22-07-05.06 Relevant stuk 2a, Accountantsverslag 2021 gemeente Overbetuwe - versie 8 juni 2022
Tekst van het document
Concept Accountantsverslag Gemeente Overbetuwe Boekjaar 2021
1
Aan de Gemeenteraad en het College van de gemeente Overbetuwe Postbus 11 6660 AA ELST Zwolle, 8 juni 2022
Geachte leden van de Gemeenteraad, geacht College, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Overbetuwe te controleren.
Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag.
Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Het accountantsverslag is uitsluitend opgesteld voor uw gebruik en mag daarom zonder onze toestemming niet aan derden ter inzage worden verstrekt.
Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.
drs. E.H.J.D. Damman RA
2
Inhoudsopgave
1. Bestuurlijke samenvatting
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
3. Rechtmatigheid
5. Bevindingen interne beheersing
6. Overige onderwerpen
Bijlagen
4. Financiële positie
3
Inhoudsopgave
1.
Bestuurlijke samenvatting
5
2.
Uitkomsten jaarrekeningcontrole
9
3.
Rechtmatigheid
18
4.
Financiële positie
21
5.
Bevindingen interne beheersing
25
6.
Overige onderwerpen
28
Bijlagen
33
4
1. Bestuurlijke samenvatting
1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden
6
1. Bestuurlijke samenvatting Wij zijn voornemens om bij de jaarrekening 2021 een ……..verklaring te verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.
Het jaarverslag is conform NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.
Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.
COVID-19: De gemeente heeft net als vorig jaar in de jaarrekening 2021 opnieuw de ontwikkelingen als gevolg van COVID-19 toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. Uit de door ons aanvullend uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd. De belangrijkste werkzaamheden hebben toegezien op de verantwoording inzake de Tozo-regelingen.
Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken ongecorrigeerde fouten die de rapporteringstoleranties overschrijden ten bedrage van € 184 duizend. Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo steunt de gemeente (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en Wmo Zorg in natura een onzekerheid van € 686 duizend.
Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheid een onzekerheid geconstateerd ten aanzien van de Europese aanbestedingen van € 85 duizend. Verder hebben wij geen bevindingen die wij, op basis van de rapporteringstolerantie, aan u zouden moeten rapporteren.
7
1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn goed toegelicht.
Het boekjaar 2021 sluit met een financieel resultaat van € 8,5 miljoen voordelig. De totale vermogenspositie van de gemeente Overbetuwe bedraagt € 43,4 miljoen (2020: € 37,6 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 23% (2020: 21%). De vermogenspositie is dan ook goed te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit met 2,2 uitstekend is.
Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Overbetuwe voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
8
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - de jaarrekening; - bijlagen. Met de opdrachtbevestiging d.d. 30 november 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle.
Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.200.830. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag
Bedrag
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1.200.830
Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 3.602.490
Goedkeuringstolerantie fouten
Rapporteringstolerantie
Conform uw controleprotocol
€ 100.000
Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: ▪ schattingen en toelichtingen in de jaarrekening; ▪ waardering van de grondexploitaties; ▪ rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen; ▪ COVID-19 aspecten; ▪ WNT-verantwoording; ▪ onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen. Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving gecontroleerd. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen gecontroleerd op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd.
Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel.
10
2.2 Waardering van de grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een specifiek risico in onze controleaanpak, vanwege de mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.
Verliesvoorziening (x € 1.000)
2021
2020
De Merm Elst
€ 270
€ 298
De Merm Oost Elst
€ 642
€ 658
Spoorallee
€ 170
€ 184
2020
Elst Centraal Oost (nieuw vanaf 2021)
€ 132
-
2021
Elst Zuid
€ 62
Elst Centraal West
€ 748
€ 693
Heteren Centrum
€ 1.341
€ 1.268
Verliesvoorziening per 31 december
€ 3.365
€ 3.101
Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 duizend)
15.000
2018 2019
10.000 5.000 0 Bruto boekwaarde
Verliesvoorziening
Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Onder de grondexploitaties zijn ultimo 2021 zeven (ultimo 2020: zes) grondexploitaties opgenomen waarbij voor alle complexen een voorziening is gevormd. De specificatie van de voorziening per 31 december is als volgt:
Netto boekwaarde
Ten opzichte van 31 december 2020 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 3,8 miljoen. De afname van de boekwaarde per 31 december 2021 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)
2021
2020
Boekwaarde per 1 januari
6.139
7.899
Investeringen
5.526
2.030
Grondverkopen
- 9.128
- 3.210
Tussentijdse winstneming
-
- 209
Mutatie verliesvoorziening
- 265
- 371
Boekwaarde per 31 december
2.272
6.139
De toename van de voorziening wordt voornamelijk veroorzaakt door het nieuwe complex Elst Centraal Oost en het feit dat Elst Zuid vanaf een voordelig complex ultimo 2020 is omgeslagen naar negatief complex ultimo 2021. Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Overbetuwe gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat:
11
2.2 Waardering van de grondexploitaties Parameter
2021
2020
Kostenstijging
Opbrengstenstijging
Rekenrente
Disconteringsvoet
Programmering
Verkoopprijzen
Legenda status: = evenwichtig = optimistisch = voorzichtig = controleverschil
Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 3% (2020: 3%) en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren.
Opbrengstenstijging Het college rekent, evenals in 2020, met 0% opbrengstenstijging. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt achten wij deze parameter aan de voorzichtige kant. Wanneer wij echter de werkelijke verkoopprijzen van uw gemeente en grondprijzenbrief van uw gemeente in ogenschouw nemen, leidt het hanteren van 0% opbrengstenstijging niet tot controleverschillen. Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang dit goed te blijven volgen.
Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,01% (2020: 1,33%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Overbetuwe. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Disconteringsvoet De disconteringsvoet die moet worden gehanteerd in de berekening van de contante waarde ten behoeve van het treffen van een verliesvoorziening voor negatieve grondexploitaties is door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%). Dit percentage is door de gemeente correct toegepast, waardoor wij deze parameter kwalificeren als evenwichtig. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Overbetuwe. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is geactualiseerd naar de huidige verwachtingen. Op basis van de uitkomsten in 2021 en werkelijke ontwikkelingen in 2022 achten wij deze parameter evenwichtig. Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd.
Gedurende 2021 hebben voor zowel woningen als bedrijven verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd. Op basis hiervan achten wij deze parameter evenwichtig.
12
2.3 Sociaal domein Algemeen De gemeente Overbetuwe voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel
Uitvoerder
Wijze van uitbesteding
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiewet)
Zelfstandig
n.v.t.
Werkelijke lasten
Tozo
Zelfstandig
n.v.t.
Werkelijke lasten
Jeugdwet Zin
Zelfstandig
n.v.t.
Werkelijke lasten
Wmo Zin
Zelfstandig
n.v.t.
Werkelijke lasten
Sociale verzekeringsbank
Mandatering
Afrekening op basis van werkelijke lasten
Pgb’s
In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven (x € 1.000) en de ontwikkeling vanaf 2018 kan als volgt worden weergegeven: 20.000
2018 2019
15.000
2020 10.000
2021
5.000 0 Uitkeringen
Tozo
Jeugdwet
Wmo
PGB
Uitkeringen (Participatiewet) De taken rondom de Participatiewet voert uw gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben vastgesteld dat de uitkeringen in overeenstemming met de van geldende weten regelgeving zijn verantwoord.
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. Er zijn in 2021 157 besluiten genomen en uiteindelijk is een bedrag van € 1,1 miljoen verstrekt aan zelfstandigen. Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft uw gemeente, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. Wij hebben de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt. Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen.
De wetgever heeft toegestaan om de geplande controles op signalen van misbruik of oneigenlijk gebruik gedurende 2021 op te pakken en de consequenties hiervan in de administratie van 2021 te verwerken. U heeft in 2021 de signalen opgevolgd. Wij hebben hierbij geconstateerd dat uw gemeente de baten Tozo levensonderhoud en bedrijfskrediet heeft verantwoord op basis van het kasstelsel. Voor de baten Tozo bedrijfskrediet betreft dit de juiste verantwoordingswijze. De baten Tozo levensonderhoud dienen echter verantwoord te worden op basis van het baten- en lastenstelsel. In de SiSa-bijlage heeft uw gemeente dit gecorrigeerd. Echter in de jaarrekening is hierdoor een te lage bate en hiermee te lage verrekening met het Rijk verantwoord ten bedrage van € 101 duizend welk bedrag we hebben opgenomen als ongecorrigeerd controleverschil in bijlage B Ongecorrigeerde controleverschillen.
13
2.3 Sociaal domein Uit de controle op de bestedingen Tozo levensonderhoud en bedrijfskrediet 2021 komen geen bevindingen naar voren die wij aan uw gemeente moeten rapporteren. Wel hebben wij vastgesteld dat uw gemeente bij het bepalen van de verplichting Tozo op de balans geen rekening heeft gehouden met de forfaitaire baten ad € 83 duizend waardoor de verplichting te hoog en de baten te laag zijn verantwoord in de jaarrekening. Dit hebben wij gerapporteerd als niet gecorrigeerd controleverschil in bijlage B. Deze bevinding heeft geen verdere gevolgen voor de SiSa-bijlage. Jeugdwet en Wmo Zin De uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente in regionale samenwerking. Hiervoor zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten. De verantwoording van de daaruit voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente, waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering uiteindelijk bij de gemeente berust. De gemeente is echter niet de prestatieafnemer. Met de (grote) zorgaanbieders is daarom, evenals voorgaande boekjaren, afgesproken dat zij op basis van het IZA controleprotocol een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN) in het boekjaar.
Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd. Mede gezien de omvang van een aantal zorgaanbieders zal uw gemeente niet van alle zorgaanbieders een controleverklaring ontvangen. Zo worden bijvoorbeeld geen controleverklaringen ontvangen van aanbieders met minder dan € 50.000 omzet. Eveneens zijn controleverklaringen mogelijk vertraagd en is niet bekend wanneer deze controleverklaringen wel beschikbaar zijn voor uw gemeente. Dit zorgt voor onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid en rechtmatigheid) van de kosten inzake de levering van de Wmo Zorg in Natura ad € 178 duizend en de Jeugdwet Zorg in Natura ad € 508 duizend. Deze onzekerheden werken door in de jaarrekening van de gemeente.
Eigen bijdrage Wmo Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Overbetuwe heeft deze onzekerheid ter hoogte van € 257 duizend in de jaarrekening 2021 toegelicht. PGB’s De belangrijkste onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2021 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten.
De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB blijven op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Overbetuwe beneden de rapporteringstolerantie. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Uw gemeente heeft zelf werkzaamheden verricht om zekerheid te krijgen rondom de prestatielevering binnen de PGB. Daarom is geen sprake van een onzekerheid ten aanzien van de PGB.
14
2.4 COVID-19 Impact COVID-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in een afzonderlijke paragraaf.
−
De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • Uitvoeren Tozo regeling; • Aanvullende rijksbijdragen die zijn verstrekt in relatie tot COVID-19; • Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering); • Onderbouwing prestatielevering zorgaanbieders; • Risicoanalyse mogelijke COVID-19 impact op balansposities (o.a. in het kader van mogelijke oninbaarheid); • Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening (diverse paragrafen, met name onder weerstandsvermogen en bedrijfsvoering).
−
−
Wij hebben diepgaande aanvullende controles uitgevoerd op de waardering dan wel inbaarheid van posities zoals vaste activa, vorderingen, gevormde voorzieningen, rechtmatigheid subsidieverantwoordingen, etc. Uit onze jaarrekeningcontrole 2021 zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen. Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19. Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord in de jaarrekening 2021. Ten aanzien van het sociaal domein zijn aangaande de toetsing op prestatielevering bij zorgaanbieders geen bijzonderheden naar voren gekomen. Gedurende de COVID-19 periode waarin niet de afgesproken zorg geleverd kon worden hebben de zorgaanbieders in afstemming met de gemeente in een vorm van “continuïteitsbijdrage” gekeken welke zorg wel geleverd kon worden en wanneer dit niet kon zijn alternatieven aangeboden.
Uit de controle aangaande “specifieke” COVID-19 items komen de volgende bevindingen voort: −
−
De gemeente Overbetuwe heeft de aanbeveling van de commissie BBV om een aparte paragraaf "effecten COVID-19" op te nemen overgenomen. Verder is op verschillende plekken in de jaarstukken, waaronder in de inleiding, toereikend aandacht besteed aan de (mogelijke) COVID-19 effecten. We herkennen de genoemde zaken vanuit onze jaarrekeningcontrole 2021. De aard van de crisis bracht snelle besluitvorming met zich mee en door de gemeente is op periodieke basis geacteerd op de uitdagingen die vanuit COVID19 naar voren zijn gekomen. Aangezien de rechtmatigheid van financiële transacties een belangrijk aspect van de jaarstukken en de daarin opgenomen bijlagen is, zijn de financieel relevante stukken in de jaarrekening opgenomen en toegelicht.
15
2.5 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.
Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag
Vereisten BBV Verenigbaar
Onze waarneming Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag
Overeenstemming
overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Paragrafen
Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate
Informatiewaarde
analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en lasten
De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de hieraan te stellen eisen. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke
COVID-19
paragraaf op te nemen waarin de impact als gevolg van COVID-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenissen.
16
2.6 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado) in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2021 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.
De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
17
3. Rechtmatigheid
3. Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor een gemeentelijk inkooptraject met een inkoopwaarde van in totaal € 85 duizend niet duidelijk is of de juiste procedure is gevolgd. Daarom hebben wij dit bedrag als rechtmatigheidsonzekerheid aangemerkt. Wij adviseren het college om de interne beheersing op de aanbestedingen aan te scherpen. Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad.
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 en het addendum Kadernota rechtmatigheid 2021 van de Commissie BBV.
In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid. Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Lastenoverschrijding programma
Begrotingsafwijking
Programma 3. Economische zaken (totaal € 951 duizend)
Betreft kostenoverschrijdingen die deels worden gecompenseerd door extra opbrengsten en verder passen binnen het bestaande beleid. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel
Programma 8. Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting (totaal € 2,5 miljoen) Programma 10. Algemeen bestuur (totaal € 58 duizend)
Programma Algemene dekkingsmiddelen (totaal € 1,6 miljoen)
Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten.
Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel
19
3. Rechtmatigheid Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren dat er overschrijdingen op investeringsniveau aanwezig zijn ten opzichte van de gevoteerde kredieten. Op grond van de kadernota Rechtmatigheid dienen deze overschrijdingen goed herkenbaar in de jaarrekening te worden toegelicht. Aangezien de overschrijdingen beperkt zijn, kunnen wij ons vinden in het niet nader opnemen van een toelichting ten aanzien van de overschrijdingen.
Financiering In 2021 heeft uw gemeente vier nieuwe langlopende leningen afgesloten welke voldoen aan uw Treasurystatuut. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Overbetuwe zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.
Mutaties in de reserves De mutaties in de reserves zoals opgenomen in de jaarrekening kunnen als volgt worden gespecificeerd: Gewijzigde Begroting
Jaarrekening
Verschil
Toevoegingen
2.540
2.429
- 111
Onttrekkingen
7.362
5.176
- 2.186
Saldo mutaties in de reserves
4.823
2.747
- 2.076
(x € 1.000)
Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen.
20
4. Financiële positie
4.1 Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening € 43,4 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:
Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerd saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 5,8 miljoen positief. In de begroting na wijziging was rekening gehouden met een negatief resultaat van € 5,1 miljoen.
Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)
In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 117 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.
50.000 45.000 40.000 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 -5.000
2018
2019
2020
2021
Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat
Van de totale reserves ter hoogte van € 34,9 miljoen is € 9,3 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 1,2 miljoen. Per saldo is gedurende 2021 € 2,7 miljoen onttrokken aan de reserves. Deze onttrekking (ten gunste van het resultaat) vormt samen met het gerealiseerd saldo van baten en lasten (€ 5,8 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 8,5 miljoen voordelig.
22
4.2 Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen
Gemeente
Het kengetal schuldquote bedraagt in 2021 82% (2020: 86%). De solvabiliteit stijgt van 21% naar 23% in 2021. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Overbetuwe ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 82%.
Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.
Landelijk
2021
2020
2021 begroting
2020
Netto schuldquote
82%
86%
73%
49%
Netto schuldquote gecorrigeerd
82%
79%
67%
42%
Solvabiliteit
23%
21%
31%
35%
Grondexploitaties
2%
5%
9%
9%
Belastingcapaciteit
82%
79%
105%
103%
Structurele exploitatieruimte
5,1%
-1,9%
0,6%
2,1%
23
4.2 Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn: − Grondexploitatie bedrijventerreinen; − Open eind regeling Sociaal Domein; − Omgevingswet (m.i.v. 1 juli 2022 vermindering legesopbrengsten); − Grondexploitatie woningbouwprojecten; − COVID-19; − Financiële risico’s Gemeenschappelijke regeling en − Calamiteiten. (x € 1.000)
Weerstandscapaciteit
2021
2020
2019
€ 9.344
€ 8.100
€ 19.200
€ 4.245
€ 7.100
€ 8.300
2,2
1,1
2,3
voor resultaatbestemming
Risico’s Weerstandsratio
Weerstandsratio
Betekenis
>= 2.0
Uitstekend
1.4 < 2.0
Ruim voldoende
1.0 < 1.4
Voldoende
0.8 < 1.0
Matig
0.6 < 0.8
Onvoldoende
< 0.6
Ruim onvoldoende
24
5. Bevindingen interne beheersing
5. Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 16 november 2021 een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. De belangrijkste voor uw gemeente onderkende risico’s/kernpunten in de controle betreffen: • Aanbestedingsrechtmatigheid; • Waardering grondexploitatie; • Waardering onderhoudsegalisatievoorzieningen • Prestatielevering inkopen (waaronder ook investeringen) en • Risico dat het management van de gemeente de maatregelen van interne beheersing doorbreekt. Dit laatste risico betreft een standaardrisico vanuit onze beroepsregels en ziet bij uw gemeente met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie en voorzieningen.
De boekingen die in dit kader worden gedan verlopen veelal via een dagboek memorialen.
Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en toetsen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.
In de voorgaande hoofdstukken hebben wij onze bevindingen ten aanzien van bovengenoemde punten gerapporteerd. Automatisering Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. 26
5. Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen.
Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Overbetuwe beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie.
Uitkomsten werkzaamheden Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn bevindingen voortgekomen ten aanzien van de aanbestedingswetgeving welke wij hebben gerapporteerd in hoofdstuk 3 Rechtmatigheid.
27
6. Overige onderwerpen
6. Overige onderwerpen Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast. De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten.
De beide secties worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. Deze verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2022. Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico’s in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. Rechtmatigheidsverantwoording In de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. In de tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen die het college van burgemeester en wethouders met ingang van 2022 moet afleggen.
Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening. In de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: de rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de reserves); het normenkader 2022 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); het normenkader te vertalen in een toetsingskader (toetspunten financiële rechtmatigheid); beheersdoelstellingen, risico’s en beheersmaatregelen te formuleren; een controleplan opstellen; en de controlewerkzaamheden uitvoeren. Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming. Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid is gebleken dat het geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te richten. De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van collectieve verantwoordelijkheid van het college.
Dat vraagt het creëren van breed draagvlak en betrokkenheid. Dit niet alleen wat betreft de controle, maar juist ook de versterking van de interne beheersing. Hoewel alleen financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid, fiscaliteit en IT. Wij hebben geconstateerd dat ons advies om tijdig de werkzaamheden op te starten door uw gemeente ter hand is genomen. Dit uit zich bijvoorbeeld uit de door uw gemeente uitgevoerde nulmeting. Over de mate waarin de adviezen uit de nulmeting in 2022 zijn geïmplementeerd zullen wij rapporteren in onze management letter 2022. 29
6. Overige onderwerpen Environmental Social and Governance rapportage In april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om met ingang van het boekjaar 2024 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs. De volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen: −
welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte weersomstandigheden enz.); − welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); − informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; − informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).
Btw-besparende schoolconstructies De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van een nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btwondernemer handelt (i.e. een economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een niet-kostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btwondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder bepaalde voorwaarden en omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen in aftrek kunnen brengen.
Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven. Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden. Wij gaan graag met u in gesprek over hoe ESG binnen de gemeente is vormgegeven en hoe ontwikkelingen hierover worden gemonitord. Wij kunnen u ondersteunen bij de uitwerking van uw duurzaamheidsstrategie, het adviseren omtrent te nemen acties omtrent uw duurzaamheidsstrategie en u te ondersteunen bij de bewaking van de realisatie van de strategie door middel van KPI’s en dashboarding.
30
6. Overige onderwerpen Soft controls De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma’s, maakt dat ook van de accountant wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico’s op dat gebied. Daarmee zijn soft controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de jaarrekeningcontrole.
Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de organisatie. Of anders gezegd: ‘zo doen we dat hier’. Gedrag kan worden omschreven als een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving.
In de herziene Standaard 315 Risico’s op een afwijking van materieel belang identificeren is in paragraaf 21b vermeld: ‘De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te verwerven in de interne beheersingsomgeving. De accountant doet dit door te evalueren of: • het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreëerd en gehandhaafd; • de sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit gezien de aard en complexiteit van de entiteit, en; • tekortkomingen in de interne beheersingsomgeving de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit ondermijnen.’
Organisaties die bewust hun cultuur managen zijn beter in het realiseren van doelen en het managen van risico’s vergeleken met organisatie die dat niet doen. Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit verschillende invalshoeken: 1. Verantwoordelijk zijn, is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling. 2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het gedrag van mensen niet genoeg verandert. 3. Soft controls: het cultiveren van alle niet-tastbare maar wel gedragbeïnvloedende factoren in organisaties die kunnen helpen bij het realiseren van doelen en het managen van risico’s. 4. Organisatie en besturing: het besef dat alle organisatieonderdelen goed inzicht hebben in soft controls levert samen met de analyse van hard controls een completer beeld op van de interne beheersingsomgeving en de mogelijke effectiviteit van de genomen interne beheersingsmaatregelen.
Het is voor de accountant dus van belang om inzicht te verkrijgen in de cultuur van een organisatie en het gedrag van het management en de medewerkers. Dit kan zelfs al een rol spelen in het proces van opdrachtacceptatie en -continuering.
31
Bijlagen
Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel waarbij ingeval er voor een specifieke uitkering geen bevindingen boven de rapporteringstoleranties zijn de kolommen over fouten en onzekerheden, financiële omvang en toelichting leeg blijven. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd.
Nummer
Specifieke uitkering
A7
Regeling specifieke uitkering tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving
A12B
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
C43
Regeling specifieke uitkering energiegebruik woningen
C62
Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
E20
Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021
E26
Spoorse doorsnijdingen, tranche 1
F1
Regeling aankoop woningen onder een hoogspanningsverbinding
F9
Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie
G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2021
G3
Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeentedeel 2021
Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
33
Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel waarbij ingeval er voor een specifieke uitkering geen bevindingen boven de rapporteringstoleranties zijn de kolommen over fouten en onzekerheden, financiële omvang en toelichting leeg blijven. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Nummer
Specifieke uitkering
G12
Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel 2021
H4
Regeling specifieke uitkering stimulering sport
H8
Regeling Sportakkoord 2020-2022
H16
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden
Strekking controleverklaring rechtmatigheid:
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
34
Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel waarbij ingeval er voor een specifieke uitkering geen bevindingen boven de rapporteringstoleranties zijn de kolommen over fouten en onzekerheden, financiële omvang en toelichting leeg blijven. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid
Nummer
Specifieke uitkering
G4
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen
G4
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen
G4
Tozo 2
G4
Tozo 3
G4
Tozo 4
G4
Tozo 5
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T
Strekking controleverklaring rechtmatigheid:
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
35
Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000)
Getrouwheid
Rechtmatigheid
Verplichting Tozo
83
83
Baten Tozo Levensonderhoud
101
101
Totaal ongecorrigeerde controleverschillen
184
184
Effect niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaande jaarrekening Totaal
n.v.t. 184
184
Onzekerheden Aard van de controleverschillen (x € 1.000)
Getrouwheid
EU Aanbestedingsrechtmatigheid
Rechtmatigheid 85
Prestatielevering Jeugdwet Zorg in natura
508
508
Prestatielevering Wmo Zorg in natura
178
178
Totaal onzekerheden
686
771
36
Bijlage C – Controleaanpak Controleaanpak en uitvoering Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts.
Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2021 onderkend, deze zijn weergegeven op pagina 10 van dit verslag. Samenwerking met interne accountantsdienst/andere accountants Voor de jaarrekening van de gemeente Overbetuwe maken wij gebruik van diverse verbonden partijen/gemeenschappelijke regelingen en uitvoeringsorganisaties. Deze samenwerkingen hebben echter geen zodanige invloed gehad op onze werkzaamheden dat wij in dit kader hebben samengewerkt met andere accountants.
Inschakeling van interne / externe deskundigen Wij hebben in het kader van onze controle geen gebruik gemaakt van de werkzaamheden van interne en/of externe deskundigen. Verbonden partijen Ten aanzien van de verbonden partijen van gemeente Overbetuwe hebben wij vastgesteld dat: − de (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen; − geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude; − geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd. Significante uitdagingen/moeilijkheden tijdens de controle Er zijn geen significante uitdagingen/moeilijkheden geweest tijdens de controle. Significante schattingsposten De belangrijkste schattingsposten binnen de jaarrekening van gemeente Overbetuwe betreffen: − waardering van uw grondexploitatie; − waardering van uw materiële vaste activa; − nauwkeurigheid en volledigheid van de voorzieningen. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor het maken van schattingen bij het opmaken van de jaarrekening. Als accountant van de gemeenteraad controleren wij deze door het college gemaakte schattingen.
Op basis van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden concluderen wij dat de gemaakte schattingen door het college aanvaardbaar zijn.