zich nadrukkelijk in voor een inclusieve samenleving, waar alle inwoners mee kunnen doen en erbij horen en waar zij bijdragen aan hun eigen leefomgeving. Het STO kan inwoners op allerlei manieren faciliteren, ondersteunen, de weg wijzen, een keukentafelgesprek inzetten en een ondersteuningsplan opstellen.

Het STO zet zich in om signalen vroegtijdig te signaleren en ondersteuning nabij, toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed te organiseren. We hebben dit schematisch weergegeven in figuur 1.

Eigen mogelijkheden Sociaal netwerk Eigen plan

Cliënt ondersteuning

Sociaal Team Overbetuwe Wmo*Jeugdhulp*Participatiewet*Schuldhulpverlening Één integrale toegang

Vraag inwoner Overbetuwe

Alle vormen van ondersteuning: collectief, licht en zwaar Buurt netwerken

Figuur 1 Het Sociaal Team Overbetuwe gaat uit van een sterke sociale basis.

3.1 Wat doet het Sociaal Team Overbetuwe? Het Sociaal Team Overbetuwe is een samenwerkingsnetwerk en geeft uitvoering aan de beweging naar een sterke sociale basis. Het STO richt zich op het bevorderen van de sociale samenhang en leefbaarheid van wijken en dorpen. Het ondersteunen van vrijwilligers, informele zorg en mantelzorg. Maar ook het versterken van het oplossend vermogen van inwoners en het bieden van ondersteuning op grond van de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet. Tot slot richt het team zich op het voorkomen van en ingrijpen bij onveilige situaties (het interventieteam). Het STO bestaat uit een sterk front- en backoffice en werkt vanuit één centrale locatie. Vanuit deze vaste uitvalsbasis is het team geografisch verdeeld zodat de medewerkers altijd nabij kunnen werken. We werken lokaal waar mogelijk, regionaal waar nodig en landelijk als het moet. Onderzoek van de KPMG in opdracht van Ministerie van VWS en de VNG (november 2019) laat zien dat een lokaal team minimaal de volgende basisfuncties moet uitvoeren: 1. Oog houden voor de veilige leefomgeving van de inwoner.

2. Tijdig signaleren van de vraag door verbinding te maken met de wijk, te investeren in preventie en outreachend te werken. 3. Vindbare en toegankelijke hulp bieden en een goede screening uitvoeren. 4. Handelen met een brede blik, verhelder de vraag, biedt ondersteuning, beleg regie en houd een vinger aan de pols. 5. Verzamel inzichten, ga erover in gesprek en durf te veranderen. Het STO voert deze basisfuncties uit, en gaat verder dan dat. Het STO richt zich met nadruk op het normaliseren, collectiveren en het benutten van buurt- en dorpsnetwerken. 3.2 Integrale en deskundige toegang tot ondersteuning Het Sociaal Team Overbetuwe heeft één integrale toegang voor alle (ondersteunings)vragen van inwoners. Deze is zowel fysiek, telefonisch als digitaal bereikbaar. De medewerkers die de vragen oppakken zijn onze belangrijkste krachten. Zij hebben de brede kennis en vaardigheden voor optimale vraagverheldering zodat iedere vraag op de juiste plek terecht komt. Het perspectief van de inwoner staat hierbij altijd centraal, evenals de mogelijkheden in de directe omgeving van de inwoner. Bij ondersteuningsvragen wordt een keukentafelgesprek gepland.

Bij dit gesprek wordt breed (alle levensdomeinen) gekeken naar de vraag en naar de mogelijkheden van de inwoner, het gezin en de mogelijkheden van hulp uit de eigen omgeving, en de ondersteuningsbehoefte van bijvoorbeeld de partner of de mantelzorger. Samen met de inwoner wordt vervolgens een ondersteuningsplan opgesteld. 3.3 Kernwaarden ondersteuning STO De professionals van het Sociaal Team Overbetuwe werken volgens een aantal kernwaarden en vanuit een bepaalde houding. We zullen voortdurend investeren in training en intervisie zodat de professionals volgens onze kernwaarden kunnen werken. De ondersteuning aan onze inwoners is:  In de basis informeel en collectief: zorg voor elkaar en collectieve oplossingen gaan voor individuele ondersteuning. En lichte ondersteuning gaat áltijd voor aan specialistische ondersteuning.  Ondersteunend: het eigen plan van de inwoner is vertrekpunt, de professional is hier ondersteunend aan en laat de regie bij de inwoner.  Systemisch en één huishouden, één plan, één regisseur: er is oog voor de inwoner én zijn gezin of netwerk, we organiseren coördinatie van ondersteuning (één huishouden, één plan, één regisseur) vanuit een systeemgerichte benadering.  Menselijk: de focus ligt op wat nodig is voor het welbevinden van de inwoner.  Present: zichtbaar aanwezig en ingebed in de sociale structuur in de dorpen en wijken.

 Professioneel: deskundig, met mandaat.  Legitiem: voor iedereen toegankelijk, betaalbaar en te verantwoorden. We vinden het belangrijk dat onze professionals luisteren en coachen en niet te zeer adviseren. De volgende elementen zijn kenmerkend voor onze houding:  Vertrouwen: vertrouwen in de inwoner, in de professional en in elkaar is de basis. De regie ligt bij de inwoner zelf.  Vernieuwen: de samenleving is continu in ontwikkeling, we staan niet stil en bewegen mee.  Versterken: de ondersteuning richt zich op de inwoner zelf, we spreken hen aan op hun kracht en niet op hun zwakte. Hierbij kijken we ook de systemen rond de inwoner en de omgeving. We normaliseren en ontzorgen, en we problematiseren níet.  Verbinden: samenwerking is de basis, onze medewerkers en onze partners, zoeken de verbinding en benutten elkaars expertise.  Verplaatsen: onze expertise is altijd gericht op het faciliteren van onze inwoners.

4

Onze activiteiten

Op basis van onze ambitie en de lessen die we de afgelopen jaren geleerd hebben, formuleren we onze activiteiten. In dit beleidsplan beschrijven we de activiteiten en beleidskeuzes op hoofdlijnen. De wijze waarop we concreet uitvoering geven aan onze ambitie en doelen wordt beschreven in het uitvoeringsplan Sociaal Team Overbetuwe (bijlage) en in andere uitvoeringsplannen, zoals de participatiewet of het armoedebeleid. In dit hoofdstuk vatten we de belangrijkste activiteiten voor de komende jaren samen per ambitiethema. 4.1

Inwoners van Overbetuwe hebben zorg voor elkaar

 Dorpsprofielen en dorpsagenda’s faciliteren Zorg voor elkaar is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van inwoners zelf, waarbij we hen faciliteren indien dat nodig is. Dit doen we bijvoorbeeld door de dorpsprofielen waarmee we inzicht krijgen in de opgaven van de dorpen en wijken. Op basis van de informatie uit de dorpsprofielen kunnen inwoners een dorpsagenda maken. Een dorpsagenda is een agenda van het dorp zelf, over de toekomst van het dorp, de leefbaarheid, voorzieningen en burgerschap. Deze agenda geeft richting aan de ontwikkeling van een dorp en kan richting geven aan keuzes van de gemeente. Hieruit volgt dan ook een agenda voor de gemeente: welke voorzieningen worden gemist, welke ondersteuning is nodig, etc. Onze welzijnswerkers (van Forte Welzijn) en kernadviseurs vervullen een belangrijke rol bij het verbinden van de verschillende agenda’s en het faciliteren van inwoners.  Eenzaamheid signaleren en voorkomen Het verminderen van eenzaamheid is een verantwoordelijkheid van ons allemaal. Gemeenschapszin, je bekommeren om je buurman is uitgangspunt. Vanuit deze insteek nemen we deel aan het landelijk programma Eén tegen eenzaamheid en zetten ons in op het versterken van gemeenschapszin om eenzaamheid te signaleren en voorkomen. Onze 75+huisbezoeken leveren hier een belangrijke bijdrage aan.

 Vrijwilligersondersteuning De gemeente ondersteunt, faciliteert, verbindt en stimuleert vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. We ondersteunen, verbinden en stimuleren vrijwilligers(organisaties). Naast het verstrekken van subsidie gaan we ons vrijwilligerssteunpunt verder versterken en verbreden. Zoals het organiseren van een centraal opleidingspunt voor vrijwilligers en het bieden van lokale en kleinschalige waarderingsactiviteiten.  Mantelzorgondersteuning en -waardering We versterken Forte Mantelzorg als centraal punt voor mantelzorgers voor ondersteuning, waardering en netwerkversterking. We richten een klankbordgroep met mantelzorgers op om hun ervaringen op te halen. Extra aandacht gaat naar jonge en werkende mantelzorgers, mensen met NAH, afasie en een beperking. Tot slot zetten we in op een dementievriendelijk Overbetuwe.

4.2

Inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee

 Participatiewet: ‘Van cliënt naar kandidaat’ We geven uitvoering aan het uitvoeringsplan participatie, ‘Van cliënt naar kandidaat’ (20192020), we zorgen voor een vervolg op dit plan als onderdeel van onze integrale benadering. We richten ons hierbij op de volgende onderdelen: - Overbetuwe kent alle kandidaten en kan ze verbinden aan een integraal participatietraject dat aansluit bij de mogelijkheden en de ondersteuningsbehoefte. - Kandidaten worden gefaciliteerd in hun zelfstandigheid, ondersteund in hun eigen leefomgeving en aangesproken op hun eigen verantwoordelijkheid.  Maatwerkvoorzieningen ombuigen tot algemene voorzieningen We willen mensen minder afhankelijk maken van geïndiceerde zorg (maatwerkvoorzieningen), daartoe verbreden we ons aanbod met algemene voorzieningen waarbij ontmoeten centraal staat. Hierbij hanteren we een aantal criteria: - We hebben een inclusieve benadering en denken niet in doelgroepen. - De focus ligt op informele ondersteuning, en het opbouwen van betekenisvolle sociale netwerken. - De kwaliteit van de voorziening voor de gebruikers blijft gelijk of neemt toe. - Het aanbieden van de voorziening als algemene voorziening is kostenneutraal of levert een besparing op. We zien vooral mogelijkheden bij de Wmo, ook rekening houdend met een toenemende behoefte aan Wmo-voorzieningen.

Zo willen we delen van de dagbesteding hervormen tot een vrij toegankelijke algemene voorziening. Andere mogelijkheden zijn thuisondersteuning, hulp bij huishouden, vervoer en het omzetten van dagverpleging naar mantelzorg en respijtzorg (in afstemming met zorgverzekeraar).  Preventie en handhaving alcohol Onder de Drank- en Horecawet zijn gemeenten verplicht om een Preventie- en Handhavingsplan Alcohol op te stellen. Eind 2020 leveren wij een uitvoeringsplan voor de komende vier jaar op, dat zal worden uitgevoerd samen met onze partners vanuit onderwijs, sport, gezondheid en handhaving. Hierin beschrijven we hoe we de preventie van (problematisch) alcoholgebruik onder jongeren vormgeven en hoe we uitvoering geven aan de controle op en handhaving van de regels rondom de verkoop van alcohol. Onze focus ligt op preventie, daarom richten we ons op bewustwording en kennis over alcoholgebruik bij ouders, jongeren en professionals en het terugdringen van (zwaar) alcoholgebruik.  Middelengebruik in beeld Middelengebruik door jongeren lijkt de afgelopen jaren toegenomen te zijn in Overbetuwe. Ook lachgas is een actueel thema dat we moeten blijven volgen. We gaan ons nader verdiepen in de omvang en ernst van dit probleem, en de vraag of ons (voorlichtings)aanbod voldoende aansluit bij de behoefte van jongeren en ouders. Indien nodig stellen we een uitvoeringsplan op.

Hierbij ligt een sterke relatie met het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol.

 Alternatieve vervoersvoorzieningen / vrijwilligersvervoer We zetten ons in om zelfstandig reizen te bevorderen met hulp van een maatje en om alternatieve vervoersvoorzieningen aan te bieden zoals een buurtbus met vrijwilligers en toegankelijke bussen.  Statushouders doen mee naar vermogen We hebben en houden alle statushouders in Overbetuwe in beeld. We kennen hen daardoor goed en vinden samen een passend traject waardoor zij kunnen participeren naar vermogen, en een sociaal netwerk kunnen opbouwen. Dit naast hun verplichte inburgeringstraject. Ter voorbereiding op de overgang naar de nieuwe wet Inburgering werken we een uitvoeringsplan uit voor de komende jaren. Hierin komt de (nieuwe) regierol van de gemeente naar voren aangezien we als gemeente nu zelf weer verantwoordelijk zijn voor de inburgering. We zetten in op intensieve taaltrajecten op het niveau dat bij de inburgeraar past. We hebben oog voor gezinshereniging. En we passen we goede begeleiding toe om mensen te laten wennen aan de totaal andere gebruiken en financiële situatie. Hierbij hoort iets terug doen voor hun nieuwe leefomgeving zoals het doen van vrijwilligerswerk. Dit alles met als doel om nieuwe Nederlands zo snel mogelijk onderdeel uit te laten maken van onze maatschappij.

 Armoede: een gezonde financiële basis We geven uitvoering aan het uitvoeringsplan armoede: - De verantwoordelijkheid voor een gezonde financiële basis ligt primair bij inwoners zelf. We faciliteren en activeren inwoners die hier hulp bij nodig hebben. - We blijven voorzieningen faciliteren waar inwoners fysiek of online hun financiële hulpvragen kunnen stellen (zoals Forte Geldzaken, Sociaalraadslieden spreekuur en het werken met ervaringsdeskundigen). - We zetten ons in om schuldenproblematiek vroegtijdig te signalen zodat we mensen kunnen helpen om escalatie te voorkomen. 4.3

Ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud

Sociaal Team Overbetuwe: ons integrale samenwerkingsnetwerk Basisondersteuning is uitgangspunt, regie op complexe vragen en evaluatie na zes maanden: - Het versterken van ons samenwerkingsnetwerk heeft onze hoogste prioriteit. In het uitvoeringsplan STO is uitgewerkt hoe we dit gaan doen. Een paar elementen lichten we er hier uit: - Screening. We investeren in kwalitatief hoogwaardige screening en vraagverheldering aan de voorkant zodat we onnodige zorg voorkomen en ondersteuning gericht inzetten. - Basisondersteuning zetten we altijd in (uitzonderingen daargelaten) voordat de keuze wordt gemaakt voor specialistische ondersteuning. Na 6 maanden evalueren we de inzet. - Één gezin, één plan, één regisseur. De basis voor de ondersteuning van een gezin is het ondersteuningsplan. In essentie is de inwoner regisseur van zijn eigen hulpvraag14. Vanuit het STO bewaken we het nakomen van de afspraken in het ondersteuningsplan

14 Wanneer de inwoner niet in staat is zelf regie te voeren, dan neemt het STO de regie over.

-

(procesregie). Indien de situatie daarom vraagt vanwege complexiteit, dan organiseren we voor het gezin ook regie op de uitvoering van het ondersteuningsplan (casusregie). Beschikkingsarm werken. We stappen over op beschikkingsarm werken. Dit draagt bij aan een sterke vermindering van administratieve lasten. Praktijkondersteuner jeugd: we gaan werken met een praktijkondersteuner GGZ Jeugd (PO GGZ Jeugd), als schakel tussen de huisartsen en de Jeugdzorg, zodat de vraag naar specialistische ondersteuning bij jeugd afneemt. Wijk-GGZ’er: een wijk-GGZ’er werkt outreachend naar inwoners met complexe problematiek die zorgmijdend zijn en/of geen inzicht hebben in de eigen problematiek.

 Onafhankelijke cliëntondersteuning versterken Onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO) kan een belangrijke bijdrage leveren aan het behalen van onze doelen en het voorkomen van onnodige zware ondersteuning. Een inwoner mag altijd gebruik maken van (gratis) onafhankelijke cliëntondersteuning15. Bijvoorbeeld als hij geen netwerk heeft om op terug te vallen en/of zelf onvoldoende duidelijk kan maken wat zijn/haar hulpvraag is. De gemeente Overbetuwe is door het Ministerie van VWS aangewezen als koplopergemeente OCO in 2020 en 2021. We richten ons op de volgende resultaten: - Positionering cliëntondersteuning ten opzichte van het STO zodat de onafhankelijkheid geborgd is, en laagdrempelig aanwezig is in Overbetuwe. - Eigen plan: we maken een format zodat inwoners een eigen plan kunnen opstellen. In dit plan moet helder zijn wat de inwoner zelf kan, wat binnen zijn of haar netwerk opgepakt kan worden en/of welke vorm van professionele ondersteuning nodig is. - Informele cliëntondersteuners: we werven en trainen ervaringsdeskundigen en vrijwilligers zodat we hen in kunnen zetten als informele cliëntondersteuner. - Training: we gaan verwijzers en leden van het Sociaal Team trainen over wetgeving, onze visie en procesafspraken. Hierbij laten we een inwoner participeren waardoor de onafhankelijke cliëntondersteuning een eigen gezicht en meer kleur krijgt.

- Toeleiding naar de Wlz: we schakelen de OCO actief in wanneer ondersteuning van inwoners niet binnen de Wmo of Jeugdwet past maar binnen de Wlz, zoals jongeren zonder perspectief op verbetering of beschermd wonen.  Verbinden onderwijs, (gezondheids-)zorg en ondersteuning Veel problemen die in de samenleving gesignaleerd worden, kunnen een symptoom zijn van onderliggende vraagstukken. Bijvoorbeeld verzuim op school, overgewicht bij kinderen, depressie of verslaving. Een duurzame verandering vraagt vaak meer dan alleen het verbeteren van de leefstijl. We zien veel kansen, in het belang van de inwoner, door de samenwerking tussen verschillende domeinen te verstevigen. We maken een plan van aanpak om deze verbinding te realiseren en zetten hierbij in op de samenwerking van het STO met: - Huisartsen (reeds in gang gezet). We hebben reguliere afstemming met vertegenwoordigers van alle huisartsengroepen (hagro) in Overbetuwe en de jeugdartsen. - Gecertificeerde instellingen. We versterken onze samenwerking met de GI’s zodat we meer zicht krijgen op de verwijzingen naar zware jeugdzorg. - De zorgverzekeraar. We willen meer samen optrekken met de zorgverzekeraar. - Het netwerk van geboortezorg, investeren in ouderschap vanaf de zwangerschap.

- De 1e lijnszorg16, de kindergezondheidscoach (GO!), de partners van Overbetuwe Beweegt en Jongeren op gezond gewicht (JOGG) in het kader van overgewicht en obesitas als symptoom voor onderliggende problematiek. - Het onderwijs en de kinderopvang. Verbeteren van de lokale ondersteuningsstructuur op school en de kinderopvang in samenwerking met het STO. 15 Het gratis aanbieden van onafhankelijke cliëntondersteuning is een wettelijke taak in de Wmo. 16 Zoals huisartsen, jeugdartsen, psychologen, diëtisten e.d.

-

De jeugdgezondheidszorg (JGZ): we versterken de samenwerking met de JGZ zodat de JGZ voor gezinnen waar zorgen over zijn, een breed onderzoek kan doen en waar nodig casusregie kan leveren bij kinderen met opvoed- en opgroeiproblematiek.

 Verbreden laagdrempelige collectieve en/of informele ondersteuning We kunnen nog meer gebruik maken van het groepsaanbod van de welzijnspartners, maar ook van informeel aanbod zoals dat van sport- en wijkverenigingen. Hierbij moet de vraag altijd centraal staan, door present te zijn, trends te volgen en te evalueren. Onze welzijnspartners gaan hun (groeps)aanbod bundelen zodat de keten compacter wordt. Daarnaast onderzoeken we welke laagdrempelige ondersteuning voor jeugd toegevoegd kan worden zodat voorzien wordt in een behoefte. Bijvoorbeeld: - Mentorschap en buddytrajecten zoals: steunouder, JIM (jouw ingebrachte mentor). - Voorlichting en jeugdhulp op school, BSO+. - Verstevigen school maatschappelijk werk zodat ook ruimte is voor preventieve kind gesprekken en vroegsignalering voor leerkrachten en mentoren.  Zorg binnen onderwijs Gemeente en onderwijs dragen in het kader van de Jeugdwet en de wet voor Passend Onderwijs de gezamenlijke verantwoordelijkheid goede ondersteuning te regelen voor jeugdigen die dat nodig hebben. In de praktijk levert de uitvoering van deze wetten vaak onduidelijkheid op over wie nu voor welke zorg verantwoordelijk is, wie wat moet betalen en hoe zorg thuis en op school goed en afgestemd georganiseerd kan worden.

We gaan daarom zorgen voor kaders en afspraken over de verantwoordelijkheid van het onderwijs, de samenwerkingsverbanden en de gemeente / het STO wat betreft Zorg Binnen Onderwijs.  Verbeteren aanpak dyslexie We willen het proces en de toegang tot dyslexie-ondersteuning verbeteren. Zodat we zwakke lezers vroegtijdig signaleren en ondersteunen en we het aantal diagnoses omlaag kunnen brengen. De dyslexie-aanbieders in Overbetuwe werken momenteel een plan uit, samen met het onderwijs, het samenwerkingsverband Passend Wijs en de gemeente.  Verstevigen aanpak bij onveilige situaties Individuele en sociale veiligheid kan alleen maar bestaan wanneer aandacht is voor grensoverschrijdend en onveilig gedrag. Dit doen wij door: - Aandacht geven aan en communiceren over sociale veiligheid bij inwoners (bijvoorbeeld op primair en voortgezet onderwijs) - Investeren in het signaleren van grensoverschrijdend en onveilig gedrag door professionals en faciliteren handelingsbekwaamheid. - Lokaal uitvoering geven aan de landelijke wetgeving Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg en programma Geweld hoort nergens thuis. - We werken onze lokale aanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling uit op basis van het regionale beleidskader.