Programmabegroting 2024-2027.pdf
Tekst van het document
Wettelijk kader en gemeentelijk kader Ten aanzien van de heffingen onderscheidt de wet drie soorten: •
Belastingen: gedwongen betalingen aan de overheid waar geen rechtstreekse contraprestatie van de overheid tegenover staat. Ze kunnen aan een brede of specifieke doelgroep in rekening worden gebracht.
•
Bestemmingsheffingen: deze dienen ter bestrijding van specifieke kosten. Voorbeelden zijn de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Deze heffingen mogen niet meer dan kostendekkend zijn.
•
Rechten: een betaling waar een direct aanwijsbare contraprestatie van de overheid tegenover staat. Deze contraprestatie kan bestaan uit een product of dienst. Onderscheid kan worden gemaakt in onder meer gebruiksrechten (bijvoorbeeld haven- of marktgelden) en genotsrechten (waaronder leges). De hoogten van sommige rechten zijn landelijk bepaald. Verder geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn.
Naast het landelijk beleid is het volgende gemeentelijk beleid geformuleerd:
67
•
De bestemmingsheffingen en rechten zijn in principe 100% kostendekkend. Dat is niet altijd het geval omdat er bijvoorbeeld wettelijke voorschriften zijn (wettelijke tarieven).
•
De opbrengsten/heffingen worden in 2024 ten opzichte van 2023 verhoogd met 4,2%, uitgezonderd rioolrechten (14,2%= index 4,2% + 10% uitgestelde verhoging naar aanleiding besluit raad bij vaststelling begroting 2023) en toeristenbelasting (6,2%, loopt jaar achter in verband met vroegtijdige communicatie met degene die belasting in rekening brengen bij toeristen. Dit moet gebeuren voor opening seizoen).
•
Kwijtscheldingsbeleid. Voor de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing kan kwijtschelding worden verleend aan persoenen (niet aan bedrijven). De gemeente Oudewater hanteert voor kwijtschelding de norm die door het Rijk gegeven wordt aan de gemeenten: 100% van de norm voor de bijstand. Bij een norm onder de 100% is er sprake van strenger beleid. Vrijwel alle inwoners die een aanslag gemeentelijke belastingen ontvangen en moeten rondkomen van een bijstandsuitkering of alleen een AOW-uitkering en geen vermogen hebben, komen op basis van deze norm voor kwijtschelding in aanmerking. De regelgeving voor de kwijtschelding is neergelegd in de Leidraad Invorderingswet 1990.
Geraamde opbrengsten
Belastingen en heffingen
Baten
Baten
Baten
begroting
begroting
rekening
2024
2023
2022
A. Belastingen 1 Eigenaren woningen
2.133
2.047
1941
Eigenaren niet-woningen
611
587
552
Gebruikers niet-woningen
403
387
354
2 Precariobelasting
13
12
52
3 Toeristenbelasting
28
14
31
3.188
3.047
2.930
1 Afvalstoffenheffing
1.349
1.306
1.268
2 Rioolheffing
1.919
1.663
1.665
Subtotaal B Bestemmingsheffingen
3.268
2.969
2.933
1 Leges burgerzaken
193
144
142
2 Begrafenisrechten
4
15
13
3 Marktgelden
27
26
24
4 Bruggelden
13
13
12
5 Omgevingsvergunningen
385
366
1.233
Subtotaal C Rechten
622
564
1.424
€ 7.078
€ 6.580
€ 7.287
Subtotaal A Belastingen B. Bestemmingsheffingen
C. Rechten
Totaal
€ x 1.000
Lokale lastendruk De lokale lastendruk geeft voor de belangrijkste tarieven weer wat een inwoner van de gemeente betaalt en hoe deze tarieven zich het afgelopen jaar hebben ontwikkeld. De bedragen zijn gebaseerd op een fictief huishouden in een woning met een waarde voor het belastingjaar 2023 van € 415.000 en voor 2024 van € 415.000 (0% waardestijging). Dit is exclusief de teruggave afvalstoffenheffing en gerekend met de indexeringspercentages. 2024
2024
2023
2023
1- meerpersoons1- meerpersoonspersoonshuishouden persoonshuishouden huishouden huishouden 1 OZB
506
506
483
483
2 Rioolheffing
382
382
334
334
3 Afvalstoffenheffing (2024)*
287
336
262
328
€ 1.175
€ 1.224
€ 1.079
€ 1.145
Totaal * Betreft een inschatting van de hoogte van de afvastoffenheffing op basis van het verwachte aantal aanbiedingen. Daarbij is uitgegaan van gemiddeld 4 aanbiedingen voor een éénpersoonshuishouden en 11 voor een meerpersoonshuishouden.
A. Belastingen Ad 1 OZB In onderstaande tabel zijn de OZB-tarieven 2023 en 2024 opgenomen. De tarieven 2024 worden geheven als percentage van de getaxeerde woningwaarde naar peildatum 1 januari 2023. De prognoses per 1 september 2023 duiden op een gemiddelde stijging voor woningen en niet-woningen met 0%. De tarieven worden hiermee gecorrigeerd. De werkelijke OZB-opbrengst kan uiteindelijk afwijken van de begrote opbrengst door:
68
•
waardeontwikkeling van de onroerende zaken;
•
te verwachten minder- en meeropbrengsten van respectievelijk sloop en nieuwbouw;
•
waardevermindering als gevolg van bezwaar- en beroepsprocedures;
•
toename van het aantal ‘No Cure No Pay’-bezwaren en de kostenvergoeding hiervan;
•
leegstand van de bedrijven.
In december worden de OZB-tarieven definitief vastgesteld door de raad, deze kunnen daarom afwijken van de tarieven zoals hieronder opgenomen. Tarief OZB
Begroting
Begroting
Rekening
2024
2023
2022
0,1221%
0,1166%
0,1246%
a Eigenaren
0,3319%
0,3137%
0,2990%
b Gebruikers
0,2625%
0,2481%
0,2365%
1 Woningen a Eigenaren 2 Niet-woningen
Opbrengst OZB: De opbrengsten voor de OZB worden in 2024 met 4,2% index verhoogd. Taak-
Begroting
Begroting
veld
2023
2022
Rekening 2022
2.133
2.059
1.941 552
0.61
Eigenaren woningen
0.62
Eigenaren niet-woningen
611
587
0.62
Gebruikers niet-woningen
403
375
354
€ 3.147
€ 3.021
€ 2.847
Totaal
€ x 1.000
Ad 2 Precariobelasting Onder de naam precariobelasting wordt een directe belasting geheven ter zake van het hebben van voorwerpen onder, op of boven de voor openbare dienst bestemde gemeentegrond. Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
€ 13
€ 12
€ 52
0.64
Opbrengst
€ x 1.000
Ad 3 Toeristenbelasting Onder de naam toeristenbelasting wordt een directe belasting geheven voor het houden van verblijf met overnachting binnen de gemeente tegen een vergoeding in welke vorm dan ook, door personen die niet als ingezetene met een adres in de gemeente zijn ingeschreven in de basisregistratie personen. Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
€ 28
€ 14
€ 31
3.4
69
Opbrengst
€ x 1.000
B.
Bestemmingsheffingen
Ad 1 Afvalstoffenheffing (stijging 2024 - 4,2%) Voor de bestrijding van de kosten die samenhangen met het inzamelen en verwerken van afval is de gemeente bevoegd om de gemaakte kosten te verhalen. Voor het huishoudelijk afval (afval dat ontstaat vanuit particuliere huishoudens) wordt afvalstoffenheffing geheven. Tarieven afvalstoffenheffing Per 1 januari 2024 gaat, overeenkomstig het Grondstoffenbeleidsplan 2023-2026, de manier waarop de afvalstoffenheffing wordt geheven, veranderen. Vanaf dat moment bestaat de afvalstoffenheffing uit een vast deel en een variabel deel. Het vaste deel wordt aan het begin van het jaar geïnd. De hoogte van het variabele deel is afhankelijk van het aantal keer dat restafval wordt aangeboden. Dit deel wordt geïnd bij de belastingaanslag van het volgende jaar. Bij het opstellen van de begroting is uitgegaan van een variabel tarief van € 7 per keer dat een minicontainer (kliko) met een inhoud van 240 liter wordt aangeboden. Net als in voorgaande jaren geldt dat één 240 liter container gelijk is aan vijf stortingen in een ondergrondse container. Het tarief per storting komt daarmee op € 1,40.
Op basis van ervaringscijfers van andere gemeenten met dezelfde heffingsmethodiek wordt ervan uitgegaan dat een gemiddeld huishouden de container in het eerste jaar negen keer aanbiedt (uit deze benchmarkgegevens blijkt dat een gemiddeld eenpersoonshuishouden de container ongeveer 4 keer aanbiedt). Daarmee bedraagt de variabele heffing voor een gemiddeld huishouden € 63. Uitgaande van 4.281 huishoudens komen de variabele inkomsten voor de gemeente in dat geval op € 269.703. De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing. De baten moeten in overeenstemming zijn met de lasten. De benodigde belastingopbrengsten voor 2024 worden begroot op € 1.378.282. Gelet op bovenstaande variabele inkomsten moet nog € 1.108.579 aan vaste kosten uit de afvalstoffenheffing worden gedekt. De vaste heffing bedraagt daarmee € 259 per huishouden. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Conform het Grondstoffenbeleidsplan 2023-2026 wordt gestreefd naar een voorziening van ten minste 10% van de begroting. Op 1 januari 2024 is een voorziening geraamd van € 112.136. Uitgangspunt is dat zowel de lasten als de baten budgettair neutraal verlopen via het gesloten systeem. Tegenvallers, zoals wanneer stijgende energieprijzen de verwerkingskosten opdrijven, kunnen uit de voorziening worden opgevangen.
Maar ook wanneer de variabele inkomsten lager uitvallen dan begroot, wordt de voorziening aangesproken. Zou een gemiddeld huishouden de minicontainer bij het nieuwe stelsel bijvoorbeeld geen negen keer maar zeven keer aanbieden, dan betekent dit ongeveer € 60.000 aan gederfde inkomsten. Dit risico wordt met een adequate voorziening afgedekt. Onderstaande tabel geeft een overzicht van baten en lasten afvalstoffenheffing. Wanneer de baten hoger zijn dan de lasten, wordt het meerdere gestort in de Voorziening afvalstoffenheffing.
70
Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
Lasten 7.3
Afval
1.260
1.182
1.111
2.1
Verkeer en vervoer
0
6
25
6.3
Inkomensregelingen
31
27
31
0.4
Overhead
0
0
5
230
198
195
btw-lasten te verhalen op btw-compensatiefonds Storting in de Voorziening afvalstoffenheffing Totale lasten
-3
7
87
1.518
1.420
1.454
1.349
1.247
1.268
169
173
186
1.518
1.420
1.454
€0
€0
€0
100%
100%
100%
Baten 7.3
Afvalstoffenheffing inclusief teruggave/overige baten
7.3
Overige baten Coronavergoeding uit Algemene Uitkering
7.3
Totale baten Saldo Kostendekkendheidsgraad
Dit resulteert in de volgende mutaties van de voorziening afvalstoffenheffing: (stand per 1-1-2024 € 112.136) 2024
onttrekking
€ 3.337
2025
storting
€ 10.119
2026
storting
€ 25.326
2027
storting
€ 53.285
Dit zijn indicatieve stortingen omdat de hoogten van diverse lasten en baten nog niet exact bekend zijn, zoals de teruggave afvalstoffenheffing (n.a.v. het aantal keren dat huisvuil is aangeboden) en de bijdrage uit het Afvalfonds.
Ad 2: Rioolheffing Uit de rioolheffing bekostigt de gemeente de uitvoering van de drie gemeentelijke watertaken. Dit zijn het inzamelen en transporteren van afvalwater, het bergen en afvoeren van hemelwater en het zorgdragen voor het grondwater. Onderdeel van hemelwater en grondwater zijn ook maatregelen voor de uitvoering van klimaatadaptatiethema’s wateroverlast en droogte. Meer informatie staat in het Gemeentelijk Waterbeleidsplan 2020-2024. De rioolheffing stijgt in 2024 met 14,2 % inclusief inflatiecorrectie. Dit is nodig om de stijgende kapitaallasten als gevolg van vervangingsinvesteringen te kunnen dekken. In onderstaande tabel staat een overzicht van de kosten en baten van de rioolbegroting.
71
Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
1.302
1.054
713
0
6
9 109
Lasten 7.2
Riolering
2.1
Verkeer en vervoer
2.4
Economische havens en waterwegen
150
136
btw exploitatie en op investeringen
178
149
98
Storting in de voorzienig riolering
294
323
746
1.924
1.668
1.675
Totale lasten Baten 7.2
Doorberekende kosten huisaansluitingen
5
5
10
7.2
Rioolheffingen woningen
1.919
1.663
1.665
Totale baten
1.924
1.668
1.675
Saldo (=mutatie reserve; min = onttrekking) Kostendekkendheidsgraad
€0
€0
€0
100%
100%
100%
De lasten stijgen door met name de hogere extracomptabele doorbelasting van de btw op exploitatie en investeringen en baggeren cf. de financiële heroriëntatie (kadernota). De baten stijgen conform de vaste index van 10%, de prijsindex van 4,2%. Dit resulteert in de volgende mutaties van de Voorziening riolering cf. raadsbesluit GWP Oudewater 20202024 (stand per 1-1-2024 € 4.935.496) 2023
storting
€ 323.862
2024
storting
€ 294.168
2025
storting
€ 117.308
2026
storting
€ 107.465
2027
storting
€ 141.766
Oudewater heeft gekozen voor een grote stijging van de rioolheffing in 2020-2023, zodat de rioolheffing daarna nagenoeg gelijk kan blijven. Het gevolg hiervan is dat de Voorziening riolering fors toeneemt om latere investeringen te dekken.
72
C. Rechten In onderstaande tabellen is voor de verschillende rechten opgenomen wat de begrote baten en lasten zijn en wat de kostendekkendheid is. Nagestreefd wordt een kostendekkendheidsgraad van 100%. Zichtbaar is dat dit voor een aantal tarieven nog niet is gerealiseerd. Ad 1 Leges burgerzaken Onder de naam ‘leges’ wordt een aantal verschillende rechten geheven ‘ter zake van het genot van door of vanwege het gemeentebestuur verstrekte diensten’. Sommige leges zijn niet voor 100% kostendekkend omdat er voorgeschreven wettelijke tarieven zijn (voorbeelden: uittreksels burgerlijke stand, reisdocumenten en rijbewijzen). Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
Burgerzaken
518
441
459
Totale lasten
518
441
459
Baten
193
144
142
€ x 1.000
-€ 325
-€ 297
-€ 317
Kostendekkendheidsgraad
37%
33%
31%
Lasten 0.2
0.2
Saldo
Ad 2 Begrafenisrechten Op basis van deze verordening worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
Lasten 7.5
Begraafplaatsen
2
10
8
7.5
Baten
4
15
13
Saldo
€ x 1.000
€2
€5
€5
Kostendekkendheidsgraad
200%
150%
163%
De kostendekkendheid lijkt > 100% , dat is in de praktijk niet zo aangezien de kosten van de gemaakte uren van de buitendienst verwerkt zitten in de post 'dienstenovereenkomst Woerden'.
73
Ad 3 Marktgelden Onder de naam marktgeld wordt een recht geheven voor het innemen van een standplaats. Begrotingstechnisch zijn er geen bijzonderheden t.o.v. 2023. Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
46
42
42
Totale lasten
46
42
42
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
27
26
24
Totale baten
27
26
24
€ x 1.000
-€ 19
-€ 16
-€ 18
Kostendekkendheidsgraad
59%
62%
57%
Lasten 3.3
Baten 3.3
Saldo
Ad 4 Bruggelden Voor iedere doorvaart van de Hoenkoopse brug wordt € 2 per vaartuig gerekend. Met de opbrengst hiervan wordt een deel van de brugbediening door medewerkers van Ferm Werk bekostigd. Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
Verkeer en vervoer
48
46
50
Totale lasten
48
46
50
Baten
13
13
12
€ x 1.000
-€ 35
-€ 33
-€ 38
Kostendekkendheidsgraad
27%
28%
24%
Lasten 2.1
2.4
Saldo
Ad 5 Omgevingsvergunningen Binnen het taakveld omgevingsvergunning is de kostendekkendheid afhankelijk van de baten. Temporisering van de baten levert een lagere kostendekkenheid. Echter, hogere baten zijn meestal gekoppeld aan een grotere werklast, wat uiteindelijk kan leiden tot meer capaciteitsinzet. Gevolg hiervan is dat de kostendekkendheid dan niet wordt verhoogd maar gelijk blijft. Taak-
Begroting
Begroting
Rekening
veld
2024
2023
2022
Wonen en bouwen
548
482
511
Totale lasten
548
482
511
Wonen en bouwen
385
366
1.233
Totale baten
385
366
1.233
€ x 1.000
-€ 163
-€ 116
€ 722
Kostendekkendheidsgraad
70%
76%
241%
Lasten 8.3
Baten 8.3
Saldo
74
D. Vergelijking met andere gemeenten Belastingsoort 2023
Oudewater
Woerden
BodegravenReeuwijk
Montfoort
De Ronde Venen
OZB woningen
0,1166%
0,1085%
0,1260%
0,1121%
0,0639%
OZB niet-woningen
0,5618%
0,5772%
0,5922%
0,6980%
0,4592%
Eenpersoonshuishouden
€ 262
€ 249
€ 239
€ 244
€ 278
Meerpersoonshuishouden
€ 328
€ 312
€ 293
€ 398
€ 358
€ 334
€ 264
€ 302
€ 297
€ 216
Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
75
PARAGRAAF 2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Wat is het doel van deze paragraaf? De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft inzicht in het vermogen van de gemeente Oudewater om niet gedekte risico’s op te vangen. Zowel het BBV als ook de provincie en de accountant wijzen op het belang van risicobeheersing en de berekening van het weerstandsvermogen. De financiële positie van een gemeente bestaat uit de exploitatie en het eigen vermogen. Het niet geoormerkte vermogen (= weerstandsvermogen) is van belang om te bepalen of de gemeente financieel gezond is, hetgeen (mede) afhankelijk is van het risicoprofiel. Voor het beoordelen van de financiële positie is daarom inzicht nodig in de omvang en achtergronden van de risico’s en de aanwezige weerstandscapaciteit. De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft inzicht in het vermogen van de gemeente Oudewater om niet gedekte risico’s op te vangen. Doelstellingen met betrekking tot het weerstandsvermogen en de risicobeheersing zijn: •
risico’s beheersen;
•
risico’s waar mogelijk verminderen;
•
norm van het weerstandsvermogen ontwikkelen;
•
onderbouwen van beslissingen;
•
verbeteren dienstverlening;
•
herkennen en benutten van kansen;
•
stimuleren professionaliteit van de medewerkers;
•
beschermen vermogenspositie gemeente.
Wettelijk kader en gemeentelijk beleid Wettelijk kader De gemeente heeft voor wat betreft het weerstandsvermogen en risicobeheersing met een aantal wetten en toezichthoudende partijen te maken: Gemeentewet, het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), Rijk, provincie Utrecht en accountant. De informatie in deze paragraaf is vooral gebaseerd op het BBV. Hierin staat dat in deze paragraaf een inventarisatie van de weerstandscapaciteit, een inventarisatie van de risico's en het beleid over de weerstandscapaciteit en de risico’s moet worden opgenomen. Gemeentelijk beleid Hoe we omgaan met risico’s en de bepaling en aanwending van het weerstandsvermogen hebben we vastgelegd in de nota Financiële Sturing (FS). Veel van het onderstaande is terug te leiden tot de afspraken die daarin staan. Ons beleid is erop gericht om goed zicht te hebben op de risico’s die het behalen van onze doelstellingen in de weg kunnen staan. De risico’s die we onderkennen, worden geanalyseerd en afhankelijk van het type risico worden beheersmaatregelen opgesteld en uitgevoerd. Dit proces is cyclisch opgebouwd en maakt onderdeel uit van ons planning-en-controlinstrumentarium. Omtrent de aanwending van de weerstandscapaciteit bepaalt ons beleid: Voor zover mogelijk treffen we maatregelen ter beperking van de schade.
Voor zover de schade niet kan worden beperkt, analyseren we in hoeverre de kosten kunnen worden betaald uit de daarvoor bedoelde programmabudgetten. Dit geldt ook voor de kosten die aan het treffen van de maatregelen zijn verbonden. Als dat niet mogelijk of bestuurlijk ongewenst is, wordt een beroep gedaan op de aanwezige weerstandscapaciteit.
76
Beschikbare weerstandscapaciteit Zoals er sprake is van incidentele en structurele risico’s, zo is ook sprake van incidentele en structurele weerstandscapaciteit. In onderstaande tabel is opgenomen welke onderdelen kunnen worden onderscheiden binnen onze gemeente en in hoeverre deze structureel of incidenteel zijn. Conclusie op basis van dit overzicht is dat er aanmerkelijk meer incidentele dan structurele risicodekking is. Dit is geen probleem. Bij de kwantificering van de risico’s wordt hier rekening mee gehouden door structurele risico’s dubbel te laten meetellen. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat binnen een tijdsbestek van drie tot vier jaar een structureel risico kan worden opgevangen, waarbij in het eerste jaar de impact 100% bedraagt, in het tweede jaar 75%, in het derde jaar 25% en in het vierde jaar 0%. Bedragen x € 1.000
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Algemene reserve
incidenteel
2.158
2.574
3.211
3.744
2.453
3.499
Reserve Sociaal Domein
incidenteel
129
-
-
-
-
-
Stille reserves
incidenteel
-
-
-
-
-
-
Onbenutte belastingcapaciteit
structureel
643
643
217
217
217
217
Onvoorzien
structureel
-
12
12
12
12
12
Totaal
€ 2.930
€ 3.229
€ 3.440
€ 3.973
€ 2.682
€ 3.728
Totaal
Op de tabel is de volgende toelichting te geven: •
Algemene reserve. De incidentele weerstandscapaciteit van de gemeente Oudewater wordt hoofdzakelijk gevormd door de Algemene Reserve. Andere reserves worden niet meegerekend, omdat hiervoor een bestemming in de begroting is opgenomen. Uitzondering is de reserve Sociaal Domein. Bij de bepaling van de hoogte van de Algemene Reserve is rekening gehouden met de het saldo van de Voorjaarsrapportage 2023, geprognosticeerde begrotingssaldi en de bijdrage van de ontwikkeling Statenland aan de Algemene Reserve in 2027.
•
Stille reserves. De stille reserves van de gemeente Oudewater worden vanwege hun speculatieve karakter op 0 gewaardeerd.
•
Post onvoorzien. Ter dekking van onvoorziene begrotingsuitgaven in de loop van het jaar is in de begroting een budget onvoorzien opgenomen. Dit budget is gebaseerd op een norm van € 1,25 per inwoner.
•
Onbenutte belastingcapaciteit. Deze indicator geeft aan in welke mate wij risico's op kunnen vangen door belastingen te verhogen en zo dus de inkomsten te verhogen. Daarbij maken wij gebruik van de zogenoemde artikel 12-norm. Dit is de norm die het Rijk aangeeft tot welk bedrag de OZB kan worden verhoogd op het moment dat een gemeente in de financiële problemen komt. De berekening ziet er als volgt uit:
Bedragen x € 1.000
Baten begroting 2024
Tarief OZB
Totale WOZ-waarde
Eigenaren woningen
2.133
0,1221%
1.746.929
Eigenaren niet-woningen
611
0,3319%
184.092
Gebruikers niet-woningen
403
0,2625%
Totale baten
3.147
Art.12-norm
0,1614%
Maximale baten (0,1614% x totale WOZ-waarde) Onderdekking rioolheffing Onderdekking afvalstoffenheffing Onbenutte ruimte (maximale totale baten)
77
3.364 217
153.524 2.084.544
Risico's De risicopositie van de gemeente wordt bepaald door de risico’s te kwantificeren op basis van de kans dat het risico zich voordoet en de financiële impact van het risico. Voor de beoordeling van de kans is de onderstaande schaalindeling gehanteerd: Risico
Omschrijven als
Geschatte kans van voorkomen
Zeer klein
Zeer onwaarschijlijk
5%
Klein
Onwaarschijnlijk
25%
Gemiddeld
Aannemelijk
50%
Groot
Waarschijnlijk
75%
Zeer groot
Zeer waarschijnlijk
95%
Per risico is de maximale financiële impact en de kans dat het risico zich kan voordoen ingeschat. Het weerstandsvermogen dient om risico’s af te dekken waarvoor nog geen voorziening is getroffen of waarvoor geen verzekering is afgesloten. De risico’s zijn navolgend gekwantificeerd en toegelicht.
78
Omschrijving
Toelichting
Impact Kans Incidenteel/ structureel
Benodigde weerstandscapaciteit begroting 2024
A. Programma's 1. Bestuur, dienstverlening en veiligheid a DVO gemeente Woerden
€ 500.000 50%
S
€ 500.000
€ - 50%
I
€-
€ 250.000 75%
S
€ 375.000
a Participatiewet etc.
€ 100.000 50%
S
€ 100.000
b Wmo
€ 350.000 50%
S
€ 350.000
c Jeugdzorg
€ 350.000 50%
S
€ 350.000
€ 300.000 25%
I
€ 75.000
a Zwembad (exploitatie)
€ 60.000 50%
S
€ 60.000
b Zwembad (nieuw ontwikkeling)
€ 400.000 50%
I
€ 200.000
€-
I
€-
b Corona 2. Fysiek beheer openbare ruimte en vervoer a IBOR / Riolering / Infrastructuur 3. Sociaal domein
4. Cultuur, economie en milieu a Milieuaangelegenheden 5. Sport en onderwijs
c Verplaatsing skeelerbaan - Statenland 6. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen a Planschade
€ 100.000 25%
I
€ 25.000
b Stijging energiekosten
€ 200.000 50%
S
€ 200.000
a Garantieverlening gemeente
€ 300.000 5%
I
€ 15.000
b Garantieverlening WSW
€ 5% 2.700.000
I
€ 135.000
c Algemene uitkering gemeentefonds
€ 400.000 25%
S
€ 200.000
d Rentestijging
€ 330.000 50%
S
7. Algemene inkomsten
Subtotaal A. Programma's
€ 330.000 € 2.915.000
B. Bedrijfsvoering a Privacy / datalek
€ 200.000 50%
I
€ 100.000
b Juridische risico's
€ 200.000 25%
S
€ 100.000
Subtotaal B Bedrijfsvoering
€ 200.000
C. Verbonden partijen a VeiligheidsRegio Utrecht (VRU)
€ 600.000 25%
I
€ 150.000
b OmgevingsDienst Regio Utrecht (ODRU)
€ 400.000 25%
I
€ 100.000
c Afval Verwijdering Utrecht (AVU)
€ 400.000 25%
I
€ 100.000
d Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Regio Utrecht
€ 400.000 25%
I
€ 100.000
e Ferm Werk
€ 700.000 25%
I
€ 175.000
Subtotaal C Verbonden partijen
€ 625.000
D. Grondexploitaties
79
a Tappersheul III
€ 5% 8.000.000
I
€ 400.000
b Statenland
€ 5% 2.500.000
I
€ 125.000
c Oranje Bolwerk
€ 600.000 5%
I
€ 30.000
Subtotaal D Grondexploitaties
€ 555.000
Totaal
€ 4.295.000
A. Programma's Ad 1:Bestuur, dienstverlening en veiligheid a - DVO Gemeente Woerden Met ingang van 2015 is er een dienstverleningsovereenkomst (DVO) met de gemeente Woerden afgesloten. De mogelijkheid bestaat dat hier aanvullende kosten uit voortvloeien. Om dit risico af te dekken wordt een bedrag van € 500.000 meegenomen binnen het weerstandsvermogen. b - Corona De coronasituatie leidt tot verlies van inkomsten (o.a. leges) en hogere uitgaven voor o.a. ondersteuning van maatschappelijke instellingen, zoals culturele instellingen en sportaccommodaties. De ervaring leert dat compensatie van het rijk voldoende is voor de geleden verliezen. Daarom is dit risico in 2023 op nihil gezet. Ad 2: Fysiek beheer openbare ruimte en vervoer De prijsstijging in de sector grond-, weg- en waterbouw is al jaren hoger dan de indexatie die op de gemeentebegroting wordt toegepast. Daarnaast bestaat een risico op overschrijding voor producten waar lopende contracten met landelijke indexen zijn voorgeschreven of waar wettelijke zorgplicht dwingt tot ingrijpen ook als het budget niet toereikend is. Ad 3: Sociaal domein a - Participatiewet Doordat de door de gemeente uitgevoerde taken op het gebied van werk & inkomen zgn. openeinderegelingen zijn, is geen zekerheid te krijgen en geen grens te stellen aan het aantal aanvragen om voor een uitkering in aanmerking te komen.
Daarnaast wordt begroot op basis van een BUIG-budget dat wij van het Rijk ontvangen in april van het voorgaande jaar. Dit wordt nadien nog drie keer bijgesteld tot het definitieve bedrag. Dit kan zowel positief als negatief uitvallen. b - Wmo Toenemende kosten door vergrijzing. Prognose van de VNG is stijging van 7% per jaar. Dit wordt met name veroorzaakt door vergrijzing. c - Jeugdwet Toenemende kosten jeugdzorg Doordat jeugdzorgtaken ‘open einde regelingen’ zijn, is geen zekerheid te krijgen en geen grens te stellen aan het aantal aanvragen voor ondersteuning. Een specifieke oorzaak voor dit risico is dat andere organisaties dan de gemeenten (mn SAVE en de huisartsen) jeugdigen kunnen indiceren voor hulpverlening. Ad 4: Cultuur, economie en milieu a - Milieuaangelegenheden In algemene zin geldt dat er voor de gemeente altijd een financieel risico aanwezig is van saneringen van (on)bekende locaties met bodemverontreiniging en van het verwerken van vrijkomende licht verontreinigende grond in ontwikkelingsgebieden. De algemeen gestelde risico’s zijn vooraf niet aan te geven en worden sterk bepaald door factoren als eigendomssituatie, oorzaak van de bodemverontreiniging, eigen werken waar vrijkomende grond in kan worden verwerkt en dergelijke.
Ad 5: Sport en onderwijs a - Zwembad Door de raad is in 2013 onder meer besloten om het saldo van de bestemmingsreserve Investeringen zwembad beschikbaar te stellen aan Stichting Beheer Zwembad Oudewater (SBZO). Hiermee kan het direct noodzakelijke groot onderhoud worden uitgevoerd. De gemeente blijft verantwoordelijk voor de nietdagelijkse onderhoudskosten en reparaties aan gebouwen/installaties. Gezien het achterstallige onderhoud wordt in deze risicoparagraaf een bedrag opgenomen voor storingen en als gevolg daarvan eventueel niet uitstelbaar onderhoud. In het collegeprogramma wordt ervan uitgegaan dat een nieuw
80
zwembad gerealiseerd gaat worden. Vooralsnog heeft SBZO toegezegd de exploitatie in 2022 nog te zullen verzorgen. In de begroting wordt t.a.v. de exploitatielasten rekening gehouden met de realisatie van een nieuw zwembad. Er bestaat een reëel risico dat de kosten hiervan hoger worden dan waar nu in de begroting rekening mee wordt gehouden. Ad 6: Ruimtelijke ontwikkeling en wonen a - Planschade Voor alle ruimtelijke ontwikkelingen of beperkingen in verdere ontwikkelingen die de gemeente mogelijk maakt of oplegt, kunnen tot vijf jaar na besluitvorming verzoeken om planschade worden ingediend. Het gaat hierbij om de vaststelling van bestemmingsplannen en de toepassing van binnen- en buitenplanse ontheffingen of projectbesluiten. Planschadevergoeding bij indirecte planschade wordt op basis van de Wro alleen toegekend voor waardeverminderingen boven 2%. De gemeente sluit bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen vaak een planschadeovereenkomst met de ontwikkelaar. Bij commerciële ontwikkelingen met een kleiner algemeen belang worden de planschaderisico’s voor de gemeente op deze manier in principe tot € 0 teruggebracht. De kans kan echter nog niet op nihil worden gezet. Ad 7.
Algemene inkomsten a/b - Garantieverleningen Veruit het grootste deel heeft betrekking op leningen van de Woningbouwvereniging Oudewater, waar het Waarborgfonds Sociale Woningbouw voor 100% borg staat met een achtervang van 50% van de gemeente en 50% van het Rijk (ruim € 21 miljoen). Gezien deze constructie gaan we ervan uit dat het risico voor de gemeente maximaal 5% van het totaal van de gewaarborgde leningen omvat, oftewel ruim € 1.000.000. In het overzicht van de risico’s is daarom aangegeven dat de benodigde weerstandscapaciteit op afgerond € 100.000 wordt geraamd. Daarnaast is er één lening van St. Sporthal Oudewater en drie leningen van tennisvereniging De Heksenmeppers waarvoor de gemeente 100% garant staat. Het gaat hier om € 270.000. c- Algemene uitkering gemeentefonds De raming en de ontwikkelingen van de algemene uitkering in het meerjarenperspectief zijn jaarlijks gebaseerd op de meicirculaire. Hierbij is uitgegaan van constante prijzen. Jaarlijks blijkt uit met name de septembercirculaire wat de werkelijke algemene uitkering wordt. Aangezien het accres binnen de algemene uitkering afhankelijk is van de economische vooruitzichten en dus de uitgaven van het Rijk, blijft de hoogte van de algemene uitkering altijd een risicofactor voor de gemeente. Daarom is ook hiervoor een risicopost opgenomen.
d- Rentestijging De huidige marktontwikkelingen laten zien dan een (forse) rentestijging mogelijk is. Dit heeft een nadelig effect op de rentekosten.
B. Bedrijfsvoering Ad a: Privacy / Datalek Datalek, zoals bedoeld in de AVG. Hiervoor kunnen boetes opgelegd worden door de Autoriteit Persoonsgegevens.
C. Verbonden Partijen De veronderstelling, dat het uitoefenen van taken door gemeenten gezamenlijk in een regio voor de gemeenten (en haar inwoners) financiële voordelen oplevert, kan niet in alle gevallen als juist worden onderkend. De invloed van een individuele gemeente op het beleid van een eenmaal ingesteld lichaam is beperkt. Aan dit gegeven is het bezwaar verbonden, dat samenwerkingsverbanden door het vormen van reserves e.a. een eigen financieel beleid gaan voeren; dus in feite een stukje financieel beleid van de aangesloten gemeenten overnemen. De bijdrage van de gemeente Oudewater aan gemeenschappelijke regelingen is een regelmatig onderwerp van gesprek in vergaderingen van het college en van de raad. Ook bij andere gemeenten
81
bestaat de gedachte om voor de (groeiende) financiële problematiek van de gemeenten ook een bijdrage van gemeenschappelijke regelingen te vragen door hen te verzoeken bijvoorbeeld bezuinigingen te laten plaatsvinden. In de paragraaf 6 'Verbonden partijen' staat een uitgebreide toelichting.
D. Grondexploitaties Voor Tappersheul III is inmiddels een exploitatieopzet opgesteld en zijn de benodigde gronden reeds aangekocht. Jaarlijks vindt een herziening van de exploitatieopzet plaats. Er vinden momenteel onderhandelingen plaats over de verkoop van verschillende percelen met diverse gegadigden. De exploitatie van grond kent financiële risico’s. Kosten, zoals de boekwaarde van verwerving en overige kosten en de daaruit voortvloeiende rentelasten, worden normaliter gedekt door inkomsten uit grondverkoop. Aan zowel de baten- als de lastenkant kunnen zich risico’s voordoen. Kosten van verwerving, milieusanering of bijvoorbeeld het bouw- en woonrijp maken kunnen tegenvallen, uitkomst van aanbestedingen is niet altijd voorspelbaar en de inkomsten uit grondverkoop kunnen door conjuncturele ontwikkelingen of veranderende wensen van woonconsumenten veranderen. Een belangrijk risico is daarnaast het niet halen van vooraf bepaalde planningen. Het is dus zaak om binnen de grondexploitaties alert te zijn op ontwikkelingen die van invloed zijn op de kosten en baten en deze tijdig te signaleren, te rapporteren en te verwerken. Bijdragen aan reserves mogen pas plaatsvinden als de boekwaarde van het complex dit toelaat (winstneming).
Fraude- en continuïteitsrisico’s Net als elke organisatie loopt ook de gemeente Oudewater een risico op fraude. Hiervoor is een frauderisicoanalyse uitgevoerd en wordt in de organisatie aandacht besteed aan het onderwerp integriteit. Het continuïteitsrisico is beperkt door het 'vangnet' van een artikel-12 status. Hierdoor is het niet mogelijk voor een gemeente om failliet te gaan. De ontwikkeling van de schuldquote en het structurele begrotingssaldo blijven in dit kader wel een punt van aandacht.
Weerstandsvermogen Het is van belang te weten of sprake is van een toereikend weerstandsvermogen. Aangezien het risicoprofiel bekend is, kan een relatie worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s en de daarbij benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De verhouding tussen beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit wordt ook wel het weerstandsvermogen genoemd. Deze wordt als volgt berekend: Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit. Het totaalbedrag aan kwantificeerbare risico’s bedraagt € 4.295.000. Het is te verwachten dat het jaarlijkse totaal berekende bedrag aan risico’s fluctueert. In de nota Financiële Sturing is een bandbreedte afgesproken. Die bandbreedte is: •
minimaal de totale netto waarde van de geïnventariseerde (rest)risico’s (dit zijn de risico’s waarvoor geen voorziening of vereveningsreserve in het leven is geroepen) en
•
maximaal de totale netto waarde van de geïnventariseerde (rest)risico’s vermenigvuldigd met een onzekerheidsfactor van 1,43. Deze onzekerheidsfactor gaat ervan uit dat de geïnventariseerde (rest)risico’s 70% van de totale risico’s vormen.
Wanneer de ratio weerstandsvermogen minder dan 1,0 bedraagt, is een gemeente kwetsbaar. De gemeente beschikt dan niet over voldoende capaciteit om de geïdentificeerde risico’s af te dekken. Er kunnen zich echter onvoorziene situaties voordoen waarbij een gemeente binnen één jaar meerdere tegenslagen heeft te verwerken, ook al was de kans daarvoor laag ingeschat. Het spreekt voor zich dat hoe hoger het weerstandsvermogen is, hoe meer (onvoorziene) tegenvallers opgevangen kunnen worden. Echter, ook een groot weerstandsvermogen is niet altijd ideaal. Wanneer de ratio hoog oploopt kan men zich afvragen of de gemeente dit geld ook niet voor andere doeleinden zou kunnen inzetten, bijvoorbeeld voor de uitvoering van nieuw beleid. Een ratio van 1,0 wordt in termen van risicomanagement overigens gekwalificeerd als voldoende.
82
Wij streven naar een weerstandsvermogen van 1,0 t.o.v. de geïdentificeerde netto risico's die niet worden gedekt door bestemmingsreserves of voorzieningen. Indien de ratio op enig moment buiten de toegestane ondergrens komt, doet het college zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen één jaar, een voorstel om het beschikbare weerstandsvermogen te verhogen. De verhouding tussen de risico’s en de benodigde weerstandscapaciteit binnen de afgesproken bandbreedte staat in de tabel hieronder. Uit de tabel blijkt dat er onvoldoende dekking is voor de risico’s vanuit de beschikbare weerstandscapaciteit, gemeten naar de huidige afspraken omtrent de bandbreedte. Het weerstandsvermogen bedraagt 0,8. Dit voldoet niet aan het minimumniveau zoals vastgelegd in de nota Financiële Sturing. Bedragen x € 1.000
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Beschikbare weerstandscapaciteit
2.930
3.229
3.440
3.973
2.682
3.728
Ondergrens benodigde weerstandscapaciteit
4.295
3.175
4.295
4.295
4.295
4.295
Bovengrens benodigde weerstandscapaciteit (risico's x 1,43%)
6.142
4.540
6.142
6.142
6.142
6.142
0,7
1,0
0,8
0,9
0,6
0,9
Weerstandsvermogen ondergrens
Kengetallen Financiële positie Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans. Zij kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van een gemeente. Daarom schrijft het Besluit begroting en verantwoording (BBV) voor dat de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing de volgende kengetallen bevat: a. 1) netto schuldquote en 2) de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen b. solvabiliteitsratio c. grondexploitatie d. structurele exploitatieruimte e. belastingcapaciteit Kengetal
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
a1. netto schuldquote
55%
133%
167%
182%
191%
198%
a2. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
54%
132%
165%
181%
190%
197%
b. solvabiliteitsratio
21%
5%
7%
7%
5%
3%
c. grondexploitatie
10%
10%
3%
-1%
0%
0%
d. structurele exploitatieruimte
8,5%
0,9%
1,2%
1,9%
-4,4%
-5,1%
e. belastingcapaciteit
123%
135%
122%
122%
122%
122%
Aan de kengetallen zijn door de toezichthouder geen normen verbonden, maar ze hebben wel een signaleringswaarde. Deze signaleringswaarden zijn als volgt: Signaleringswaarden
Minste risico
Neutraal
Meeste risico
a1. netto schuldquote
< 90%
90 - 130%
> 130%
a2. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90%
90 - 130%
> 130%
b. solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
c. grondexploitatie
< 20%
20 - 35%
> 35%
d. structurele exploitatieruimte
> 0%
0%
< 0%
e. belastingcapaciteit
< 95%
95 - 105%
> 105%
83
De kengetallen geven inzicht in de (ontwikkeling van de) financiële positie van de gemeente. Ze maken onder meer inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Daarnaast geven ze inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid van de gemeente. Hieronder wordt per kengetal uitgelegd welke verhouding wordt uitgedrukt en hoe het betreffende kengetal zich ontwikkelt. In totaliteit geven deze indicatoren het beeld dat de financiële situatie zorgelijk is. a. netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de financiële positie drukken. De signaalwaarde voor de netto schuldquote bedraagt 130%. Wanneer de netto schuld groter is dan 130% van de inkomsten, is sprake van een erg hoge schuld. Voor de gemeente Oudewater overschrijden deze kengetallen de norm fors. De schuldquote zal de komende jaren verder toenemen en in 2026 uitkomen op 198%. Dit is vooral een gevolg van het geprognosticeerde hoge jaarlijkse investeringsniveau en het feit dat deze investeringen (nagenoeg) volledig met externe leningen gefinancierd zullen moeten worden.
Daarnaast heeft het negatieve begrotingssaldo in de jaren 2026 en 2027 een nadelig effect op de schuldquote. Zonder de begrotingsresultaten zou de schuldquote uitkomen op 192%. b. solvabiliteitsratio Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% (signaalwaarde) heeft een gemeente haar bezit zwaar belast met een schuld. De solvabiliteitsratio ligt met 7% in 2024 al ver onder de norm. Ook de komende jaren blijft de solvabiliteitsratio onder deze (bodem)signaalwaarde. Dit wordt met name veroorzaakt doordat het balanstotaal van de gemeente toeneemt (als gevolg van het relatief hoge investeringsniveau dat (nagenoeg) volledig met externe leningen gefinancierd zal moeten worden). c. grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde van de in exploitatie genomen bouwgronden) is ten opzichte van de totale jaarlijkse baten. Het geeft aan of een gemeente veel geld heeft geïnvesteerd in haar grondexploitatie. Dit geld moet namelijk nog worden terugverdiend vanuit grondverkopen. Een grondexploitatie van 20% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. De boekwaarde van de in exploitatie genomen gronden van de gemeente blijven ruim binnen dit percentage. d.
structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan in welke mate de structurele lasten van de gemeente worden gedekt door structurele baten. Een kengetal van 0% of hoger geeft aan dat er sprake is van een structureel sluitende begroting. Een negatief kengetal betekent dat het structurele deel van de baten in de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. In de jaren 2024 en 2025 ligt dit kengetal boven 0%. Voor 2026 en 2027 is geen sprake van een structureel sluitende begroting. e. Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Een laag percentage betekent dat de gemeente in principe meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt, is een politieke beleidskeuze. Een kengetal boven de 100% kan een indicatie geven van de mate waarin de gemeente voor het structureel kunnen dekken van de begroting afhankelijk is van de eigen belastingbaten. Dit is echter niet alleen bepalend. Met name de eventueel nog beschikbare ruimte in de onbenutte OZB-belastingcapaciteit geeft aan of er nog ruimte is voor verhoging van de OZB-baten.
84
PARAGRAAF 3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN Wat is het doel van deze paragraaf? De gemeente Oudewater heeft de openbare ruimte in beheer. In die ruimte vindt een groot aantal activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Voor die activiteiten bestaat de openbare ruimte uit een aantal kapitaalgoederen op gebied van infrastructuur (wegen, water, riolering, kunstwerken), voorzieningen (groen, verlichting, sportfaciliteiten) en gebouwen. Al deze kapitaalgoederen dienen onderhouden te worden. Gezien de duurzaamheid van de kapitaalgoederen is dat een taak die continu budgettaire middelen vergt. Doel van deze paragraaf is om daar inzicht in te geven en het kader te schetsen voor zes hoofdonderwerpen: integraal beleid openbare ruimte (o.a. wegen, groen, kunstwerken en meubilair), riolering, baggeren, sportvelden en gebouwen.
Wettelijk kader en gemeentelijk beleid Integraal beheer openbare ruimte Het model Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) vormt de basis van het integrale gemeentelijk beleid voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Het model gaat in de basis uit van het bekende onderstaande model waarbij aan drie verschillende knoppen wordt gedraaid. Alle drie houden direct verband met elkaar, dus draai je aan een ervan dan bewegen de andere twee mee.
Om de knop Kwaliteit te definiëren wordt gebruikgemaakt van de landelijke richtlijnen van het CROW. De Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte van het CROW beschrijft, met zogenoemde Beeldmeetlatten, verschillende onderhoudsniveaus voor objecten in de openbare ruimte. Om de beeldkwaliteit helder te beschrijven, is gekozen voor vijf onderhoudsniveaus. De vijf niveaus variëren van zeer hoog (A+) tot zeer laag (D). Deze beeldmeetlatten zijn onder te verdelen in de thema’s: •
Schoon: het gaat er hierbij om of de openbare ruimte schoon en netjes is.
•
Heel en veilig: het gaat er hierbij om of er schades in de openbare ruimte aanwezig zijn. Deze schades kunnen invloed hebben op de uitstraling (heel) en/of de bruikbaarheid (veilig) van de openbare ruimte.
Stand van zaken uitvoering advies accountant voor betere onderbouwing reserves Naar aanleiding van een eerder advies van de accountant is gestart met het up to date krijgen van de beheerplannen voor de openbare ruimte. Ze bleken eerder onvoldoende werkbaar en een update was daarom gewenst. Daarom zijn de voorzieningen tijdelijk omgezet in reserves. Ook in 2024 wordt ingezet op het compleet maken van de benodigde beheerplannen. Wegens beperkte capaciteit worden de plannen achtereenvolgens opgepakt. Daarnaast wordt ingezet op het omzetten van de voorziening/reserves richting de gewenste systematiek conform Woerden. Voor grote projecten is bijvoorbeeld een voorbereidingsbudget/-krediet ingevoerd. Als resultaat van deze projectfase wordt een scenariokeuze met bijpassende financiële onderbouwing aan het bestuur voorgelegd. Hiermee worden college en raad optimaal in hun rol en behoefte gesteund en worden keuzes vanuit techniek, participatie en haalbaarheid transparant ten opzichte van elkaar afgewogen.
85
Voorzieningen (tijdelijke reserves) Voor het groot onderhoud bestaat de keuze tussen dekking van de kosten via de exploitatie dan wel via een te vormen voorziening. In principe geldt dat het werken met voorzieningen de uitzondering moet blijven, immers in principe behoren onderhoudsuitgaven binnen de exploitatie te worden opgevangen. Alleen als het verloop van de uitgaven over de jaren zo schommelt dat dit de financiële positie van de gemeente verstoort, kan gewerkt worden met een voorziening. Over het algemeen zal dat alleen het geval zijn als er sprake is van een beperkt aantal grotere objecten, waardoor het uitgavenniveau per jaar sterk kan variëren. Als sprake is van een groot aantal (deel)objecten kan het onderhoudsbudget normaliter daarover jaarlijks in redelijk gelijke delen worden verdeeld.
Beleid en belangrijkste projecten per hoofdonderwerp In 2024 wordt gewerkt met de volgende beleids- en beheerplannen: •
Handboek Inrichting Openbare Ruimte Oudewater (HIOR)
•
AVOI en het Handboek kabels & leidingen 2018
•
Gemeentelijk WaterbeleidsPlan (GWP) 2020-2024
•
Baggerplan (update in voorbereiding)
•
Wegenbeheersplan 2017-2026
•
Meerjaren onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen (MOP)
•
Beheerplan Civiele Kunstwerken 2014-2023 (update in voorbereiding)
•
Nota Openbare Speelruimte 2013
•
Bomenverordening 2023
•
Masterplan Binnenstad Oudewater
Beheerplannen Voor de meerjarige onderhoudsramingen van enige omvang wordt in Oudewater gewerkt met beleids- en beheerplannen waarin, gekoppeld aan de keuze voor een bepaald onderhoudsniveau, een meerjarenraming wordt gemaakt van de kosten. Die kosten van onderhoud worden gesplitst naar: - klein onderhoud (dekking kosten via exploitatie); - groot onderhoud (dekking kosten via exploitatie en via voorziening); - vervangingen / renovatie (dekking kosten via kapitaalkrediet). Deze beheerplannen omvatten in principe een periode van vijf tot tien jaar.
Kwaliteitsniveaus vertaald naar de begroting De kwaliteitsniveaus zijn globaal in financiële zin vertaald in de begroting (zie ook programma 2). In 2024 wordt gestart met een Herijking Openbare Ruimte. De hierna volgende tabel geeft weer wat in 2024 de budgetten zijn voor onderhoud (interne uren en derden), overig (kapitaallasten, belastingen etc.) en welke beschikbaar zijn voor vervanging en reconstructie. De vervangings- en reconstructiemaatregelen worden daarbij gedeeltelijk via investeringen gefinancierd. Daarnaast zijn investeringen opgenomen die worden afgeschreven. In de tweede kolom staan de investeringen 2024.
86
BEGROTING 2024 A) IBOR
1-Verhardingen
Onderhoud 2024
Kapitaallasten 2024
Totaal exploitatie 2024
Vervanging/ reconstructie 5.784.400
1.095.104
275.251
1.370.355
1-Gladheidbestrijding
84.730
13.750
98.480
0
2-Groenvoorziening
391.624
61.938
453.562
235.000
2-Onkruidbestrijding
144.679
0
144.679
0
2-Speelvoorzieningen
11.341
14.891
26.232
25.000
3-Straatmeubilair
18.415
0
18.415
0
3-Elektrakasten
0
4.704
4.704
0
600.013
6.083
606.096
0
0
131.105
131.105
200.000
3-Verlichting 4-Beschoeiingen/kademuren 5-Civiele kunstwerken Subtotaal
223.493
126.222
349.715
3.255.000
€ 2.569.399
€ 633.944
€ 3.203.343
€ 9.499.400
B)
Riolering
1.331.296
265.107
1.596.403
1.133.860
C)
Baggeren
174.488
0
174.488
0
D)
Sportvelden (complex)
100.024
39.356
139.380
0
€ 4.175.207
€ 938.407
€ 5.113.614
€ 10.633.260
Totaal
Overzicht hoeveelheden In de onderstaande tabel treft u een overzicht van de actuele omvang van het areaal (onderscheid in beheeronderdelen). Bij het onderhoud van de openbare ruimte wordt als CROW beeldkwaliteitsniveau B of wettelijke zorgplicht aangehouden. Type asset
Omvang (indicatie)
Kwaliteitseis
Verharding
580.000 m2
CROW Beeldkwaliteit B
Beplanting
127.000 m2
Zorgplicht
8.000 stk
Zorgplicht
Bomen Bruggen en steigers
Gras
54 stk
CROW Beeldkwaliteit B voor rijbaan als onderdeel van verharding
527.000 m2
Zorgplicht
Inrichtingselementen
3.000 stk
Zorgplicht
Kademuren en damwanden
1300 meter Zorgplicht
Lichte beschoeiingen Markt- en Evenementenkasten
onbekend meter Zorgplicht 1 stk
Zorgplicht
Openbare Verlichting houten masten *
102 stk
Zorgplicht
Openbare verlichting elektrakasten
23 stk
Zorgplicht
Speeltoestellen
117 stk
Zorgplicht
* Betreft houten masten in gemeentelijk eigendom. Overige masten en alle armaturen zijn in eigendom en beheer bij CityTec.
Belangrijkste aandachtspunten ad A - IBOR 1. Verharding (wegen), straatreiniging (inspectie om het jaar) en gladheidsbestrijding Voor het wegenonderhoud wordt het benodigde onderhoud bepaald op basis van de laatste inspectiegegevens uit 2022 en het Wegenbeheerplan (2017-2026). Hierin zijn de doelstellingen vanuit het IBOR vertaald in concrete maatregelen. Gedurende de looptijd van het beheerplan wordt waar mogelijk de aanwezige achterstand op het onderhoud van de verhardingen weggewerkt en wordt proactief ingezet op het voorkomen van achterstallig onderhoud in de toekomst. Het wegenareaal wordt grotendeels op kwaliteitsniveau B/C onderhouden. In 2024 wordt opnieuw een
87
weginspectie uitgevoerd; de resultaten krijgen middels een nieuw wegenbeheerplan een plek in de begroting van 2025 en verder. Het wegenonderhoud wordt zo goed mogelijk afgestemd op het onderhoud van de rest van de openbare ruimte (groen, civiele kunstwerken, beschoeiingen en riolering). Hierbij wordt zo veel mogelijk gewerkt middels het principe 'werk met werk maken'. 2. Groen en speelvoorzieningen (jaarlijks) Ook voor het onderhoud van het groen en de speelvoorzieningen gelden de beleidskaders vanuit het IBOR. Groen: Daarnaast zijn het concept Groenblauwe Omgevingsplan (niet vastgesteld door gemeenteraad) en de planning groenrenovaties de basis waarop het onderhoud wordt uitgevoerd. Het groen wordt onderhouden op kwaliteitsniveau B/C. Er zijn wensen om het groenbeheer nader te onderzoeken en hier een heroverweging qua kwaliteitsniveau’s en ecologische waarde op te doen. Dit wordt meegenomen in de herijking Openbare Ruimte. Speelplaatsen: Het regulier onderhoud van de speelplaatsen vindt plaats conform de doelstellingen vanuit IBOR en op basis van de Nota Openbare Speelruimte uit 2013. Onkruidbestrijding: Binnen de gemeente Oudewater is gekozen voor het borstelen en af en toe branden van de verharding. 3.
Overig meubilair en verlichting (vijfjaarlijks) Het overige meubilair wordt onderhouden conform de doelstellingen vanuit IBOR, geldende richtlijnen en het Vervangingsplan meubilair. Bij vervanging wordt indien mogelijk gekozen voor een circulaire en modulaire invulling. 4. Beschoeiingen/kademuren (vijfjaarlijks) Onderhoud en vervanging worden ingepland op basis van inspectie en de kwaliteitsdoelstellingen vanuit IBOR. 5. Civiele kunstwerken (vijfjaarlijks) Civiele kunstwerken (bruggen, tunnels, steigers e.d.) worden beheerd op kwaliteitsniveau B en deels op C. De kwaliteit wordt gebaseerd op basis van inspecties en het Beheerplan civiele kunstwerken. ad B - Riolering Beheer, onderhoud en vervangingen van de riolering vindt in 2024 plaats op basis van het in 2019 door de gemeenteraad vastgestelde Gemeentelijk WaterbeleidsPlan (GWP) 2020-2024. Dit is een strategisch beleidsplan waarin de invulling van het gemeentelijk waterbeheer staat beschreven. Het belangrijkste en kostbaarste middel voor het gemeentelijk waterbeheer zijn de riolering en bijbehorende voorzieningen. In het GWP zijn de aanwezige voorzieningen, beheer (onderhoud) en vervanging van de voorzieningen, de verbetermaatregelen en een overzicht van de financiële gevolgen opgenomen. Prioriteit heeft hierbij het wegwerken van de aanwezige wateroverlast. In 2024 wordt het GWP geactualiseerd.
ad C - Baggeren Het baggeronderhoud in 2024 vindt plaats op basis van het vastgestelde Baggerplan en gemaakte afspraken met het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden.
Vastgoed Uitgangspunt voor het onderhoud aan het gemeentelijk vastgoed (gebouwen) is het meerjarenonderhoudsplan (MJOP), gebaseerd op de NEN 2767. Het MJOP is in 2021 voor de periode 2021-2030 vastgesteld en wordt eenmaal per vier jaar herijkt. Het beleidsniveau voor de uitvoering van onderhoud is conditiescore 3 (wat ongeveer overeenkomt met cijfer 6,5 op een schaal van 10). De actuele gemiddeld jaarlijks benodigde middelen voor uitvoering van het onderhoud bedragen ca. € 280.000. Bij de berekening van de benodigde jaarlijkse middelen is uitgegaan van het afstoten van diverse
88
vastgoedobjecten om in meerjarenperspectief een sluitende onderhoudsbegroting te realiseren. De jaarlijkse begrotingslast voor uitvoering van het meerjarenonderhoudsplan bedraagt ca. € 172.000. Het beleid is erop gericht om gemeentelijke gebouwen die vanwege hun functie niet noodzakelijk eigendom dienen te zijn van de gemeente, indien mogelijk te verkopen. Een recent voorbeeld hiervan is het gebouw Tjonkie dat in 2022 is overgedragen aan Stichting Tjonkie. Daarnaast is ook de Aula aan de Waardsedijk in 2023 overgedragen aan de NH Kerk. Steeds wordt geprobeerd het meerjarenonderhoudsplan goedkoper uit te voeren, door het voeren van scherpe onderhandelingen met aannemers. Het ligt echter in de lijn der verwachting dat onderhoudskosten zullen stijgen als gevolg van inflatie. Daarnaast zijn of worden sommige gebouwen in de praktijk slechts in geringe mate onderhouden, omdat als gevolg van besluitvorming de verwachting is dat deze gesloopt, gerenoveerd of verkocht worden.
89
PARAGRAAF 4 FINANCIERING Wat is het doel van deze paragraaf? De financieringsparagraaf heeft als doel de raad te informeren over het beleid op het vlak van financiering/treasury en de daarmee samenhangende risico’s.
Wettelijk kader en gemeentelijk beleid De Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) vormt het wettelijk kader. Het doel van deze wet is het bevorderen van de kredietwaardigheid en van de transparantie van het financieringsbeleid. In de Wet Fido zijn de kaders gesteld voor een verantwoorde inrichting en uitvoering van de financieringsfunctie van de decentrale overheden. Voorbeelden hiervan zijn de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. De gemeente beschikt verder op grond van de Wet Fido over een Treasurystatuut dat op 16 december 2014 door de raad is vastgesteld. Dit statuut is ingegaan per 1 januari 2015 vanwege de samenwerking met Woerden. Voor beide gemeenten geldt hetzelfde statuut. Eind 2013 is de Wet Hof (Houdbare overheidsfinanciën) in werking getreden. Hierin is opgenomen dat het Rijk en de medeoverheden een gelijkwaardige inspanningsplicht hebben om de begrotingseisen te respecteren. De gelijkwaardige inspanning wordt uitgedrukt in een macronorm voor het EMU-saldo van de medeoverheden gezamenlijk. Gemeenten, provincies, waterschappen en openbare lichamen ingesteld op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen zijn verplicht tot deelname aan schatkistbankieren, wat inhoudt dat zij hun liquide middelen moeten aanhouden bij de schatkist van het Rijk. Verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden is ingesteld om de overheidsschuld terug te dringen.
Het rekening-courantsaldo bij de Bank Nederlandse Gemeenten wordt afgeroomd ten gunste van de rekening-courant van het Rijk. Het beleid is erop gericht de rentelasten zo veel als mogelijk te beperken door op het juiste moment te consolideren op basis van de voorliggende treasuryprognose en de actuele renteontwikkeling. Ontwikkelingen Financieringspositie Het geïnvesteerd vermogen, dat zijn de boekwaarden van alle geactiveerde investeringen (inclusief voorraden), bedraagt per 1 januari 2024 € 50 miljoen. Het schuldrestant van de aangetrokken langlopende geldleningen bedraagt per 1 januari 2024 € 20 miljoen en de stand van de eigen reserves en voorzieningen € 11,5 miljoen. Risicobeheer Onder risico’s wordt begrepen: rente-, krediet-, liquiditeits- en valutarisico’s. Deze spelen in Oudewater als volgt een rol:
90
•
De te beheersen renterisico’s op grond van de Wet Fido uiten zich concreet in de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Beide instrumenten beogen de renterisico’s te begrenzen die verbonden zijn aan de korte en lange schuld. Deze worden in de volgende paragrafen nader toegelicht.
•
Valutarisico’s spelen geen rol. Transacties in vreemde valuta doen zich niet voor en de gemeente neemt alleen deel in het aandelenvermogen van twee (semi)overheidsgerichte instellingen, namelijk Bank Nederlandse Gemeenten en Vitens. Dit aandelenbezit is echter niet gebaseerd op winstoogmerk c.q. speculatieve doeleinden. Het risico van deze aandelen vinden wij verwaarloosbaar. De aandelen worden gewaardeerd tegen de historische kostprijs.
•
De kredietrisico’s zijn zeer gering. De risico’s die voortvloeien uit een mogelijke waardedaling van de vorderingspositie ten gevolge van het (niet) tijdig kunnen nakomen van de verplichtingen door de tegenpartij (kredietrisico) worden in het Treasurystatuut geregeld conform de eisen die de Wet Fido stelt.
1. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is het maximumbedrag waarvoor kortlopende middelen mogen worden aangetrokken op de geldmarkt. Dit maximum bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal (lasten) met een minimum van € 300.000. De kasgeldlimiet wordt voor 2024 geraamd op € 2,6 miljoen. In onderstaande tabel is informatie opgenomen over de verwachte kasgeldlimiet. Bij het structureel overschrijden van de kasgeldlimiet dienen maatregelen genomen te worden zoals het aantrekken van langlopende geldleningen en/of het beperken van het aangaan van de korte schuld. Grondslag Begrotingsomvang (excl. mutaties reserves)
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
Begroting 2027
30.273.722
29.885.288
30.212.354
29.412.706
Toegestane kasgeldlimiet - in procenten
8,5
8,5
8,5
8,5
- in bedrag
2.573.266
2.540.249
2.568.050
2.500.080
(bedragen x € 1.000)
2. Renterisiconorm Het renterisico op de vaste schuld is de mate waarin het saldo van de rentelasten verandert door wijzigingen in het rentepercentage op leningen en uitzettingen met een oorspronkelijke rentetypische looptijd van een jaar of langer. Om dit risico te beperken, schrijft de wet voor dat herfinanciering jaarlijks maximaal 20% van het begrotingstotaal mag bedragen. Het doel van deze norm is om overmatige afhankelijkheid van het renteniveau in één jaar te voorkomen. Indien wordt afgeweken van de renterisiconorm kan ontheffing worden verleend. Als bij afwijkingen de toezichthouder wordt geïnformeerd en ontheffing wordt verkregen, handelt de gemeente rechtmatig. Afwijking van de renterisiconorm is niet aan de orde voor de gemeente Oudewater. Grondslag Begrotingsomvang (excl. mutaties reserves)
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
Begroting 2027
30.273.722
29.885.288
30.212.354
29.412.706
Toegestane renterisiconorm - In procenten - In bedrag, maximum - In bedrag, minimum (wettelijk bepaald)
20%
20%
20%
20%
6.054.744
5.977.058
6.042.471
5.882.541
2.500
2.500
2.500
2.500
Renterisico - Renteherziening
0
0
0
0
813.333
813.333
813.333
813.333
6.054.744
5.977.058
6.042.471
5.882.541
813.333
813.333
813.333
813.333
Onderschrijding renterisiconorm
€ 5.241.411
€ 5.163.725
€ 5.229.138
€ 5.069.208
Overschrijding renterisiconorm
€0
€0
€0
€0
- Aflossing Renterisiconorm Toets renterisiconorm - Toegestane renterisiconorm - Begroot renterisico
(bedragen x € 1.000)
91
3. Renteresultaat op treasury Het BBV geeft als aanbeveling om in de financieringsparagraaf het renteresultaat op treasury op te nemen. Met onderstaand overzicht wordt gehoor gegeven aan deze aanbeveling. Begroting 2024 a1. externe rentelasten lange financiering
279.531
a2. externe rentelasten korte financiering
0
b. rentebaten
-3.000
totaal a+b
276.531
c1. rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend
24.564
c2. rente projectfinanciering door te berekenen taakvelden
0
totaal c
24.564
Saldo door te berekenen externe rente (a+b+c)
301.095
d1. rente over reserves/voorzieningen
163.540
d2. rente voorzieningen tegen contante waarde
0
totaal d
163.540
e. aan taakvelden door te berekenen externe rente (a+b+c+d)
464.635
f. werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
569.500
Renteresultaat op treasury (e-f)
€ -104.865
4. Financieringsbehoefte en leningenportefeuille De financieringspositie heeft betrekking op de financiering van de organisatie voor de lange termijn. De financieringsstructuur wordt hierbij bepaald door de verhouding tussen eigen vermogen en vreemd vermogen versus de waarde van investeringen. Zodra de financieringsmiddelen (de reserves, voorzieningen en opgenomen geldleningen) lager zijn dan het totaal van de boekwaarde van de investeringen, is dit een teken dat de gemeente een vaste geldlening moet aantrekken. De financieringsbehoefte van de gemeente wordt bepaald aan de hand van de liquiditeitsprognose. Op basis van de verwachte baten en lasten (kasstromen) wordt een schatting gemaakt van het verwachte liquiditeitsverloop. Voor een goede liquiditeitsplanning is vooral inzicht nodig in de financiële planning van grote projecten en investeringen. Wekelijks wordt de liquiditeitspositie bepaald, waardoor snel ingespeeld kan worden op de financieringsbehoefte van de gemeente. Het verloop van het saldo van de langlopende geldleningen en de hieraan gekoppelde gemiddelde rentepercentages zijn in onderstaande tabel opgenomen: Datum