Raadsinformatiebrief 'Zienswijzen Ontwerp-Omgevingsvisie Oudewater' - Merged.pdf
Tekst van het document
RAADSINFORMATIEBRIEF
Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van Kenmerk Z/21/023393 / D/21/037212 Portefeuillehouder Bob Duindam Portefeuille Ruimtelijke ordening en Volkshuisvesting, inclusief implementatie Omgevingswet Opsteller Tselekis, Erin Onderwerp Zienswijzen Ontwerp-Omgevingsvisie Oudewater
Kennisnemen van De vastgestelde ontwerp-omgevingsvisie en de terinzagelegging (13 oktober - 24 november).
Inleiding In deze RIB wordt u geïnformeerd over de voortgang van het proces van de omgevingsvisie. Het College heeft op 5 oktober 2021 de ontwerp-omgevingsvisie vastgesteld. Deze wordt u ter kennisname aangeboden. Daarnaast informeren wij u over de volgende fase in het proces. De ontwerp-omgevingsvisie is het product van een aantal voorgaande stappen. Het proces hiertoe is toegelicht in onderstaande tabel: Processtap
Vastgesteld door
Datum
1. Omgevingsagenda
Raad
November 2019
2. Contour Omgevingsvisie
College (+RIB & themaavond)
April 2021
3. Participatietraject
College (+ thema-avond)
Mei-Juli 2021
OntwerpOmgevingsvisie
College
5 Oktober 2021
5. Zienswijzen procedure
Raad
13 oktober - 23 november 2021
6. Omgevingsvisie
Raad
Begin 2022
4
Kernboodschap Vanaf woensdag 13 oktober 2021 is de ontwerp-omgevingsvisie gedurende 6 weken digitaal te raadplegen via de website: https://www.oudewater.nl/gemeente_en_bestuur/verordeningen-besluiten-enbekendmakingen/bestemmingsplannen. De stukken zijn ook op papier te raadplegen door telefonisch een afspraak te maken. Tijdens deze termijn kan iedereen een reactie indienen ten aanzien van deze visie. Hierna volgt besluitvorming over de omgevingsvisie in de Raad. Beoogde planning voor deze besluitvorming is begin 2022.
Financiën nvt
Vervolg Na de periode van zienswijze zal het College de omgevingsvisie, met nota van zienswijzen, begin 2022 ter besluitvorming aan uw Raad voorleggen.
Bijlagen Ontwerp-omgevingsvisie - D/21/036485 (document volgt uiterlijk maandag 11 oktober ivm technische aanpassingen na besluit 5 oktober 2021)
NU: de toekomst van Oudewater
Omgevingsvisie Oudewater 2022-2040
COLOFON Omgevingsvisie Oudewater 2022-2040
Copyright
Gemeente Oudewater
Gemeente Oudewater heeft haar best gedaan om de
College van Burgemeesters en Wethouders
eigenaren van het getoonde materiaal te achterhalen
5 oktober 2021
om toestemming te vragen voor online publicatie. Bent u van mening dat een van de foto’s inbreuk
Waardsedijk 219
maakt op enig persoonlijk recht of uw (privacy) belan-
3421 NE Oudewater
gen schaadt, dan kunt u online contact opnemen met gemeente Oudewater via Oudewater.nl of stadskan-
Postbus 100
toor@oudewater.nl
3420 DC Oudewater Teksten en informatie van de omgevingsvisie van Oudewater mogen (behalve voor commerciële doeleinden) vrij worden gebruikt, mits voorzien van duidelijke bronvermelding en datum. Het kopiëren of hergebruiken van het beeldmerk van de gemeente, logo’s, campagnemateriaal, slogans en/of foto’s is verboden. Kaartbeelden en vormgeving:
Neem voor toestemming contact op met gemeente
SVP architectuur en stedenbouw
Oudewater via Oudewater.nl. Tenzij anders vermeld zijn de foto’s in deze omgevingsvisie afkomstig van SVP architectuur en stedenbouw.
Participatieproces: Braining the Future
2
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
3
Inhoud
1
Inleiding
2
Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
Trends en ontwikkelingen
6 Waarom omgevingsvisie?
16 Oudewater in regionaal perspectief
24 Demografie
7 Relatie met de omgevingswet
16 Landschap
25 Digitalisering
8 Relatie met nationaal/provinciaal/regionaal Beleid
18 Landbouw
26 Bodemdaling
8 Toekomstbestendige visie
19 Historie van Oudewater
26 Gezondheid
9 Doel van de omgevingsvisie
20 De stad Oudewater anno nu
27 Klimaatverandering
4
9 Totstandkoming omgevingsvisie 9 Leeswijzer
22 Dorpen
5
6
Waarden en uitgangspunten
Visie op hoofdlijnen
28 Kleinschaligheid
32 Waar willen we naar toe?
40 Dynamische Noordflank
29 Pracht & Trots
33 Kleinschalige groei omwille van onze vitaliteit
41 Historische Binnenstad en Hollandsche IJssel
29 Markant & Levendig
34 Innige band met het landschap
42 Hekendorp west
31 Groene Oase in de Luwte van verstedelijking
35 Vitale, gezonde, veilige en sociale wijken en
44 Veenweide in transitie
31 Ondernemend, Saamhorig & Zelfredzaam 31 Ruimtelijke inrichtingsprincipes
Visie per thema
7
kernen
8
Gebieden
3
35 Passende en duurzame economie
Vervolgproces omgevingsvisie
Participatie
47 Wonen
85 Gebiedsprogramma en gebiedsproces
88 Doelstellingen
56 Werken
86 Herziening van de omgevingsvisie
89 Covid-19
64 Mobiliteit
89 Procesbeschrijving
70 Landbouw, recreatie, natuur
91 Uitkomsten
76 Klimaatadaptatie, energie en bodemdaling
91 Rapportage participatie
9
1
Inleiding Waarom een omgevingsvisie?
Breed beleidsoverzicht
Uitnodiging aan de stad
Relatie met de Omgevingswet
De Omgevingsvisie Oudewater biedt een inhoude-
De gemeente Oudewater maakt beleid en regels voor
Het zijn de gemeenteraad, inwoners, ondernemers,
De omgevingsvisie is een instrument uit de Om-
lijk en samenhangend kader. Een koers die richting
verschillende thema’s in de fysieke leefomgeving. Dit
initiatiefnemers en bezoekers die Oudewater vormge-
gevingswet. Deze wet treedt naar verwachting op
gaat geven aan gewenste ontwikkelingen binnen de
staat beschreven in beleidsstukken zoals het afwe-
ven. Met deze visie hebben we een kader om samen
1 juli 2022 in werking. De Omgevingswet vervangt
gemeente. Het is een strategische visie voor de lange
gingskader Energie, de Woonvisie en de Visie Binnen-
te werken aan een vitale, duurzame, veilige en ge-
de instrumenten die we nu kennen voor de ruim-
termijn voor de gehele fysieke leefomgeving van
stad. Ook wordt er momenteel gewerkt aan nieuwe
zonde leefomgeving, nu en in de toekomst. Zo zorgen
telijke ontwikkeling, zoals de structuurvisie en het
de gemeente Oudewater. In de omgevingsvisie zijn
visies rond thema’s als energietransitie. De omge-
gemeente, inwoners, ondernemers en initiatiefnemers
bestemmingsplan. Hiervoor in de plaats komen
diverse opgaven met een ruimtelijke impact op een
vingsvisie schetst een overkoepelend beeld, waarin
er samen voor dat Oudewater ook in 2040 een fijne
nieuwe instrumenten die meer gebiedsgericht
evenwichtige manier afgewogen en samengebracht.
al deze thema’s samenkomen. Het beschrijft waar die
gemeente is om te wonen, te werken en te recreëren.
zijn, namelijk de Omgevingsvisie, Omgevingspro-
Daarmee blijft het voor iedereen in de gemeente
verschillende thema’s elkaar kunnen versterken en
gramma en het Omgevingsplan. De Omgevings-
Oudewater goed leven, wonen, leren, werken en
ook welke keuzes er worden gemaakt bij botsende
visie gaat over de ontwikkeling van de fysieke
ontspannen.
belangen. De omgevingsvisie is daarmee de kapstok
leefomgeving op de langere termijn. Op basis
voor omgevingsbeleid in samenhang.
daarvan worden omgevingsplannen gemaakt (de opvolger van bestemmingsplannen). Hierin staan
6
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
7
de concrete omgevingsregels voor de verschillende
waterstanden) in de landbouw en het stedelijke
gebieden. De Omgevingswet vraagt dat alle geldende
gebied. Deze hebben invloed op de bodemgesteld-
regels op het gebied van de fysieke leefomgeving
heid, ecologie, landgebruik en de leefbaarheid van
worden opgenomen in deze plannen. Dit betekent dat
het stedelijk gebied. Deze thema’s en opgaven lossen
bijvoorbeeld ook de milieuregelgeving deel zal uitma-
we niet als individuele gemeente op, maar in samen-
ken van het Omgevingsplan. Dat moet meer overzicht
werking met de regio, het Rijk en ook met individuele
en inzicht geven in de mogelijkheden, en is daarmee
gebruikers en belanghebbenden. De omgevingsvisie
een uitnodiging tot initiatief, om een locatie of gebied
anticipeert op deze transitieopgaven door deze te
te ontwikkelen.
agenderen. De oplossingsrichtingen worden echter gevonden via regionale samenwerking én lokale
De relatie met nationaal, provinciaal en regionaal beleid
samenwerking. Dus met de betrokkenen die te
De omgevingsvisie van de gemeente Oudewater
en gevolgen van deze transitie. Om deze regionale
hoeft geen rekening te houden met de beleidskaders
en lokale samenwerking en planvorming te onder-
van andere overheden. De omgevingsvisie richt zich
steunen biedt de omgevingsvisie voor een aantal
op de zelfstandige opgaven en ambities van onze
gebieden/thema’s de mogelijkheid om een Gebieds-
gemeente. Toch is het goed om oog te hebben voor
programma op te stellen, in hoofdstuk 8 wordt dit
ontwikkelingen buiten onze gemeentegrenzen. Deze
verder toegelicht.
maken hebben of te maken krijgen met de effecten
kunnen namelijk van invloed zijn op Oudewater. Wij hebben daarom aandacht voor visies op (boven)re-
Toekomstbestendige visie
gionaal niveau die onze omgevingsvisie raken. Denk
We realiseren ons dat trends en ontwikkelingen snel
hierbij aan de Omgevingsagenda Lopikerwaard, het
door ontwikkelen. Onder invloed van bijvoorbeeld
Integraal Ruimtelijk Perspectief van de regio U16 , de
klimaatverandering, afname van biodiversiteit, ont-
Provinciale Omgevingsvisie en de Regionale Veen-
wikkelingen op de woningmarkt, demografie, digita-
weide Strategie van de provincie Utrecht. Op grotere
lisering en robotisering etc., kunnen ontwikkelingen
afstand bijvoorbeeld de Nationale Omgevingsvisie van
sneller gaan dan we nu kunnen overzien. Wat van-
het Rijk. Wij gebruiken onze omgevingsvisie om het
daag als gangbaar wordt gezien op het gebied van
perspectief en de belangen van Oudewater in de regio
wonen, werken, landbouw, mobiliteit of energie, is
te agenderen en te borgen.
dat misschien over een aantal jaar al niet meer. Wat
1
we ook zien is dat veranderingen in de maatschapNieuwe opgaven en transities
pij elkaar steeds sneller opvolgen. Dit maakt dat een
Een andere relatie met de regio heeft Oudewater
visie op de toekomst de mogelijkheid moet bieden om
omdat er vraagstukken spelen die niet individueel op
adequaat in te kunnen spelen op deze snel veran-
te lossen zijn. Een aantal van deze nieuwe opgaven
derende omstandigheden. Daar komt tevens bij dat
met een regionaal karakter zijn transitieopgaven. Bij
veel ruimtelijke ontwikkelingen niet op zichzelf staan,
een transitieopgave staan de gangbare technieken en
maar voortkomen uit een fijnmazig samenspel van
opvattingen over de uitgangspunten rond een opgave
afspraken tussen provincie, waterschap, het Rijk, ken-
op het punt om fundamenteel te veranderen naar een
nisinstituten, marktpartijen en belangenvertegenwoor-
nieuwe manier van denken en handelen. Een voor-
digers en, last but not least, de gebruikers en lokale
beeld hiervan is het omgaan met de effecten van
betrokkenen. Tegelijkertijd vragen de huidige ruimte-
klimaatverandering (stijgende temperaturen, meer
lijk-maatschappelijke opgaven (bijvoorbeeld de krapte
extreme pieken en dalen van regenbuien en grond-
op de woningmarkt, klimaatverandering, gezonde
1
8
U16 is een regionale energiestrategie van 16 Utrechtse gemeenten.
Bron: Gemeente Oudewater
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
9
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
INPUT
2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
leefgebieden, bedrijvigheid, recreatie, landschap,
punten wordt het Waardenkader beschreven, zoals
natuur, mobiliteit en schone energie;
besproken in de gemeenteraad, als vertrek- en ijkpunt
3. Het agenderen van nieuwe (transitie)opgaven die op de langere termijn concreet gaan worden en
voor alle ruimtelijke plannen die we maken voor onze leefomgeving.
die de gemeentegrenzen overstijgen qua problematiek en oplossingen.
Hoofdstuk 1-4 vormen de op opmaat voor de daadwerkelijke visie. De visie wordt eerst kort en bondig
VISIE
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Werken
verteld in vier korte verhaallijnen in hoofdstuk 5 Visie
Deze Omgevingsvisie is het resultaat van een dyna-
op hoofdlijnen. De vier verhaallijnen bieden een inte-
misch proces dat we de afgelopen jaren hebben door-
grale blik op de toekomst van Oudewater tot 2040. Zij
lopen. De Omgevingsvisie is via een aantal stappen
beschrijven hoe verschillende thema’s met elkaar sa-
tot stand gekomen:
menhangen. Bepaalde gebieden in de gemeente zijn
1. De Omgevingsagenda (raad, november 2019) –
dynamischer dan andere gebieden. In deze ‘hotspots’
waarin de verschillende thema’s en opgaven voor
komen bepaalde opgaven samen, wat kan leiden tot
de Omgevingsvisie worden gekaderd;
dilemma’s waarin keuzes moeten worden gemaakt.
2. De Contour Omgevingsvisie (college B&W, april
Deze gebieden worden daarom uitgelicht in hoofdstuk
2021) – waarin de strategie, uitgangspunten en
6 Gebieden. In hoofdstuk 7 Visie per thema wordt de
waarden voor de Omgevingsvisie zijn opgesteld;
visie thematisch uitgewerkt voor wonen, werken, mo-
3. Participatieproces (April-Juli 2021) – waarin de behoeftes en ideeën van inwoners, ondernemers
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
UITWERKING
Wonen
Totstandkoming ontwerp-omgevingsvisie
Opbouw Omgevingsvisie
4. Op basis van voorliggend ontwerp is er de gele-
De laatste hoofdstukken gaan over het proces. In
genheid om zienswijzen in te dienen, waarna de
hoofdstuk 8 Uitwerking omgevingsvisie wordt be-
raad de omgevingsvisie vaststelt.
schreven volgens welke processtappen bepaalde thema’s en gebieden verder zullen worden uitgewerkt.
Leeswijzer
Ook wordt er aangegeven hoe er om wordt gegaan
De omgevingsvisie is opgebouwd zoals afgebeeld in
met herzieningen van de Omgevingswet en de MER.
het structuurschema hierboven. De omgevingsvisie
Hoofdstuk 9 Participatie beschrijft het proces van par-
begint met de vraag ‘Waar staan we nu?’. Dit wordt
ticipatie dat is doorlopen gedurende het opstellen van
in woord en beeld beschreven in hoofdstuk 2 Huidige
deze omgevingsvisie.
stuk, die het mogelijk maken om keuzes voor gebie-
ruimtelijke hoofdstructuur. Daarna wordt in hoofdstuk
actie kan worden ondernemen.
den en onderwerpen nader uit te werken in overleg
3 Trends en ontwikkelingen beschreven wat er op ons
met betrokken partijen.
afkomt als gevolg van (inter)nationale trends, zoals bijvoorbeeld klimaatverandering en demografische
Om deze reden zoeken we met deze omgevingsvisie de juiste balans tussen duidelijkheid qua ruimtelijke
Doel van de omgevingsvisie
ontwikkelingen. Wat betekent dat voor de gemeente
kaders en flexibiliteit c.q. wendbaarheid, om tijdig en
Het doel van de omgevingsvisie is daarmee drieledig:
Oudewater? In hoofdstuk 4 Waarden en uitgangs-
passend in te spelen op snel veranderende behoef-
1. Het in samenhang brengen van (veelal bestaan-
ten in de samenleving. Dit doen we door te kiezen
de) ruimtelijke beleidsopgaven op het gebied van
voor een combinatie van een inhoudelijke koers op
wonen, werken, landschap, recreatie, energie en
hoofdlijnen én procesafspraken, waarbinnen nadere
mobiliteit. Deze opgaven worden ruimtelijk ver-
afweging en of uitwerking van keuzes mogelijk wordt
taald in de Omgevingsvisie met een tijdshorizon
gemaakt. Naast de ruimtelijke koers die we in deze
van 2030 en soms 2040;
aantal instrumenten en procesafspraken in dit hoofd-
10
energie en bodemdaling.
en belanghebbenden zijn verkend;
leefomgeving) om heldere keuzes en richting, zodat er
visie vastleggen, presenteren we daarom ook een
biliteit, landbouw, recreatie, natuur, klimaatadaptatie,
2. Het bieden van een integraal kader voor de ontwikkeling en uitwerking van woongebieden en
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
11
2 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
Huidige
Ruimtelijke hoofdstructuur
In dit hoofdstuk wordt de huidige ruimtelijke hoofdstructuur van Oudewater toegelicht en verbeeld in de raamwerkkaart. Deze kaart legt de bestaande kwaliteiten vast en laat de opbouw van Oudewater in al haar lagen zien: het landschap, de infrastructuur en de gebruikspatronen (wonen, werken en recreëren). De hoofdstructuur ligt aan de basis van de identiteit en kwaliteit van de leefomgeving. Hiermee vormt dit het vertrekpunt voor de omgevingsvisie en tevens voor het nadenken over toekomstige ruimtelijke keuzes in de gemeente Oudewater.
De derde en bovenste laag bestaat uit het ruimtegebruik voor wonen, werken, agrarisch gebruik en
In de raamwerkkaart worden drie lagen onderschei-
recreatie. Deze laag is nauw verweven met beide
den. De onderste laag wordt gevormd door het
onderliggende lagen. Bij nieuwe ruimtelijke vraagstuk-
landschap, de bodemtypologie, het watersysteem
ken wordt daarom steeds gekeken wat de relatie is
en de hiermee samenhangende landschappelijke en
met het onderliggende landschap en de infrastructuur,
cultuurhistorische waarden. Deze laag is van oudsher
voordat er een keuze wordt gemaakt voor de positio-
sturend voor het gebruikspatroon.
nering van de betreffende ruimteclaim. De lagen uit de raamwerkkaart bevatten een aantal
De tweede laag wordt gevormd door de infrastructuur,
thema’s: wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit,
zoals (snel)wegen en linten, spoorwegen en fiets- en
landbouw, recreatie en natuur. Op al deze thema’s is
wandelpaden. Bij toekomstige ruimtevragen zal de
onze leefomgeving voortdurend in ontwikkeling. Dit
infrastructuur een belangrijke sturende rol spelen,
onder andere als gevolg van nieuwe behoeftes en
functies moeten immers bereikbaar zijn.
ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, bodemdaling, inclusie en gezondheid, de energietransitie en de mobiliteitstransitie. Deze thema’s komen dan ook terug in deze omgevingsvisie.
12
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
13
14
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
15
Oudewater in regionaal perspectief Oudewater, sinds 1970 onderdeel van de provincie Utrecht, ligt midden in het Groene Hart. De afstand tot de grotere steden in de omgeving, Gouda, Oudewater en Utrecht, is relatief klein. Oudewater ligt in de luwte van de verstedelijkte drukte, het ontbreken van treinstation en snelwegen draagt bij aan het gevoel van rust. De gemeente Oudewater ligt in het Veenweidegebied, het best gewaardeerde landschap van het Groene Hart. Het veenweidegebied is een divers, groen gebied met grote en kleine kernen, grenzend aan én verweven met de grootstedelijke voorzieningen van de Metropoolregio Utrecht. De grote kernen kenmerken zich door een meer stadse mentaliteit, tegenover een plattelandsmentaliteit in de kleinere kernen en het agrarisch buitengebied. De regio heeft zich daardoor in twee ‘snelheden’ ontwikkeld. Het stedelijk gebied en de ontsluitende infrastructuur zijn in hoog tempo uitgebreid en hebben een forse schaalsprong gemaakt. De ruimtelijke structuur van het landelijk gebied is op hoofdlijnen hetzelfde gebleven. In de komende decennia neemt de verstedelijkingsdruk vanuit de stedelijke regio Utrecht verder toe, vooral op goed bereikbare plekken zoals Woerden en IJsselstein. Op de rustigere plekken, zoals in Oudewater, is de druk lager, maar is het op peil houden van de vitaliteit een uitdaging.
en Utrechtse veenvlakte en het gebied met rivieraf-
Het karakteristieke veenweidelandschap ontstond in
Oudewater is als het ware een ‘prettige uithoek’; ver
zettingen. De bodem bestaat voor een groot deel uit
een eeuwenlang proces van ontginnen, ontwateren,
genoeg van de dynamiek om de eigen identiteit te
betrekkelijk zware, ondoorlatende komklei op een
bewerken en beweiden, opgezet vanuit de linten
bewaren en niet met alle winden mee te waaien, maar
ondergrond van veen. De rivieren de Hollandsche
middels het zogeheten cope-stelsel. Grote delen van
dichtbij genoeg om bij de regio en invloed van de ver-
IJssel en de Lange Linschoten zijn de landschappe-
deze verkaveling behoren tot de meest gaaf be-
stedelijking betrokken te worden waar dit gewenst is.
lijke dragers van waaruit Oudewater is ontstaan. De
waarde van Nederland. Papekop is een voorbeeld van
gronden langs de rivierbeddingen, de oeverwallen en
een zeer regelmatige cope-ontginning. De achterkade
Landschap
de bedding zelf werden door het bezinken van zandig
(Papekopperkade) loopt evenwijdig aan de ontgin-
Het landschap en het water liggen aan de oorsprong
materiaal (sedimentatie) het meest opgehoogd. In de
ningsbasis, de Papekopperdijk. Alle percelen zijn dus
van de manier waarop de kernen zich hebben ontwik-
loop van de tijd kwam de bedding zo hoog te liggen,
even lang. In het landschap is een onderscheid waar-
keld en vormt dan ook de basis voor de toekomstige
dat de Hollandsche IJssel door zijn eigen oeverwal-
neembaar tussen de Lopikerwaard, gelegen tussen
ruimtelijke ontwikkeling. Het grondgebied van Oude-
len heen brak en een nieuwe loop zocht. De oude
de Lek en de Hollandsche IJssel, en de polders ten
water ligt in een overgangszone tussen de Hollandse
loop bleef als een stroomrug in het landschap achter,
noorden van de Hollandsche IJssel.
waarop de stad Oudewater is ontstaan. Bron: Gemeente Oudewater
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
17
Het cope-landschap, de kaden, tiendwegen, knotbo-
Landbouw
Historie van Oudewater
Door de strategische ligging is Oudewater in de 13e
men en polderwegen met lintbebouwing zijn bepalend
Het landschap is sterk verbonden met de agrarische
De nederzetting Oudewater is vermoedelijk aan het
eeuw een vestingstad geworden, die later onderdeel
voor de beleving van wat we nu het Groene Hart noe-
sector. Met de ontginning van de veengronden en de
einde van de tiende eeuw ontstaan bij de uitmonding
werd van de Oude Hollandse waterlinie. De ves-
men. Het veenweidelandschap is een rijkgeschakeerd
verkaveling is het landschap door de eeuwen heen
van de Lange Linschoten in de Hollandsche IJssel,
tingwerken uit die tijd zijn slechts ten dele bewaard
landschap van grazige polders met smalle beplan-
vrijwel volledig aangepast aan agrarisch gebruik.
op de drogere gronden van een hoger gelegen brede
gebleven, maar het stratenpatroon van de stad is
tingstroken op tiendwegen en kades of rijen knotbo-
Schaalvergroting van de landbouw heeft dan ook veel
stroomrug. Oudewater fungeerde van oudsher als
nog grotendeels zoals die op de kaart van Jacob van
men op boerenland dat als biotoop voor weidevogels,
invloed gehad op de diversiteit en het karakter van het
centrum van het omringende platteland, gelegen aan
Deventer, de oudst bekende stadsplattegrond (rond
amfibieën, vissen een grote biodiversiteit bevat en een
landschap en de linten.
deze strategische waterinfrastructuur. Nog steeds
1560), is weergegeven. Ook heeft Oudewater door de
heeft de stad een directe relatie met het water. De
vele monumentale bouwwerken volgens sommigen
hoge belevingswaarde heeft. De linten, bestaande uit losse bebouwing met doorkijkjes naar het landschap,
Ook in deze tijd staat de agrarische sector onder druk
dijken en kaden langs de Hollandsche IJssel en de
de hoogste monumenten-dichtheid van Nederland. De
zijn krachtige identiteitsdragers. Onderling verschil-
als gevolg van internationale (markt-) ontwikkelingen,
Lange Linschoten maken de invloed en het gebruik
stad is daardoor buitengewoon aantrekkelijk, ook voor
van de rivieren beleefbaar.
toeristen. De Heksenwaag is als toeristische attractie
len de linten van karakter
klimaatverandering, bodemda-
in schaal, dichtheid en
ling en de stikstofproblematiek.
functie.
Het landschap ligt aan de basis van de ontwikkeling van Oudewater
samen met de touwindustrie en vele monumentale
Een groot aantal kleine agra-
De functie van markt- en nijverheidsplaats waar de
rische bedrijven is in de loop
producten van het land verwerkt werden tot kaas
der tijd verdwenen. Sommigen
(melk) en touw (hennep) heeft de stad tot bloei
Oudewater was tot 1970 een Hollandse stad en
hebben nevenactiviteiten ontwik-
gebracht. Door de hennepteelt was Oudewater een
behoorde tot de provincie Zuid-Holland. Ook was
keld, zoals kamperen bij de boer.
belangrijke producent van touw. Tijdens het bewer-
Hoenkoop tot 1970 en Hekendorp, Papekop, Snelre-
Maar ook het toenemende be-
kingsproces van de hennep kwam het gele planten-
waard en (een klein gedeelte van) Willeskop tot 1989
ning van de inwoners en bezoekers. Het recreatief
lang van natuurwaarden en de toenemende behoefte
sap op de schorten van de touwslagers. De inwoners
zelfstandige gemeentes of delen van zelfstandige ge-
gebruik van de linten neemt toe. Ook de Hollandsche
aan recreatie leggen een claim op het landschap.
van Oudewater worden daarom tot op de dag van
meentes. Pas daarna zijn zij onderdeel gaan uitmaken
IJssel vervult een belangrijke rol als vaarweg voor de
De opgave voor het landschap en de linten ligt in het
vandaag Geelbuiken genoemd. Verder diende melk
van Oudewater. De ontwikkeling van die gemeentes is
recreatievaart en Oudewater is een geliefde ligplaats.
vinden van nieuwe verdienmodellen voor de landbouw
als grondstof voor de lokale kaasmakerij. Kaas en
tot circa 1970 meer autonoom en minder op dezelfde
Hollandsche IJssel, jaagpad en keringen hebben in
als primaire beheerder van het landschap. Verdien-
hennep vonden via de Waag en de Markt in Oude-
manier als de stad Oudewater verlopen.
directe zin betekenis voor ecologie en recreatie maar
modellen waarbij de bodemdaling en CO2 uitstoot
water hun weg over water naar grotere steden en de
hebben ook een indirecte betekenis voor ecologie,
worden teruggedrongen, de biodiversiteit en water-
opkomende internationale havens. Zo is Oudewater
In de 19de en 20ste -eeuwse infrastructurele en in-
landbouw, waterberging, wonen en bedrijven.
kwaliteit verbeteren, energie wordt opgewekt en dit
onlosmakelijk verbonden met zijn omgeving, Snelre-
dustriële revolutie is Oudewater terzijde blijven liggen.
alles met behoud en ontwikkeling van de cultuurhisto-
waard, Hekendorp, Papekop, Willeskop en Hoenkoop.
De trein kwam niet verder dan Papekop, met Oude-
Deze landschappelijke kwaliteiten maken Oudewater tot een geliefd decor voor recreatie en ontspan-
rische en landschappelijke kwaliteit en de recreatieve
panden in het stadje het handelsmerk van Oudewater.
water verbonden via de Papekopse dijk door middel
gebruiksmogelijkheden.
Oudewater omstreeks 1900 18
Oudewater omstreeks 1960
Oudewater omstreeks 1990
Oudewater omstreeks 2017 Omgevingsvisie gemeente Oudewater
19
van een tramverbinding. Ook was er een tramverbin-
De rijke cultuurhistorie van Oudewater draagt bij aan
ding tussen Gouda en Hekendorp. Hoewel er enkele
een aantrekkelijke leefomgeving en biedt aankno-
machinefabrieken, een brouwerij, scheepswerf en een
pingspunten voor toekomstige ontwikkelingen. Cul-
korenmolen waren, bleef de stad in de luwte van de
tuurhistorisch waardevolle elementen, ensembles en
moderne tijd en groeide niet exponentieel. Het gaaf
gebieden zijn daarom geïnventariseerd, beschreven
gebleven karakter bepaalt nu haar unieke kwaliteit. In
en gewaardeerd in een zogenaamde Cultuurhisto-
1977 krijgt een groot deel van Oudewater de status
rische waardenkaart (CHWK). Deze kaart dient als
van beschermd stadsgezicht. Hiermee wordt recht-
basis voor het ontwikkelen van een beleidsvisie op het
gedaan aan de vele monumenten en de samenhang
cultuurhistorisch erfgoed, evenals hoe hiermee om te
tussen gebouwen, historische structuren zoals de
gaan (behoud, versterken, ontwikkelen). Uitgangspunt
vestingcontouren en het landschap.
daarbij is om te onderzoeken hoe nieuwe kwalitatieve ontwikkelingen op bestaande waarden kunnen aan-
Nog steeds is de stad Oudewater van grote afstand
sluiten, zodat heden en verleden elkaar versterken en
herkenbaar aan zijn markante kerktorens, omringd
een visie vormen op toekomstige ontwikkelingen.
door het open veenweidegebied van het Groene Hart. De ligging van Oudewater midden in het landschap,
De stad Oudewater anno nu
op afstand van de A12 als hoofdverkeersontsluiting
Oudewater is een kleine stad met ruim 10.000 in-
en van de stedelijke dynamiek van de metropoolregio
woners. De bevolking is kleurrijk en heeft een sterk
Utrecht, is een belangrijke karakteristiek van de ge-
gemeenschapsgevoel dankzij de goede voorzieningen
meente. De stad Oudewater kan vanaf de A12 alleen
en de sterke identiteit van de stad in het landschap.
Cultuurhistorische waardenkaart Oudewater
bereikt worden via de Linschoten of Papekop of via Gouda en Haasdrecht. Cultuurhistorische waardenkaart Oudewater, ingezoomd
20
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
21
De stad bestaat uit een historische binnenstad en
Als we kijken naar de mobiliteit dan zien we dat de
een krans nieuwbouwwijken uit de 20e eeuw aan de
invloed van de auto op de inrichting van de gebouwde
noordzijde. In de binnenstad vinden we de belang-
en onbebouwde omgeving overal duidelijk merkbaar
rijkste voorzieningen, maar wordt ook relatief veel
is. In het historische centrum en in delen van de
gewoond, vooral in eengezinswoningen, boven veel
wijk Brede Dijk ontstaan problemen voor vooral het
winkels en op enkele plekken in gestapelde woning-
langzaam verkeer, ten gevolge van de smalle straat-
bouw. In verband met het teruglopende aantal winkels
profielen en de daaruit voortvloeiende overlast door
neemt het aandeel wonen in de binnenstad de laatste
geparkeerde voertuigen.
jaren enigszins toe. De spreiding van het aantal parkeerplaatsen wordt Oudewater is een ondernemende stad met regionaal
door een aantal bewoners als niet optimaal ervaren.
georiënteerde ondernemingen. Werklocaties en voor-
Men zet nu eenmaal graag de auto voor de deur van
zieningen vinden we in Oudewater in de binnenstad
zijn of haar woning. Aan deze wens kan in een aantal
en op bedrijventerrein Tappersheul aan de noord-
gevallen niet worden voldaan. In de historische bin-
zijde van de stad. In de binnenstad vinden we vooral
nenstad is het op een aantal plaatsen niet mogelijk
winkels. Bedrijventerrein Tappersheul huisvest lokale
om altijd voor de deur van zijn of haar woning en/of
ondernemers en kent momenteel twee delen. Het
voor de deur van de winkel te parkeren. Normatief ge-
wordt van het wonen gescheiden door een groenzone
zien is er echter geen sprake van een tekort. Men kan
met recreatieve functies. Andere publieke en maat-
altijd parkeren op een aantal verspreid over de stad
schappelijk voorzieningen zoals sport, onderwijs en
liggende parkeerterreinen. Vooral het parkeerterrein
zorgfuncties vinden we verspreid door de stad.
nabij het stadskantoor wordt marginaal gebruikt.
Ook toerisme is een belangrijke economische sector
Dorpen
in Oudewater vanwege de historische kwaliteit van de
Naast de stad Oudewater kent de gemeente de dor-
stad en het landschap eromheen. De meeste toeristen
pen of buurtschappen Hekendorp (ca. 670 inwoners),
in Oudewater zijn dagjesmensen. Per jaar bezoeken
Papekop (ca. 425 inwoners), Snelrewaard (ca. 850 in-
zo’n 50.000 tot 100.000 toeristen de gemeente, waar-
woners) en Hoenkoop (ca. 470 inwoners). De kernen
van ongeveer 20.000 alleen al voor de Heksenwaag.
hebben door hun beperkte omvang een herkenbare
Het toeristisch profiel ‘Magisch Oudewater’ bestaande
dorpse identiteit die tezamen met de stad Oudewater
uit de dragers Heksenwaag, het Trouwmuseum en
de beleving van dit gebied voor de toeristen zo aan-
de oude binnenstad maakt de stad aantrekkelijk voor
trekkelijk maakt.
vele bezoekers. De ligging van de stad met het nog open schootsveld van het buitengebied is een bijzonderheid die uniek genoemd kan worden.
Bron: Gemeente Oudewater 22
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
23
3 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
Bron: Gemeente Oudewater
Trends
Ook de vraag naar het soort woningen verandert. Zo
fietspaden binnen een straal van circa 5 kilometer
is er bijvoorbeeld steeds meer vraag naar apparte-
om en in de verschillende woongebieden. Daarnaast
menten en levensloopbestendige woningen, eventu-
is sprake van toename van de vraag naar unieke en
eel in combinatie met zorg, en ook naar betaalbare
bijzondere overnachtingslocaties in het Groene Hart
woningen voor starters en tijdelijke woningen.
en naar georganiseerde sport− en spelvoorzieningen.
Demografische groei en een toename van het aantal
Demografie
Digitalisering
huishoudens vraagt niet alleen om méér woningen,
De steeds verdergaande digitalisering heeft effect
Er is een grote woningbouwgave, in heel Neder-
maar ook om meer ruimte voor groen, recreatie en
op allerlei terreinen in de samenleving. Thuis wordt
land. Ook in de gemeente Oudewater zal het aantal
voorzieningen. Dichtbij huis, maar ook buiten de
een plek om te wonen én te werken, werktijden zijn
huishoudens blijven toenemen. Enerzijds door een
kernen groeit de behoefte aan recreatieve voorzie-
flexibeler en er is meer behoefte aan ontspanning
verdere afname van het aantal personen per huishou-
ningen, zowel vanuit de eigen inwoners als vanuit
in de directe leefomgeving. Dat heeft gevolgen voor
den, anderzijds als gevolg van vergrijzing en de trend
de groeiende Utrechtse stedelijke regio. Recreanten
de dynamiek en levendigheid in de wijk en voor de
om langer zelfstandig thuis te blijven wonen. Bevol-
van buiten de Lopikerwaard weten Oudewater als
verblijfskwaliteit. Daarnaast blijft het online winkelen
kingsgroei is ook een gevolg van de geboren Oude-
aantrekkelijke cultuurhistorische parel in het Groene
stijgen in populariteit. Deze ontwikkeling zet de lokale
waternaren die hier wensen te blijven wonen, of willen
Hart goed te vinden. De historische binnenstad geniet
detailhandel onder druk en verandert de bedrijvigheid
terugkeren. Een bijgevolg is dat lichte bevolkingsgroei
landelijke bekendheid. Dat zorgt voor meer drukte en
van de binnenstad en winkelcentra in de wijk. Verder
bijdraagt aan voldoende draagvlak voor voorzienin-
veranderend gebruik in ons buitengebied, met meer
is er meer vraag naar flexibele werkplekken. Bestaan-
gen, zoals voldoende vrijwilligers en mantelzorgers,
ruimte voor recreatievoorzieningen. Het gaat daarbij
de kantoren voldoen niet meer aan die behoeften en
(jeugdige) sporters, detailhandel, zorg en onderwijs.
om groene uitloopgebieden en parken met wandel- en
duurzaamheidseisen, wat zorgt voor leegstand.
en ontwikkelingen De omgevingsvisie geeft richting aan de ruimtelijke opgaven tot 2040 waar de gemeente Oudewater zich voor gesteld ziet. Deze opgaven komen voort uit trends en ontwikkelingen die vaak niet alleen in Oudewater spelen, maar in de hele regio of zelfs op nationaal niveau. Om te begrijpen waar de opgaven vandaan komen, wordt in dit hoofdstuk kort de context geschetst: welke trends spelen er en wat betekent dit concreet voor de gemeente Oudewater?
24
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
25
Onze mobiliteit verandert ook als gevolg van digita-
Het omhoog brengen van het grondwaterpeil remt
lisering. Online werken en internetwinkelen hebben
de oxidatie en daarmee de bodemdaling. Dat heeft
mogelijk effect op de hoeveelheid en het soort ver-
gevolgen voor agrarische activiteiten, omdat de grond
keer. Denk hierbij bijvoorbeeld aan pakketdiensten. Er
dan te nat kan worden om te bewerken en om koeien
ontstaan door digitalisering ook andere mobiliteitscon-
op te laten grazen. Er zullen nieuwe verdienmodellen
cepten, zoals het Europese initiatief Mobility as a Ser-
nodig zijn voor de landbouwsector, bijvoorbeeld het
vice (MaaS). MaaS is een digitale roadmap voor het
wijziging van teelten, energieopwekking, groenblauwe
organiseren van mobiliteitsinitiatieven door overheden
diensten en andere nevenactiviteiten. Daarmee ver-
en vervoersaanbieders. Daarnaast is er steeds meer
andert ook het landschap. De landbouwsector is de
sprake van het concept deelmobiliteit. Deelmobiliteit is
primaire beheerder van het landschap en is daarmee
het delen van een auto, fiets of Licht Elektrisch Voer-
belangrijk voor het behoud hiervan. Een transitie naar
Wanneer we het hebben over gezondheid, dan heb-
regen en zware piekbuien. We zullen hier op moeten
tuigen (LEV’s). LEV’s zijn onder andere elektrische
een toekomstbestendige, duurzame en circulaire
ben we het over de gezondheid van mens en dier. De
reageren, enerzijds door het beperken van onze CO2
(bak)fietsen, elektrische scooters, scootmobielen en
agrarische sector is mede nodig om de bodemdaling
biodiversiteit staat onder druk. Door oog te hebben
uitstoot en anderzijds door onze leefomgeving aan te
elektrische steps (via een app). Het gevolg hiervan is
terug te dringen, en ook om de biodiversiteit en het
voor de natuur en het dierenwelzijn kunnen we de
passen aan het veranderende klimaat.
dat het autobezit op termijn afneemt.
dierenwelzijn te verbeteren.
biodiversiteit vergroten en onze leefomgeving natuur-
De nationale doelstelling om onze CO2 uitstoot terug
inclusief maken. Denk aan het maken van robuuste
te dringen maakt een energietransitie noodzakelijk.
Bron: Gemeente Oudewater
Bodemdaling
Gezondheid
groenstructuren en ecologische verbindingen, het
Dat betekent dat we onze gebouwen anders moeten
De gemeente Oudewater heeft in toenemende mate
Onze leefomgeving heeft effect op onze gezondheid
vergroenen van de woonwijken en het integreren van
verwarmen en koelen en beter moeten isoleren, maar
te maken met bodemdaling. De voornaamste oorzaak
en onze kwaliteit van leven. Gezondheid raakt aan
nestgelegenheden voor vogels, vleermuizen en insec-
ook dat we ruimte moeten maken voor het opwekken
van bodemdaling in het grootste deel van het lan-
veel thema’s. Denk aan zaken als een schone lucht,
ten in onze gebouwen.
van duurzame energie. Daarnaast zorgt veenoxidatie
delijk gebied is ontwatering van veen. Veen oxideert
(verkeers-)veiligheid en rust. Steeds vaker ook aan
door de ontwatering van de veenbodems. Dit effect
een gezonde levensstijl, eenzaamheid en inclusiviteit
Een gezonde levensstijl wint aan populariteit. Dit
door het waterbeheer in ons buitengebied te verande-
is sterker in periodes van droogte, als gevolg van kli-
van de samenleving. Daarmee bedoelen we een sa-
draagt bij aan de toename van de behoefte om te
ren.
maatverandering. De grootte van de bodemdaling ligt
menleving waarin iedereen meedoet en iedereen zich
sporten, te bewegen, te spelen en te ontspannen in
veelal tussen de 0,5 en 1 cm per jaar (in de periode
thuis voelt. Dan gaat het om woningen voor alle doel-
de buitenruimte. Meer fietsen en wandelen en minder
De energietransitie zal naar verwachting veel impact
1955-2008). In het bebouwd gebied is zetting door
groepen, voldoende voorzieningen op korte afstand
gebruik van de auto is goed voor de verkeersveilig-
hebben op inwoners en bedrijven. Maar ook de impact
het gewicht van de weg en zwaar verkeer de grootste
en ruimte voor ontmoeting.
heid en leefbaarheid in de wijken, maar ook voor de
op het landschap zal groot zijn bij een hoger grondwa-
oorzaak van bodemdaling. Dat heeft een kostenver-
natuur en voor de gezondheid. Dat vraagt om een
terpeil en de inpassing van bijvoorbeeld windmolens
hogend effect op het beheer van de bovengrondse en
mobiliteitstransitie, waarbij niet de auto maar de mens
en zonnepanelen – technieken die overigens constant
ondergrondse infrastructuur.
centraal staat.
worden verbeterd en waaraan nieuwe worden toege-
voor veel CO2 uitstoot, wat kan worden tegengegaan
voegd met een nu nog onbekende impact. Wereldwijd neemt de vraag naar grondstoffen toe, terwijl de voorraden afnemen. In een circulaire economie
Tegelijkertijd moeten we onze leefomgeving klimaat-
zijn we veel minder afhankelijk van nieuwe grondstof-
adaptief maken, om zo de gevolgen van klimaatver-
fen. Hergebruik van materialen in nieuwe toepassin-
andering beter te kunnen opvangen. Hittestress kan
gen heeft mogelijk gezondheidseffecten en effecten
worden tegengegaan door de leefomgeving te ver-
op de kwaliteit van bodem, water, lucht en biodiversi-
groenen en meer bomen te planten die zorgen voor
teit. Circulariteit kan doorwerken in de uitvoering van
schaduw. Meer ruimte voor wateropvang kan water-
alle in deze omgevingsvisie opgenomen thema’s.
overlast bij hevige regenbuien voorkomen. Het zorgt ervoor dat water wordt vastgehouden dat gebruikt kan
Klimaatverandering
worden in perioden van langdurige droogte.
Het klimaat verandert mondiaal onder invloed van menselijk handelen. Dit merken we door meer en langere periodes van droogte en hitte, of juist van
Bron: Gemeente Oudewater
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
27
4 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
4 Waarden en uitgangspunten
3 Trends en ontwikkelingen
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
Bron: Gemeente Oudewater
Waarden
en uitgangspunten
In het Waardenkader, onderdeel van de Contour Omgevingsvisie Oudewater, worden, vanuit de identiteit en de uitgangspunten, vijf waarden gedefinieerd. Deze waarden karakteriseren en dragen Oudewater. Dit waardenkader is doorslaggevend bij de keuzes op het gebied van landschap en ecologie, wonen, economie, mobiliteit en energie. Het vormt een kompas om keuzes mee te maken die passen bij de maat, aard, schaal en draagkracht van Oudewater.
Kleinschaligheid
Pracht & Trots
Markant & Levendig
Kleinschaligheid betekent een fijnmazige en verfijnde
De schoonheid van Oudewater, in stad en landschap,
Oudewater is herkenbaar, kleurrijk en uniek. Zeker
structuur. Dit zie je terug in de binnenstad, met haar
valt vaak als eerste op. Het kleurt onze herinneringen.
voor de stad geldt: in één oogopslag weet je waar
vele straten en steegjes. We zien dit ook terug in de
Het is vaak de reden waarom mensen Oudewater
je bent. Dat is bijzonder. Het geldt niet alleen voor
manier waarop we met elkaar omgaan. Mensen in
bezoeken en heeft ook een belangrijk aandeel in het
de uitstraling, maar ook voor de gemeenschap. Wij
Oudewater zijn betrokken. We kennen elkaar en er
woonplezier in Oudewater. In Oudewater zijn we trots
zijn Geelbuiken, gevormd door onze geschiedenis.
zijn korte lijnen onderling. We kennen ons landschap,
op wat we hebben en daar zijn we zuinig op. Deze
Dit komt tot uitdrukking in de gemeenschapszin, met
de dorpen en de straat. Oudewater is in veel lagen
schoonheid willen we koesteren. Dit betekent niet dat
elkaar en voor elkaar. Maar ook in het ondernemer-
opgebouwd door de eeuwen heen. De ontstaansge-
er niks verandert. We staan open voor nieuwe ontwik-
schap en de eigenzinnigheid als we onderwerpen
schiedenis is van groot belang voor onze gemeente.
kelingen die belangrijk zijn voor de toekomstbesten-
belangrijk vinden, desnoods tegen de stroom in. Ook
Veel historische elementen zie je vandaag nog steeds
digheid van Oudewater in de zin van wonen, werken,
voor diversiteit is ruimte in Oudewater. Daar zijn we
terug in de dagelijkse leefomgeving, het is onderdeel
duurzame energie en samenleven. Maar we maken
trots op en dat dragen we uit. Het is niet te kopiëren.
van onze cultuur en identiteit. De kleinschalige struc-
hierbij wel steeds de afweging wat past binnen de
tuur vraagt om zorgvuldige, gedetailleerde toevoegin-
schaalgrootte, de karakteristiek, het landschap en de
gen, die de oorspronkelijke kwaliteiten beter tot hun
beeldkwaliteit van onze gemeente.
recht laten komen of aanvullen. We zoeken niet naar grote ingrepen of veranderingen, maar naar verfijning 28
en vervolmaking.
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
29
Groene Oase in de luwte van verstedelijking
Ruimtelijke inrichtingsprincipes De uitgangspunten en de waarden van gemeente
Oudewater ligt in het Groene Hart en daarmee ook
Oudewater zijn de basis voor de ruimtelijke ontwikke-
in de Randstad. Grote steden en voorzieningen zijn
ling van de gemeente. Zij vormen de fundering voor
dichtbij, maar Oudewater heeft haar eigenheid in het
de omgevingsvisie van gemeente Oudewater. Bij het
groene landschap behouden. We zijn onderdeel van
maken van ruimtelijke plannen moeten zij nog wel
onze regio en de provincie Utrecht, maar daarbinnen
concreet gemaakt worden. Dat doen we met onder-
zijn we wel gehecht aan onze eigen zeggenschap en
staande ontwerpprincipes, die houvast en structuur
autonomie. Dat betekent dat we naast de regionale
geven bij het maken van concrete ruimtelijke keuzes.
samenwerking, die nodig is in het belang van Oudewater en de regio, onze eigen afwegingen zullen ma-
De schaal van Oudewater
ken voor de koers van Oudewater. Daarom waarderen
We richten ons op kleinschaligere, fijnmazige ruim-
we onze positie als grensgebied, balancerend tussen
telijke ontwikkelingen die aansluiten op bestaande
Utrecht en Zuid-Holland, maar midden in het Groene
kwaliteiten en die leiden tot vergroting van de kwaliteit
Hart. Het past bij onze manier van wonen, werken
van ruimtelijke en sociale structuren.
en samenleven. We zien Oudewater graag als een eiland. Het karakter van een eiland met een visueel
Landschap, natuur en milieu als basis
duidelijke leegte tot de snelweg en andere kernen is
Wanneer we ruimtelijke ontwikkelingen ontwerpen,
een belangrijke en in stand te houden waarde. Voor
worden deze geënt op de landschapskwaliteiten en
onze eigen inwoners en voor toeristen en recreanten
vormen bodem- en watersysteem, natuur en milieu
zijn we goed bereikbaar.
een natuurlijke ruimtelijke structuur en ‘onderlegger’.
Ondernemend, Saamhorig & Zelfredzaam Oudewater is een gezellige stad, met sterke, sociale structuren en een ondernemend karakter. Dit houdt onze gemeente levendig en onze inwoners zelfstandig. De gemeenschap, met inwoners en ondernemers, is een belangrijke basis van Oudewater, zowel voor ontwikkelingen in sociale als in ruimtelijke zin. In de kernen en wijken bestaat een hechte gemeenschap, mensen kijken naar elkaar om en weten elkaar te vinden. Verbondenheid en saamhorigheid zijn zichtbaar in de formele en informele sociale structuren. We vinden het belangrijk dat iedereen kan meedoen in onze gemeente. En waar nodig springen ondernemers in en realiseren mooie initiatieven binnen onze gemeente. Ook hechten we belang aan voldoende voorzieningen, omdat deze bijdragen aan een levendige en leefbare gemeenschap. Denk aan onze scholen, winkels en sportvoorzieningen en ook aan de culturele activiteiten en evenementen, zoals het Heksenfestijn. Die zijn uniek voor onze stad. We willen onze eigenheid hierin behouden.
Bron: Gemeente Oudewater Omgevingsvisie gemeente Oudewater
31
5 De kernambitie is om een vitale, duurzame, sociale en inclusieve (gezonde) en veilige woon-, werk- en leefomgeving te borgen en te ontwikkelen
2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Visie
op hoofdlijnen
Nu we weten waar we staan, wat er op ons af komt en we de waarden hebben benoemd die onze identiteit vormen, kunnen we bepalen waar we naar toe willen in de toekomst. Dit doen we door een ontwikkelperspectief te schetsen op hoofdlijnen voor onze leefomgeving. We geven een doorkijk op de langere termijn, tot 2040, en laten zien hoe de verschillende thema’s met elkaar samenhangen en wat daarbij de ambities van de gemeente Oudewater zijn.
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
1
Waar willen we naar toe?
Kleinschalige groei omwille van onze vitaliteit
De kernambitie is om een vitale, duurzame, sociale en
Oudewater is in 2040 een vitale, prachtige, trotse en
Ook in de linten vindt er ontwikkeling plaats. We
inclusieve (gezonde) en veilige woon-, werk- en leef-
zelfstandige gemeente, mede dankzij een kleinscha-
koesteren de linten als belangrijke identiteitsdragers
omgeving te borgen en te ontwikkelen. Ankerpunten
lige groei van het aantal woningen en werklocaties.
en recreatieve routes in het landschap. De kwaliteit
hierin zijn haar eigen identiteit (onze waarden) in het
Er is ruimte voor nieuwe woningen in de kernen
van de linten wordt verder versterkt door hier en daar
landschap. Met deze kernambitie bevorderen we een
Oudewater en Hekendorp. Uitgangspunt hierbij is
beperkte ontwikkelingen mogelijk te maken op het ge-
toekomstbestendige samenleving en leefomgeving
om te bouwen voor de lokale behoefte. Bij voorkeur
bied van wonen, kleinschalige bedrijvigheid en recre-
in Oudewater. De uitgangspunten en waarden zoals
op plekken binnen de bebouwde kom en op locaties
atie. Niet-passende of grootschalige bedrijvigheid in
toegelicht in hoofdstuk 4 zijn hierbij richtinggevend.
daarbuiten die goed aansluiten op de bebouwde kom.
de linten wordt geweerd. Wanneer dit soort bedrijven
Maar altijd met aandacht en respect voor het histori-
al in de linten gevestigd zijn wordt de mogelijkheid om
De visie op hoofdlijnen wordt verwoord in vier verhaal-
sche veenweidelandschap, dat kenmerkend is voor
te verplaatsen naar een bedrijventerrein gestimuleerd
lijnen. Deze verhaallijnen zijn hierna verder uitgewerkt
het ‘buitengevoel’ van Oudewater. De nieuwe woon-
en onderzocht.
en geconcretiseerd, geschreven vanuit het perspectief
gebieden sluiten qua ontwerp aan op de waarden en
van de (verre) toekomst, zodat er een levendig beeld
kwaliteiten van Oudewater in het algemeen én zijn
ontstaat van de ruimte en leefomgeving van Oudewa-
passend bij de lokale situatie terplekke.
ter in de toekomst. 32
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
33
2
3
4
Innige band met het landschap
Passende en duurzame economie
Oudewater is ingebed in het open veenweideland-
de toekomst nodig zijn voor de opwek van schone
Vitale, gezonde, veilige en sociale wijken en kernen
schap. Stad, kernen, buurtschappen en landschap ho-
vormen van energie. Dit doen we met respect voor
Oudewater is in 2040 een levendige, gezonde, veilige
ruimte aan ondernemers. Ook in de toekomst willen
ren onlosmakelijk bij elkaar. Behoud van landschap-
en met behoud van de landschapskwaliteit, in over-
en sociaal-inclusieve gemeente, waarin iedereen
we dat graag zo houden. Werkgelegenheid en duur-
pen, natuur en cultuurhistorie zijn belangrijk voor de
eenstemming met het afwegingskader grootschalige
mee doet. De wijken en kernen hebben elk een eigen
zaamheid gaan hierbij hand in hand. Oudewater is in
kwaliteit van de leefomgeving van Oudewater. De
duurzame energie.
karakter en sociale structuur. Deze eigenheid en di-
2040 een zelfredzame en ondernemende gemeente,
landschapsbeleving maakt nadrukkelijk onderdeel uit
versiteit zien we als basis voor het ondersteunen van
met werkgelegenheid voor verschillende leeftijden. In
van onze identiteit. Bedrijvigheid, landbouw, woning-
de saamhorigheid en gemeenschapsgevoel. Dat doen
de historische binnenstad bruisen de detailhandel en
we door het soort voorzieningen aan te laten sluiten
toeristisch-recreatieve bedrijven. Ook het landschap
op de behoefte en op specifieke maatschappelijke
is van groot economisch belang, zowel door de vitale
bouw en recreatie zoeken ook ruimte in dit landschap. De combinatie van al deze elementen biedt mogelijk-
Kernrandzones
Oudewater is een bruisende gemeente en biedt
heden om ruimtelijke behoeften te realiseren en de
Kernrandzones zijn de overgangsgebieden tussen
vraagstukken in de wijk. Bijvoorbeeld voor ouderen,
agrarische sector als door recreatie en toerisme. De
identiteit van Oudewater te behouden en te verster-
stad en land. Met deze gebieden wil de gemeente
jeugd of gezinnen. Ook het woningaanbod sluit hierop
landbouw wordt, als grootste beheerder van het land-
ken.
de woonomgeving en het omliggende landschap
aan. De openbare ruimte speelt een belangrijke rol
schap, gesteund in haar transitie naar een circulaire,
beter met elkaar verbinden. Er is plek voor allerlei
in het ontmoeten van elkaar en het gezond kunnen
verbrede en bodemdalingsbestendige vorm van
In 2040 is de relatie tussen stad en land expliciet tot
groene en recreatieve functies voor zowel inten-
bewegen. Hier kan worden gewandeld, gefietst, ge-
landbouw.
uitdrukking gebracht in de overgangsgebieden tussen
sieve als meer extensieve recreatie en voor natuur.
speeld en gesport. Gezonde lucht, water en milieunor-
woongebieden en het open buitengebied. Deze over-
Denk aan ommetjes nabij de woonomgeving of
men ondersteunen een veilige leefomgeving.
gangsgebieden noemen we de ‘kernrandzones’, een
langere wandelingen vanuit de stadsranden, maar
zoom rond de kernen Oudewater en Hekendorp. In
ook aan ruimte voor natuur, (natuurlijk) spelen,
We streven tevens naar meer gemengde gebieden
bedrijvigheid past in schaal, maat en uitstraling bij
de kernrandzones is ruimte voor een combinatie van
aantrekkelijke rustplekken en een daghoreca-
waar wonen, werken en recreëren in elkaars nabij-
Oudewater. De identiteit van Oudewater is leidend
landschap, natuur, kleinschalige ontwikkeling van wo-
uitgiftepunt.
heid plaats vinden. Dit zorgt voor leefbare, diverse en
bij de huisvestings- en ontwikkelmogelijkheden voor
levendige wijken en gebieden. Zo kunnen jongeren en
bedrijven. Lokaal ondernemerschap wordt onder-
ningbouw en economie, zorg en recreatieve functies.
Tappersheul is de ‘werkplaats’ van Oudewater, daar is het overgrote deel van de bedrijven gevestigd. De
De kernrandzones dragen bij aan een gezonde en
De kernrandzones staan niet op zichzelf, maar
ook jonge gezinnen zich ontwikkelen binnen Oudewa-
steund. Bereikbaarheid is essentieel voor een goed
vitale leefomgeving. Het verbeteren van de ruimtelijke
sluiten aan op de hoofdgroenstructuren en recrea-
ter. De mooie en unieke binnenstad van Oudewater
ondernemersklimaat. Daarbij gaat het om ontsluiting
kwaliteit en het beter verbinden van stad en land zijn
tieve structuren, zodat de zones vanzelfsprekend
heeft hierbij een bijzondere status, vanwege de zo
voor vrachtverkeer, maar ook om woon-werkverkeer,
hierbij het uitgangspunt. Daarmee worden landschap-
worden opgenomen in haar omgeving en er goede
gewaardeerde cultuurhistorische kwaliteit. Dit brengt
waarbij het gebruik van de fiets wordt gestimuleerd.
pelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van onze
en robuuste ecologische en recreatieve verbindin-
specifieke kansen en uitdagingen met zich mee op het
Grootschalige bedrijvigheid met veel verkeersbewe-
gemeente beter beschermd én benut. De inrichting
gen worden gemaakt. De kernrandzone vormt zo
gebied van wonen, werken, bereikbaarheid, recreatie,
gingen passen niet bij de schaal van Oudewater. Hier-
en mogelijkheden per kernrandzone worden nader
een belangrijke schakel tussen stad en landschap.
toerisme, klimaatadaptatie en schone energie.
voor zien we mogelijkheden op regionale bedrijventer-
uitgewerkt (zie ook hoofdstuk 8) op basis van de con-
We koesteren de hoofdgroenstructuren in de
crete en unieke eigenschappen, kansen en dillema’s
wijken en kernen, die de leefomgeving ecologisch
Opgaven op het gebied van klimaatadaptatie zo-
in ieder gebied.
en recreatief verbinden met het landschap. Het
als het voorkomen van hittestress, overstroming en
vergroenen van de leefomgeving, zoals beschre-
droogte worden aangepakt door vergroening van het
Daarnaast streven we naar een betere verbinding met
ven in het thema ‘wonen’, wordt gebruikt om de
stedelijk gebied. Maar ook door aanpassingen in de
de Hollandsche IJssel en de Lange Linschoten. Naast
hoofdgroenstructuren te versterken, robuuster te
openbare ruimte, door in te spelen op vragen en sa-
nieuwe recreatieve mogelijkheden biedt dit kansen op
maken en knelpunten weg te nemen. Uitbreiding
men te werken met betrokken partijen en overheden
het gebied van het afremmen van bodemdaling, het
van robuust groen voor spelen en recreëren in met
op het gebied van landbouwtransitie en bodemdaling.
verbeteren van de biodiversiteit en het stimuleren van
name de nieuwe woonwijken als Kerkwetering is
De omschakeling naar schone warmte opwek in de
circulaire landbouw. Dit doen we in samenwerking met
nodig om te voorzien in de behoefte van de nieuwe
wijken en kernen krijgt een gebiedsgerichte aanpak,
de provincie en het waterschap.
bewoners.
met een warmtevisie per kern of wijk.
reinen, op goed bereikbare plekken en op fietsafstand van Oudewater.
In het landschap komen ook nieuwe functies die in
34
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
35
36
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
37
6 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
Bron: Gemeente Oudewater
Gebieden In dit hoofdstuk wordt de visie op hoofdlijnen voor een aantal gebieden binnen de gemeente Oudewater nader uitgewerkt en toegelicht. In deze gebieden komt een aantal opgaven en ontwikkelingen samen. Voor ieder gebied is een samenhangende visie wenselijk, waarin dilemma’s kansen en knelpunten in samenhang met elkaar zijn afgewogen en samengebracht in een integrale ruimtelijke visie op het gebied. Voor de nadere uitwerking van de visie voor ieder van deze gebieden kan de gemeente besluiten om, in navolging op deze omgevingsvisie, gebiedsprocessen te organiseren en de uitwerking vast te leggen in gebiedsprogramma’s (zie ook hoofdstuk 8).
38
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
39
Dynamische noordflank Aan de noordzijde van Oudewater zijn diverse ontwik-
een nieuwe regionaal bedrijventerrein onderzocht,
Oudewater aan de Linschoten en de Hollandsche IJssel
kelingen voorzien, met een nieuwe woonwijk Kerk-
waar bedrijven naar toe kunnen die niet passend zijn
In de oudere stadsdelen binnen de wallen en langs
Het is de wens om grootschalige, niet-passende
wetering en uitbreiding van het bedrijventerrein met
in Oudewater.
de Lange Linschoten en Hollandsche IJssel willen
bedrijvigheid in het lint te verplaatsen of te transforme-
we de kwaliteit van de leefomgeving versterken. De
ren naar wonen of kleinschalige recreatieve voor-
Tappersheul 3. Doelstelling is om de kwaliteit van de leefomgeving aan de noordzijde van Oudewater te be-
Met de uitbreiding van Tappersheul wordt ook de
bereikbaarheid, de vitaliteit van de voorzieningen en
zieningen. Zo krijgt het lint een kwaliteitsverbetering
houden en waar mogelijk te verbeteren. Door een ste-
mogelijkheid gecreëerd om een groene en recrea-
de recreatieve ontwikkeling van de binnenstad en de
voor recreatie en ontstaat er ruimte voor verbrede
vige groenstructuur en robuuste groene verbindingen
tieve zone toe te voegen, met onder andere de ruimte
Hollandsche IJssel staan daarbij centraal, in combina-
landbouw met recreatieve voorzieningen. Ook bij Wil-
sluit de nieuwe uitbreiding Kerkwetering goed aan op
reservering voor het zwembad en de skeelerbaan. In
tie met de ontwikkeling van woningbouw. De ontwik-
leskop streven we ernaar om niet-passende bedrijven
het landschap en op Klein Hekendorp. Het bestaande
de bestaande leefomgeving van De Noort Syde is een
keling van Statenland is een kans om, dicht tegen de
in het lint uit te plaatsen, zodat er ruimte ontstaat voor
Veenweidepark vormt een groen uitloopgebied voor
kwaliteitsverbetering mogelijk door bodemverzakking
binnenstad aan, woningen toe te voegen en tege-
groen, wonen en recreatie. Zo kan de ruimtelijke en
de nieuwe woonwijk en is een onderdeel van de kern-
te verhelpen, de woningen te verduurzamen en de
lijkertijd de verbinding tussen stad en landschap te
landschappelijke kwaliteit van het lint worden verbe-
randzone die rondom Oudewater zal ontstaan.
buurt klimaatbestendig te maken.
versterken met groen. Aansluitend op de ontwikkeling
terd.
van Westerwal wordt de vesting van Oudewater beter Tappersheul 1 en 2 worden gerevitaliseerd en uitge-
beleefbaar gemaakt en waar mogelijk hersteld.
breid met Tappersheul 3. Een groene zoom ten oosten
Daarnaast is de Hollandsche IJssel nu een ‘achter-
van Tappersheul 3 zorgt voor een goede aansluiting
kant’ situatie. De bedrijvigheid ligt met de achterkant
van het bedrijventerrein op het landschap en maakt
aan de Hollandsche IJssel waardoor de rivier minder
deel uit van de kernrandzone rond Oudewater. Op ter-
aantrekkelijk is voor de recreant. De ambitie is om de
mijn moet onderzocht worden of een verdere uitbrei-
Hollandsche IJssel aantrekkelijker te maken voor de
ding van Tappersheul wenselijk is of dat uitbreiding
recreant. We zien potentie om het gebied rond Snel-
van het areaal bedrijventerrein beter kan plaatsvinden
rewaard en de Lange Linschoten te ontwikkelen tot
bij Papekop ten noorden van het spoor. Daarnaast wordt, in overleg met de regio, de mogelijkheden van
Dynamische noordflank
40
‘Veenetië’, een onderzoek naar de haalbaarheid van drijvend bouwen in veenweidegebied
poort naar het landschap.
Oudewater aan de Linschoten en de Hollandsche IJssel
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
41
Hekendorp De kern Hekendorp kan uitbreiden om te voldoen in de eigen woningbehoefte (Noot: de provincie staat eenmalige uitbreiding toe met 1 tot maximaal 50 woningen). De leefbaarheid van het dorp staat daarbij centraal en moet minimaal behouden en waar mogelijk verbeterd worden. Ook de ruimtelijke kwaliteit van het lint kan verbeterd worden. Uitbreiding kan in westelijke richting, eventueel in combinatie met woningbouwontwikkeling aan de noordzijde van Hekendorp om de ‘last’ te verlichten. Uitbreiding dient gefaseerd te gebeuren. De ontsluiting, parkeren en verkeersveiligheid zijn belangrijke aandachtspunten.
Bron: Gemeente Oudewater
Hekendorp
Bron: Gemeente Oudewater 42
Veenweide in transitie Het open veenweidelandschap van Oudewater ten noorden en ten zuiden van de Hollandsche IJssel is van grote landschappelijke kwaliteit en één van de identiteitsdragers van Oudewater. De gemeente on-
historische bodemdaling (kaart op deze pagina) en naar de zettingsgevoeligheid (kaart op volgende pagina). De historische bodemdaling is hier per polder weergegeven. Voor de verwachtte bodemdaling wordt ook gekeken naar de dikte van het veenpakket in de ondergrond. Eventueel kan ook gedacht worden aan vernatting in combinatie met de ontwikkeling van zonnevelden. Er dient dan rekening te worden gehouden poldergroottes, omdat vernatting of voedselbos, in verhouding met het met opendelandschap. alleen per polder kan).