22-06-21.17 Relevant stuk Beleidsmonitor sociaal domein 2021

Beleidsmonitor sociaal domein Gemeente Overbetuwe Jaarrapportage 2021

Kenmerk: 2022-013589 Versie, datum: 0.1, 11-04-2022 Steller: E. Haanraadts

Inhoud Samenvatting en conclusies .....................................................................................1 Inleiding.......................................................................................................................2 1 Beleidsdoel 1: Zorg voor elkaar .........................................................................3 1.1 1.2 1.3 1.4

2

Beleidsdoel 2: Inwoners voelen zich vitaal .......................................................5 2.1 2.2 2.3 2.4

3

Onze ambitie ...........................................................................................................17 Conclusie beleidsdoel 5: Inwoners en hun leefomgeving .................................17 Resultaat t.o.v. onze doelen ..................................................................................17 Activiteiten 2021 en beleidskeuzes 2022 .............................................................18

Beleidsdoel 6: Voorzieningen zijn toegankelijk en goed ...............................21 6.1 6.2 6.3 6.4

7

Onze ambitie ...........................................................................................................13 Conclusie beleidsdoel 4: Inwoners kunnen zich ontwikkelen ...........................13 Resultaat t.o.v. onze doelen ..................................................................................13 Activiteiten 2021 en beleidskeuzes 2022 .............................................................14

Beleidsdoel 5: Inwoners en hun leefomgeving...............................................17 5.1 5.2 5.3 5.4

6

Onze ambitie .............................................................................................................8 Conclusie beleidsdoel 3: Ondersteuning is passend en nabij ............................8 Resultaat t.o.v. onze doelen ....................................................................................8 Activiteiten 2021 en beleidsvoornemens 2022 ......................................................9

Beleidsdoel 4: Inwoners kunnen zich ontwikkelen ........................................13 4.1 4.2 4.3 4.4

5

Onze ambitie .............................................................................................................5 Conclusie beleidsdoel 2: Inwoners voelen zich vital............................................5 Resultaat t.o.v. onze doelen ....................................................................................5 Activiteiten 2021 en (nieuwe) beleidskeuzes 2022................................................5

Beleidsdoel 3: Ondersteuning is passend en nabij..........................................8 3.1 3.2 3.3 3.4

4

Onze ambitie .............................................................................................................3 Conclusie beleidsdoel 1, Zorg voor elkaar ............................................................3 Resultaat t.o.v. onze doelen ....................................................................................3 Activiteiten 2021 en beleidskeuzes 2022 ...............................................................4

Onze ambitie ...........................................................................................................21 Conclusie beleidsdoel 6: Voorzieningen zijn toegankelijk en goed..................21 Activiteiten 2021 en beleidskeuzes 2022 .............................................................21 Tevredenheid / cliëntervaringsonderzoek ...........................................................22

Financieel kader, resultaat en maatregelen ....................................................24 7.1 7.2

Financieel kader .....................................................................................................24 Financiële maatregelen gaan over naar regulier beleid .....................................25

Bijlage 1: Indicatoren kwartaalrapportage / beleidsmonitor ................................28 Bijlage 2: Begrippen.................................................................................................29 Bijlage 3: Factsheet Wmo........................................................................................30 Bijlage 4: Factsheet Jeugdhulp ..............................................................................31 Bijlage 5: Factsheet Participatiewet .......................................................................32

Samenvatting en conclusies Voor u ligt de integrale beleidsmonitor sociaal domein 2021. In deze monitor laten we zien hoe we er in het sociaal domein in Overbetuwe voor staan. Onze ambitie uit het beleidsplan Sociaal Domein 2020-2025 staat centraal: we zetten ons in om signalen vroegtijdig te signaleren en ondersteuning nabij, toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed te organiseren. Beleidsdoel 1: inwoners van Overbetuwe hebben zorg voor elkaar Mantelzorg: op koers Eenzaamheid en vrijwilligerswerk: loopt achter. Wat betreft de ondersteuning van mantelzorgers is dit doel behaald in 2021. Daar waar zorgen zijn, komt dat voornamelijk door corona. Zoals een toename van ouderen dat zich eenzaam voelt, en een afname van matches van hulpvragende en hulp biedende inwoners / vrijwilligers. Dit vraagt geen beleidswijziging, we verwachten een verbetering wanneer de corona-maatregelen opgeheven zijn. Beleidsdoel 2: inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee Op koers. We kunnen concluderen dat inwoners van Overbetuwe steeds beter in staat zijn te participeren. Bij inwoners die afhankelijk zijn van een uitkering zien we ondanks corona een positieve ontwikkeling. Het aantal mensen met een arbeidsbeperking of met schuldenproblematiek dat gebruik maakt van hulp is toegenomen evenals het aantal statushouders dat de Nederlandse taal beheerst.

Beleidsdoel 3: ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud Op koers. We zien een duidelijke groei van het aantal mensen dat gebruik maakt van een basisvoorziening. Dit betekent dat deze voorzieningen goed vindbaar en passend zijn. En dat we de juiste stappen zetten in de gewenste beweging van minder maatwerkvoorzieningen naar sterkere basisvoorzieningen. Beleidsdoel 4: inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen (m.n. jeugd) Gezonde leefstijl: geen cijfers bekend. Fysieke contacten met jongeren: afname Over de gezonde leefstijl van kinderen kunnen we helaas geen uitspraken doen omdat er geen onderzoek heeft plaatsgevonden. We zien dat het aantal digitale contacten met jongeren flink is toegenomen, maar dat het aantal fysieke contacten is afgenomen. We spannen ons in 2022 in om naast de digitale contacten een groei van fysieke contacten met jongeren te bereiken. Beleidsdoel 5: inwoners zijn tevreden met hun leefomgeving Vitaliteit gemeenschappen: op koers. Overlastmeldingen: wisselend beeld. We zien positieven ontwikkelingen in de dorpen en wijken rond initiatieven en Overbetuwe Doet. Wat betreft het uitbreiden van laagdrempelige ontmoetingen gaan we in 2022 stappen zetten. Het aantal overlastmeldingen: jeugdoverlast is afgenomen, andere vormen van overlast toegenomen.

Beleidsdoel 6: voorzieningen en ondersteuning zijn betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed Tevredenheid inwoners over ondersteuning, samenwerking partners en betaalbaarheid: op koers Snelheid waarmee jeugdigen geholpen worden: sprake van wachtlijsten. De tevredenheid van inwoners, jeugdigen en ouders over de ondersteuning vanuit de Wmo en Jeugdwet is goed, de kwaliteit wordt hoog gewaardeerd. We scoren minder goed op de snelheid waarmee jeugdigen geholpen werden, er was sprake van oplopende wachttijden. We hebben in 2021 stappen gezet in de samenwerking met zowel de welzijns-partners als de 2e-lijnspartners. De betaalbaarheid tot slot laat een positief beeld zien, we sluiten 2021 met een positief resultaat af.

1

Inleiding Voor u ligt de integrale beleidsmonitor sociaal domein 2021. In deze monitor laten we zien hoe we er in het sociaal domein in Overbetuwe voor staan. Onze ambitie uit het beleidsplan Sociaal Domein 2020-2025 staat centraal: we zetten ons in om signalen vroegtijdig te signaleren en ondersteuning nabij, toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed te organiseren. De monitor geeft inzicht in de vraag of en in welke mate het gevoerde beleid ons in de periode 2020-2025 naar het beoogde ambitieniveau leidt. Naast de beleidsmonitor rapporteren we ieder kwartaal op operationeel niveau middels kwantitatieve metingen. Deze kwantitatieve resultaten benutten we bij de jaarlijkse beleidsmonitor, evenals de resultaten van de welzijnspartners en partners als de GGD. De factsheets van het laatste kwartaal en daarmee heel 2021 zijn opgenomen als bijlage. In het beleidsplan hebben we onze ambitie in 6 strategische beleidsdoelen vertaald, en een aantal activiteiten benoemd. In deze beleidsmonitor geven we aan: ➢ Voortgang per beleidsdoel: kwalitatieve meting op basis van indicatoren. ➢ Activiteiten: stand van zaken (inclusief de 18 maatregelen). ➢ Nieuwe beleidsvoornemens / activiteiten die we toevoegen om onze doelen te behalen. Tot slot schetsen we ons bijgestelde financieel kader en gaan we in op de 18 financiële maatregelen die vanaf heden opgaan in de reguliere werkwijze.

Corona We hebben in 2020 en 2021 te maken gehad met ingrijpende maatregelen als gevolg van de coronapandemie. Dit heeft flinke invloed op de samenleving en benadrukt het belang van een goed ingericht, effectief en efficiënt stelsel dat als vangnet dient als mensen het even niet op eigen kracht kunnen. Het behoeft geen toelichting dat de nulmeting in 2020 en de resultaten in 2021 zijn beïnvloed door de getroffen maatregelen als gevolg van corona. Dit maakt het lastig om harde conclusies te trekken uit de resultaten. Het is goed denkbaar dat ook 2022 een a-typisch jaar wordt, aangezien veel mensen hun hulpvraag hebben uitgesteld. Nulmeting 2020 De monitor 2020 geldt als nulmeting, aangezien dit de eerste keer was dat we op deze manier rapporteren op basis van onze beleidsdoelen. We hebben voor 2021 en verder geen streefwaarden geformuleerd, wel hebben we de gewenste beweging steeds aangegeven middels pijltjes. We willen ons namelijk niet blindstaren op cijfers, het gaat ons er vooral om of we de juiste beweging naar sterkere basisvoorzieningen zien. Bovendien hebben we rekening te houden met de effecten van corona, wat het formuleren van streefwaarden ook lastig maakt. We hebben bij verschillende doelen voorbeelden gegeven van ervaringen inwoners, om een beeld te geven van hoe het gaat met onze inwoners en wat het effect is van de ondersteuning.

Maatschappelijke waarde van onze inspanningen We merken in de praktijk dat het voor onze welzijnspartners moeilijk is om hun inspanningen uit te drukken. Daarom gaan we in 2022 onderzoeken hoe we de maatschappelijke waarde van alle inspanningen zichtbaar kunnen maken. Doel behaald

Doel gelijk gebleven

Doel niet behaald

2

Doel niet behaald, risico

1 Beleidsdoel 1: Zorg voor elkaar 1.1

Onze ambitie

1.2

Conclusie beleidsdoel 1, Zorg voor elkaar

Ambitie: inwoners van Overbetuwe hebben zorg voor elkaar Het welzijn van inwoners is een verantwoordelijk van de samenleving. Net als het signaleren van mogelijke zorgen. Wanneer inwoners zelf of als collectief hun ondersteuning kunnen organiseren, faciliteren we.

Mantelzorg: op koers Eenzaamheid en vrijwilligerswerk: loopt achter als gevolg van corona. Wat betreft de ondersteuning van mantelzorgers is dit doel behaald in 2021. Daar waar zorgen zijn, komt dat voornamelijk door corona. Zoals een toename van ouderen dat zich eenzaam voelt, en een afname van matches van hulpvragende en hulp biedende inwoners / vrijwilligers. Dit vraagt geen beleidswijziging, we verwachten een verbetering wanneer de corona-maatregelen opgeheven zijn.

1.3

Resultaat t.o.v. onze doelen

Doel en indicator Inwoners van Overbetuwe hoeven zich niet eenzaam te voelen.  Aantal mensen dat een sociaal isolement ervaart stabiliseert of neemt af. Mantelzorgers voelen zich gewaardeerd, ondersteund en niet overbelast.  Aantal mantelzorgers dat zich gewaardeerd en niet overbelast voelt blijft stabiel of neemt toe.

Inwoners zetten zich vrijwillig in voor de samenleving en zijn hiertoe toegerust.  Vrijwilligers voelen zich voldoende toegerust om de hulpvrager te begeleiden.

Waarde, bron ▼streven daling ▲streven stijging ▼% volwassenen <65 dat zich zeer eenzaam voelt, GGD ▼% ouderen 65+ dat zich zeer eenzaam voelt, GGD ▲Aantal bezoekers / gebruikers, Ons Overbetuwe ▲Aantal geregistreerde mantelzorgers, Forte ▲Aantal activiteiten / deelnemers voor mantelzorgers, Forte ▲Aantal verstrekte mantelzorg waarderingen, STO ▲Aantal trainingen omgaan met dementie, Forte ▲Aantal matches vrijwilligers servicepunt, Forte ▲Aantal trainingen / deelnemers VSP, Forte ▲Aantal matches hulpvragende en -biedende inwoners, Forte, MEE

Nulmeting 2020 7% (2016)

Resultaat 2021 10% (2020)

10% (2016)

10% (2020)

41.512 / 999 791

45.152 / 1.060 908

5/-

11 / 175

423

487

6

0

72

63

4/-

- / 150

396

296

Uit de samenleving: ervaring van een bruggenbouwer Een gezinsregisseur van MEE is sinds enige tijd betrokken bij een gezin, waaronder twee tweelingbroers van 13 jaar. Het gezin woont sinds enkele jaren in Nederland. Op verzoek van de intern begeleider van de basisschool is gevraagd om ondersteuning te geven bij het fietsen voor de jongens omdat ze na de zomer naar het voorgezet onderwijs gaan, deze school is 50 minuten fietsen. Een MEE bruggenbouwer (Student) is met de jongens gaan oefenen met verkeersborden / verkeersregels en samen hebben ze gekeken wat een goede fietsroute is. Ook heeft de Bruggenbouwer geholpen met de aanvraag van de fietsen via Stichting Leergeld. En er zijn andere vragen naar boven gekomen (zoals ‘Hoe maak je vrienden’). De broers gaven aan dat ze enorm zijn geholpen door de Bruggenbouwer en nog verder willen oefenen. Er is een vertrouwensband ontstaan; de bruggenbouwer heeft op een laagdrempelige het verschil kunnen maken voor deze jongens.

3

1.4

Activiteiten 2021 en beleidskeuzes 2022

Voorgenomen activiteiten beleidsplan sociaal domein 2020-2025: ▪ Eenzaamheid signaleren en voorkomen De toename van eenzaamheid bij 18-65 jarigen is te verklaren door meer druk op de gezonde leefomgeving door de coronamaatregelen. Nu de maatregelen zijn opgeheven verwachten we dat bij deze groep de eenzaamheidsgevoelens langzaam weer afnemen. Onze inzet is vooral gericht op het weer opstarten van reguliere activiteiten, en het verbreden van ontmoetingsmogelijkheden in de wijken en dorpen. ▪ Vrijwilligersondersteuning We zien al jaren dat de beschikbaarheid van vrijwilligers onder druk staat, evenals de mate waarin het sociale netwerk rond kwetsbare inwoners beschikbaar is. Corona heeft dat versterkt. Nu de maatregelen zijn versoepeld, gaan de verschillende ontmoetingsactiviteiten weer van start. Het aantal matches tussen hulpvragende en –biedende inwoners is in 2021 fors gedaald. Dit heeft ook alles te maken met corona. ▪ Mantelzorgondersteuning en -waardering De gemeente heeft de aanpak gewijzigd. Net als bij de omliggende gemeenten vraagt de mantelzorgontvanger de waardering aan en kan deze als blijk van waardering verdelen onder zijn/haar mantelzorgers. De aanvragen voor mantelzorgwaardering zijn met 13 % toegenomen in 2021 t.o.v. 2020. Dit is in lijn met de verwachting door de vergrijzing, langer thuis wonen en de toegenomen zorg.

Vanaf 1 januari 2022 is de mantelzorgwaardering €140,- per jaar per mantelzorgontvanger. Uit de samenleving: ervaringen van mantelzorgers na activiteiten ‘Het is fijn om mijn zorg te kunnen delen met andere mantelzorgers met NAH.’ ‘Super dat jullie in deze tijd een pakketje hebben gebracht voor mijn zoon, die mantelzorger is.’ ‘Mijn kind heeft na de activiteit voor Jonge Mantelzorgers een nieuwe vriend gekregen. Dankjewel.’

4

2 Beleidsdoel 2: Inwoners voelen zich vitaal 2.1

Onze ambitie

2.2

Conclusie beleidsdoel 2: Inwoners voelen zich vital

Ambitie: inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee Individuele inwoners van Overbetuwe zijn vitaal, veerkrachtig, en in staat te participeren en mee te doen in de samenleving, naar vermogen.

Op koers. We kunnen concluderen dat inwoners van Overbetuwe steeds beter in staat zijn te participeren. Bij inwoners die afhankelijk zijn van een uitkering zien we ondanks corona een positieve ontwikkeling. Het aantal mensen met een arbeidsbeperking of met schuldenproblematiek dat gebruik maakt van hulp is toegenomen evenals het aantal statushouders dat de Nederlandse taal beheerst.

2.3

Resultaat t.o.v. onze doelen

Doel en indicator Inwoners van Overbetuwe zijn veerkrachtig en in staat te participeren in de samenleving.  Het aantal mensen dat afhankelijk is van een uitkering daalt.  Na intensieve begeleiding van statushouders neemt aantal schuldhulpvragen af.

Inwoners hebben een gezonde financiële basis.  Het aantal mensen met problematische schulden daalt.

2.4

Waarde, bron ▼streven daling ▲streven stijging ▼% mensen met een uitkering langer dan drie jaar, STO % inwoners met uitkering, STO / CompetenSYS ▼Spoor 3 (langdurige zorg) ▼Spoor 2 (ontwikkeling naar spoor 1 binnen 1 jaar) ▲Spoor 1 (mensen die binnen ½ jaar een baan vinden) ▲Werk conform banenafspraak ▲Aantal mensen met arbeidsbeperking dat beroep doet op arbeidsconsulent, MEE ▲% / aantal statushouders dat binnen 3 jaar de Nederlandse taal beheerst op niveau persoonlijk inburgeringsplan, DUO ▲Aantal inwoners ondersteund bij financiële vragen, kortdurende vragen en thuisadministratie, Forte

Nulmeting 2020 53%

Resultaat 2021 57%

64% 30%

54% 21%

6%

13%

15

12% 21

33%

36%

153

161

▲Aantal inwoners LVB ondersteund met groepsgericht aanbod (Budget Buddy), MEE ▲Aantal trajecten coach bij schulden, Sante

10

0

16

17

Activiteiten 2021 en (nieuwe) beleidskeuzes 2022

Voorgenomen activiteiten (beleidsplan sociaal domein 2020-2025): ▪ Participatiewet: ‘Overbetuwe werkt’ In 2021 hebben we het plan ‘Van cliënt naar kandidaat’ herijkt naar ‘Overbetuwe werkt’. Het totaal aantal inwoners met een uitkering is afgenomen; het aandeel inwoners hiervan met een uitkering langer dan drie jaar is toegenomen. De verhouding is dus veranderd. De afname zit vooral bij de 5

groep inwoners die eenvoudiger bemiddelbaar is naar werk. Dit is ook goed terug te zien in de verhouding van spoor1, spoor2 en spoor3. Inwoners met een indicatie banenafspraak die aan het werk, zijn apart benoemd. Dit heeft als reden dat de gemeente voor deze doelgroep altijd verantwoordelijk blijft, ook wanneer zij aan het werk zijn. In 2022 zorgen we dat alle kandidaten middels CompetenSYS in beeld gebracht zijn. Als we het totale bestand goed in beeld hebben, passen we mogelijk de indicatoren aan. Daarnaast investeren we in 2022 in meer verbinding met economische zaken, ondernemers, WSP en de uitvoering gericht op het verkleinen van het gat tussen vraag en aanbod. Ook zetten we in 2022 in op meer mensen met een arbeidsbeperking aan passend en duurzaam werk te helpen. Tot slot maken we in 2022 een concreet actieplan om de grote groep inwoners met arbeidsbeperkingen duurzaam aan het werk te krijgen. Dit zorgt ervoor dat deze groep inwoners meedoet in de maatschappij, dit heeft een positief effect op het BUIG-budget. ▪ Preventie en handhaving alcohol en middelengebruik jongeren In 2020 is door het college het Preventie en Handhavingsplan alcohol 2021-2024 vastgesteld. Dit plan is opgesteld in samenwerking met de gemeente Lingewaard.

Het plan is opgesteld met als doel bewustwording en kennisvergroting te creëren, te zorgen voor een gezamenlijke verantwoordelijkheid in de samenleving, cijfers in beeld te brengen en de Drank- en horecawet na te leven. Het plan sluiten aan op het Nationaal Preventieakkoord. Hiervoor is uiteraard een goed overleg en samenwerking nodig met diverse partners die ook een rol en verantwoordelijkheid hebben om deze doelstellingen te behalen, met name de scholen en (sport)verenigingen met een kantine. VO-scholen zijn de vindplaats als het gaat om jeugd en middelengebruik. Zeker tijdens de steeds wisselende corona-maatregelen bleek het een uitdaging om professionals, ouders en leerlingen te bereiken. In 2021 heeft Iriszorg een aantal Online Ouderavonden gefaciliteerd onder andere in samenwerking met HALT en ProPersona Connect. Ook in 2022 wordt het beleid gemonitord met de betrokken partijen. ▪ Alternatieve vervoersvoorzieningen en vrijwilligersvervoer (financiële maatregel 5) Het vrijwilligersvervoer kan een grotere rol spelen als voorliggende voorziening aan het Wmo vervoer via AVAN. We willen het aanbod van vrijwilligersvervoer in de gemeente daarom uitbreiden. Door corona heeft dit wat vertraging opgelopen. Momenteel wordt hierover gesproken met Forte Welzijn en de Stichting Algemene Hulpdienst Elst.

De Stichting Algemene Hulpdienst wil graag de vrijwilligersvervoersdienst uitbreiden om ook de andere kernen in Overbetuwe te gaan bedienen. Vooralsnog volgens het huidige model (vrijwilligers rijden met hun eigen auto). Als de vraag te groot wordt, dan onderzoeken we of opschalen naar een semi-professionele dienst met busjes wenselijk is. Uit de samenleving: opbouwwerk Opbouwwerk heeft in 2021 volop ingezet op proactief informeren van en contact houden met inwonersinitiatieven. Veel inwonersinitiatieven hebben door de coronamaatregelen hun werkwijze of ontmoeting moeten aanpassen. Hierdoor is er een divers en flexibel aanbod ontstaan. We zien bijvoorbeeld dat een initiatief als de internationale vrouwengroep naast ontmoeting ook is gestart met samen wandelen of bij elkaar thuis in kleine groepjes heeft afgesproken. Tijdens NLDoet is vanuit de wijkagenda Elst noord een zeer succesvolle tuinen dag geweest. Die werd gekenmerkt door kleine inzet op veel plekken, waar vóór corona eerder gekozen zou zijn voor één grote centrale plaats. ▪ Statushouders doen mee naar vermogen (financiële maatregel 6) Sinds 1 september 2021 worden statushouders begeleid door ‘dedicated’ klantmanagers inburgering. Bij deze zogeheten ‘ondertussengroep’ voeren zij de regie over de trajecten. Op basis van deze

6

ervaringen is de regievoering voor de nieuwe Wet inburgering, die op 1 januari 2022 is ingegaan, verder uitgewerkt. Samen met o.a. Vluchtelingenwerk en Forte Welzijn zijn problemen zo vaak mogelijk tijdig en integraal aangepakt en is verdere escalatie waarschijnlijk voorkomen. Deze werkwijze is een onderdeel geworden van de maatschappelijke begeleiding voor de nieuwkomers die vanaf 2022 in Overbetuwe worden gehuisvest. Verder waren er in 2021 7 participatietrajecten (individueel) en 6 deelnemers aan een zomerexpeditie waarin in groepsverband kennisgemaakt werd met sportmogelijkheden, verenigingen en vrijwilligerswerk. ▪ Armoede: een gezonde financiële basis In 2022 hebben we het faciliteren van voorzieningen voor inwoners voortgezet en uitgebreid met een financieel spreekuur, dat in samenwerking met Forte is opgezet. Het benaderen van ervaringsdeskundigen die hun ervaringen openbaar willen delen (ter inspiratie en het doorbreken van taboes) is uitgevoerd via het project Verhalenkamer. Verdere uitbreiding van het relevante aanbod binnen de Meedoen-regeling heeft plaatsgevonden in 2021. 2021 was, vanwege corona, een moeilijk jaar voor de persoonlijke benadering. We hebben eind 2021 veel signalen ontvangen m.b.t. betalingsachterstanden en meer mensen dan voorgaande jaren een hulpaanbod kunnen doen om verdere financiële escalatie te voorkomen.

Eind 2021 werd duidelijk dat vanwege de verhoogde prijzen van energie minima onevenredig getroffen zullen worden. Ter voorbereiding op nieuw te maken armoedebeleid (per 1-1-2023) zal “energiearmoede” daarin ook een plaats krijgen. In het nieuwe armoedebeleid wordt tevens een compensatieregeling opgenomen voor het wegvallen van de collectieve zorgkostenverzekering die met ingang van 2023 geen wettelijke basis meer heeft. Nieuwe activiteiten / beleidskeuzes: ▪ Preventieakkoord Overbetuwe heeft in 2021 een Preventieakkoord afgesloten; Gezond Overbetuwe doen we samen! Dit akkoord bestaat uit ambities en afspraken die organisaties in zorg, welzijn, onderwijs en sport, private partijen, gemeente, vrijwilligers en inwoners met elkaar gemaakt hebben rond drie pijlers: - Een rookvrije leefomgeving - Verantwoord alcohol- en drugsgebruik - Gezond gewicht In 2022 gaan we met alle betrokkenen aan de slag met een integrale aanpak van deze drie pijlers, en factoren die een ongezonde leefstijlkeuze beïnvloeden, zoals stress, eenzaamheid en armoede. Sociaal team Overbetuwe. De toegang tot en ondersteuning van het Sociaal Team Overbetuwe kan beter, met name de communicatie. Waar men terecht kan met vragen is voor veel inwoners niet duidelijk. Wachtlijsten zijn lang, en inwoners weten soms niet wat er wordt gedaan met meldingen.

Dikwijls moeten mensen die ondersteuning nodig hebben bovendien hun verhaal opnieuw doen. De dienstverlening en benadering van inwoners vanuit de uitvoering is een verbeterpunt dat de SGO al lange tijd agendeert. Er lijkt bij consulenten soms een gebrek aan inlevingsvermogen te zijn. Consulenten zouden meer moeten denken en luisteren vanuit de ondersteuningsvraag van een inwoner, in plaats van vooral te denken vanuit de eigen organisatie, regelgeving en kosten. Gesprekken worden door inwoners soms ook als intimiderend ervaren. Meer kennis van de doelgroep is zeer wenselijk. Tegelijkertijd heeft de SGO eind 2021 naast klachten ook de eerste signalen vanuit de achterban ontvangen dat zij aanmerkelijk beter geholpen zijn en er sprake was van een andere benadering. De SGO heeft inmiddels goede contacten met de huidige teammanager, wordt goed geïnformeerd en betrokken bij het verbetertraject dat door de gemeente is ingezet. De SGO blijft dit proces volgen.

7

3 Beleidsdoel 3: Ondersteuning is passend en nabij 3.1

Onze ambitie

Ambitie: ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud Vrijwilligers en beroepskrachten werken samen en zijn aanwezig in de leefomgeving van de inwoner: in de buurt, op school, etc. De geboden ondersteuning is laagdrempelig, passend, zoveel mogelijk indicatievrij en sluit aan op de vraag van onze inwoners. Resultaat 2021 samengevat Naast de stijging van het gebruik van basisvoorzieningen, zien we sinds de tweede helft van 2021 een daling van het aantal maatwerkvoorzieningen. Ook de stapeling van voorzieningen neemt af. Dit komt door maatregelen zoals de nieuwe regionale contractering, het screenersteam, de POJ en de andere wijze van werken binnen het STO. Hiermee kunnen we concluderen dat we de gewenste beweging maken.

3.2

Conclusie beleidsdoel 3: Ondersteuning is passend en nabij

Op koers. We zien een duidelijke groei van het aantal mensen dat gebruik maakt van een basisvoorziening. Dit betekent dat deze voorzieningen goed vindbaar en passend zijn. En dat we de juiste stappen zetten in de gewenste beweging van minder maatwerkvoorzieningen naar sterkere basisvoorzieningen.

3.3

Resultaat t.o.v. onze doelen

Doel en indicator Ondersteuning wordt bij voorkeur collectief en nabij de inwoner aangeboden.  Aantal collectieve oplossingen voor ondersteuningsvragen neemt toe. Ondersteuning wordt indicatievrij aangeboden.  Gebruik van basisvoorzieningen neemt toe t.o.v. het gebruik van individuele maatwerkvoorzieningen.

Ondersteuning sluit aan op de vraag, behoefte en mogelijkheden van de inwoner en draagt bij aan het versterken van de zelfredzaamheid.  Het aantal inwoners dat onafhankelijke cliëntondersteuning gebruikt neemt toe. Inwoners van Overbetuwe voelen zich veilig en dragen bij aan de veiligheid in

Waarde, bron ▼streven daling ▲streven stijging ▲Aantal deelnemers collectief aanbod, groepswerk, Forte, Sante, MEE

Nulmeting 2020 275

Resultaat 2021 425

▲Aantal trajecten AMW, Sante

175

▲Aantal deelnemers praktische gezinsondersteuning, Sante ▲Aantal begeleide gezinnen Forte Thuis, Forte ▲Aantal eenmalige consultaties SMW, Sante ▲Aantal trajecten SMW onderwijs, Sante ▲Aantal hulpvragen Sociaal raadslieden, Sante ▲Aantal trajecten WIJScheiden, Sante ▲Aantal inwoners dat gebruik maakt van onafhankelijke cliëntondersteuning, MEE.

56

141 Toename* 55

18

24

493

406

312

400

108

76

24

25

65

110

▼Aantal IVT zorgmeldingen vanuit Veilig Thuis, STO

92

59

8

hun omgeving.  Aantal inwoners dat zich veilig voelt blijft stabiel of neemt af.

▼Aantal IVT zorgelijke meldingen vanuit derden, STO ▼Aantal adviezen bij Veilig Thuis ▼Aantal meldingen bij Veilig Thuis

66

54

187 176

137 176

*Vanaf 2021 wordt inzet van het AMW door het STO geregistreerd. Door opstartproblemen geven de cijfers geen betrouwbaar beeld. In de praktijk zien we dat het aantal trajecten toegenomen is.

3.4

Activiteiten 2021 en beleidsvoornemens 2022

Voorgenomen activiteiten beleidsplan sociaal domein 2020-2025: ▪ Sociaal Team Overbetuwe (financiële maatregel 8, 9, 10 en 12) In 2020 zijn er in totaal 5524 geregistreerde ondersteuningsvragen bij het STO binnen gekomen, in 2021 is dit aantal licht gestegen naar 5600. Dit betekent dat inwoners het STO steeds beter weten te vinden. In het uitvoeringsplan STO is uitgewerkt hoe we dit gaan doen. Een paar elementen lichten we er hier uit: - Training medewerkers STO. In 2021 zijn we gestart met de 1e fase van de training van de “De KIM-methode”. Doel is te komen tot een éénduidige werkwijze, aanpak en taal; eigen regie van de inwoner en samenwerking tussen professionals, informele ondersteuners en de (kwetsbare) inwoner. De 1e fase is afgesloten met een positieve evaluatie met aandachtspunten voor de verdiepende 2e fase (2022). - Screening. We investeren in kwalitatief hoogwaardige screening en vraagverheldering aan de voorkant zodat we onnodige zorg voorkomen en ondersteuning gericht inzetten. - Basisondersteuning zetten we altijd in (uitzonderingen daargelaten) voordat de keuze wordt gemaakt voor specialistische ondersteuning. Na 6 maanden evalueren we de inzet. - Één gezin, één plan, één regisseur. De basis voor de ondersteuning van een gezin is het ondersteuningsplan. In essentie is de inwoner regisseur van zijn eigen hulpvraag1.

Vanuit het STO bewaken we het nakomen van de afspraken in het ondersteuningsplan (procesregie). Indien de situatie daarom vraagt vanwege complexiteit, dan organiseren we voor het gezin ook regie op de uitvoering van het ondersteuningsplan (casusregie). - Beschikkingsarm werken. We stappen waar mogelijk over op beschikkingsarm werken. Dit draagt bij aan een sterke vermindering van administratieve lasten. Zie ook activiteiten bij beleidsdoel 2 om maatwerkvoorzieningen om te buigen naar basisvoorzieningen. En beleidsdoel 6 waar we ingaan op de samenwerking met partners. - Groepsaanbod. We zien veel verschillend groepsaanbod bij de verschillende welzijnspartners. In 2021 hebben de welzijnspartners de handen ineengeslagen om te komen tot een meer integraal groepsaanbod waarbij niet het probleem centraal staat, maar de kracht van inwoners. Door corona was er in 2021 veel minder collectief aanbod. MEE heeft alleen Girls Talk en Make a move! kunnen starten: 4 groepjes met ieder 4 deelnemers. - Positieve gezondheid. In het beleidsplan gaan we in op het model Positieve Gezondheid. In dit concept wordt gezondheid niet meer gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren.

De manier van werken in het STO zal de komende jaren steeds meer vanuit deze benadering geïmplementeerd worden, in 2022 gaan we hier een start mee maken. Dit kan effect hebben op de indicatoren. - Samenwerking. De intensievere samenwerking tussen de GI’s, Jeugdbeschermers, POJ, Screeners huisartsen, zorgverzekeraar, wijkverpleging en andere belangrijke spelers binnen het sociaal domein vraagt erom om in beweging en ontwikkeling te blijven. In 2021 heeft het STO een doorontwikkeling doorgemaakt die wordt doorgezet in 2022. Ook wordt er gewerkt aan een betere vindbaarheid van het STO. Dit alles moet leiden tot een afname in specialistische zorg. 1 Wanneer de inwoner niet in staat is zelf regie te voeren, dan neemt het STO de regie over.

9

▪ POJ: De Pilot Praktijk Ondersteuner Jeugd (POJ) is in oktober 2020 gestart. In de periode vanaf oktober 2020 tot en met eind februari 2022 zijn er 126 jeugdigen door de POJ gezien. 73% van de verwijzingen naar de POJ kwamen via de huisartsen. Hiermee kunnen we constateren dat de samenwerking tussen de drie POJ’ers en de huisartsen goed loopt. De POJ’ers hebben veel gesprekken gevoerd met jeugdigen en/of hun ouders. De inzet is bij de meeste jeugdigen gericht (geweest) op kortdurende behandeling, in sommige casussen is gestart met probleemverheldering en een enkele keer is overbruggingszorg, psychotherapie en observatie ingezet. Van de in 2021 72 afgesloten trajecten is 6% afgeschaald naar hulp bij een basisvoorziening, 68% met positief resultaat afgerond door de POJ’ers en 26% alsnog doorverwezen naar specialistische, geïndiceerde jeugdhulp omdat langduriger of specialistischer ondersteuning nodig bleek. Uit de evaluatie van de pilot Praktijk Ondersteuner Jeugd blijkt dat de functie POJ van meerwaarde is zowel om hulp passend, kortdurend en dichtbij de jeugdige en ouders te bieden als om (de kosten van) een specialistisch traject te voorkomen. Daarom gaan wij in 2022 de inzet van POJ uitbreiden. Daarnaast blijven we ons richten op de samenwerking, bekendheid en positionering van de POJ’ers in Overbetuwe.

Uit de samenleving, Forte Thuis gezinsondersteuning: een moeder aan het woord ‘Alle tegenslagen kwamen in één keer. Dus er was chaos in m’n hoofd en in m’n leven. De vrijwilligster kwam één keer in de week en kon dingen overnemen. Dat was het moment dat ik even uit kon. Mijn ei kwijt, even mijn verhaal kwijt. En dan ook even zelf dingen doen, even niet mama zijn.’

▪ Wijk-GGZ’er: Een wijk-GGZ’er werkt outreachend naar inwoners met complexe problematiek die zorgmijdend zijn en/of de weg naar ondersteuning niet zelf weten te vinden. Deze is in 2021 in pilotvorm begonnen in Overbetuwe. In 2022 wordt een start gemaakt met het opzetten van een klein team wijkgerichte GGZ. Naast psychiatrische expertise gaat dit om het toevoegen van expertise op LVB, verstandelijke beperking en ervaringsdeskundigheid (inclusief armoede). Dit team richt zich ook op inwoners die zorgmijdend zijn en/of zelf de weg naar ondersteuning niet weten te vinden. Doelstelling is vroegtijdige interventie en toeleiden naar de juiste ondersteuning. Met de politie Rivierenland zijn structurele afspraken gemaakt over samenwerking en gegevensdeling rondom inwoners die bij de politie in beeld zijn wegens bijvoorbeeld overlast en waar (bemoei)zorg nodig is. ▪ Onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO) versterken We denken dat de toename van de vraag naar OCO deels te maken heeft met de wachttijd bij het STO. Door de wachttijd bij de Wmo zit de inwoner klem. De inzet van OCO biedt dan helaas geen adequate oplossing. In 2022 hebben we meer aandacht besteed aan communicatie en kennis over de toegevoegde waarde van OCO, ook door de inzet van ervaringsdeskundigen. Verder zien we in Overbetuwe een toename van het aantal GGz-gerelateerd Wlz-aanvragen.

Dat beeld zien we overigens in de hele regio terug. ▪ Verstevigen aanpak bij onveilige situaties In het eerste kwartaal zagen we een afname in het aantal (zorg)meldingen bij Veilig Thuis. Dit kwam niet overeen met de landelijke tendens, namelijk dat het aantal meldingen juist stijgt als gevolg van de coronamaatregelen. Ook de politie melden minder t.a.v. huiselijk geweld en kindermishandeling. In het tweede kwartaal zagen we een stijging van het aantal meldingen bij Veilig Thuis. De stijging werd verklaard doordat de politie meer capaciteit had om meldingen te maken bij Veilig Thuis. Ook was er bij Veilig Thuis door organisatorische veranderingen nog sprake van een kleine achterstand in 10

de verwerking en behandeling van de meldingen. Bij Veilig Thuis is er hard gewerkt aan de achterstand, de wachtlijst voor de politiemeldingen is sterk teruggebracht. ▪ Doordecentralisatie beschermd wonen In 2022 stellen we een lokaal uitvoeringsplan waarmee we uitvoering geven aan de (door) decentralisatie beschermd wonen. Deze doordecentralisatie en de verdere transformatie van ‘beschermd wonen naar beschermd thuis’ bestrijkt een tijdpad van ongeveer tien jaar. Het uitvoeringsplan richt zich op de opbouw van de lokale infrastructuur ten behoeve van de brede doelgroep inwoners met een psychische kwetsbaarheid. Dit betreft het verder inrichten van de lokale zorgstructuur (zie bij Wijk GGZ) en het versterken van de samenwerking met andere partijen (1e lijnszorg, behandel GGZ). Maar ook het realiseren van lokale herstelactiviteiten. Denk aan mogelijkheden tot ontmoeting, (zinvolle) dagbesteding, verminderen van eenzaamheid en psychoeducatie. De rol en inzet van ervaringsdeskundigen wordt versterkt. In 2023 wordt de toegang tot beschermd wonen (indicatiestelling) lokaal georganiseerd. Het STO doet de indicatiestelling en kan, indien nodig, een beroep doen op een regionaal expertise team. Op het dossier Beschermd wonen blijven we (verplicht) regionaal samenwerken.

Een andere lokale opgave is het realiseren van woonvormen die de uitstroom uit intramuraal beschermd wonen kunnen bespoedigen of die een instroom in intramuraal beschermd wonen kunnen voorkomen (b.v. magic mix, geclusterde woonvormen). Hoe gaat het met onze inwoners? De Participatieraad aan het woord. De signalerende functie van de participatieraad werd belemmerd door corona, er waren weinig momenten om in gesprek te gaan met inwoners. Bij het digitaal volgen van (raads)vergaderingen misten de leden ook het persoonlijke contact. Evengoed zag de participatieraad een aantal ontwikkelingen. - De eenzaamheid nam toe, vooral onder ouderen. - Het aantal zorgmijders nam toe, men gaat niet naar de huisarts, en niet iedereen laat zich vaccineren. - Het werken aan een gezonde leefstijl was lastig omdat men minder terecht kon bij sportverenigingen en sportscholen door de coronaregels. De participatieraad heeft hierbij 2 suggesties. Wellicht kan een vrijwillige coach in de buurt helpen om contact te leggen met eenzame ouderen. En daarnaast de tip dat de gemeentepagina in het blad Gemeente Nieuws door velen niet gelezen wordt, aparte artikelen worden beter gelezen. ▪ Voorkomen en afschalen van zware zorg, verblijf (financiële maatregel 11) Deze maatregel richt zich op het voorkomen en afschalen van zware jeugdzorg en het versterken van gezinsgericht aanbod.

Wij zijn hierbij gedeeltelijk afhankelijk van (boven)regionale ontwikkelingen. In de afgelopen maanden bleek dat de kostprijs voor ambulante alternatieven en gezinsgericht aanbod door de hogere intensiteit van ondersteuning, hoger ligt dan verwacht. Regionaal is uitgesproken dat de oorspronkelijke ambitie uit de regionale transformatieagenda Jeugd om af te bouwen met 50% over een periode van 4 jaar voor 2022 niet haalbaar is. Er wordt nu gekeken naar een haalbaar doel dat gaat om afbouw van 5% terreinvoorzieningen per jaar. In de afgelopen maanden zijn er wel stappen gezet om het afschalen van zware jeugdzorg, gezinsgerichte aanbod en kleinschalig verblijf te stimuleren. De Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming (GVJB) is een pakket aan samenwerkingsafspraken tussen alle Gelderse gemeenten, de vier GI’s (Gecertificeerde Instellingen voor Jeugdbescherming), Raad voor de Kinderbescherming en Veilig Thuis. Ook in 2022 zetten we ons in om kinderen en gezinnen beter en eerder te beschermen. Dat doen we door de samenwerking te verbeteren, en door eenduidige contracten en administratie gericht op efficiënter werken voor alle betrokken professionals. De intensievere samenwerking op casusniveau 11

tussen STO (jeugdconsulenten en IVT) en GI’s, zorgt voor mindere en kortere jeugdbeschermingsmaatregelen: er zijn resultaatafspraken met de GI’s gemaakt dat in 2022 en 2023 de instroom jaarlijks afneemt met 5% en dat de gemiddelde duur van een OTS jaarlijks daalt met 2%. Nieuwe activiteiten / beleidskeuzes: ▪ Inclusieve wijken We richten ons in het kader van de transformatieopgave naar een Beschermd thuis én in het kader van de opgave wonen en zorg (Woonvisie 2025) meer op het concept inclusieve wijken. Bij inclusieve wijken gaat het om de aanwezigheid van voorzieningen maar ook het tegengaan van stigma’s. Stigmatisering vormt een belangrijke drempel voor inwoners met een kwetsbaarheid om te participeren. Uit de samenleving: Stichting Gehandicaptenplatform Overbetuwe (SGO) aan het woord Corona. In 2021 heeft corona veel invloed gehad op de gesteldheid van inwoners. Het maakt met name kwetsbare inwoners, voorzichtig en terughoudend. Nu er langzaamaan meer mogelijk is, maken mensen daar weer voorzichtig gebruik van. De terughoudendheid blijft echter. Ook is men soms onwennig om na twee jaar van (gedeeltelijke) isolatie weer in nauw contact met elkaar te komen en te staan. Eenzaamheid is een thema dat zeker speelt onder de achterban van de SGO. Gemeenschapsvorming. In de dorpen waar inwoners elkaar beter kennen en meer oog voor elkaar hebben, is meer saamhorigheid.

In Oosterhout bijvoorbeeld, is veel sociale cohesie met oog voor ouderen. In Randwijk heeft men ook veel onderlinge verbinding. Heteren en Driel kennen een actief verenigingsleven. In Elst is de onderlinge verbinding minder aanwezig. Door de groei van Elst en de komst van nieuwe inwoners van buiten de gemeente is de samenstelling en karakter sterk veranderd. Dit is bijvoorbeeld ook terug te zien in wijken als Westeraam. Qua voorzieningen gericht op ontmoeting en/of dagbesteding is eenzelfde ontwikkeling te zien. In de dorpen is dit in de nieuwe MFC’s prima op orde. In Elst is er echter relatief weinig en ontbreekt het aan moderne en uitnodigende ontmoetingscentra. De behoefte bij inwoners is er zeker wel. Toegankelijkheid. Toegankelijkheid en inclusiviteit zijn thema’s die continu moeten worden benadrukt en duidelijk nog geen gemeengoed zijn.

12

4 Beleidsdoel 4: Inwoners kunnen zich ontwikkelen 4.1

Onze ambitie

4.2

Conclusie beleidsdoel 4: Inwoners kunnen zich ontwikkelen

Ambitie: Inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen (m.n. jeugd) Inwoners zijn in staat om hun talenten te ontwikkelen, mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen voor zichzelf en de omgeving.

Gezonde leefstijl: geen cijfers bekend. Fysieke contacten met jongeren: afname Over de gezonde leefstijl van kinderen kunnen we helaas geen uitspraken doen omdat er geen onderzoek heeft plaatsgevonden. We zien dat het aantal digitale contacten met jongeren flink is toegenomen, maar dat het aantal fysieke contacten is afgenomen. We spannen ons in 2022 in om naast de digitale contacten een groei van fysieke contacten met jongeren te bereiken.

4.3

Resultaat t.o.v. onze doelen

Doel, indicator Nieuwe inwoners van Overbetuwe krijgen een goede start.  Aantal bijzondere doelgroepen dat meedoet neemt toe. Jongeren groeien veilig, gelukkig en gezond op, ontwikkelen hun talenten en leveren naar vermogen een bijdrage.  Aantal jongeren dat actief is in Overbetuwe neemt toe.

Inwoners worden ondersteund bij de overgang van adolecentie naar volwassenheid.  Aantal jong volwassenen (onder 23) dat uitvalt op gebied van onderwijs, arbeid en ondersteuning neemt af.

Waarde, bron ▼streven daling ▲streven stijging ▲Naaiatelier / digitaal café aantal deelnemers, Forte

Nulmeting 2020 24

Resultaat 2021 17

▲Aantal jongeren dat wekelijks komt bij accommodaties jongerenwerk, Forte ▲Aantal deelnemers activiteiten jongerenwerk, Forte ▲Aantal digitale contacten / via social media, Forte ▲Aantal jongeren meedoet als vrijwilliger, Forte ▲Aantal jongeren betrokken bij jongerenraad, Forte ▲Aantal deelnemers Geld(t) voor jou, Sante/Forte. ▼Schoolverzuim leerplichtige jeugdigen (*aug ’20-jan ‘21), RBL ▼Schoolverzuim niet-leerplichtige jeugdigen (*aug ’20-jan ‘21), RBL ▲Aantal jong volwassenen uitstroom opleiding (*regio Midden Gelderland, schooljaar 2019-2020), RBL ▲Aantal jong volwassenen uitstroom werk (*betreft Midden Gelderland, schooljaar 2019-2020), RBL Aantal jong volwassenen met een indicatie banenafspraak ▼Waarvan werkloos, STO ▲Waarvan aan het werk, STO

75

60

206

210

250

700

86

45

22

22

11

11

137*

-

73*

-

802*

-

367*

-

127

180

89 38

129 51

13

De ontwikkeling van taal-, reken- en digitaalvaardigheden draagt bij aan zelfredzaamheid.  Aantal inwoners met een taalachterstand neemt af.

Jongeren hebben een gezonde en actieve leefstijl.  Het aantal kinderen met een gezonde leefstijl neemt toe.  Alcohol- en drugsgebruik door kinderen neemt af.

4.4

▼Aantal geregistreerde werkzoekenden onder 27, UWV ▲Toekomstcoach, project, MEE ▲Deelnemers Forte Taalmaatjes, Forte ▲Deelnemers Erbij blijf groep, Forte ism taalnetwerk ▲Deelnemers Taaltraject volwasseneneducatie, Rijn IJssel ▼% laaggeletterdheid, Geletterdheid in zicht ▼% (ernstig) overgewicht (3 jarigen), IJR2 ▼% (ernstig overgewicht) 5-6 jarigen, IJR ▼% (ernstig overgewicht) 10-11 jarigen, IJR ▼% (ernstig) overgewicht vmbo klas 1 / mhv klas 2, IJR ▲% kinderen 0 - 12 jaar beweegt > 7 uur per week, IJR ▲% kinderen 12 - 19 jaar beweegt > 7 uur per week, IJR ▼% 12 - 19 jarigen recent alcohol gedronken, IJR ▼% 12 - 19 jarigen heeft aan bingedrinken3 gedaan, IJR

194

141

2 34

1 39

6

7

52

49

3%

-

7%

-

7%

-

12%

-

13%

-

75%(2019)

-

25%(2019)

-

38%(2019)

-

31%(2019)

-

Activiteiten 2021 en beleidskeuzes 2022

Voorgenomen activiteiten beleidsplan sociaal domein 2020-2025 ▪ Opgroeien en ontwikkelen en onderwijskansenbeleid De diverse preventieve projecten rond het (ongeboren) kind lopen volgens planning. In 2022 kijken we samen met schoolbesturen naar samenwerkingsafspraken over en een visie op integraal indiceren binnen onderwijs en het grijze gebied tussen de Jeugdwet en de wet Passend Onderwijs. Daarnaast stellen we in 2022 een integraal onderwijskansenbeleid op. Hieronder vallen onderdelen die in het beleidsplan apart genoemd werden, te weten: - Verbinden onderwijs, (gezondheids-)zorg en ondersteuning. - Verbreden laagdrempelige ondersteuning jeugd. - Verbeteren aanpak dyslexie. Tevens gaan we samen met onze partners aan de slag met de aanpak vanuit het nationaal programma onderwijs (NPO) om nadelige effecten onderwijsachterstanden door corona te verminderen. Zo investeren we in een beter netwerksamenwerking rond het kind. Tot slot gaan we in 2022 samen met schoolbesturen aan de slag met een gedeelde visie op zorg binnen onderwijs en het grijze gebied tussen de Jeugdwet en de wet Passend Onderwijs. ▪ Jongerenwerk Als gevolg van de corona-maatregelen zijn jongerencentra in 2020 deels gesloten geweest en konden groepsactiviteiten in fysieke vorm geen doorgang vinden. Daarom is veel geïnvesteerd in digitale activiteiten en contacten met jongeren via social media.

Verder is een aantal Wifi-palen geplaatst in afstemming met jongeren. In 2022 gaan we samen met Forte een aantal inspiratiesessies organiseren 2 IJR: Integrale Jeugd Rapportage

3 Bingedrinken: meer dan zes glazen alcohol in 1 dagdeel

14

om samen een visie op jongerenwerk te herijken. Wat is het doel van jongerenwerk in brede zin, op welke jongeren richt jongerenwerk zich en wat is hierbij een passende aanpak. Hierbij gaan we ook in op de relatie met andere partners (denk aan politie en boa’s). ▪ Overgang van adolescentie naar volwassenheid en jong volwassenen in een uitkering De overgang van adolescentie naar volwassenheid (18-/18+) heeft in 2021 geen prioriteit gekregen. In 2022 wordt dit thema opgepakt. Wel was in 2021 aandacht voor jong volwassenen met een uitkering. In 2021 waren er 40 jongeren onder de 27 met een bijstandsuitkering, dit is fors lager dan in 2020. Deze jongeren hebben allen een indicatie banenafspraak. Het aantal jong volwassenen met een indicatie banenafspraak betreft het aantal jongeren dat uitstroomt van het speciaal onderwijs, hier hebben wij geen invloed op. We zien dat het aantal jongvolwassenen met een indicatie banenafspraak ieder jaar toeneemt. In 2022 werken we beleid verder uit gericht op een groei van het aantal jong volwassenen met een banenafspraak dat aan het werk is. ▪ Kinderen en jongeren doen en beslissen mee Verschillende voorbeelden laten de betrokkenheid van Overbetuwse jeugd zien. - De Kinderburgemeester heeft kinderen geactiveerd om Cyberagent te worden via de game Hackshield.

Ze helpen daarmee zichzelf én hun omgeving alert te zijn op (on)veiligheid in de onlinewereld. Begin 2022 wordt de - beste junior cyber agent van Overbetuwe en Lingewaard onthuld. - Schoolgenoten van de kinderburgemeester denken mee over toevoegingen aan de Sportbox. Deze pilot heeft als doel meer en gevarieerdere speeluitdagingen op schoolpleinen. - Jongeren in Zetten werken samen met de buurt en jongerenwerk aan hun leefomgeving door verbeteringen in ontmoetingsplekken (zitelementen en mobiele wifi bij de Lede). Dit wordt medio 2022 gerealiseerd. - Jongeren in Heteren gaan medio 2022 in een ontwerpsessie nadenken over de uitvoering van de JOP op het plein in Hart van Heteren. - Jongeren uit Oosterhout worden medio 2022 betrokken bij speelplekontwerp voor speelplek aan de dijk bij wijk Hoge Wei. - Jongeren in Driel richten hun accommodatie in de Oldenburg in en zijn betrokken bij de opening ervan begin 2022. - Jongerenwerk Elst is begonnen met de interventie New Leaders, in samenwerking met de Westeraam. Door personeelswisselingen bij Forte staat dit project tijdelijk stil. ▪ Sport en bewegen als stimulator van ontwikkeling Voor het leefstijlinterventieprogramma van Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) is een plan van aanpak voor de periode 2021-2023 opgesteld.

Om een gezonde- en actieve leefomgeving praktisch te vertalen zetten we vier leefstijlonderwerpen centraal in de JOGG-aanpak: water drinken, gezonde voeding, sport en bewegen en voldoende slaap. De uitvoering van het programma wordt verzorgd door Overbetuwe Beweegt onder regie van de lokale JOGG-regisseur. Als belangrijke indicatoren worden de cijfers uit de Integrale Jeugd Rapportage (IJR) gehanteerd m.b.t. overgewicht en gemiddeld aantal bewegingsuren onder kinderen. Er kunnen geen actuele cijfers worden genoemd, omdat VGGM in 2021 geen IJR heeft opgesteld. Er was door corona onvoldoende capaciteit en gelegenheid om gedegen onderzoek te doen. We verwachten dat minder gesport is in 2021, door de coronamaatregelen zijn sportvoorzieningen deels of geheel gesloten geweest. Sporten en bewegen in de openbare ruimte werd als gevolg hiervan voor veel inwoners een belangrijk alternatief. Waar mogelijk is op creatieve wijze gebruik gemaakt van de openbare ruimte. In 2021 is de sport- en beweegnota 2021-2025 ‘Een leven lang gezond, vitaal en actief!’ vastgesteld. Hierin wordt nadrukkelijk een koppeling gemaakt met de ambities van het Lokale Sportakkoord, waaronder meer dan 80 organisaties de handen ineen hebben geslagen ten behoeve van het bevorderen van een actieve, gezonde leefstijl. Bij de uitvoering van het beleid is een belangrijke rol 15

weggelegd voor Overbetuwe Beweegt in het ondersteunen van verenigingen en het begeleiden en enthousiasmeren van inwoners die minder sporten en bewegen. ▪ Taal- en digitaal vaardige inwoners en laaggeletterdheid Ook in 2021 hadden de coronamaatregelen veel invloed op taalonderwijs en -ondersteuning. Educatieaanbieders tonen zich echter flexibel en creatief waardoor inwoners hun taalvaardigheden konden blijven ontwikkelen. Er is steeds een maximale bezetting van de beschikbare taaltrajecten, conform ons streven. De ene kandidaat heeft iets langer nodig dan de andere, waardoor het aantal afgeronde trajecten iets fluctueert. In 2022 gaan we actief inzetten op het in beeld brengen van inwoners die laaggeletterd zijn. We gaan medewerkers die veel contact hebben met inwoners trainen. Hen leren laaggeletterdheid te herkennen, bespreekbaar te maken en door te verwijzen naar professionals. Op die manier signaleren we en kan de doelgroep op laagdrempelige wijze meer taalvaardig worden en daardoor beter meedoen in de maatschappij. ▪ Kunst en cultuur als stimulator van ontwikkeling In 2021 zijn diverse ontwikkelingen in gang gezet. - Het Cultuurmenu biedt scholen in Overbetuwe een rijk programma aan Kunst, Cultuur en Erfgoed cursussen, workshops en ervaringen. Er wordt extra ingezet op verbinding met het Voortgezet Onderwijs en we hopen dat het in 2022 zijn vruchten afwerpt.

- Forte Welzijn voert het Cultuureducatie Met Kwaliteit (CMK) programma uit op de basisscholen van Overbetuwe. Via het programma Meer Muziek in de Klas komen leerlingen al op jonge leeftijd in aanraking met muziek, hierdoor wordt de nieuwsgierigheid geprikkeld en ook een verbinding naar het culturele veld gemaakt. - De MuziekMatch met gemeente Lingewaard en de muziekverenigingen sluit hier naadloos op aan met o.a. de Blazersbende en Orkest in de klas. - In 2021 is gestart met de ontwikkeling van een Online Educatie Platform Cultuur / Erfgoed / Natuur / Literatuur / Sport / Gezonde leefstijl – waarbij in eerste instantie de focus ligt op educatie binnen- en buitenschools, in de toekomst is dit ook uit te breiden naar volwasseneneducatie. In 2022 continueren we dit brede aanbod. Tevens realiseren we de Kerkenvisie. In gesprekken met alle eigenaren van religieus vastgoed brengen we mogelijke toekomstscenario’s in beeld. We faciliteren op die manier een toekomstbestendig religieus erfgoed zonder de regie van de eigenaren over te nemen over hun eigendommen. ▪ De bibliotheek als ontmoetingsplek De coronamaatregelen hebben ook in 2021 veel invloed gehad op het bibliotheekwerk. De mogelijkheden om activiteiten gericht op ontmoeting en verbinding te ontplooien waren beperkt.

De bibliotheek heeft zich desalniettemin maximaal ingespannen om binnen de beperkte mogelijkheden haar dienstverlening aan te blijven bieden aan inwoners. In Herveld is in juni 2021 het servicepunt Herveld-Andelst van OBGZ geopend in MFC De Hoendrik. Het servicepunt wordt zeer goed bezocht en is een mooi voorbeeld van hoe de bibliotheekfunctie in een ontmoetingsplek kan worden integreert. Uit de samenleving: jeugd en jongerenwerk De afgelopen jaren hadden veel jongeren het moeilijk, ze voel(d)en zich soms onveilig en beperkt in hun essentiële behoeften elkaar te ontmoeten. Het jongerenwerk bleef present en zette in op contactbehoud. Voor jongeren was het jongerenwerk soms hun enige vangnet. Deuren van de accommodaties bleven open, groepen werden op straat bezocht en/of er was contact via de onlinekanalen. Samen met de jeugd werd gezocht naar alternatieve invullingen van programma’s. Maatschappelijke en omgevingsgerichte activiteiten/ projecten gingen (in aangepaste vorm) door.

16

Omdat werd gewerkt met kleinere subgroepen, verdwenen sommige jongeren uit het zicht. Er is extra aandacht nodig om ook die jongeren weer te bereiken. Het jongerenwerk staat ook buiten de accommodaties in contact met jongeren, weet wat er speelt en leeft, en stelt participatie centraal. Dat doen we door jongeren aan te moedigen om te vertellen wat ze meemaken, wat hun wensen en ideeën zijn.

17

5 Beleidsdoel 5: Inwoners en hun leefomgeving 5.1

Onze ambitie

5.2

Conclusie beleidsdoel 5: Inwoners en hun leefomgeving

Ambitie: inwoners zijn tevreden met hun leefomgeving Inwoners hebben een prettige leefomgeving met voorzieningen die passen bij de behoefte.

Vitaliteit gemeenschappen: op koers. Overlastmeldingen: wisselend beeld. We zien positieven ontwikkelingen in de dorpen en wijken rond initiatieven en Overbetuwe Doet. Wat betreft het uitbreiden van laagdrempelige ontmoetingen gaan we in 2022 stappen zetten. Het aantal overlastmeldingen: jeugdoverlast is afgenomen, andere vormen van overlast toegenomen.

5.3

Resultaat t.o.v. onze doelen

Doel en indicator Voor inwoners is een plek in de buurt beschikbaar voor ontmoeting.  Beschikbaarheid van basisvoorzieningen sluit aan op de behoefte per gebied. Inwoners voelen en nemen verantwoordelijkheid voor de leefbaarheid in hun dorp of wijk.  Aantal (zelfsturende) bewonersinitiatieven blijft stabiel of neemt toe.  Ieder dorp/wijk heeft een op samenwerkingsgerichte dorpsagenda.

Waarde, bron ▼streven daling ▲streven stijging ▲Aantal locaties voor jongeren (jongerencentra) ▲Aantal locaties met vrij toegankelijke ontmoeting.

Nulmeting 2020 3 10

Resultaat 2021 3 + 1 in voorbereiding 10

▲Aantal succesvolle initiatieven en activeringspercentage Overbetuwe DOET. ▲Donaties van derden in verhouding tot verzilverde Overbetuwe Doet waarde-cheques. ▲Aantal bewonersinitiatieven actief ondersteund door opbouwwerk. ▲Aantal initiatieven dat verder kan met minder ondersteuning opbouwwerk. ▲Dorpen / wijken met een dorpsagenda. ▼Aantal meldingen leefomgeving, gemeente. afval wegen, water, riool, overig dieren en groen overlast vandalisme ▼Aantal meldingen jeugdoverlast, politie

89 (45%)

115 (44%)

6%

6%

27

28

nieuw

2

5

5

1086 1562 947 400 153 264

1154 1375 1255 465 126 224

18

Uit de samenleving. Overbetuwe Doet verbindt mensen! Een paar voorbeelden van het effect van Overbetuwe Doet op de gemeenschapszin Een buurtbarbecue in de Dahliastraat in Heteren, een anonieme straat waar geen sociale verbinding was. De buurt heeft nu veel meer oog voor elkaar. Haperend geheugen in Hemmen: ontmoeting in De Oude School voor mensen met een haperend geheugen. De belangstelling bleek overweldigend. Spellenmiddag in Zetten. Een geslaagde samenwerking tussen vrijwilligers, verenigingen en Fun4kids resulteerde in een grandioze middag met 200 kinderen.

5.4

Activiteiten 2021 en beleidskeuzes 2022

Voorgenomen activiteiten beleidsplan sociaal domein 2020-2025: ▪ Dorpsagenda’s Eind 2020 is het project geëvalueerd. Op basis van deze evaluatie en de aanbevelingen hieruit, hebben we voorgesteld om de werkwijze aan te passen. Het initiatief voor het opstellen van de dorpsprofielen kwam van de gemeente. Dit om als input te dienen voor het opstellen van een dorpsagenda en om samen met de inwoners en partners te komen tot dorpsarrangementen. De gemeente bepaalde het tempo en stuurde actief op het proces. Deze sturende rol hebben we in 2021 losgelaten. Wij laten het initiatief, de regie en het tempo bij de inwoners. We stimuleren dat inwoners gezamenlijk een dorpsagenda opstellen, maar het eigenaarschap hiervan (ook voor voldoende draagvlak) ligt bij de inwoners zelf. Dit betekent dat de rol van de gemeente bij het maken van de dorpsagenda’s meer volgend wordt in plaats van sturend. De gemeente komt alleen in actie als dat gevraagd wordt en voor het proces van toegevoegde waarde is. In Valburg, Driel, Elst-Noord. Oosterhout en Slijk-Ewijk is inmiddels een dorpsagenda opgesteld. In Heteren is men voornemens om de huidige DOP te actualiseren met mogelijk een aanvullende agenda. ▪ Ontmoetingsplek nabij in ieder dorp en dagbesteding (financiële maatregel 4) In vrijwel elk dorp bestaat een mogelijkheid tot inloop en ontmoeting.

Deze voorzieningen willen we uitbreiden met een lichte vorm van dagbesteding, die gedragen en uitgevoerd wordt door de inwoners zelf. Uit de gesprekken met stakeholders is in 2021 informatie opgehaald. De ondersteuning aan vrijwilligers, de relatie binnen de zorgketen en het realiseren van een vraaggericht, divers aanbod voor de verschillende deelnemers zijn belangrijke thema’s. Er wordt nu 19

geworven voor een kwartiermaker. Deze zal per locatie bekijken wat nodig is om deze vorm van ontmoeting en dagbesteding mogelijk te maken en te borgen in ieder dorp / wijk. Hierbij nemen we zoveel als mogelijk de initiatieven van inwoners als uitgangspunt. In 2022 willen we starten met laagdrempelige dagbesteding op 1 of 2 locaties Sinds oktober 2020 voert MEE het project De Week uit. Bedoeld als laagdrempelige ontmoetingsplek voor mensen met een psychische kwetsbaarheid in de gemeente Overbetuwe. De inloop wordt gerund door een ervaringsdeskundige beroepskracht. Na een voorspoedige start gooide corona meerdere keren roet in het eten. Samen met een vrijwilliger van Forte, een stagiaire van MEE Bruggenbouwen en een consulent van het STO wordt een nieuwe start gemaakt om de inloop tot een succes te maken. ▪ Huishoudelijke ondersteuning als basisvoorziening (HO, financiële maatregel 7) Het aantal Wmo-voorzieningen en het aantal unieke inwoners groeit per kwartaal met 2% ten opzichte van dezelfde periode in 2020. De toenemende vergrijzing is hier debet aan. Deze groei is met name zichtbaar in de leeftijdsgroep 40-79 jaar, en met name bij huishoudelijke ondersteuning. Onze inzet richt zich op het vergroten van de eigen mogelijkheden en daarmee het temperen van de stijgende vraag. Momenteel werken we aan een nieuwe contractering voor HO via het Inkoopbureau Centraal Gelderland.