Document · PDF

24-07-02.06 Relevant stuk, Kadernota 2025

Gemeenteraadsvergadering 2 juli 2024, gemeente OverBetuweBij agendapunt: Kadernota 202524.975 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Kadernota 2025

Registratienummer: 2024-029706

1 3

Inhoud Voorwoord .............................................................................................................................................. 3 Inleiding/leeswijzer ................................................................................................................................. 5 Programma 1 | Duurzame en gezonde samenleving .............................................................................. 6 Programma 2 | Leefbare en bereikbare samenleving ............................................................................ 8 Programma 3 | Interactie met de samenleving .................................................................................... 11 Programma 4 | Inclusieve en participatiesamenleving......................................................................... 12 Programma 5 | Werkende en lerende samenleving ............................................................................. 15 Programma 6 | Informatie en kennissamenleving................................................................................ 17 Programma 7 | Financiën en bedrijfsvoering........................................................................................ 18 Programma 8 | Algemeen bestuur en regionale samenwerking ..........................................................

19 Financieel deel....................................................................................................................................... 20 Personeel & Organisatie ........................................................................................................................ 28 Uitgangspunten ..................................................................................................................................... 31

Bijlage 1: Dekkingsvoorstellen 2025 Bijlage 2: Ombuigingsvoorstellen 2026 – 2028

Voorwoord Wij presenteren bijgaand de Kadernota 2025. Deze nota biedt niet alleen oplossingen voor het voorspelde begrotingstekort, maar zet ook stappen voor de maatschappelijke opgaven die we als gemeente hebben. Daarmee houden we Overbetuwe niet alleen financieel gezond, maar blijven we ook werken aan een gezonde, duurzame en inclusieve gemeenschap. In 2025 staan we voor een aanzienlijke financiële uitdaging. De verwachting is dat we te maken krijgen met een tekort van zo’n € 4 miljoen. Dit tekort is voornamelijk het gevolg van een korting van het Rijk op onze beschikbare middelen en de hogere kosten voor jeugdzorg en Wmo. Om dit tekort te dekken, stellen wij in deze kadernota een aantal concrete maatregelen voor. Maatregelen die in onze ogen noodzakelijk zijn om onze gemeente ook de komende jaren financieel gezond te houden. Echter, deze kadernota gaat verder dan alleen het aanpakken van financiële uitdagingen. We hebben ook stevige ambities voor de toekomst van Overbetuwe. Onze plannen omvatten belangrijke investeringen in de leefbaarheid van onze gemeente. Duurzame Toekomst We blijven investeren in duurzaamheid. Zo zetten we extra financiële middelen in voor de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid.

We nemen concrete stappen in een inclusieve energietransitie, met speciale aandacht voor betaalbaarheid en participatie, vooral voor inwoners met risico op energiearmoede. Een nieuw warmteplan wordt voorbereid en de warmtetransitie wordt voortgezet in verschillende wijken en dorpen, zoals Driel en de Brienenshof in Elst. Versnelling van Woningbouw Om de wooncrisis aan te pakken, zetten we in op de bouw van minimaal 130 flexwoningen in 2025. Deze woningen zijn gericht op starters, statushouders en andere spoedzoekers. Daarnaast creëren we ruimte voor bijzondere woonconcepten zoals Tiny Houses en eco-wonen. De gemeente faciliteert deze projecten niet alleen, maar neemt ook een actieve rol in om ze te realiseren. Gezondheid en Sport In het kader van publieke gezondheid en sport bevorderen we een actieve leefstijl onder onze inwoners. Overbetuwe Beweegt blijft onze belangrijkste partner in het stimuleren van een gezonde leefstijl. Er worden sportieve ingrepen in de openbare ruimte gerealiseerd, waaronder calisthenicsvelden en beweegroutes. Daarnaast staan de bouw van een nieuwe zwemfaciliteit in Zetten en een multifunctioneel sportcentrum in Elst op de planning. Inclusiviteit en Participatie We leggen een sterke nadruk op een inclusieve en participatieve samenleving.

We werken aan het bevorderen van de deelname van inwoners aan maatschappelijke activiteiten en besteden speciale aandacht aan het ondersteunen van inwoners met inkomensproblemen en schulden. Iedereen doet mee in Overbetuwe! Onze jeugd ondersteunen we daar waar mogelijk met bijvoorbeeld extra jongerenwerkers en schoolmaatschappelijk werkers en ondersteuningsprogramma’s op scholen. 3

Economische Ontwikkeling Overbetuwe staat bekend om haar florerende ondernemersklimaat. Dit willen we behouden en verder versterken. We zetten in op verduurzaming van het bedrijfsleven en de ontwikkeling van toekomstbestendige werklocaties. Het nieuwe Regionaal Programma Werklocaties zal hierbij als leidraad dienen. Veiligheid en Openbare Ruimte Veiligheid blijft een prioriteit, met een focus op preventie en daarnaast weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit en digitale dreigingen. Tegelijkertijd verbeteren we de openbare ruimte met aandacht voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. Tot slot Naast deze plannen presenteren we voor 2025 een sluitend financieel perspectief. De jaren daarna worden echter aangeduid als “ravijnjaren” vanwege de verwachte tekorten door kortingen van het Rijk. Dit betekent voor Overbetuwe vanaf 2026 een structureel tekort van € 6,4 miljoen euro op de begroting. We hebben voorstellen uitgewerkt om deze tekorten vanaf 2026 aan te pakken. Deze voorstellen willen wij graag uitvoerig met uw raad bespreken in aanloop naar de begroting 2026, zodat we samen komen tot breed gedragen oplossingen voor een sluitende meerjarenbegroting. Op basis van deze kadernota gaan we graag op 2 juli 2024 met u in gesprek over onze keuzes, gezamenlijke ambities en te bereiken resultaten in relatie tot onze beschikbare middelen.

Met vriendelijke groet, College van Burgemeester en Wethouders

Inleiding/leeswijzer In de kadernota 2025 die voor u ligt, beschrijven we de beleidsvoornemens, de financiële consequenties en het financieel meerjarenperspectief. Het eerste deel van deze kadernota gaat in op onze beleidsvoornemens, aan de hand van de acht programma’s uit het Uitvoeringsprogramma 2022- 2026. We geven aan welke resultaten we in 2025 (willen) behalen. Tussen deze programma’s bestaat samenhang. Beleidsvoornemens worden dan ook zoveel mogelijk integraal benaderd. Er is beschreven waar we afwijkingen of bijstellingen verwachten. Bijvoorbeeld omdat we te maken hebben met wijzigingen in rijksbeleid of door actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Het tweede deel van de kadernota beschrijft de financiële consequenties van de beleidsvoornemens en het financieel meerjarenperspectief. Het meerjarenperspectief ziet er al volgt uit: (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Meerjarenperspectief Kadernota 2025 Incidentele lasten en baten

-6.416

-5.789

-6.016

Structureel perspectief Kadernota 2025

-6.416

-5.789

-6.016

We presenteren voor 2025 een sluitend structureel perspectief. Om te komen tot een sluitend perspectief voor 2025 doet het college een aantal ombuigingsvoorstellen. We lichten deze toe in de financiële paragraaf. Oorzaak van deze ombuigingsvoorstellen zijn met name de financiële effecten van de tariefsaanpassingen van de WMO en Jeugd (structureel € 2,5 miljoen nadelig) en de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk (€ 1,5 miljoen nadeel eenmalig). Voor 2026 en verder is sprake van de zogenaamde ravijnjaren met een fors negatief verwacht saldo. We hebben, in lijn met het begrotingsadvies van de VNG, een pakket ombuigingsvoorstellen inzichtelijk gemaakt die de tekorten in de komende jaren kunnen dekken. We hebben ze in beeld gebracht, maar zetten ze nog niet in gang. We beschouwen ze als denkrichtingen en we gaan hierover met de raad in gesprek in aanloop naar de kadernota 2026. Elk ombuigingsvoorstel heeft een effect op de realisatie van onze doelstellingen. Ook dit lichten we toe in het financiële deel van deze kadernota.

Programma 1 | Duurzame en gezonde samenleving 1.1 Duurzaamheid In maart 2024 heeft de Raad het programmaplan duurzaamheid vastgesteld, met extra financiële middelen voor de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Deze middelen worden conform de regeling ingezet voor (extra) ambtelijke capaciteit om de doelstellingen rond energietransitie, biodiversiteit, klimaatadaptatie en circulariteit integraal aan te pakken. Concrete stappen worden genomen voor een inclusieve energietransitie, met aandacht voor betaalbaarheid en participatie, vooral voor inwoners met risico op energiearmoederisico. Er worden aanvullende kaders geboden voor duurzame energieopwekking, zowel voor elektriciteit als warmte. In 2025 wordt een warmteplan voorgelegd aan de Raad, de voorbereiding start in 2024. Parallel zetten we vervolgstappen in verschillende wijken en dorpen voor de warmtetransitie, met nadruk op draagvlak en technisch onderzoek. Een start is gemaakt met het lopende proces in Driel en de Brienenshof in Elst. De Raad wordt in stelling gebracht om gebruik te maken van haar aanwijsbevoegdheid; de keuze dat na 8 jaar het aardgas wordt afgesloten. De komende jaren wordt een soortenmanagementplan opgesteld om beschermde diersoorten te behouden, terwijl ruimte wordt geboden voor isolatiemaatregelen.

Klimaatadaptatie en biodiversiteit worden ook in 2025 gestimuleerd bij inwoners en bedrijven, en de Omgevingsvisie biedt kaders voor ruimtelijke opgaven en omgevingskwaliteit. Wij zetten een monitoringssysteem op om de voortgang te volgen, en de Raad wordt halfjaarlijks geïnformeerd. Netcongestie is van invloed op de realisatie van de doelstellingen rondom de energietransitie. Ook kunnen hierdoor bouwprojecten vertraagd worden of kosten stijgen en maken we keuzes rondom prioritering.

1.2 Circulair Een circulaire economie is een economisch systeem waarin wij geen eindige grondstofvoorraden uitputten maar reststoffen en afvalstoffen volledig opnieuw inzetten in het systeem als grondstoffen. Voor het gebruik als grondstoffen is het nodig om de kwaliteit van de afvalstromen te verhogen. Hiermee voorkomen we dat waardevolle grondstoffen alsnog worden verbrand. Om dit die kwaliteit te verhogen is het grondstoffenbeleid opgesteld voor de huis-aan-huisinzameling. Maar ook door bijvoorbeeld in te spelen op het gedrag en de bewustwording van onze inwoners zodat ze beter en zuiniger omgaan met grondstoffen. De brigades voor zwerfafval zijn hier een mooi voorbeeld van. Het nieuwe grondstoffenbeleid vormt ook de basis voor de milieustraten: een toekomstig circulair ambachtscentrum in Elst en het behoud van een servicepunt in het westen van onze gemeente. We geven in 2025 invulling aan het uitvoeringsplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVOI). Hieronder valt ook circulair inkopen in de Grond- Weg- en Waterbouw (GWW). Hiermee geven we invulling aan het stimuleren van verduurzaming via onze inkoop. Daarnaast hebben we een opvolger van de meetsystematiek voor duurzaamheidsambities bij woningbouwprojecten en concretiseren we de ambitie om conceptueel en circulair te bouwen.

1.3 Sport en gezondheid Wij geven uitvoering aan de Sport- en beweegnota 2021-2025. Overbetuwe Beweegt is onze belangrijkste uitvoeringspartner bij het bevorderen van een actieve en gezonde leefstijl onder onze 6

inwoners en het ondersteunen van onze sportverenigingen. Samen met de meer dan 80 ambassadeurs van het Sportakkoord II werken we in 2025 aan het realiseren van onze doelen en ambities op het gebied van het vergroten van het bereik, het versterken van sport- en beweegaanbieders, sportieve en gezonde jeugd en sociaal veilige sport. De openbare ruimte is onze grootste sportfaciliteit. Ook in 2025 realiseren wij daarom sportieve ingrepen in de openbare ruimte, waaronder calisthenicsvelden en beweegroutes. Dit doen wij in samenspraak met onze inwoners en beweegpartners. Onder het speelbeleid streven we ernaar om alle kernen van evenredig verdeelde BOSS (Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten)-faciliteiten te voorzien. In dat kader voeren we in 2025 in Zetten en Oosterhout participatieve gemeentelijke speelprojecten uit. In 2025 zetten we vervolgstappen in het realiseren van een nieuwe zwemfaciliteit in Zetten, de bouw van het multifunctionele sportcentrum in Elst en de Wanmolen in Zetten en de verplaatsing van de Heterense Tennisvereniging. Afhankelijk van de keuzes die de raad in 2024 maakt, werken wij aan de vernieuwing van sportaccommodatie De Kruisakkers in Elst.

1.4 Publieke gezondheid In 2025 voeren we het beleidsplan Publieke Gezondheid in Overbetuwe uit dat we in 2024 opstellen. In de Startnotitie Visie op Gezondheid en het plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zijn in 2023 kaders gegeven voor het lokale gezondheidsbeleid. We zetten in op een integraal preventieprogramma waarbij we voortbouwen op en versterken van bestaand beleid en activiteiten op het gebied van cultuur-, sport en gezondheidsbevordering en duurzaamheid. We sluiten aan bij de nationale en regionale gezondheidsnota en spelen in op de uitdagingen van deze tijd. Een overkoepelende visie ondersteunt de samenhang op alle beleidsterreinen, samenwerking met onze lokale partners (zoals huisarts, wijkverpleegkundige) en op regionaal niveau (zoals met zorgverzekeraars). De speerpunten die terugkomen in het beleidsplan zijn gezondheid in fysieke en sociale leefomgeving, verkleinen gezondheidsachterstanden, mentale weerbaarheid, versterken van de sociale basis, stimuleren gezonde leefstijl en vitaal ouder worden. Ook geven wij aandacht aan de samenwerking in de regio met de Regionale Preventie structuur. Het Overbetuwe Preventieakkoord is daarbij een uitvoeringsplan en doorvertaling van het Nationale Preventieakkoord. Het bundelt alle plannen voor een gezonde leefstijl.

Hierbij horen onderwerpen als bewegen, voeding en gewicht, roken, alcohol- en drugsgebruik, stress, eenzaamheid, langer thuis wonen, schulden en laaggeletterdheid. Voor de versterking van de GGD heeft de VGGM voor 2024 een incidentele gemeentelijke bijdrage ontvangen. In de kadernota is de structurele gemeentelijke bijdrage voor de versterking van de algemene gezondheidszorg en jeugdgezondheidszorg opgenomen op basis van de conceptbegroting van de VGGM.

Programma 2 | Leefbare en bereikbare samenleving 2.1 Wonen Tot en met 2025 werken we aan de uitvoering van de opgaven uit de Woonagenda 2025. We richten ons met name op versnelling van woningbouw en voldoende betaalbare woningen. Ook benutten we kansrijke grondposities beter. In 2025 evalueren en actualiseren we de woonagenda. Concreet realiseren we samen met woningcorporaties en marktpartijen flexwoningen in de sociale huur en middenhuur voor de doelgroepen starters, statushouders, (ex-) studenten en overige spoedzoekers. In 2025 willen we minimaal 130 flexwoningen realiseren. Om dit te kunnen bereiken, faciliteren we niet alleen, maar nemen we een actieve rol aan. We creëren ruimte voor bijzondere woonconcepten zoals Tiny Houses, woonvormen voor ouderen, eco-wonen en collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). We stimuleren initiatiefnemers door met ze samen te werken en ze te helpen bij het vinden van een kansrijke grondpositie. We werken, in samenwerking met onze woonpartners, aan het realiseren van woonruimte voor specifieke groepen, zoals arbeidsmigranten en woonwagenbewoners. In 2025 gaan we ook aan de slag met de uitvoering van de visie wonen en zorg. We werken aan het uitvoeringsprogramma voor nieuwe woon-zorginitiatieven. Daarnaast zetten we in op het langer zelfstandig wonen, door bijvoorbeeld de inzet van een woonadviseur.

Via (meerjaren)prestatieafspraken 2025 werken we samen met de woningcorporaties en huurdersorganisaties aan de opgaven uit de Woonagenda 2025.

2.2 Mobiliteit We zetten in op een compleet, samenhangend en veilig mobiliteitsnetwerk waar iedereen in Overbetuwe zich van A naar B kan verplaatsen, op een manier die past bij zijn of haar reisbehoefte. In het ambitiedocument ‘Overbetuwe 2030 sociale, slimme en schone mobiliteit’ zijn onze ambities en opgaven geformuleerd. Daarnaast zijn er uitwerkingen van mobiliteitsthema’s fiets en parkeren opgenomen in de notitie Overbetuwe Fietst verder en Nota Parkeernormen gemeente Overbetuwe 2016. Deze geven richting aan ons handelen in hoe wij omgaan met de ontwikkelingen die op ons afkomen zoals het aanbieden van vervoer op maat (van aanbodgericht naar vraaggericht), de transitie naar duurzame mobiliteit en de toename van verkeersdruk waardoor de bereikbaarheid onder druk komt te staan. In 2025 gaan we verder met het uitwerken van een integrale aanpak van alle mobiliteitsthema’s en brengen deze samen in een document: het zogenaamde Gemeentelijk Mobiliteitsplan Overbetuwe (GMO). De Actieagenda 2022 sociale, slimme en schone mobiliteit wordt hierna geactualiseerd. We geven ook een vervolg aan het opstellen van verkeersplannen voor onze kernen.

2.3 Economie In Overbetuwe zijn 5.300 (bedrijfs)vestigingen die samen voor ruim 25.500 banen zorgen. Overbetuwe heeft belang bij een florerend en sterk ondernemersklimaat. Ondernemers zorgen voor werkgelegenheid, participatiebanen, hoog voorzieningenniveau en hebben een belangrijke bijdrage in de sociale structuur van onze gemeenschap. Wij zetten in op ondernemersvriendelijke dienstverlening en een sterk vestigingsklimaat. Kansen en opgaven in het regionale en Overbetuwse vestigingsklimaat pakken wij samen op met lokale ondernemers, lokale ondernemerscollectieven en 8

regionale samenwerkingsverbanden. Wij zetten sterk in op deze samenwerking en waar mogelijk bouwen wij dit verder uit. De gemeente Overbetuwe staat al jarenlang bekend als een ondernemersvriendelijke gemeente (meting MKB Nederland). De ambitie is om dit minimaal te behouden en vooral verder te versterken, zodat ondernemers zich optimaal op hun ondernemerschap kunnen richten. Het accountmanagement en het direct contact met de ondernemers staat hierbij centraal. De speerpunten voor het vestigingsklimaat zijn gericht op het verduurzamen van het Overbetuwse bedrijfsleven en toekomstbestendige werklocaties. In 2025 evalueren we het eerste actieplan duurzaamheid en ondernemers en scherpen we dit actieplan voor 2025 aan. Voor het speerpunt toekomstbestendige werklocaties wordt het nieuwe Regionaal Programma Werklocaties (RPW) de leidraad. Het RPW wordt in 2025 vastgesteld door de raad. De ambities op het gebied van een gezonde bedrijfsruimtemarkt zijn belangrijk voor de actualisatie van de Omgevingsvisie in 2025.

2.4 Veiligheid Een veilige en gezonde openbare leefomgeving is een belangrijke voorwaarde om in een gemeente te willen wonen, verblijven, recreëren, ondernemen en/of werken. Daarom werken we structureel aan een veilige samenleving, waarbij het accent ligt op preventie en het weerbaar maken van onze inwoners en ondernemers. Wanneer het noodzakelijk is zetten we, naast preventie, ook in op repressie. Ontwikkelingen in de samenleving en op veiligheidsgebied vragen steeds meer aandacht. Denk daarbij aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit, het terugdringen en bestrijden van High Impact Crimes, het vergroten van de weerbaarheid tegen digitale dreigingen, etc. In maart 2024 heeft de raad het Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 vastgesteld. De raad heeft daarmee haar prioriteiten vastgesteld op het gebied van Integrale Veiligheid (IV) voor de komende jaren.

2.5 Openbare ruimte Voor het onderhoud, beheer en herinrichting van de openbare ruimte is het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP OR) vastgesteld. In 2025 gaan we op basis van een evaluatie het plan actualiseren. Daarnaast stellen we voor het buitengebied een landschapsontwikkelingsplan op. Het onderhoud voeren we uit op basis van de vastgestelde beeldkwaliteit met behulp van beheerplannen en beeldkwaliteitsbestekken. In het beheer benutten we de mogelijkheden om de biodiversiteit te vergroten. Herinrichtingen voeren we uit op de locaties en de planning die opgenomen is in het integrale beheerplan. De focus daarbij ligt op de volgende 6 maatschappelijke opgaven: identiteit, gezond en inclusief, klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzaam en circulair en veilig. Daarbij zoeken we aansluiting bij de realisatie van de Ambities van het IKP OR en de uitvoering van het programma duurzaamheid. We zorgen in het buitengebied dat de ontwikkeling van rood en groen hand in hand gaan. We ontwikkelen een sterke samenhangende groenblauwe structuur (landschappelijk raamwerk). Daarbij hebben we oog voor een duurzame bedrijfsvoering van de agrarische sector en stimuleren we het landschapsbeheer.

Langs de Linge ontwikkelen we samen met provincie, waterschap en Groene Metropoolregio een fietspad met natuur- en wateropgaven. Daarnaast maakt het waterschap in samenwerking met ons een start met de verkenning van de dijkversterking Heteren – Arnhem.

2.6 Recreatie en toerisme De geactualiseerde beleidsnota "De Betuwe in verbinding: een dijk van een landschap" geeft richting aan nieuwe ontwikkelingen van 2023 tot 2028, met als ambitie het bevorderen van toerisme en recreatie vanuit een economisch perspectief. Een gevarieerder aanbod aan voorzieningen en routes draagt bij aan de leefbaarheid van de gemeente en vergroot haar aantrekkingskracht voor zowel inwoners als bezoekers en nodigt uit tot het ontdekken en verblijven in de gemeente. Concreet gaan we verder met de actielijst uit de recreatienota. We maken beleefbaar wat de gemeente te bieden heeft aan diverse landschappen, cultuur, erfgoed en de lokale verhalen. Het nieuw aangelegde wandelroutenetwerk vormt de basis voor het ontwikkelen van themaroutes. In 2025 start de fase van beheer en doorontwikkeling in combinatie met marketing. De dijken ontwikkelen wij als belevingsboulevards, zoals ‘het verhaal van de Waal’; dat op belevingspunten wordt verteld. Een herzien toeristisch platform brengt bedrijven, musea en organisaties samen. Daarnaast worden wandel- en fietsroutes aangelegd en vernieuwd om de verbinding tussen kernen en landschap te versterken, waarbij bestaande (veer)verbindingen behouden blijven. Tot slot wordt het innen van verblijfsbelasting ingevoerd.

Programma 3 | Interactie met de samenleving 3.1 Participatiecultuur We vinden het van belang dat iedereen de gelegenheid heeft mee te praten of mee te doen. We willen als gemeente beter aansluiten bij de behoeften en ervaringen die er in onze samenleving zijn. Om doelstellingen uit ‘Samen aan zet’ te realiseren werken wij in 2025 onder andere met de nieuwe communicatieadviseurs met aandachtsgebied participatie, verder aan het vergroten van kennis, vaardigheden, houding en gedrag om medewerkers te begeleiden bij nieuwe werkwijzen en het toepassen van nieuwe instrumenten voor participatie en communicatie. Zo zijn wij beter in staat om beleid niet vóór onze inwoners en ondernemers te maken, maar mét hen en zo een groter draagvlak voor beleid en besluiten creëren. Daarbij houden wij altijd het algemeen belang voor ogen. De Omgevingswet daagt ons uit deze houding ook aan te nemen. We betrekken specifieke groepen, zoals jongeren, actief om ervoor te zorgen dat de participatie voor iedereen toegankelijk is. Ook uw raad vraagt via de motie ‘Mijn stem telt’ aandacht voor jongerenparticipatie. Naast de inzet vanuit het jongerenwerk gaan we aanvullende manieren inzetten om jongeren hun stem te laten horen en hun perspectief in te brengen in beleid en projecten. Beleid maken wij met het oog op de toekomst, een toekomst voor onze jeugd.

3.2 Interactie met de samenleving De gemeente Overbetuwe wil graag een samenlevingsgerichte, communicatieve en betrouwbare gemeente zijn. Goed samenspel met de samenleving vraagt communicatief en consequent handelen van het gemeentebestuur en de gemeentelijke organisatie. En een flexibel en daadkrachtig bestuur én organisatie. Dit is een zoekproces waarin we uitproberen, daarvan leren en bijstellen. Zo ondersteunen we ook in 2025 dorpen met het proces om te komen tot een dorpsagenda. Een dorpsagenda gaat over leefbaarheid en de ontwikkeling van een dorp. Deze agenda gaat in eerste instantie over wat inwoners zelf doen en kan richting geven aan keuzes van de gemeente. De gemeente faciliteert dit proces desgevraagd door informatie of begeleiding te bieden. We zijn present en werken aan gemeenschapsopbouw in dorpen/ wijken waar inwoners (nog) niet in staat zijn een gezamenlijk dorpsproces te organiseren. Samen met het dorp kijken we vervolgens naar de agenda: wat doen inwoners zelf, wat is aan de gemeente en wat is aan andere partners? We zijn als gemeente duidelijk over wat het dorp kan verwachten van de gemeente. We werken door aan de ontwikkeling van dashboards (deels al gereed in 2024) om per dorp beschikbare data te ontsluiten die helpen het goede gesprek te voeren over waar een dorp of wijk staat en naartoe zou willen.

3.3 Dienstbare overheid In 2025 werken we verder aan de uitvoering van de principes in dienstverlening en het dienstverleningsconcept. We stellen inwoners centraal in onze communicatie en dienstverlening: deze is laagdrempelig, makkelijk en toegankelijk. Warm en persoonlijk contact speelt hierin een belangrijke rol. Voor wat betreft de ombudspersoon, er komt geen nieuw loket of functionaris, maar een inwoner weet waar hij of zij terecht kan als hij of zij vastloopt of er niet uit komt met (dienstverlening van) de gemeente. We maken optimaal gebruik van bestaande kanalen en ingangen voor inwoners en optimaliseren deze verder waar nodig. Zowel externe ingangen als ingangen bij de gemeente zelf.

Programma 4 | Inclusieve en participatiesamenleving 4.1 Wmo We willen dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen en mee kunnen doen in de maatschappij. In ons streven naar sterke gemeenschappen creëren we een breed aanbod van laagdrempelige, algemene voorzieningen, waarbij we zo veel mogelijk gebruikmaken van de bijdrage van inwoners. Er zijn inmiddels meerdere locaties voor ontmoeting en verbinding in gebruik. In het kader van inclusiviteit willen we vanaf 2024 het gebruik van deze locaties door diverse doelgroepen bevorderen. We zetten in op preventie, vroegsignalering en ontschotting om ondersteuning zo integraal mogelijk vorm te geven. En we bevorderen de samenwerking tussen sociaal domein, eerstelijnszorg en GGZ. Als gevolg van het langer thuis wonen en de vergrijzing zien we een toename in het aantal (complexe) aanvragen waardoor er meer Wmo-maatwerkvoorzieningen verstrekt worden. De financiële doordecentralisatie van beschermd wonen (van centrum – naar regiogemeenten) is uitgesteld naar 2025. Verder uitstel is mogelijk, want het wetsvoorstel is controversieel verklaard. In de tussentijd werken we wel door aan de versterking van onze lokale infrastructuur voor inwoners met psychische kwetsbaarheid. Als gevolg van de flinke wachtlijsten in de zorg duurt het langer voordat mensen geholpen worden.

Door toenemende aandacht voor de mentale gezondheid in brede zin weten we dat veel mensen geholpen zouden zijn met (preventieve) voorzieningen in het sociaal domein. Dit vraagt onder andere intensievere samenwerking van GGZ met de 1e lijn en basisvoorzieningen, zoals ook in Integraal Zorgakkoord (IZA) gevraagd wordt. De in 2023 vastgestelde woonzorgvisie, vertalen we in 2024 in een uitvoeringsplan. Het Rijk ondersteunt sinds 2023 de gemeenten met een beperkt budget via het woonzorgprogramma.

4.2 Jeugdzorg Om de Jeugdzorg effectief en efficiënt uit te voeren, ligt onze focus op preventie, vroegsignalering en ontschotting om ondersteuning zo integraal mogelijk vorm te geven. We bieden ondersteuning zoveel mogelijk laagdrempelig en als algemene voorziening aan. We bevorderen de samenwerking tussen onze samenwerkingspartners in het sociaal domein, 1e en 2e lijnszorg en onderwijs. Het verstevigen van de Sociale Basis Jeugd zal ook in 2025 worden voortgezet. De inzet van de praktijkondersteuner Jeugd, Jongerenwerk en Schoolmaatschappelijk werk vanuit het Nationaal Programma Onderwijs is in 2024 geëvalueerd en wordt op basis van positieve resultaten de komende jaren structureel ingezet. Ook geven wij samen met partners uit de Coalitie Kansrijke Start uitvoering aan onze gezamenlijk aanpak van de eerste 1.000 dagen van een kind. Daarnaast blijven wij deelnemen aan het project ‘toekomstscenario jeugd en gezinsbescherming’ en worden in 2025 en verder vervolgstappen gezet als het gaat om de Hervormingsagenda Jeugd en geven wij uitvoering aan het Regionaal Uitvoeringsplan Jeugd. Voor wie niet zelfstandig kan reizen, blijft het doelgroepenvervoer toegankelijk. In 2025 werken vervoerders verder aan het realiseren van de regionale duurzaamheidsambitie van volledig emissie vrij doelgroepenvervoer in 2028.

4.3 Schuldhulpverlening In lijn met het vastgestelde Beleidsplan schulddienstverlening gemeente Overbetuwe 2023-2026 ‘Op weg naar een vitale financiële huishouding’ streven we ernaar om problematische schulden bij 12

inwoners van Overbetuwe te voorkomen. We richten ons hierbij vooral op preventie en vroegsignalering om dit doel te bereiken. We hebben al mooie resultaten geboekt met vroegsignalering. Toch willen wij in 2025 nog eerder en sneller in contact komen met inwoners met (beginnende) betaalachterstanden. Daarvoor gaan wij onze aanpak op vroegsignalering doorontwikkelen. Hierbij maken we gebruik van bewezen methoden en ervaringen van andere gemeenten. Op het gebied van preventie richten wij ons in 2025 op het geven van financiële voorlichting, onder andere gericht op het voorkomen van geldproblemen bij levensgebeurtenissen. Ook willen wij door een communicatiecampagne het taboe op schulden doorbreken. We zien namelijk dat schaamte inwoners ervan weerhoudt om tijdig hulp te zoeken. Vanaf 2025 voeren wij de schuldregelingen in eigen beheer uit, in plaats van dit uit te besteden aan Kredietbank Nederland. Hierdoor kunnen wij onze dienstverlening laagdrempelig en nabij aanbieden richting onze inwoners. Inwoners krijgen te maken met één vast aanspreekpunt: de consulent schuldhulpverlening. Dit zorgt voor meer rust, vertrouwen en duidelijkheid.

4.4 Armoedebeleid Vanuit het Armoedebeleid ondersteunen we inwoners met inkomensproblematiek. In 2025 doen we dit met verschillende minimaregelingen: de Meedoenregeling, de gemeentepolis, het Persoonlijk Minimabudget en de bijzondere bijstand. We zien in 2025 verschillende ontwikkelingen. De gemeentelijke bijdrage voor de gemeentepolis komt weer op het oorspronkelijke niveau. Meer inwoners doen een beroep op de bijzondere bijstand, waardoor de uitgaven toenemen. Wij implementeren in 2025 het herijkte armoedebeleid, dat de raad eind 2024 vaststelt. Via subsidietoekenningen aan de Voedselbank, Stichting Leergeld en het Noodfonds ondersteunen wij financieel kwetsbare inwoners. Inwoners met een risico op energiearmoede bieden we ondersteuning in de energietransitie. Wij hebben daarbij extra aandacht voor inwoners die een energietoeslag van ons ontvangen of in een schuldhulpverleningstraject zitten. We brengen kleine energiebesparende maatregelen aan met behulp van de energiefixers. En we bieden (financiële) ondersteuning bij het aanbrengen van grotere isolatiemaatregelen (zoals vloer-, dak- of bodemisolatie). Dit gebeurt in samenhang met het programma Duurzaamheid en maatschappelijke partners.

4.5 Sterke sociale basis We creëren in Overbetuwe een sterke sociale basis waarin iedereen meedoet en de mogelijkheden, talenten en eigen regie van de inwoners centraal staan. De ondersteuning aan mensen die een steuntje nodig hebben, maken we laagdrempelig beschikbaar. We streven naar minder inzet op maatwerk en meer inzet op (collectieve) basisvoorzieningen. Ook zetten we de kracht van onze Overbetuwse samenleving in: de betrokkenheid en inzet van inwoners, mantelzorgers en vrijwilligers zijn onmisbaar. Vanuit het Sociaal Team Overbetuwe (STO) zetten we in op een integrale dienstverlening om onze wettelijke taken (Wmo, Jeugdwet, Participatiewet, Wet publieke gezondheid, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) effectief, integraal en efficiënt uit te voeren. Ook de taken die op ons afkomen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd en de transformatie van Beschermd Wonen en

Maatschappelijke Opvang naar Beschermd Thuis vragen om een sterke sociale basis en de vorming van sterke sociale teams. Ook streven we naar een begrijpelijke, inclusieve, betrouwbare en transparante dienstverlening en het vergroten van ons professioneel handelen. In het voorjaar van 2024 ontvangen we het externe advies over de inrichting van de dienstverlening van het sociaal domein. Dit advies betreft in ieder geval de toegang tot, toegankelijkheid en kwaliteit (inclusief ICT en communicatie) van de dienstverlening; juridisch en financieel kader; kwaliteit en kwantiteit personele inzet; positionering dienstverlening sociaal domein ten opzichte van de gemeentelijke organisatie, samenwerking met de partners, mandaat, sturing en monitoring. Na besluitvorming zal de implementatie van het advies in 2024 plaats vinden, waarna de nieuwe inrichting volgens planning vanaf 1 januari 2025 van kracht wordt.

Programma 5 | Werkende en lerende samenleving 5.1 Participatiewet: re-integratie en participatie Aan inwoners die onder de re-integratieverplichting vallen van de Participatiewet bieden we op maat gemaakte ondersteuning bij het vinden van passend werk en/of daginvulling. Hierbij maken we gebruik van sterke samenwerkingsverbanden met lokale partners en instanties om de re-integratie soepel te laten verlopen. De inzet van het werkcentrum Overbetuwe om inwoners naar werk te begeleiden is hiervan een succesvol voorbeeld. In 2025 herijken we het re-integratiebeleid met extra aandacht voor inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en inwoners met een structurele arbeidsbeperking. Hiermee streven we naar het vergroten van de participatie en (financiële) zelfredzaamheid van onze inwoners.

5.2 Participatiewet: inkomen Via ‘Bijstand op Maat’ beogen we om werken naast een (bijstands-)uitkering te stimuleren en de bijstand af te kunnen stemmen op de situatie van de inwoner. Zo zorgen we ervoor dat inwoners kunnen leven op een toereikend bestaansminimum. Inwoners hebben dan perspectief en kunnen (weer) makkelijker meedoen in onze (lokale) samenleving. De (demissionaire) minister van Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen heeft in 2022 aangekondigd de Participatiewet te herzien (“Participatiewet in Balans”). De minister heeft hiervoor een aantal voorstellen gedaan. Het wetsvoorstel is in februari 2024 naar de Raad van State gegaan voor advies. De beoogde maatregelen treden waarschijnlijk later in 2024 in werking. Wij verwachten dat op basis van deze maatregelen in 2025 een bijstelling van lokaal beleid en uitvoering nodig is.

5.3 Onderwijshuisvesting Gemeenten hebben de wettelijke zorgplicht voor adequate en voldoende onderwijshuisvesting. Dit houdt in dat wij verantwoordelijk zijn voor de bekostiging van nieuwbouw, uitbreiding van schoolgebouwen en de 1e inrichting. Circa 60% van de huidige schoolgebouwen in onze gemeente is functioneel en technisch verouderd. Dit houdt in dat wij de komende jaren voor een grote opgave staan om deze gebouwen te vernieuwen. In 2024 zijn wij in samenwerking met de schoolbesturen en kinderopvangorganisaties gestart met de actualisatie van het huidige Strategisch Huisvestingsplan naar een Integraal Huisvestingsplan. Dit plan is een langetermijnvisie voor onderwijshuisvesting waarin onder andere renovatie en nieuwbouw wordt opgenomen. De planning is dat het Integraal Huisvestingsplan in eind 2024 ter vaststelling wordt aangeboden aan de raad, zodat begin 2025 uitvoering gegeven kan worden aan de investeringsopgaven. Het Integraal Huisvestingsplan wordt in de nabije toekomst een wettelijke verplichting voor gemeenten. Met het actualiseren van het huidige Strategisch Huisvestingsplan naar een Integraal Huisvestingsplan voldoet gemeente Overbetuwe aan de toekomstige wettelijke kaders.

5.4 Onderwijs en zorg Goed onderwijs biedt jongeren meer mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen en een beter perspectief op een baan. Wij hebben de verantwoordelijkheid om de aansluiting van zorg en onderwijs goed vorm te geven, onderwijsachterstanden bij kinderen tegen te gaan en toe te zien op naleving van de leerplicht. We bieden daarom leerlingenvervoer aan leerlingen die vanwege een structurele beperking niet zelfstandig kunnen reizen naar school. We zorgen voor een optimale samenwerking tussen professionals van zorg en onderwijs om kinderen en jongeren een goede start in het leven te geven. We optimaliseren de samenwerking met scholen en andere professionals uit zorg en welzijn,

om vroegtijdig interventies te kunnen plegen. Zo willen we voorkomen dat leerlingen (langdurig) thuis zitten. We streven er met al deze inzet naar dat nog meer jongeren een startkwalificatie halen. In 2024 wordt een beleidsplan onderwijskansen opgesteld, waarin voor-en vroegschoolse educatie (VVE) extra aandacht krijgen. Op basis van dit onderwijskansenbeleid ontwikkelen wij de komende twee jaar (2025-2026) met partners een kwaliteitskader voor voorschoolse educatie. Het beleid blijven wij monitoren door bijvoorbeeld jaarlijks een VVE-monitor uit te voeren. Ook stellen wij samen met onze partners een samenwerkingsagenda op. Hierin maken wij afspraken rondom de ontwikkeling van jeugd, kinderopvang en onderwijs.

5.5 Kunst, cultuur en erfgoed Onze gemeente koestert een rijke schat aan kunst, cultuur en erfgoed; met een eigen theater, UNESCO-werelderfgoed, historische kernen en een uitgebreid cultureel landschap. Dit versterkt onze identiteit, bevordert toerisme en stimuleert de sociale cohesie, wat zowel economische als sociale voordelen met zich meebrengt. In 2025 zetten we ons in voor diverse initiatieven en projecten. We ondersteunen en faciliteren burgerinitiatieven voor culturele activiteiten en educatie, bevorderen maatschappelijk gerichte culturele evenementen en breiden ons cultuurmenu uit voor Nieuwkomers. Tijdens de jaarlijkse cultuurbijeenkomst komen alle culturele partners samen. Muziekonderwijs blijft integraal onderdeel van het basisonderwijs, ter bevordering van sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling. We benutten ons UNESCO-werelderfgoed met het jaarlijkse Romeinenfestival, verbeteren de zichtbaarheid van erfgoedlocatie Tempel-Kerkmuseum en ontwikkelen een erfgoedbelevingsroute. We initiëren een nieuw kunstwerk in Oosterhout, geïnspireerd op de daar aangetroffen Romeinse archeologische vondsten. Door onderhoud en restauratie van openbare kunst investeren we in een leefbare omgeving. We participeren ook in diverse regionale projecten ter herdenking van 80 jaar Market Garden en 80 jaar Vrijheid, in samenwerking met provincie Gelderland.

Programma 6 | Informatie en kennissamenleving 6.1 Toegang tot diensten en producten In 2025 werken we verder aan het verbeteren van (de toegang tot) onze diensten en producten, zoals bijvoorbeeld de digitale dienstverlening via onze websites en online portalen. Zo werken we continu aan het toegankelijk houden van onze diensten en producten (conform de Wet digitale overheid). De Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (Wmebv) is met een half jaar uitgesteld en gaat in per 1 januari 2025. Ook werken we in 2025 met een nieuw zaaksysteem. De realisatie van de applicatie iParticipatie (voor aanvragen van inwoners voor levensonderhoud) en de invoering van de Persoonlijke Internet Pagina hangen hier vanaf. We voeren de verdere fasen van de Wet Open Overheid in. Zo wordt informatie van de gemeente voor inwoners makkelijker beschikbaar en toegankelijk. Ten behoeve daarvan werken we aan onze het op orde brengen van onze informatiehuishouding en het archiefbeheer. Verder neemt het aantal informatie-aanvragen en Woo-verzoeken toe. Dit vraagt om het verder optimaliseren van het proces met betrekking tot het afhandelen van informatie-aanvragen, Woo-verzoeken en klachten.

6.2 Verantwoord werken met gegevens In 2025 gaan we verder met het verantwoord werken met gegevens. Met de benoemde dataspecialist en het ingerichte datawarehouse borgen we de kwaliteit van onze data. We gebruiken de architectuurprincipes bij al onze nieuwe aanbestedingen en implementaties. Verder zijn er in 2025 nieuwe dashboards voor medewerkers op basis van interne en openbare data en richten we het dashboard in waarop inwoners openbare bronnen kunnen inzien in (à la ‘’Arnhem in cijfers’’). Tot slot kijken we naar de mogelijkheden en risico’s van het toepassen van AI in ons werk.

6.3 Digitaal en procesmatig werken In 2025 hebben we een nieuw zaaksysteem. Het zaaksysteem is cruciaal voor het realiseren en borgen van onze dienstverlening. De elektronische handtekening is gekoppeld aan de implementatie van het nieuwe zaaksysteem en richten we in 2025 in. In relatie tot deze ontwikkelingen brengen we procesgericht werken meer onder de aandacht van onze medewerkers. We zetten in op het optimaliseren en vastleggen van processen en het borgen van eigenaarschap in de organisatie. Goede werkprocessen helpen om de bedrijfsvoering efficiënter en effectiever te maken om zo een goede dienstverlening te kunnen leveren. Tevens gaan we in 2025 verder met de implementatie van ons digitaal en archiefwaardig systeem (Microsoft 365) om samen te werken met zowel internen als externen. Om onze applicaties adequaat te blijven beheren en onze gegevens te beschermen blijven we doorontwikkelen. Het gaat hierbij om het professionaliseren van ons functioneel beheer en het versterken van het digitale toegangsbeleid. Dit laatste zorgt ervoor dat alleen de juiste mensen op de juiste plaatsen kunnen komen in de applicaties en systemen en de juiste dingen kunnen zien of doen.

Programma 7 | Financiën en bedrijfsvoering 7.1 Financiën We dragen zorg voor een structureel sluitende begroting, ook in 2025. De inflatie en de krapte op de arbeidsmarkt maken dat de uitgaven van onze materiële en personele budgetten en investeringen snel toenemen. We houden dit in balans door hier voldoende middelen voor op te nemen en zo nodig te herprioriteren. Vanaf 2026 hebben we te maken met de zogenaamde ravijnjaren met omvangrijke verwachte tekorten. We stellen ombuigingsvoorstellen voor mochten we onverhoopt geen aanvullende middelen vanuit het Rijk ontvangen. We geven de meerjareneffecten van onze voorstellen aan. We sluiten qua prioritering aan bij de initiatieven op landelijk niveau. We streven naar een weerstandsratio tussen de 1,4 en 2,0. Op deze wijze zijn de risico’s voldoende beheersbaar met de beschikbare middelen. We verwachten voor 2025 binnen deze bandbreedte uit te komen. We doen omvangrijke investeringen in de komende jaren zoals het multifunctioneel sportcentrum in Elst, de Wanmolen en onderwijshuisvesting. Deze investeringen hebben effect op de verhouding tussen ons eigen vermogen en vreemd vermogen, omdat we meer geld zullen gaan lenen. Dit betekent dat we prioriteren in de investeringen die we willen doen.

7.2 Bedrijfsvoering Ook in 2025 en verder is een efficiënte en effectieve bedrijfsvoering van groot belang om de doelstellingen van de gemeente te kunnen realiseren. Dat vraagt onder meer om het investeren in procesgericht en projectmatig werken en het op orde brengen van onze informatiehuishouding. We werken verder aan onze planning en control en informatievoorziening, onder meer om onze grip en efficiency van onze (financiële) processen te vergroten. Dit draagt niet alleen bij aan onze bedrijfsvoering, maar zorgt er ook voor dat we kunnen voldoen aan de wetgeving op het gebied van dienstverlening, informatievoorziening en informatiebeveiliging (Woo, Wmebv, Wdo etc.). In het kader van informatieveiligheid investeren we verder in (de bewaking van) onze IT-omgeving. Doel is om verdachte veranderingen, met mogelijk grote gevolgen, al in een vroeg stadium te herkennen en de kop in te drukken. Zo voldoen we aan wet- en regelgeving (onder meer de NIS2, AVG en BIO) en dempen we risico’s in het geval van bijvoorbeeld cyberaanvallen en datalekken. De krapte op de arbeidsmarkt blijft een risico bij het behalen van onze doelstellingen. In 2025 werken wij verder aan het versterken van onze positie als werkgever op de arbeidsmarkt, via de uitvoering van het plan arbeidsmarktbenadering.

Programma 8 | Algemeen bestuur en regionale samenwerking In dit programma zijn binnen de begroting de budgetten ondergebracht die algemeen bestuur betreffen, zoals de werkbudgetten voor het college. Beleidsmatig ligt de focus in dit programma op de regionale samenwerking, enerzijds de GMR, anderzijds met betrekking tot de verbonden partijen.

8.1 Regionale samenwerking De Groene Metropoolregio (GMR) werkt aan een nieuwe regionale agenda 2025-2028. Dit betekent dat de begroting voor 2025 gebaseerd wordt op de nieuwe regionale agenda die een doorlooptijd kent van vier jaar in plaats van twee jaar. De invulling van de agenda gebeurt door het Bestuurlijk Platform van de betreffende opgave. De uiteindelijke afweging geschiedt, conform de Gemeenschappelijke Regeling, door het Algemeen Bestuur (september 2024) na de zienswijzen van de gemeenten gehoord te hebben. De verwachting is dat er in verband met inflatie, krapte op de arbeidsmarkt, verhoging van (proces)gelden, uitwerking van de Regiodeal en het mogelijk uittreden van de gemeente Montferland uit de GMR voor 2025 extra financiële middelen nodig zijn.

8.2 Verbonden partijen Onze doelstelling is dat verbonden partijen efficiënt en effectief bijdragen aan het realiseren van onze bestuurlijke doelstellingen en taakuitvoering. Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan dat de gemeente zeggenschap heeft, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat, indien de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. Bij verbonden partijen gaat het om publiekrechtelijke en privaatrechtelijke organisaties. Publiekrechtelijke organisaties zijn gemeenschappelijke regelingen op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Privaatrechtelijke organisaties zijn bv. een NV, BV of stichting. In 2025 is bekend wat de effecten zijn ten aanzien van de Nota verbonden partijen naar aanleiding van de uitgevoerde evaluatie. Dit heeft mogelijk in 2025 gevolgen voor de afspraken die wij maken met onze verbonden partijen.

Financieel deel We beschrijven in het financiële deel het meerjarenperspectief voor de periode 2025 – 2028. We geven aan wat dit betekent voor onze financiële positie. Tot slot informeren we u zoals gebruikelijk over personeel en organisatie.

1 Meerjarenperspectief De ontwikkeling van het financiële meerjarenperspectief ziet er als volgt uit: (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Meerjarenperspectief Kadernota 2025 Incidentele lasten en baten

-6.416

-5.789

-6.016

Structureel perspectief Kadernota 2025

-6.416

-5.789

-6.016

We houden hierbij rekening met reeds genomen raadsbesluiten tot en met mei 2024 (paragraaf 1.1), de effecten van de nieuwe jaarschijf 2028 (1.2), de actualisatie van de uitgangspunten (1.3), de onvermijdelijke claims (1.4) en voorstellen om tot een sluitend perspectief te komen voor 2025 (1.5) en 2026 – 2028 (1.6). Om tot sluitend perspectief voor 2025 te komen en voor mogelijke ombuigingen voor de periode 2026 – 2028 heeft het college de volgende afwegingscriteria gehanteerd: - Lastenverhogingen zien we niet als sluitstuk, maar als gelijkwaardige oplossing - Alle beleidsterreinen en programma’s dragen bij aan de oplossingen en we beogen een goede balans tussen de beleidsterreinen en programma’s - Uitgangspunt voor formatieve claims/ombuigingen is de Overbetuwerichtlijn. Daar zitten we nu op, derhalve geen bruto formatie-uitbreiding mogelijk. Mochten de uitkomsten van de benchmark in de zomer van 2024 van Berenschot nog ruimte geven of anderszins aanpassingen vragen, dan nemen we dat zo nodig mee in de begroting. - Aanvullende wensen die leiden tot aanvullende structurele uitgaven worden nu niet gehonoreerd. - Al genomen raads- en collegebesluiten zijn niet onomkeerbaar. - We onderschrijven nogmaals de insteek van de VNG om de oplossingen ook te zoeken bij taken die we in medebewind uitvoeren. Dit betreft de ravijnjaren 2026 en verder.

- De begroting voor 2025 bieden we sluitend aan; Op basis van deze afwegingen is vervolgens aangegeven wat de effecten zijn van een individueel ombuigingsvoorstel volgens onderstaande driehoek met een weging van de effecten. Voor elk onderdeel is een zo objectief mogelijke inschatting gemaakt van het effect. Als de blauwe lijn dichter bij het onderwerp staat, is de inschatting dat het effect groter is. Leefomgeving

Economie

Mens

De effecten van de meicirculaire 2024 zijn nog niet bekend. Zodra deze bekend zijn, zullen wij, overeenkomstig de afspraken met de raad, u hierover informeren. Er zijn onzekerheden die het saldo van de meerjarenbegroting 2025-2028 beïnvloeden, met name de ontwikkeling van de algemene uitkering. De onzekerheden zijn in beeld gebracht in onderdeel 1.7 “Risico’s, kansen en onzekerheden”.

1.1 Raadsbesluiten tot en met mei 2024 Het vertrekpunt van dit meerjarenperspectief 2025-2028 is het meerjarenperspectief conform de Programmabegroting 2024. Sindsdien zijn er door raad- en collegebesluiten een aantal wijzigingen vastgesteld die leiden tot een actualisatie van de meerjarenbegroting. Ook de 1e bestuursrapportage 2024 heeft effecten op het meerjarenperspectief. In onderstaande tabel zijn de effecten opgenomen: (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Meerjarensperspectief na begrotingsraad november 2023

999

-7.679

-6.502

Raadsbesluiten t/m mei 2024 met meerjarige effecten

-184

-489

Wijzigingen besluiten vanaf juli 2023 (na opstelling begroting)

Zwemfaciliteit Zetten

-323

Tijdelijke huisvesting Lyceum Elst

-184

Collegebesluiten t/m mei 2024 met meerjarige effecten

-91

-96

Huisvestingsverordening

-20

Dierentehuis

-71

-76

Financieel effect 1e Bestuursrapportage 2024

-2.384

Meerjarenperspectief na genomen raadsbesluiten

-1.660

-10.141

-8.964

-9.471

Tijdelijke huisvesting Lyceum Elst In verband met bouw van het MFSC, is verplaatsing van de noodlokalen van het Lyceum Elst noodzakelijk. De raad heeft in december 2024 ingestemd met een investeringsbedrag van € 2,4 miljoen (dekking kadernota 2025). De kapitaallasten van de nieuwbouw waren geraamd vanaf 2026. Aangezien de verwachting is dat de nieuwbouw in 2028/2029 gereed is, kunnen de kosten van de tijdelijke huisvesting voor 2026 en 2027 gedekt worden uit de vrijval kapitaallasten. Financieel effect 1e Bestuursrapportage 2024 Het financiële effect van de 1e bestuursrapportage 2024 betreft met name de structurele doorwerking van € 2,5 miljoen door de tariefsaanpassing van de WMO en Jeugd.

1.2 Effecten nieuwe jaarschijf 2028 De Kadernota 2025 is het eerste document waarbij jaarschijf 2028 onderdeel is van het meerjarenperspectief. Als startpunt is jaarschijf 2028 gelijk aan jaarschijf 2027, maar op de volgende onderdelen zijn er afwijkingen:

(bedragen x € 1.000) Meerjarenperspectief na genomen raadsbesluiten

2025

2026

2027

2028

-1.660

-10.141

-8.964

-9.471

Accres 2028 t.o.v. 2027

836

Actualisatie hervormingsagenda jeugd

-302

-220

Areaal beheerplannen 2027 (uitgangspunt is jaarlijks 72K)

-72

Ontwikkelingen aantallen doelgroepenvervoer

-150

Ontwikkeling Wmo voorspelmodel

-223

-613

Vervanging kunstgrasvelden

-28

-1.660

-10.141

-9.489

-9.718

Meerjarenperspectief 2027-2028 geactualiseerd

1.3 Actualisatie uitgangspunten Jaarlijks actualiseren we in de kadernota de gehanteerde uitgangspunten. Deze uitgangspunten zin afzonderlijk in een paragraaf in de kadernota opgenomen. Het financieel effect hiervan is in onderstaande tabel in beeld gebracht. (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Meerjarenperspectief 2027-2028 geactualiseerd

-1.660

-10.141

-9.489

-9.718

Prijsstijgingen algemeen

-1.190

Prijsstijgingen subsidies

-170

-1.196

-1.595

-240

Loonstijgingen Belastingen en heffingen Verbonden partijen

-387

-369

-394

-446

Inschatting compensatie inflatie via algemene uitkering

3.500

Effect Voorjaarsnota Rijk 2024

-1.500

1.500

Meerjarenperspectief na actualisering uitg. punten

-2.843

-8.705

-8.078

-8.359

Het Rijk heeft in de Voorjaarsnota 2024 een besluit genomen over de aanpassing van de algemene uitkering betreffende de opschalingskorting/ravijnjaren. Dit leidt tot een negatief eenmalig effect van € 1,5 miljoen in 2025 en een structureel voordeel vanaf 2026 van € 1,5 miljoen. De effecten zijn een eerste inschatting en zullen definitief bekend zijn bij het verschijnen van de meicirculaire 2024.

1.4 Claims In de laatste stap brengen we in beeld wat onvermijdelijke claims zijn voor de begroting 2024 en verder. Met onvermijdelijk wordt bedoeld dat een (financiële) aanpassing plaats moet vinden door reeds genomen besluiten van de raad of bijvoorbeeld externe wet- of regelgeving. Op grond van de externe en interne ontwikkelingen geven we in bijgaand overzicht de onvermijdelijke claims weer.

(bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

-2.843

-8.705

-8.078

-8.359

1. VGGM

-270

2. Huur Nijverheidsweg voor tijdelijke huisvesting Lyceum

-120

3. Rentelasten aankoop grond Woongaard

-11

Meerjarenperspectief na actualisering uitgangspunten

4. Eerste inrichting Lyceum Elst

-66

5. Tijdelijke huisvesting DS. van Lingeschool

-56

6. Jeugdbescherming

-98

7. Toezicht rechtmatigheid aanbieders

-55

-3.397

-9.315

-8.688

-8.915

Meerjarenperspectief na claims

1. VGGM (taakveld 7.1 Volksgezondheid) We verwachten een toename van de uitgaven van de VGGM als gevolg van het regionale besluit om de JGZ en de AGZ te versterken. 2. Huur Nijverheidsweg voor tijdelijke huisvesting Lyceum (taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting) Betreft de (tijdelijke) huurkosten van de tijdelijke huisvesting in verband met de nieuwbouw van het Lyceum 3. Rentelasten aankoop grond Woongaard (taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting) Het college heeft een raadsvoorstel in procedure gebracht over aanvullende investeringen in de POschool en het VO-Lyceum. Het betreft de aankoop van de grond en de 1e inrichting (zie 4.) De aankoop van de grond betreft een investering van € 745.000, waarvan de rentelasten ad € 11.200 vanaf 2025 zijn opgenomen. Het oorspronkelijke verwachte investeringsbedrag van deze scholen bedroeg € 19,2 miljoen en de financiële meerjareneffecten hiervan zijn opgenomen in de begroting 2024. In het raadsvoorstel wordt voor een bedrag van € € 13,4 miljoen een krediet aangevraagd voor de nieuwbouw van het Lyceum. 4. 1e Inrichting Lyceum Elst (taakveld 4.2. Onderwijshuisvesting) Voor de 1e inrichting van de nieuwbouw van het Lyceum Elst is een bedrag geraamd van € 884.000, waarvan de kapitaallasten ad € 66.250 starten vanaf 2028. 5. Tijdelijke huisvesting DS. Van Lingeschool (taakveld 4.2.

Onderwijshuisvesting) Betreft de kapitaallasten van de tijdelijke huisvesting (€ 750.000) van de Ds. Van Lingeschool, die naar verwachting in 2025 is afgerond. Daarnaast zal ook nog een investering van € 600.000 voor de aankoop van grond plaatsvinden in 2026, waarvan de rentelast ad € 9.000 in 2026 gedekt worden uit de vrijval kapitaallasten. 6. Jeugdbescherming (taakveld 6.82a Jeugdbescherming) We verwachten een toename van de uitgaven van de jeugdbescherming door de stijging van de landelijke tarieven. Mogelijkerwijs wordt (een deel van) deze stijging vergoed via de algemene uitkering (meicirculaire 2024). 7. Toezicht rechtmatigheid aanbieders (taakveld 6.2. Toegang en eerstelijnsvoorzieningen) In regionaal verband zijn de uitgaven voor het toetsen van de rechtmatigheid van aanbieders van zorg toegenomen. 23

1.5 Dekking jaarschijf 2025 Om te komen tot een sluitende (structurele) jaarschijf 2025, stelt het college voor om het tekort voor de jaarschijf 2025 als volgt te dekken: (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

-3.397

-9.315

-8.688

-8.915

- Ingroeimodel groot onderhoud wegen en openb. verlicht. (2.09)

500

250

- Niet bestede presentiegelden bouw en woningtoezicht (2.06)

- Maatregelen verlagen zorgvragen (4.01)

500

- Minder inzet innovatieve projecten binnen het SD (4.08)

- Dagbesteding (alg. voorzien.) - minder inzet op activiteiten (4.05)

- Gebruik mantelzorgwaardering niet stimuleren (4.03)

- Uitgaven uitkeringen (5.17)

300

- Uitstel nieuwbouw De Meeuwenberg

134

- Afschrijven schoolgebouwen in 50 jaar i.p.v. 40 jaar (5.24)

100

192

- Peuterspeelzalen - minder inzet voor niet-toeslagouders (5.08)

- P-budget: max van de schaal (7.19)

250

- Verlagen budget gratificaties en boter bij de vis (7.23)

- Verlagen budget fotokopieerkosten (7.12)

- Aframen aansprakelijkstelling (7.03)

- Verlagen budget porti (7.14)

- Inzet budget inflatiecorrectie 2024

756

- Verhoging OZB niet-woningen met 7,5% (A.03)

234

- Verhoging OZB woningen met 1,5% (A.02)

- Vrijval kapitaalslasten op basis van realistische planningen

211

- Aframen post onvoorzien (A.09)

- Invoeren forenzenbelasting (A.12)

Meerjarenperspectief Kadernota 2025

-6.416

-5.789

-6.016

Meerjarenperspectief na claims Programma 2. Leefbare en bereikbare samenleving

Programma 4. Inclusieve en participatiesamenleving

Programma 5. Werkende en lerende samenleving

Programma 7. Financiën en bedrijfsvoering

Algemene dekkingsmiddelen, VPB en onvoorzien

Elk voorstel verwijst naar een achterliggend format, waarin we aangeven wat de effecten van het voorstel zijn. Het nummer tussen haakjes betreft het nummer van de ombuiging en correspondeert met de nummers in de totaallijst (bijlage 1) en de nummers op de formats. Voor de inzet van het budget inflatiecorrectie 2024, uitstel nieuwbouw De Meeuwenberg en vrijval kapitaallasten is geen format gemaakt. Dit betreft een administratieve aanpassingen en algemeen dekkingsmiddel.

1.6 Ravijnjaren 2026 - 2028 1.6.1

Advies VNG

Het meerjarenperspectief is fors negatief door de korting op de algemene uitkering. De VNG heeft hier een advies over gegeven. Samengevat betekent dit advies:

Het college neemt dit advies over en sluit aan bij het weergeven van de zoekrichtingen voor ombuigingsopties en het inzichtelijk maken van de keuzes die het college aan de Raad voor wil leggen. Overigens heeft het Rijk bij de Voorjaarsnota 2024 (april 2024) aangegeven dat de korting vanaf 2026 met € 675 miljoen wordt verlaagd. 1.6.2

Mogelijke ombuigingsvoorstellen

De Taskforce Taken en Middelen heeft de gevolgen weergegeven van het doorvoeren van de genoemde korting, en concludeert dat die er niet om liegen: - Er dreigt grote vertraging rond de woningbouwopgave en rond de doelstellingen van het klimaatakkoord, de mobiliteits- en de energietransitie. - In plaats van een stap vooruit, dreigen twee stappen achteruit in het sociale domein: de preventie neemt af en de wachtlijsten nemen toe - In de openbare ruimte zouden gemeenten op grotere afstand geraken van hun inwoners, doordat capaciteit moet worden teruggeschroefd. Dat zal snel zichtbaar en voelbaar worden Samenvattend stelt de Taskforce niet anders dan te kunnen vaststellen dat een structurele korting van € 3 miljard vanaf 2026 gemeenten een zeer ingrijpende en zeer zichtbare bezuinigingsoperatie op zou leggen, met substantiële gevolgen voor hun betrokkenheid bij de grote maatschappelijke opgaven van dit moment. De door het rijk actief bevorderde rol van gemeenten in deze transities is nu eenmaal groot en in veel gevallen cruciaal. Het college onderkent de hierboven genoemde gevolgen. In lijn met het advies van de Taskforce heeft het college desalniettemin zoekrichtingen geformuleerd, ter dekking van het mogelijke ravijn van € 6, 5 miljoen vanaf 2026 :

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=OverBetuwe&id=89f7076f-618f-4a9c-87f4-0fb9c8d2ed93