24-01-09.03 Relevant stuk 9. Ecologisch onderzoek - Eisenhowerplas

Quickscan Wet natuurbescherming Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst

Opdrachtgever: K3Delta T.a.v. mevr. M. Sprong - Ariëns Wanraaij 2 6673 DN Andelst

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Aangevuld: Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Versie:

201457 19-5-2021 20-1-2023 J. Loeffen J. Loeffen M. Leenen Definitief 7

© 2023 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 1 1.1 2

Inleiding ....................................................................................................................................................... 5 Aanleiding ...............................................................................................................................................5 Huidige situatie en ontwikkeling ................................................................................................................. 6 Huidige situatie .......................................................................................................................................6 Voorgenomen ontwikkeling ...................................................................................................................7

3

Natuurwetgeving en -beleid........................................................................................................................ 8 Inleiding ..................................................................................................................................................8 Bescherming van soorten .......................................................................................................................8 Bescherming van gebieden .....................................................................................................................8

3.3.1

Nadere onderbouwing slaapplaats vogels Eisenhowerplas ...........................................................9 Bescherming van houtopstanden .........................................................................................................11 Gelders Natuurnetwerk ........................................................................................................................12

4

Methode.................................................................................................................................................... 14 Bureauonderzoek .................................................................................................................................14 Terreinbezoek .......................................................................................................................................14

5

Beschermde soorten ................................................................................................................................. 16 Planten..................................................................................................................................................16 Zoogdieren ............................................................................................................................................16

5.2.1

Vleermuizen .................................................................................................................................16

5.2.2

Grondgebonden zoogdieren ........................................................................................................19 Vogels ...................................................................................................................................................22 Reptielen...............................................................................................................................................24 Amfibieën .............................................................................................................................................24 Vissen ....................................................................................................................................................25 Ongewervelden ....................................................................................................................................25

6

Waterkwaliteit .......................................................................................................................................... 26 Veranderingen leefomstandigheden ....................................................................................................26 Analysetool voor de Eisenhowerplas ....................................................................................................27 Effecten op waterplanten, licht, temperatuur en algen .......................................................................28

6.3.1

Waterplanten op de bodem ........................................................................................................29

6.3.2

Lichtintensiteit .............................................................................................................................29

6.3.3

Temperatuur ................................................................................................................................29

6.3.4

Chlorofyl-a....................................................................................................................................29

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 3

6.3.5 7

Effecten en monitoring ................................................................................................................29 Kansen voor natuur ................................................................................................................................... 32 Optimaliseren visstand .........................................................................................................................32 Positief effect van geleidelijke/natuurlijke oevers ...............................................................................32 Positief effect op het foerageergebied .................................................................................................33

8

Conclusie ................................................................................................................................................... 35 Bescherming soorten ............................................................................................................................35 Bescherming gebieden .........................................................................................................................36 Bescherming houtopstanden ...............................................................................................................36 Gelders natuurnetwerk ........................................................................................................................36 Waterkwaliteit ......................................................................................................................................36 Kansen voor natuur ..............................................................................................................................37 Uitvoerbaarheid van de plannen ..........................................................................................................37 Geldigheid onderzoek ...........................................................................................................................38

Literatuurlijst ......................................................................................................................................................... 39 Bijlage 1 Wettelijk kader Natuurwetgeving .......................................................................................................... 41 Bijlage 2 Resultaten Analysetool Waterkwaliteit .................................................................................................. 46

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 4

1 Inleiding 1.1 Aanleiding De initiatiefnemer K3Delta is voornemens op de Eisenhowerplas, voorheen Aamseplas, in Elst (Gld) een drijvend zonnepark te realiseren (Afbeelding 1). Ook willen zij de potentie van het gebied voor de natuur in kaart hebben gebracht, zodat kansen voor de natuur in dit gebied bij de ontwikkeling kunnen worden meegenomen. Om de functie van de plas voor de diverse beschermde en onbeschermde soorten in beeld te brengen is een ecologische quickscan noodzakelijk. Hierbij worden de plannen getoetst aan de natuurwetgeving en het natuurbeleid. Met deze toetsing moet duidelijk worden hoe de ontwikkeling gerealiseerd kan worden binnen de kaders van de natuurbescherming. Eerste stap in deze toetsing is het uitvoeren van een verkennend onderzoek. Op basis van een bureauonderzoek en een veldbezoek wordt aan de hand van aanwezige terreintypen en toevallige waarnemingen van soorten zo goed mogelijk ingeschat welke beschermde gebieden en plant- en diersoorten aanwezig (kunnen) zijn. Op basis daarvan worden uitspraken gedaan over de (mogelijke) effecten van de voorgenomen ontwikkeling en de eventueel noodzakelijke vervolgstappen. Voorliggende rapportage gaat hier verder op in.

Afbeelding 1. Ligging van het plangebied (roze kader) de Eisenhowerplas ten zuidoosten van Elst (Gld). Bron: Esri, 2021

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 5

2 Huidige situatie en ontwikkeling Huidige situatie Het plangebied betreft een oude zandwinplas en ligt aan de zuidoostkant van Elst, gemeente Overbetuwe, provincie Gelderland, nabij knooppunt Ressen (A15/A325). Rondom de plas ligt, behalve aan de oostzijde, een bedrijventerrein; de oostzijde grenst aan een groenstrook, watergang met daarachter de A325. Aan de zuid- en oostzijde ligt een onverhard wandelpad. Op de oevers staat begroeiing zoals riet, zwarte elzen, wilgen, opslag met daartussen open plekken zonder begroeiing. In de oever is op veel plekken puin aanwezig, daarnaast zijn er open plekken met een geleidelijke overgang en een zandbodem. Ter plaatse van het distributiecentrum aan de noordzijde staat houten beschoeiing. De plas wordt verlicht door met name het distributiecentrum van Jumbo aan de noordzijde en verlichting van bedrijven rondom de plas.

Afbeelding 2. Impressie van de Eisenhowerplas met een onverhard wandelpad, begroeiing op en langs de oevers, puin in de oevers en bedrijventerreinen rondom. Opname: 23 april 2021

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 6

Voorgenomen ontwikkeling Voorgenomen wordt de plas te ontwikkelen. Onderdeel van deze ontwikkeling is het realiseren van een drijvend zonnepark met een grootte van minimaal 8 hectare en maximaal 10 hectare. Er wordt gebruik gemaakt van een oost-west opstelling. Het zonnepark wordt vanuit het midden van de plas gelegd waardoor de panelen niet tegen de oevers aan komen en de oevers vrij blijven. De aanlegfase van het zonnepark duurt circa drie tot vier maanden. Het uitgangspunt is op zijn vroegst het eerste kwartaal van 2024 te starten met de aanleg, al hangt deze periode af van de doorlooptijd van vergunningen die noodzakelijk zijn. De zonnepanelen worden met vrachtwagens gebracht waarna een kraan of verreiker deze op de oever zet. De panelen worden aan drijvers gemonteerd en met een klein bootje de plas op gevaren. Er wordt nog bepaald hoe de drijvende zonnepanelen worden verankerd (bodem of oevers). Als optie wordt onderzocht of het plaatsen van visnetten onder de panelen meerwaarde heeft. De werkruimte die nodig is voor het plaatsen van de panelen en het monteren van deze, is in deze fase van het project nog niet bekend, al wordt rekening gehouden met het verwijderen van het aanwezige groen over een breedte tot maximaal 300 meter, afhankelijk van de locatie keuze: hoe dichterbij het inkoopstation hoe smaller de strook.

Bij het bepalen van de locatie en breedte/grootte van de werkruimte, wordt rekening gehouden met bestaande natuurwaarden. Verwacht wordt dan ook dat het kappen van bomen niet nodig is. Binnen de voorgenomen ontwikkeling, het realiseren van een drijvend zonnepark, wordt onderzocht wat kansen zijn voor natuur die kunnen worden meegenomen.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 7

3 Natuurwetgeving en -beleid Inleiding De Wet natuurbescherming bestaat uit drie onderdelen: de bescherming van soorten, de bescherming van gebieden en de bescherming van houtopstanden. De kern van het natuurbeleid wordt gevormd door het Natuurnetwerk Nederland, dat een samenhangend netwerk vormt van natuurgebieden. De provincies zijn het bevoegd gezag. Alleen in een aantal situaties, zoals bij ruimtelijke ingrepen waarmee grote nationale belangen zijn gemoeid, is het Rijk het bevoegd gezag. In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de relevante wetgeving en het natuurbeleid voor het plangebied.

Bescherming van soorten Het uitgangspunt bij het onderdeel soortenbescherming is dat geen schade mag worden toegebracht aan beschermde dieren of planten, tenzij dit uitdrukkelijk is toegestaan. De wet kent een drietal beschermingsregimes; beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn, beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn en beschermingsregime “andere soorten”. Daarnaast zijn landelijk van een aantal vogelsoorten de nesten jaarrond beschermd. Elk beschermingsregime heeft zijn eigen verbodsbepalingen. Voor ieder ruimtelijk plan is het verplicht om te toetsen of deze kan leiden tot overtreding van de betreffende verbodsbepalingen. Wanneer sprake is of kan zijn van een overtreding, dan dient er onderzocht te worden of er een vrijstelling geldt. Indien er geen vrijstelling geldt, kan het aanvragen van een ontheffing noodzakelijk zijn. Bijlage 1 gaat verder in op het wettelijk kader bij toetsing aan de Wet natuurbescherming, onderdeel soortenbescherming. Gevolgen plangebied De Wet natuurbescherming is een nationale wet. Indien negatieve effecten worden verwacht door activiteiten of ontwikkelingen is een toetsing aan de Wet natuurbescherming noodzakelijk. In hoofdstuk 5 wordt verder ingegaan op de aanwezigheid van beschermde soorten en welke effecten de voorgenomen ontwikkeling heeft op deze soorten.

Bescherming van gebieden Met het onderdeel gebiedsbescherming worden binnen de Wet natuurbescherming de Natura 2000-gebieden beschermd. Natura 2000 is een samenhangend netwerk van natuurgebieden in Europa. Natura 2000 bestaat uit gebieden die zijn aangewezen in het kader van de Europese Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en gebieden die zijn aangemeld op grond van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG). Voor alle gebieden gelden instandhoudingsdoelstellingen. De kern van de bescherming is dat deze instandhoudingsdoelstellingen niet in gevaar mogen worden gebracht. Activiteiten mogen geen negatieve effecten hebben op de waarden waarvoor het gebied is aangewezen. Voor activiteiten of projecten die schadelijk zijn voor de beschermde natuur geldt een vergunningplicht. Hierdoor is in Nederland een zorgvuldige afweging gegarandeerd bij projecten die gevolgen kunnen hebben voor natuurgebieden.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 8

Gevolgen plangebied Niet stikstof-gerelateerde effecten: Het plangebied ligt op ruim 3 kilometer van Natura 2000-gebied Rijntakken. De aard van de voorgenomen werkzaamheden maakt dat de effecten uitsluitend tot het plangebied beperkt blijven. De Eisenhowerplas wordt door diverse vogels gebruikt als slaapplaats. Wanneer de plas wordt ontwikkeld als zonnepark, zullen slaapplaatsen waarschijnlijk verdwijnen. Onderstaand wordt een nadere onderbouwing gegeven van de effecten van het voorgenomen zonnepark op een slaap- en rustfunctie. Gezien de voorgenomen activiteiten en de tussenliggende afstand, is voor overige verstoringen als licht, geluid, trillingen of optische verstoring, geen sprake van aantasting of mogelijk negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied of andere Natura 2000-gebieden rondom het plangebied, zij het door een rechtstreekse invloed, cumulatieve invloed of externe werking. Een toetsing op grond van de Wet natuurbescherming wordt daarom niet noodzakelijk geacht. Stikstof-gerelateerde effecten Om de depositie van stikstof te bepalen is een berekening uitgevoerd (13 januari 2023) en gerapporteerd (AERIUS kenmerk RnwfaF2Ea5D7). In het rapport zijn de effecten van de realisatie van het plan (drijvend zonnepanelenpark) onderzocht op de stikstofdepositie in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden.

In de beoogde situatie is de maximale toename van de stikstofdepositie 0,00 mol N/ha/jaar. Hiermee kunnen significante effecten ten gevolg van de stikstofdepositie worden uitgesloten. Een vergunning Wet natuurbescherming voor het onderdeel stikstofdepositie is hiermee niet nodig.

3.3.1 Nadere onderbouwing slaapplaats vogels Eisenhowerplas De Eisenhowerplas wordt door diverse vogels gebruikt als slaapplaats. Wanneer de plas wordt ontwikkeld als zonnepark zal de slaapplaats verdwijnen. Heeft dit een significant negatief effect op de instandhoudingsdoelen van de Natura 2000-gebieden? De Eisenhowerplas ligt op circa 7,5 kilometer afstand tot de Veluwe in het noorden en circa 2,8 kilometer afstand tot de Rijntakken ten zuidoosten en circa 5,5 kilometer tot de Rijntakken in het noordoosten. Tussen de Eisenhowerplas in Elst en de Natura 2000-gebieden liggen diverse grote en kleine plassen die geschikt kunnen zijn als slaapplaats voor vogels. Dit betreffen diverse wateren zowel binnen als buiten de bebouwde kom. De Rijntakken heeft voor diverse vogelsoorten een slaap- en rustplaats als instandhoudingsdoelstelling. Bij verlies van de Eisenhowerplas, of een deel ervan, als slaapplaats voor vogels, verlies je maar één van de vele mogelijke slaapplaatsen voor vogels binnen een straal van 7,5 kilometer tot het Natura 2000-gebied Rijntakken. Voor de volgende vogelsoorten heeft de Rijntakken een instandhoudingsdoelstelling als slaap- en rustplaats: • • • • • • •

Fuut Aalscholver Kleine zwaan Wilde zwaan Kolgans Grauwe gans Brandgans

• • • • • • •

Bergeend Smient Scholekster Grutto Wulp Tureluur Toendrarietgans

Fuut en aalscholver De aantallen fuut en aalscholver uit de doelstelling wordt niet gehaald. (Beheerplan Natura 2000 Rijntakken, 038).

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 9

Fuut De staat van instandhouding van de fuut is matig ongunstig. Futen concentreren zich in de winter met grote aantallen op voedselrijke wateren, met name in het Deltagebied (vooral Grevelingenmeer), IJsselmeergebied en langs de grote rivieren. Strenge vorst dwingt futen om uit te wijken naar open wateren, vooral in ZuidwestNederland maar ook op de Noordzee. De afgelopen 12 jaar is er in de Rijntakken een kleine significante toename aan overwinterende futen. Aalscholver De staat van instandhouding aalscholver is gunstig. Het aantal slapende aalscholvers in de Rijntakken is stabiel. Aalscholvers rusten- en of slapen van op grote afstand van verstoringsbronnen, zoals op eilanden in de bomen. Deze eilandjes zijn niet aanwezig in de Eisenhowerplas. Bij verdwijnen of verkleining van dit open water, ondervinden futen en aalscholvers hier geen negatief effect van. Er zijn voldoende en betere slaapplaatsen voor beide soorten. Bovendien heeft de aalscholver een gunstige staat van instandhouding en heeft de fuut een kleine significante toename in de Rijntakken. Bergeend De staat van instandhouding van de bergeend is gunstig. Ze zoeken vooral veilige open zoute wateren op. Ook op de zoete wateren nemen bergeenden toe, maar deze aantallen leggen landelijk weinig gewicht in de schaal. De aantallen in de Rijntakken zijn stabiel (Bron: Sovon.nl, 8-10-2021).

De Eisenhowerplas is geen optimale slaapplaats voor de bergeend. Significante negatieve effecten op de bergeend bij ontwikkeling van de plas tot zonnepark zijn uitgesloten. Kleine zwaan en wilde zwaan Kleine zwaan De kleine zwanen zoeken vooral grote open wateren op, zoals het Lauwersmeer, IJsselmeer en Veluwemeer, maar ook in de Rijntakken vinden ze hun slaapplaats. De aantallen dalen en de staat van instandhouding van de kleine zwaan is zeer ongunstig. De redenen liggen niet in Nederland. De afname hangt samen met tegenvallend broedsucces (Bron: Sovon.nl, 8-10-2021). Wilde zwaan De staat van instandhouding van de wilde zwaan is gunstig. In de Rijntakken is geen slaapplaatstrend bekend van het aantal overwinterende wilde zwanen. (Bron: Sovon.nl, 8-10-2021). De Eisenhowerplas is een relatief kleine plas. Bij verdwijnen of verkleining van dit open water, ondervinden kleine zwanen en wilde zwanen hier geen negatief effect van. Er zijn voldoende en betere slaapplaatsen voor wilde en kleine zwaan voor handen. Significante negatieve effecten zijn uitgesloten. Toendrarietgans, kolgans, grauwe gans, brandgans en de smient De gestelde doelstellingen zijn in de periode 2007-2013 voor de ganzensoorten ruimschoots gehaald. Alleen voor de smient is sprake van een afname en een matig ongunstige staat van instandhouding (Bron: Sovon.nl, 810-2021).

De onderlinge afstand tussen de slaapplaatsen ligt tussen de 5 en 10 km. Hiermee wordt een redelijke dekking van de Rijntakken bereikt. Daarbij lijken nog niet alle mogelijke slaaplocaties te worden benut. Bovendien zullen er naar verwachting komende beheerperiode door ontzanding nog enkele potentiële slaapplaatsen bijkomen (ondermeer Randwijkse uiterwaarden, Winssen binnendijks). Voor de behoudsdoelstelling is er dan ook geen noodzaak voor uitbreiding van rust- en slaapplaatsen of van foerageergebieden. (Bron: Beheerplan Natura 2000 Rijntakken, 038).

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 10

Grauwe gans Tijdens de twee (nachtelijke) veldbezoeken in het kader van vervolgonderzoek (Eelerwoude, 2021) zijn inderdaad slapende grauwe ganzen aangetroffen. Grauwe ganzen gebruiken vaak kleinschaligere terrein als slaapplaats dan andere ganzen. Hiervoor gebruiken ze soms ook ondergelopen graslanden. Grauwe ganzen hebben een minder sterke neiging tot specifieke slaapplaatsen in vergelijking met andere ganzensoorten. (Bron: Sovon.nl, 8-10-2021). Dit maakt dat ze flexibeler en gemakkelijker een alternatieve verblijfplaats vinden. En deze alternatieve verblijfplaatsen zijn in de ruime omgeving van het plangebied aanwezig. Smient De smient heeft buiten het broedseizoen een voorkeur voor waterrijke graslandgebieden en rusten overdag meestal op grote meren (Bron: Vogelbescherming.nl, 8-10-2021). De Eisenhowerplas is geen groot meer en is omgeven door bebouwing en geen waterrijk graslandgebied. Andere open wateren zijn veel geschikter als rustplaats dan de Eisenhowerplas. Bovendien zijn er talloze open wateren tussen de Eisenhowerplas en het Natura 2000-gebied. Significante negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van de ganzensoorten zijn uit te sluiten. Als laatste zijn in de Gelderse Omgevingsvisie speciale rustgebieden voor winterganzen aangewezen.

Door het vaststellen van rustgebieden wordt invulling gegeven aan de internationale verplichting tot duurzame instandhouding van de ganzenpopulatie. In de rustgebieden voor winterganzen waarborgt de provincie de noodzakelijke rust voor ganzen. De Eisenhowerplas hoort niet tot één van deze aangewezen rustgebieden (Bron: Gelderse Omgevingsvisie, 19 december 2018). Scholekster, grutto, tureluur, wulp De habitats die van belang zijn als foerageer-, rust- en slaapplaats, zijn met name slikkige rivieroevers, plasdrasterreinen en vochtige graslanden. De Eisenhowerplas voldoet niet aan dit habitattype. Als slaapplaats voor scholekster, grutto, tureluur en wulp is de plas niet geschikt. (Bron: Beheerplan Natura 2000 Rijntakken, 038) Conclusie: de Eisenhowerplas is een relatief kleine plas. Bij verdwijnen of verkleining van dit open water, ondervinden de aangewezen vogelsoorten hier geen significant negatief effect van. Er zijn voldoende en betere slaapplaatsen voor de vogels voor handen. Significante negatieve effecten zijn uitgesloten.

Bescherming van houtopstanden Het kappen of rooien van bossen is niet zomaar toegestaan volgens de Wet natuurbescherming. Dit geldt ook bij het rooien of het verrichten van handelingen die de dood of ernstige beschadiging van bomen tot gevolg hebben. Hieronder valt ook beschadiging door vee. Onder bos wordt verstaan: • alleen bossen die buiten de ‘bebouwde kom Boswet’ liggen; • alle beplantingen van bomen die groter zijn dan 10 are (1.000 m2); • bomen in een rijbeplanting, als de rij uit meer dan 20 bomen bestaat. De gemeente stelt de grenzen van de ‘bebouwde kom Boswet’ bij besluit vast. Deze grenzen kunnen afwijken van de ‘bebouwde kom Verkeerswet’. Het besluit wordt door de provincie goedgekeurd. De grenzen zijn bij de gemeente na te vragen. De bescherming van houtopstanden kent twee belangrijke instrumenten: meldingsplicht en herplantplicht. Een kapmelding is verplicht bij de kap van bomen buiten de bebouwde kom indien kap plaatsvindt in een houtopstand. Veelal geldt een 1 op 1 herplantplicht. Provincies bepalen welke gegevens bij een melding moeten worden aangeleverd. Voor het vellen van een houtopstand in verband met realisatie van een Natura 2000-doel is er geen herplantplicht.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 11

De voorgenomen kap van een houtopstand hoeft niet gemeld te worden als het gaat om: • houtopstanden binnen de bij besluit van de gemeenteraad vastgestelde grenzen van de bebouwde kom; • houtopstanden op erven of in tuinen; • fruitbomen en windschermen om boomgaarden; • naaldbomen, kennelijk bedoeld om te dienen als kerstbomen, indien niet ouder dan twintig jaar; • kweekgoed; • uit populieren of wilgen bestaande: o wegbeplantingen; o beplantingen langs waterwegen, en o eenrijige beplantingen langs landbouwgronden; • het dunnen van een houtopstand; • uit populieren, wilgen, essen of elzen bestaande beplantingen die kennelijk zijn bedoeld voor de productie van houtige biomassa, indien zij: o ten minste eens per tien jaar worden geoogst; o bestaan uit minstens tienduizend stoven per hectare per beplantingseenheid, zijnde een aaneengesloten beplanting die niet wordt doorsneden door onbeplante stroken breder dan twee meter, en o zijn aangelegd na 1 januari 2013. • het vellen van houtopstanden ter uitvoering van een instandhoudingsmaatregel of een passende maatregel; • het vellen van houtopstanden voor de aanleg en het onderhoud van brandgangen op natuurterreinen; • het vellen van houtopstanden en herbeplanten op een wijze die is beschreven in een goedgekeurde gedragscode. De provincie kan een kapverbod opleggen.

Mag er wel worden gekapt, dan moeten er meestal ook nieuwe bomen worden aangeplant. De provincie kan een ontheffing of vrijstelling verlenen. Dit hangt ervan af of er hiervoor een provinciale verordening is opgesteld. Mogelijk is ook een omgevingsvergunning nodig. Het aanvragen van deze vergunning en het indienen van een kapmelding moet apart van elkaar uitgevoerd worden. Gevolgen plangebied Het plangebied ligt binnen de bebouwde kom Boswet. Daardoor is de bescherming van houtopstanden vanuit de Wet natuurbescherming niet van toepassing. Rond de plas zijn geen bomen aanwezig die op de ‘Lijst van monumentale en waardevolle bomen’ staan (gemeente Overbetuwe, 2021). Voor het realiseren van de werkruimte worden in principe geen bomen gekapt. Mocht er wel sprake zijn van kap, dan kan sprake zijn van gemeentelijk beleid.

Gelders Natuurnetwerk Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Provincies hebben hiervoor soms een andere benaming. Zo gebruikt Gelderland de benaming Gelders Natuurnetwerk (GNN). De Groene Ontwikkelingszone (GO) bestaat uit terreinen met een andere bestemming gelegen in de voormalige EHS. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. Het Natuurnetwerk is de kern van het Nederlandse natuurbeleid. De provincies zijn verantwoordelijk voor de begrenzing en de ontwikkeling van dit natuurnetwerk. In of in de directe nabijheid van het GNN geldt het ‘nee, tenzij’- principe. In principe zijn er geen ontwikkelingen toegestaan als zij de wezenlijke kenmerken of waarden van het gebied aantasten. Wanneer bij een ontwikkeling mogelijke effecten op het GNN denkbaar zijn, is het noodzakelijk een GNN-toetsing uit te voeren.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 12

Naast Gelders Natuurnetwerk bestaat ook de Groene Ontwikkelingszone. De Groene Ontwikkelingszone bestaat uit gebieden met andere bestemmingen dan natuur die ruimtelijk verweven zijn met het GNN en daar functioneel mee samenhangen. In deze gebieden wordt ingezet op versterking van die samenhang tussen inliggende en aangrenzende natuurgebieden. Ligging plangebied Het plangebied ligt op circa 175 meter afstand van begrensd GNN/GO-gebied, nummer 58 Overbetuwe. Dit gebied ligt aan de oostzijde van het plangebied, aan de oostkant van de A325. Voor dit gebied zijn verschillende ontwikkelingsdoelen opgesteld. Gevolgen plangebied De werkzaamheden vinden op de Eisenhowerplas plaats, buiten de begrenzing van GNN- of GO-gebied. Het GNN en het GO kennen geen externe werking. Door de voorgenomen werkzaamheden en de ontwikkeling en de aanwezigheid van de A325 tussen beide worden geen effecten verwacht die de wezenlijke waarden en kenmerken van het GNN significant aantasten. Ook is door de tussenliggende afstand geen sprake van areaal afname. Een nadere toetsing aan de GNN- of GO-kernkwaliteiten wordt daarom niet noodzakelijk geacht.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 13

4 Methode De aanwezige natuurwaarden zijn in beeld gebracht op basis van bestaande inventarisatiegegevens en een verkennend veldbezoek.

Bureauonderzoek Voor het bureauonderzoek is gebruikgemaakt van landelijke, provinciale en (indien beschikbaar) regionale verspreidingsinformatie: • NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) geraadpleegd op 21 april 2021 waarbij gekeken is naar data van de afgelopen 5 jaar. • De landelijke verspreidingsinformatie uit atlassen, die deels gedateerd is, is gebruikt om na te gaan of nabij het plangebied in het verleden beschermde soorten zijn aangetroffen. Exacte locaties of data van de waarnemingen waren daarbij veelal niet bekend. Deze gegevens hebben vaak betrekking op atlasblokken (5x5 kilometer) en kunnen daardoor betrekking hebben op waarnemingen buiten het plangebied. • De flora- en faunadatabase van Eelerwoude is eveneens geraadpleegd. Eelerwoude heeft meerder onderzoeken in de nabije omgeving uitgevoerd. De data van deze onderzoeken is opgeslagen in deze database.

Terreinbezoek Op basis van een eenmalig veldbezoek is de geschiktheid van het onderzoeksgebied voor de verwachte soorten en/of soortgroepen beoordeeld. Het veldbezoek is overdag door J. Loeffen uitgevoerd, ecologisch adviseur bij Eelerwoude (Kader – Ecologisch deskundige). Het veldbezoek is uitgevoerd op 23 april 2021 bij 11 - 13ºC, licht bewolkt en windkracht 2 tot 3 Bft. Het gaat hier om een deskundigenoordeel op basis van de fysieke gesteldheid van het terrein (biotopenonderzoek). Daarnaast zijn de aangetroffen belangwekkende soorten genoteerd. Op 13 januari 2023 is door J. Loeffen een extra veldronde uitgevoerd wegens waarnemingen van bever bij de plas. Tijdens het veldbezoek was het circa 5ºC, bewolkt en windkracht 4 Bft. De oevers en begroeiing zijn gecontroleerd op (vraat) sporen van bever en er is gekeken of er sprake is van een (mogelijke) burcht.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 14

Kader – Ecologisch deskundige De veldmedewerkers van Eelerwoude beschikken over een uitgebreide ervaring met de betreffende soortgroepen en voldoen aan de criteria van ‘ecologisch deskundige’. Met een ecologisch deskundige wordt bedoeld een persoon die voor de situatie en soorten ten aanzien waarvan hij of zij gevraagd is te adviseren en/of te begeleiden, aantoonbare ervaring en kennis heeft op het gebied van soortspecifieke ecologie. De ervaring en kennis dienen te zijn opgedaan doordat de deskundige:

-

op HBO- dan wel universitair niveau een opleiding heeft genoten met als zwaartepunt (Nederlandse) ecologie; en/of op MBO-niveau een opleiding heeft afgerond met als zwaartepunt de Wet natuurbescherming, soortenherkenning en zorgvuldig handelen ten opzichte van die soorten; en/of

-

als ecoloog werkzaam is voor een ecologisch adviesbureau, zoals bijvoorbeeld een bureau welke is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus; en/of

-

zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenbescherming en is aangesloten bij en werkzaam voor de daarvoor in Nederland bestaande organisaties (zoals bijvoorbeeld Zoogdiervereniging, RAVON, Stichting Das en Boom, Vogelbescherming Nederland, Vlinderstichting, Natuurhistorisch Genootschap, KNNV, NJN, IVN EIS Nederland, FLORON, SOVON, STONE, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, De Landschappen en Stichting Beheer Natuur en Landelijk Gebied; en/of

-

zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenmonitoring en/of -bescherming.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 15

5 Beschermde soorten Dit hoofdstuk beschrijft de tijdens het veldbezoek waargenomen soorten, al dan niet aangevuld met gegevens uit de literatuur en andere informatiebronnen. Vervolgens worden eventuele effecten beschreven als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling.

Planten Voorkomen en functie In het water is weinig vegetatie aanwezig; op het puin groeien algen en langs de randen groeit pluksgewijs riet, al ontbreekt een goed ontwikkelde rietkraag. Op de oever staan veel wilgen en zwarte elzen, soms ook over het water hangend. Op de noordelijke oever staat braamstruweel, dit ontbreekt elders langs de plas. Tussen de bomen en langs de randen groeit gewone berenklauw, brandnetel, fluitenkruid, speenkruid en kleine veldkers. In het grasveld daarachter staan kruidensoorten als madelief, hondsdraf, vijfvingerkruid, smalle weegbree, zilverschoon, boerenwormkruid en zijn rozetten van speerdistel aangetroffen. Er zijn tijdens het veldbezoek geen beschermde plantensoorten aangetroffen. De aangetroffen plantensoorten en de functie van het plangebied zijn kenmerkend voor een voedselrijke bodem. Gelet op de aanwezige biotoop, de functie van deze als voormalig zandwinlocatie en wandelpad/uitlaatplek voor honden, en het beheer van het groen, kan de aanwezigheid van beschermde plantensoorten binnen het plangebied worden uitgesloten. Vanuit verspreidingsatlassen (zoals NDFF) zijn ook geen waarnemingen bekend van beschermde flora, rode lijst soorten of opmerkelijke/zeldzame soorten binnen of direct rond het plangebied.

Effecten en ontheffing Tijdens het veldbezoek zijn geen beschermde plantensoorten aangetroffen en kunnen deze op basis van de functie van het plangebied, het beheer van deze en de uitgevoerde biotoopanalyse worden uitgesloten. Ook zijn er geen gegevens van beschermde planten in of in de omgeving van het plangebied bekend uit verspreidingsatlassen. Derhalve zijn negatieve effecten op beschermde plantsoorten uit te sluiten en is een nader onderzoek of ontheffing Wet natuurbescherming niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde planten niet noodzakelijk.

Zoogdieren 5.2.1 Vleermuizen Voorkomen en functie In het plangebied is tijdens het dagbezoek beoordeeld of de locatie geschikt is voor vleermuizen. Hierbij is onderscheid gemaakt in: verblijfplaats, vliegroute en foerageergebied. In het plangebied kunnen de volgende vleermuissoorten voorkomen: gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, rosse vleermuis, laatvlieger en watervleermuis en eventueel meervleermuis. Verblijfplaats Vleermuizen maken gedurende het jaar gebruik van een netwerk van vaste rust- en verblijfplaatsen (Kader Vleermuisverblijfplaatsen). Deze verblijfplaatsen kunnen de volgende functies hebben: • kraamverblijfplaats;

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 16

• • •

zomerverblijfplaats; paar- en/of baltsverblijfplaats; winterverblijfplaats. Kader - Vleermuisverblijfplaatsen Onder de vleermuizen zijn gebouwbewonende en/of boombewonende soorten aanwezig. Gewone dwergvleermuis en laatvlieger zijn hoofdzakelijk gebouwbewonend. Rosse vleermuis en watervleermuis zijn voornamelijk boombewonende en gewone grootoorvleermuis en ruige dwergvleermuis bewonen zowel bomen als gebouwen. Voorbeelden van verblijfplaatsen in gebouwen zijn ruimtes in spouwmuren en achter boeiboorden en gevelbetimmering. Holten en spleten in bomen en ruimtes achter loszittend schors zijn voorbeelden van verblijfplaatsen in bomen. Vanuit de verschillende functies van de verblijfplaats worden weer andere eisen gesteld aan bijvoorbeeld het klimaat, de toegankelijkheid en de expositie van het verblijf ten opzichte van de zon. Als kraamverblijfplaats worden meestal gebouwen en/of bomen uitgekozen waarbinnen een constant klimaat heerst. Bij gebouwen zijn dit voornamelijk woningen met een spouwmuur of een geïsoleerd dak. Sommige vleermuizen hebben aan een opening van 1-2 cm voldoende om naar binnen te kruipen. Bij bomen gaat het meestal om dikke, oude bomen met een dikke restwand.

Binnen de grenzen van het plangebied staan geen woningen of gebouwen die potentiële verblijfplaatsen kunnen bieden voor gebouwbewonende vleermuizen. Rondom de plas staan bomen: wilgensoorten, zwarte els en populieren. Er zijn op plekken kleine holten waargenomen en op plekken is sprake van loszittend schors. Deze zouden door boombewonende vleermuizen kunnen worden gebruikt als verblijfplaats. Op 2 juli 2019 is een eenmalige veldronde uitgevoerd naar de aanwezigheid van vleermuizen en vaste rust- en verblijfplaatsen rond de plas (Borkent, 2019), als inspectie op twee Quickscans die eerder zijn uitgevoerd en beschreven dat de ecologische waarden van de plas gering zijn (LooPlan, 2015 en Waardenburg, 2019). De veldinspectie toont geen verblijfplaatsen aan. Hoewel dit geen volledig onderzoek is geweest doordat het slechts één veldbezoek betreft, geeft het een indruk van de aanwezigheid van vleermuizen. Foerageergebied en vliegroutes De waterplas is geschikt als foerageergebied. Met name de randen waar struweel en bomen staan zorgen voor luwe plekken waar insecten aanwezig zijn. Deze plekken zijn met name geschikt voor gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en laatvlieger. Ook midden op de plas is geschikt foerageergebied aanwezig door bijvoorbeeld de aanwezigheid van dansmuggen.

Vleermuizen van het geslacht Myotis jagen boven wateren en vangen insecten met hun achterpoten, zoals meervleermuis en watervleermuis. Meervleermuis prefereert grote, open wateren. De plas is theoretisch geschikt als foerageergebied voor meervleermuis al zijn alternatieve plassen in de directe omgeving aanwezig die door de grootte geschikter zijn voor meervleermuis om te foerageren. Voor watervleermuis is de plas sub-optimaal, doordat de soort licht mijdt en er in de huidige situatie sprake is van uitstraling van licht door het distributiecentrum en omliggende bedrijven, al zijn er ook donkere hoeken waar watervleermuis gebruik van zou kunnen maken. De soort foerageert ook boven kleinere wateroppervlakten. Een veldinspectie (Borkent, 2019) toonde aan dat die avond geen foeragerende meervleermuizen of watervleermuizen zijn waargenomen en de plas vrij sterk werd verlicht door het distributiecentrum. Ook zijn geen recente waarnemingen bekend van meervleermuis en watervleermuis in de directe omgeving. Alternatieve foerageerplassen voor meervleermuis en watervleermuis zijn aanwezig aan de noordkant: Rijkerswoerdse Plassen en eventueel ten zuiden van knooppunt Valburg aan de zuidkant van de A15. Ook is recent het gebied aan de oostzijde van de A325, ter hoogte van het plangebied, ontwikkelt tot natuurgebied

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 17

(onderdeel van Park Lingezegen). In de huidige situatie ontbreekt een goede geleiding, zoals een hop-over, tussen beide gebieden waardoor de A325 in de huidige vorm een obstakel vormt. Daarnaast is open water aanwezig als de Waal (ten zuiden) en Nederrijn (ten oosten). Vleermuizen gebruiken lijnvormige elementen om zich langs te verplaatsen, zoals boomrijen en watergangen, welke als vliegroute kunnen dienen (Kader – Foerageergebieden en vliegroutes). Het groen rond de plas, met name de oost- en zuidzijde, biedt een geschikt lijnvormig element. Ook doordat de plas in de zuidoosthoek en aan de oostzijde op bestaand groen aansluit dat als geleider kan dienen naar de plas toe. Aan de noordoostzijde vormt de Nieuwe Aamsestraat een barrière waardoor deze ‘toegang’ minder geschikt is. Kader - Foerageergebieden en vliegroutes Foerageergebieden en vliegroutes van vleermuizen zijn beschermd indien bij het verdwijnen ook een verblijfplaats ongeschikt wordt. Bijvoorbeeld door het onderbreken van een vliegroute wordt een foerageergebied onbereikbaar, waardoor de vleermuizen onvoldoende voedsel kunnen vinden. Bij het verdwijnen van foerageergebieden of vliegroutes wordt derhalve onderzocht of er voldoende bereikbare alternatieven zijn. Vleermuizen maken gebruik van lijnvormige landschapselementen zoals bomenrijen en singels om zich langs te verplaatsen.

Een aaneengesloten kronendak heeft hierbij de voorkeur. Van vleermuizen is bekend dat onderbrekingen in de lijnstructuur maximaal 100 tot 200 meter mogen bedragen (kleinere en langzaam vliegende soorten 50 meter). Wanneer de onderbrekingen groter zijn dan deze afstand kunnen sommige soorten deze afstand niet overbruggen en zullen ze uitwijken naar alternatieve vliegroutes en foerageergebieden.

Effecten en ontheffing Alle vleermuissoorten zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming met beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn. Het opzettelijk verstoren, vangen en doden van individuen van beschermde soorten, alsmede het beschadigen of vernielen van vaste verblijfplaatsen, inclusief de functionele leefomgeving, is verboden vanuit de Wet natuurbescherming. De functionaliteit van de verblijfplaatsen van vleermuizen dient te allen tijde gegarandeerd te blijven. Met het ontwikkelen van de Eisenhowerplas met het drijvende zonnepark zijn de volgende effecten te verwachten: •

Geen effect op potentiële verblijfplaatsen in woningen/gebouwen. Binnen het plangebied staan geen woningen of gebouwen. Gebouwen/bedrijfspanden rondom het plangebied liggen buiten de invloedssfeer van de werkzaamheden. Negatieve effecten op verblijfplaatsen van gebouwbewonende vleermuizen worden uitgesloten.

•

Geen effect op potentiële verblijfplaatsen in bomen. In bomen rondom de plas zijn meerdere kleine holten aangetroffen en is bij sommige bomen sprake van loszittend schors. Voor het uitvoeren van de werkzaamheden worden geen bomen gekapt, waardoor eventuele (potentiële) verblijfplaatsen blijven behouden en geen sprake is van negatief effect op eventuele verblijfplaatsen. Mochten er wel bomen worden gekapt, dan is een nadere controle nodig naar de potentie van de boom als verblijfplaats door te letten op aanwezig schors, kieren of spleten in de stam en holten.

•

Foerageergebied niet essentieel. Het plangebied is geschikt als foerageergebied voor vleermuizen; de plas in theorie voor meervleermuis en deels voor watervleermuis. Doordat sprake is van geschikter, alternatief foerageergebied, recente verspreidingsgegevens ontbreken is geen sprake van een essentiële foerageerfunctie. Dit wordt extra onderbouwd door de eenmalige veldinspectie (Borkent, 2019) waarbij beide soorten niet zijn aangetroffen.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 18

De bomen en het struweel rondom de plas kunnen door soorten zoals gewone dwergvleermuizen, ruige dwergvleermuizen en laatvlieger worden gebruikt als foerageerplek. Doordat dit groen blijft behouden, blijft ook de functie als foerageerlocatie behouden. In het kader van de zorgplicht moet verstoring van licht worden voorkomen tijdens de actieve periode van vleermuizen. Deze actieve periode duurt van half maart tot eind oktober. Verstoring wordt voorkomen door verlichting achterwege te laten. Als verlichting noodzakelijk is, moet deze tot een minimum worden beperkt en zijn de volgende maatregelen van toepassing: o verlaag de hoogte van de lichtmasten zodat boomkronen onverlicht blijven; o verlichting alleen plaatsen waar het echt nodig is; o verlichting alleen aan op momenten wanneer het nodig is (dynamische verlichting); o beperk verstrooiing van het licht tot een minimum door gebruik van aangepaste armatuur (Afbeelding 3); o maak gebruik van vleermuisvriendelijke verlichting (amberkleurige LED-verlichting).

Afbeelding 3. Wijze van plaatsen van verlichting om verstrooiing te voorkomen. Bron: Eelerwoude.

•

Geen effect op eventuele vliegroutes. Doordat er geen sprake is van het kappen van bomen of bomenrijen, wordt een eventuele (essentiële) vliegroute niet onderbroken en is geen sprake van een negatief effect op vliegroutes.

Conclusie: nader onderzoek of een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming is voor vleermuizen niet noodzakelijk, mits tijdens de uitvoering in de actieve periode van vleermuizen rekening wordt gehouden met verlichting.

5.2.2 Grondgebonden zoogdieren Voorkomen en functie Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt Op basis van de aanwezige biotoop, sporen, literatuurgegevens en expertise zijn onder andere de volgende algemeen voorkomende zoogdieren binnen het plangebied aanwezig of te verwachten: ree, haas, konijn en diverse algemene muizen. Deze soorten kunnen het plangebied gebruiken als (onderdeel van hun) leef- en foerageergebied. Daarnaast kunnen een aantal van het plangebied gebruik maken als migratieroute.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 19

Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Beschermde soorten waarvoor geen vrijstelling geldt, zoals steenmarter of kleine marters kunnen in het plangebied voorkomen. De groenelementen rondom de plas en het braamstruweel aan de noordkant kunnen dienen als geleiders door het landschap en als dekkings- en foerageermogelijkheid. Tussen het struweel zouden kleine marters een verblijfplaats kunnen hebben. In het plangebied ontbreken verblijfplaatsen van steenmarters als open schuren of takkenhopen. Voor eekhoorn, das, boommarter en waterspitsmuis is geen geschikt biotoop aanwezig als bomen (bossen) met grotere holten, burchten en structuurrijke oevers en valt het plangebied buiten het bekende verspreidingsgebied. Echter, voor de bever biedt het plangebied geschikt biotoop. De begroeiing van de oevers bestaat deels uit wilg, een zachte houtsoort wat de voorkeur heeft van de bever. Tijdens het extra veldbezoek (13 januari 2023) is gelet op sporen van bevers. Er zijn diverse vraatsporen aangetroffen, met name aan de zuidwestkant van de plas (Afbeelding 4).

Afbeelding 4. Vraatsporen van bever. Opname: 19 januari 2023.

Ook is gelet op sprake is van een verblijfplaats. Daarin zijn twee typen te onderscheiden: een hol of een burcht. Wanneer na het uitgraven van het hol het dak niet instort en in stand blijft, is sprake van een beverhol. Wanneer het dak instort en bever bouwt een takkenhoop op het hol, is sprake van een beverburcht (Afbeelding 5).

Afbeelding 5. Verschil tussen een beverhol (links) en een beverburcht (rechts). Bron: Kenniscentrum Bever, 2021.

De oevers zijn gecontroleerd op sporen van beverburchten of -holen door te letten op vele houtsnippers (schillen) en takkenhopen. Aan de zuid- en oostoever zijn deze afwezig. Ook is hier het hoogteverschil tussen het wateroppervlakte en maaiveld vrij klein waardoor weinig ruimte is voor een beverburcht of -hol boven het waterpeil (Afbeelding 6). Aan de westoever ligt het maaiveld hoger. Door het dichte struikgewas van braam kon niet de hele oever worden gecontroleerd op (sporen van) burchten en holen al kunnen burchten en holen wel aanwezig zijn doordat de oever hoger ligt en bevers gemakkelijker een droge ruimte kunnen uitgraven boven het waterpeil. Op plekken waar de waterkant toegankelijk was, zijn aan de westkant weinig vraatsporen

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 20

aangetroffen. Pijpen onder water die toegang geven tot een hol of burcht zijn niet aangetroffen, maar ook zeer slecht waarneembaar vanaf de oever waardoor deze kunnen zijn gemist.

Afbeelding 6. Indicatie van de oever aan de zuidkant (links) waar het verschil tussen waterpeil en maaiveld beperkt is, ten opzichte van de oever aan de westzijde (rechts) waar het hoogteverschil groter is. Deze westoever is dan ook geschikter voor een beverhol. Opname: 19 januari 2023.

Effecten en ontheffing Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt De uit te voeren maatregelen zullen naar verwachting leiden tot een tijdelijk en beperkt verlies van leefgebied van de genoemde (algemeen) voorkomende zoogdieren met het beschermingsregime “andere soorten”. Dit zal zijn ter plaatse van de werkruimte waar de panelen worden gemonteerd. Voor deze beschermde soorten is bij een ruimtelijke inrichting door de provincie Gelderland een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Voor bovenstaande soorten, de soorten met een bescherming als kleine marters en steenmarter geldt dat negatieve effecten van de geplande werkzaamheden zijn uit te sluiten. Mogelijk maakt het plangebied wel onderdeel uit van het leefgebied van de betreffende soorten al worden geen bomen gekapt en struweel verwijderd. Potentiële verblijfplaatsen gaan daardoor niet verloren. Voor eekhoorn, das, boommarter en waterspitsmuis is in het plangebied geen geschikt biotoop aanwezig. Een negatief effect op deze beschermde grondgebonden zoogdieren is daarom uitgesloten. Bever maakt gebruik van de plas als onderdeel van diens foerageergebied. Mogelijk is een verblijfplaats aanwezig bestaande uit een beverhol of beverburcht. Dit verblijf bevindt zich dan vermoedelijk in de westoever.

Doordat het nog enige tijd duurt eer het zonnepark daadwerkelijk wordt gerealiseerd, kan in tussentijd de bever een nieuwe plek in gebruik nemen als verblijfplaats. Met het realiseren van het drijvende zonnepark wordt in de aanlegfase gebruik gemaakt van een werkruimte waarbij aanwezig groen op de oever wordt verwijderd. Ook vindt het verankeren van het zonnepark mogelijk plaats in de oever. Met het bepalen van de locaties, moet de oever nogmaals worden onderzocht op aanwezige beverburchten of beverholen. Aanbevolen wordt dit te doen vanaf de oever én het water. Indien een beverburcht of beverhol wordt aangetroffen, moet een afstand van minimaal 20 meter worden behouden om verstoring en beschadiging van het verblijf te voorkomen (Provincie Flevoland, ontheffing verstoring bever 2019). Indien er geen andere mogelijkheid is voor de werkruimte en de afstand van deze tot een verblijfplaats is minder dan 20 meter, is een ontheffing Wet natuurbescherming noodzakelijk. Doordat verspreid rondom de plas voedsel als wilgenbomen voor de bever aanwezig is, zorgt het verwijderen van het groen voor de werkruimte er niet voor dat een eventuele beverburcht zijn functie verliest. In de gebruiksfase zal het zonnepark in het midden van de plas liggen waardoor oevers blijven behouden. Hiermee blijft de plas functioneel voor bevers zowel voor verblijfplaatsen als foerageergebied.

Daarmee is geen sprake van negatieve effecten en een ontheffing niet nodig.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 21

Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor grondgebonden zoogdieren niet noodzakelijk. Voor bever geldt dat bij het bepalen van de werkruimte en locaties voor verankering in de oever, een extra inventarisatie naar aanwezige verblijfplaatsen moet plaatsvinden. Worden verblijfplaatsen aangetroffen, moet een afstand van minimaal 20 meter worden aangehouden. Is er geen andere mogelijkheid, dan is een ontheffing Wet natuurbescherming noodzakelijk.

Vogels Voorkomen en functie Alle vogels zijn als soort beschermd in de Wet natuurbescherming. Onderscheid wordt gemaakt tussen vogels met jaarrond beschermde nesten, vogels met jaarrond beschermde functionele leefomgeving en overige (broed)vogels. Onder de vogels met jaarrond beschermde nesten behoren onder andere soorten die hun nesten ook buiten het broedseizoen gebruiken, soorten die elk jaar op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast zijn en soorten die steeds van hetzelfde nest gebruik maken en niet of nauwelijks zelf een nest kunnen bouwen. Onder de vogels met jaarrond beschermde leefomgeving vallen soorten die weliswaar vaak terugkeren naar de plaats die zij het jaar daarvoor hebben gebruikt of de directe omgeving daarvan, maar die wel over voldoende flexibiliteit beschikken om, als de broedplaats verloren is gegaan, zich elders te vestigen. Jaarrond beschermde nesten Verblijfplaatsen van vogelsoorten, of aanwijzingen (braakballen of uitwerpselen) hiertoe, die jaarrond van vaste rust- en verblijfplaatsen gebruikmaken zijn niet aangetroffen binnen het plangebied (in bomen) en worden door de afwezigheid van bebouwing als woningen of open schuren ook uitgesloten. Het gaat daarbij om soorten als buizerd, kerkuil, steenuil, huismus en gierzwaluw. Huismussen verbleven wel bij woningen aan de zuidkant van het plangebied, maar dit is buiten de begrenzing.

In de populieren aan de oostzijde zijn geen nesten waargenomen. Deze bomen blijven ook behouden. Wel is aan de rand van het gebied een buizerd waargenomen, die foerageerde boven een weide nabij het plangebied. Naast deze kunnen ook andere soorten met jaarrond beschermde nest zoals havik en kerkuil het plangebied gebruiken als onderdeel van hun leefgebied. Jaarrond beschermde functionele leefomgeving In het plangebied kunnen enkele vogelsoorten voorkomen waarvan de functionele leefomgeving jaarrond beschermd is. Het gaat om soorten als blauwe reiger, boerenzwaluw, torenvalk, pimpelmees en koolmees. Zo is tijdens het veldbezoek een blauwe reiger waargenomen. Daarnaast behoren de brilduiker en eider tot deze groep. Van deze twee soorten ligt het plangebied buiten bekend verspreidingsgebied (Sovon.nl, Vogelbescherming.nl). Overige (broed)vogels De aangetroffen vogels binnen en direct rondom het plangebied vallen onder de algemene broedvogels van open gebieden en struwelen. Onder andere de volgende vogelsoorten kunnen gebruikmaken van het plangebied; zwarte kraai, kauw, ekster, tjiftjaf, roodborst en houtduif. Tijdens het veldbezoek is een gele kwikstaart waargenomen. In en boven de plas zijn visdief, fuut, kuifeend, grauwe gans met jongen en aalscholver waargenomen.

Er kan vanuit worden gegaan dat aan de rand van de plas op de oevers, in het struweel en de bomen rond de plas, nesten aanwezig zijn van algemeen voorkomende broed- en watervogels. Slaap- en rustplaats voor vogels Ook is de plas door de omvang geschikt als slaapplaats voor watervogels als ganzen. Grauwe gans is tijdens het veldbezoek veelvuldig waargenomen; 3 paartjes met 8 tot 12 jongen. Ook zijn dergelijke plassen geschikt voor overwinterende watervogels; de diepte zorgt ervoor dat de plassen niet snel dichtvriezen. Wanneer de plas

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 22

wordt ontwikkeld als zonnepark zal de slaapplaats verdwijnen. Gecontroleerd is of de plas is opgenomen in een meetnet waarbij wintertellingen worden verricht: de watervogeltelling, ganzen- en zwanentelling of de midwintertelling (eenmalig rond januari) vanuit SOVON. Dit is niet het geval. Voor alle drie de tellingen is het gebied nog vacant. Effecten en ontheffing Vogels met jaarrond beschermde nesten Van een aantal vogelsoorten zijn de nesten het hele jaar door beschermd. Ook de functionele leefomgeving is daarbij beschermd. Bij de aantasting van de nestlocatie en/of de functionele leefomgeving is een ontheffing Wet natuurbescherming noodzakelijk. Onder deze bescherming behoren uilen, roofvogels, huismus en gierzwaluw. Voor deze soorten zijn geen geschikte nestlocaties aanwezig door het ontbreken van bebouwing en zijn in de bomen rondom de plas geen nesten of aanwijzing gevonden van gebruik van deze als nestlocatie of roestplek. Daarmee is er geen sprake van een negatief effect op nesten van vogels met jaarrond beschermd nest. Vogels met jaarrond beschermde functionele leefomgeving Gelet op de aard van de werkzaamheden en het behoud van de groenstructuren, worden negatieve effecten op broedparen van genoemde algemeen voorkomende soorten ter plaatse van de werkzaamheden niet verwacht en voor brilduiker en eider ligt het plangebied buiten het bekende verspreidingsgebied.

Er is geen sprake van kap en mocht dit worden uitgevoerd zal het gaan om een kleine omvang. Dan zijn genoemde soorten bovendien goed in staat alternatieve nestplaatsen te vinden. Daardoor is geen sprake van een negatief effect op nesten van deze vogels en zijn er voldoende alternatieve nestlocaties aanwezig rondom de plas. Compenserende maatregelen of het aanvragen van een ontheffing is om deze reden dan ook niet aan de orde. Overige (broed)vogels Alle vogelsoorten in Nederland zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming. Voor alle beschermde inheemse (ook algemeen voorkomende) vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren vernielen of beschadigen, of nesten van vogels wegnemen. Daarnaast is het verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de verstoring niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. Door verstorende werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren kan in veel situaties worden voorkomen dat gehandeld wordt in strijdt met deze verbodsbepaling. De periode van 1 maart tot 15 juli wordt over het algemeen beschouwd als broedseizoen1. Werkzaamheden binnen het broedseizoen zijn mogelijk indien is vastgesteld dat er met deze werkzaamheden geen nesten van broedvogels worden verstoord.

Voor de Wet natuurbescherming zijn echter alle bewoonde vogelnesten beschermd, ongeacht het tijdstip van het jaar en ongeacht de zeldzaamheid van de soort. Voor de geplande werkzaamheden geldt dat deze mogelijk zijn binnen het broedseizoen omdat geen sprake is van kap. Wel moet men te allen tijde alert zijn op aanwezige nesten in struweel en bomen rondom de werkruimte. Slaap- en rustplaats voor vogels De plas kan een functie hebben voor (overwinterende) watervogels als slaap- en rustplek. Wanneer de plas wordt ontwikkeld als zonnepark zal de functie van rust- en slaapplaats mogelijk verdwijnen. Betreffende plas is door de verlichting en ligging op een bedrijventerrein niet optimaal. Daarnaast zijn in de omgeving van het plangebied meerdere alternatieve plassen die door de ligging geschikter zijn als rust-/ slaapplekken voor vogels en de plas maakt geen onderdeel uit van een aangewezen rustplaats voor ganzen (Gelderse Omgevingsvisie, 19 december 2018). Het plaatsen van een drijvend zonnepark en daarmee het wegnemen van deze plas als rust1 In het kader van de Wet natuurbescherming wordt voor het broedseizoen geen standaardperiode gehanteerd. Van belang

is of een broedgeval verstoord wordt, ongeacht de datum. Globaal gaat het echter om de periode van 1 maart tot 15 juli.

Realisatie drijvend zonnepark Eisenhowerplas, Elst | Eelerwoude | 23

/slaaplocatie zorgt niet voor een significant negatief effect. Zie ook §3.3.1 voor een nadere onderbouwing dat geen sprake is van een significant negatief effect op aangewezen doelsoorten. Conclusie: aanbevolen wordt de werkzaamheden uit te voeren buiten het broedseizoen. Bij de werkzaamheden dient jaarrond rekening te worden gehouden met (in gebruik zijnde) nesten van vogels.

Reptielen Voorkomen en functie Beschermde reptielen, zoals ringslang, gladde slang, levendbarende hagedis en hazelworm, zijn gebonden aan specifieke terreinen. In het plangebied ontbreekt dergelijk geschikt biotoop zoals heideterreinen, goed ontwikkelde waterlopen en venranden. Er zijn ook geen verspreidingsgegevens bekend van reptielen in en rondom het plangebied. De plas en watergang aan de oostzijde van de plas kunnen door ringslang worden gebruikt om zich door het landschap te verplaatsen en om te foerageren, al ontbreekt veelal een goed ontwikkelde water- en oevervegetatie die het dier bescherming en schuilmogelijkheden biedt. Ringslang maakt gebruik van blad- of composthopen als voortplantingslocatie. Deze zijn rondom de randen van de plas niet aangetroffen. Ook zijn van ringslang geen recente verspreidingsgegevens bekend in of in de directe zone rondom het plangebied. Effecten en ontheffing Op basis van de aanwezige biotoop kan een essentiële functie van het struweel en de bomen rondom de Eisenhowerplas voor beschermde reptielen worden uitgesloten. Er is geen sprake van negatieve effecten op reptielen bij uitvoering van de werkzaamheden in de werkruimte. Ook blijft een eventuele foerageerfunctie voor ringslang behouden, doordat er geen sprake is van kap en mocht dit worden uitgevoerd, het alleen gaat om beperkte omvang ten behoeve van de werkruimte.