Omgevingsvisie Oudewater - Nu de toekomst van Oudewater_1.pdf
Tekst van het document
NU: de toekomst van Oudewater
Omgevingsvisie Oudewater 2022-2040
COLOFON Omgevingsvisie Oudewater 2022-2040 Gemeente Oudewater 24 februari 2022 Waardsedijk 219 3421 NE Oudewater Postbus 100 3420 DC Oudewater
Kaartbeelden en vormgeving: SVP architectuur en stedenbouw
Participatieproces: Braining the Future
2
Copyright Gemeente Oudewater heeft haar best gedaan om de eigenaren van het getoonde materiaal te achterhalen om toestemming te vragen voor online publicatie. Bent u van mening dat een van de foto’s inbreuk maakt op enig persoonlijk recht of uw (privacy) belangen schaadt, dan kunt u online contact opnemen met gemeente Oudewater via Oudewater.nl of stadskantoor@oudewater.nl Teksten en informatie van de Omgevingsvisie van Oudewater mogen (behalve voor commerciële doeleinden) vrij worden gebruikt, mits voorzien van duidelijke bronvermelding en datum. Het kopiëren of hergebruiken van het beeldmerk van de gemeente, logo’s, campagnemateriaal, slogans en/of foto’s is verboden. Neem voor toestemming contact op met gemeente Oudewater via Oudewater.nl. Tenzij anders vermeld zijn de foto’s in deze Omgevingsvisie afkomstig van SVP architectuur en stedenbouw.
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
3
Inhoud
1
Inleiding 6 Waarom Omgevingsvisie? 7 Relatie met de omgevingswet
8 Relatie met nationaal/provinciaal/regionaal Beleid 8 Toekomstbestendige visie 9 Doel van de Omgevingsvisie
4
9 Totstandkoming Omgevingsvisie 9 Leeswijzer
Waarden en uitgangspunten 28 Kleinschaligheid 29 Pracht & Trots 29 Markant & Levendig
31 Groene Oase in de Luwte van verstedelijking 31 Ondernemend, Saamhorig & Zelfredzaam 31 Ruimtelijke inrichtingsprincipes
Visie per thema
7
47 Wonen 56 Werken 64 Mobiliteit 70 Landbouw, recreatie, natuur 76 Klimaatadaptatie, energie en bodemdaling
2
Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
Trends en ontwikkelingen
16 Oudewater in regionaal perspectief
24 Demografie
16 Landschap
25 Digitalisering
18 Landbouw
26 Bodemdaling
19 Historie van Oudewater
26 Gezondheid
20 De stad Oudewater anno nu
27 Klimaatverandering
22 Dorpen
Visie op hoofdlijnen
5
Gebieden
3 6
32 Waar willen we naar toe?
40 Dynamische Noordflank
33 Kleinschalige groei omwille van onze vitaliteit
41 Historische Binnenstad en Hollandsche IJssel
34 Innige band met het landschap
42 Hekendorp west
35 Vitale, gezonde, veilige en sociale wijken en
44 Veenweide in transitie
kernen
8
35 Passende en duurzame economie
Vervolgproces Omgevingsvisie
Participatie
85 Gebiedsprogramma en gebiedsproces
88 Doelstellingen
86 Herziening van de Omgevingsvisie
89 Covid-19 89 Procesbeschrijving 91 Uitkomsten 91 Rapportage participatie
9
Inleiding Waarom een Omgevingsvisie?
Breed beleidsoverzicht
De Omgevingsvisie Oudewater biedt een inhoude-
De gemeente Oudewater maakt beleid en regels voor
lijk en samenhangend kader. Een koers die richting
verschillende thema’s in de fysieke leefomgeving. Dit
gaat geven aan gewenste ontwikkelingen binnen de
staat beschreven in beleidsstukken zoals het afwe-
gemeente. Het is een strategische visie voor de lange
gingskader Energie, de Woonvisie en de Visie Binnen-
termijn voor de gehele fysieke leefomgeving van de
stad. Ook wordt er momenteel gewerkt aan nieuwe
gemeente Oudewater. In de Omgevingsvisie zijn
visies rond thema’s als energietransitie. De Omge-
diverse opgaven met een ruimtelijke impact op een
vingsvisie schetst een overkoepelend beeld, waarin
evenwichtige manier afgewogen en samengebracht.
al deze thema’s samenkomen. Het beschrijft waar die
Daarmee blijft het voor iedereen in de gemeente
verschillende thema’s elkaar kunnen versterken en
Oudewater goed leven, wonen, leren, werken en
ook welke keuzes er worden gemaakt bij botsende
ontspannen.
belangen. De Omgevingsvisie is daarmee de kapstok voor omgevingsbeleid in samenhang.
6
1
Uitnodiging aan de stad
Relatie met de Omgevingswet
Het zijn de gemeenteraad, inwoners, ondernemers,
De Omgevingsvisie is een instrument uit de Om-
initiatiefnemers en bezoekers die Oudewater vormge-
gevingswet. Deze wet treedt naar verwachting op
ven. Met deze visie hebben we een kader om samen
1 juli 2022 in werking. De Omgevingswet vervangt
te werken aan een vitale, duurzame, veilige en ge-
de instrumenten die we nu kennen voor de ruim-
zonde leefomgeving, nu en in de toekomst. Zo zorgen
telijke ontwikkeling, zoals de structuurvisie en het
gemeente, inwoners, ondernemers en initiatiefnemers
bestemmingsplan. Hiervoor in de plaats komen
er samen voor dat Oudewater ook in 2040 een fijne
nieuwe instrumenten die meer gebiedsgericht zijn,
gemeente is om te wonen, te werken en te recreëren.
namelijk de Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma en het Omgevingsplan. De Omgevingsvisie gaat over de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving op de langere termijn. Op basis daarvan wordt een Omgevingsplan gemaakt (de opvolger van bestemmingsplannen). Hierin staan
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
7
de concrete omgevingsregels voor de verschillende
waterstanden) in de landbouw en het stedelijke
gebieden. De Omgevingswet vraagt dat alle geldende
gebied. Deze hebben invloed op de bodemgesteld-
regels op het gebied van de fysieke leefomgeving
heid, ecologie, landgebruik en de leefbaarheid van
worden opgenomen in deze plannen. Dit betekent dat
het stedelijk gebied. Deze thema’s en opgaven lossen
bijvoorbeeld ook de milieuregelgeving deel zal uitma-
we niet als individuele gemeente op, maar in samen-
ken van het Omgevingsplan. Dat moet meer overzicht
werking met de regio, het Rijk en ook met individuele
en inzicht geven in de mogelijkheden, en is daarmee
gebruikers en belanghebbenden. De Omgevingsvisie
een uitnodiging tot initiatief, om een locatie of gebied
anticipeert op deze transitieopgaven door deze te
te ontwikkelen.
agenderen. De oplossingsrichtingen worden echter gevonden via regionale samenwerking én lokale
De relatie met nationaal, provinciaal en regionaal beleid
samenwerking. Dus met de betrokkenen die te
De Omgevingsvisie van de gemeente Oudewater
en gevolgen van deze transitie. Om deze regionale
hoeft geen rekening te houden met de beleidskaders
en lokale samenwerking en planvorming te onder-
van andere overheden. De Omgevingsvisie richt zich
steunen biedt de Omgevingsvisie voor een aantal
op de zelfstandige opgaven en ambities van onze
gebieden/thema’s de mogelijkheid om een Gebieds-
gemeente. Toch is het goed om oog te hebben voor
programma op te stellen, in hoofdstuk 8 wordt dit
ontwikkelingen buiten onze gemeentegrenzen. Deze
verder toegelicht.
maken hebben of te maken krijgen met de effecten
kunnen namelijk van invloed zijn op Oudewater. Wij hebben daarom aandacht voor visies op (boven)regi-
Toekomstbestendige visie
onaal niveau die onze Omgevingsvisie raken. Denk
We realiseren ons dat trends en ontwikkelingen snel
hierbij aan de Omgevingsagenda Lopikerwaard, het
doorontwikkelen. Onder invloed van bijvoorbeeld
Integraal Ruimtelijk Perspectief van de regio U16 , de
klimaatverandering, afname van biodiversiteit, ont-
Provinciale Omgevingsvisie en de Regionale Veen-
wikkelingen op de woningmarkt, demografie, digita-
weide Strategie van de provincie Utrecht. Op grotere
lisering en robotisering etc., kunnen ontwikkelingen
afstand bijvoorbeeld de Nationale Omgevingsvisie van
sneller gaan dan we nu kunnen overzien. Wat van-
het Rijk. Wij gebruiken onze Omgevingsvisie om het
daag als gangbaar wordt gezien op het gebied van
perspectief en de belangen van Oudewater in de regio
wonen, werken, landbouw, mobiliteit of energie, is
te agenderen en te borgen.
dat misschien over een aantal jaar al niet meer. Wat
1
we ook zien is dat veranderingen in de maatschapNieuwe opgaven en transities
pij elkaar steeds sneller opvolgen. Dit maakt dat een
Een andere relatie met de regio heeft Oudewater
visie op de toekomst de mogelijkheid moet bieden om
omdat er vraagstukken spelen die niet individueel op
adequaat in te kunnen spelen op deze snel veran-
te lossen zijn. Een aantal van deze nieuwe opgaven
derende omstandigheden. Daar komt tevens bij dat
met een regionaal karakter zijn transitieopgaven. Bij
veel ruimtelijke ontwikkelingen niet op zichzelf staan,
een transitieopgave staan de gangbare technieken en
maar voortkomen uit een fijnmazig samenspel van
opvattingen over de uitgangspunten rond een opgave
afspraken tussen provincie, waterschap, het Rijk, ken-
op het punt om fundamenteel te veranderen naar een
nisinstituten, marktpartijen en belangenvertegenwoor-
nieuwe manier van denken en handelen. Een voor-
digers en, last but not least, de gebruikers en lokale
beeld hiervan is het omgaan met de effecten van
betrokkenen. Tegelijkertijd vragen de huidige ruimte-
klimaatverandering (stijgende temperaturen, meer
lijk-maatschappelijke opgaven (bijvoorbeeld de krapte
extreme pieken en dalen van regenbuien en grond-
op de woningmarkt, klimaatverandering, gezonde
1
8
U16 is een samenwerkingsverband van 16 Utrechtse gemeenten.
Bron: Gemeente Oudewater
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
9
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
INPUT
2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
VISIE
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
UITWERKING
7 Visie per thema
Opbouw Omgevingsvisie
leefomgeving) om heldere keuzes en richting, zodat er
stuk, die het mogelijk maken om keuzes voor gebie-
actie kan worden ondernemen.
den en onderwerpen nader uit te werken in overleg met betrokken partijen.
Om deze reden zoeken we met deze Omgevingsvisie de juiste balans tussen duidelijkheid qua ruimtelijke
Doel van de Omgevingsvisie
kaders en flexibiliteit c.q. wendbaarheid, om tijdig en
Het doel van de Omgevingsvisie is daarmee drieledig:
passend in te spelen op snel veranderende behoef-
1. Het in samenhang brengen van (veelal bestaan-
ten in de samenleving. Dit doen we door te kiezen
de) ruimtelijke beleidsopgaven op het gebied van
voor een combinatie van een inhoudelijke koers op
wonen, werken, landschap, recreatie, energie en
hoofdlijnen én procesafspraken, waarbinnen nadere
mobiliteit. Deze opgaven worden ruimtelijk ver-
afweging en of uitwerking van keuzes mogelijk wordt
taald in de Omgevingsvisie met een tijdshorizon
gemaakt. Naast de ruimtelijke koers die we in deze
van 2030 en soms 2040;
visie vastleggen, presenteren we daarom ook een aantal instrumenten en procesafspraken in dit hoofd-
10
2. Het bieden van een integraal kader voor de ontwikkeling en uitwerking van woongebieden en
leefgebieden, bedrijvigheid, recreatie, landschap,
3 Trends en ontwikkelingen beschreven wat er op ons
natuur, mobiliteit en schone energie;
afkomt als gevolg van (inter)nationale trends, zoals
3. Het agenderen van nieuwe (transitie)opgaven die
bijvoorbeeld klimaatverandering en demografische
op de langere termijn concreet gaan worden en
ontwikkelingen. Wat betekent dat voor de gemeente
die de gemeentegrenzen overstijgen qua proble-
Oudewater? In hoofdstuk 4 Waarden en uitgangs-
matiek en oplossingen.
punten wordt het Waardenkader beschreven, zoals besproken in de gemeenteraad, als vertrek- en ijkpunt
Totstandkoming Omgevingsvisie
voor alle ruimtelijke plannen die we maken voor onze
Deze Omgevingsvisie is het resultaat van een dyna-
leefomgeving.
misch proces dat we de afgelopen jaren hebben doorlopen. De Omgevingsvisie is via een aantal stappen
Hoofdstuk 1-4 vormen de op opmaat voor de daad-
tot stand gekomen:
werkelijke visie. De visie wordt eerst kort en bondig
1. De Omgevingsagenda (raad, november 2019) –
verteld in vier korte verhaallijnen in hoofdstuk 5 Visie
waarin de verschillende thema’s en opgaven voor
op hoofdlijnen. De vier verhaallijnen bieden een inte-
de Omgevingsvisie worden gekaderd;
grale blik op de toekomst van Oudewater tot 2040. Zij
2. De Contour Omgevingsvisie (college B&W, april
beschrijven hoe verschillende thema’s met elkaar sa-
2021) – waarin de strategie, uitgangspunten en
menhangen. Bepaalde gebieden in de gemeente zijn
waarden voor de Omgevingsvisie zijn opgesteld;
dynamischer dan andere gebieden. In deze ‘hotspots’
3. Participatieproces (April-Juli 2021) – waarin de
komen bepaalde opgaven samen, wat kan leiden tot
behoeftes en ideeën van inwoners, ondernemers
dilemma’s waarin keuzes moeten worden gemaakt.
en belanghebbenden zijn verkend;
Deze gebieden worden daarom uitgelicht in hoofdstuk
4. Ontwerp-Omgevingsvisie en zienswijzenproce-
6 Gebieden. In hoofdstuk 7 Visie per thema wordt de
dure (oktober-november 2021). Op basis van de
visie thematisch uitgewerkt voor wonen, werken, mo-
ontwerp-Omgevingsvisie heeft eenieder de gele-
biliteit, landbouw, recreatie, natuur, klimaatadaptatie,
genheid gehad om en zienswijze in te dienen over
energie en bodemdaling.
de Omgevingsvisie. 5. Na verwerking van alle zienswijzen, heeft de
De laatste hoofdstukken gaan over het proces. In
gemeenteraad voorliggende Omgevingsvisie
hoofdstuk 8 Uitwerking Omgevingsvisie wordt be-
vastgesteld.
schreven volgens welke processtappen bepaalde thema’s en gebieden verder zullen worden uitgewerkt.
Leeswijzer
Ook wordt er aangegeven hoe er om wordt gegaan
De Omgevingsvisie is opgebouwd zoals afgebeeld in
met herzieningen van de Omgevingswet en de MER.
het structuurschema hierboven. De Omgevingsvisie
Hoofdstuk 9 Participatie beschrijft het proces van par-
begint met de vraag ‘Waar staan we nu?’. Dit wordt
ticipatie dat is doorlopen gedurende het opstellen van
in woord en beeld beschreven in hoofdstuk 2 Huidige
deze Omgevingsvisie.
ruimtelijke hoofdstructuur. Daarna wordt in hoofdstuk
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
11
Huidige
Ruimtelijke hoofdstructuur
In dit hoofdstuk wordt de huidige ruimtelijke hoofdstructuur van Oudewater toegelicht en verbeeld in de raamwerkkaart. Deze kaart legt de bestaande kwaliteiten vast en laat de opbouw van Oudewater in al haar lagen zien: het landschap, de infrastructuur en de gebruikspatronen (wonen, werken en recreëren). De hoofdstructuur ligt aan de basis van de identiteit en kwaliteit van de leefomgeving. Hiermee vormt dit het vertrekpunt voor de Omgevingsvisie en tevens voor het nadenken over toekomstige ruimtelijke keuzes in de gemeente Oudewater. 12
In de raamwerkkaart worden drie lagen onderscheiden. De onderste laag wordt gevormd door het landschap, de bodemtypologie, het watersysteem en de hiermee samenhangende landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Deze laag is van oudsher sturend voor het gebruikspatroon. De tweede laag wordt gevormd door de infrastructuur, zoals (snel)wegen en linten, spoorwegen en fiets- en wandelpaden. Bij toekomstige ruimtevragen zal de infrastructuur een belangrijke sturende rol spelen, functies moeten immers bereikbaar zijn.
2 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
De derde en bovenste laag bestaat uit het ruimtegebruik voor wonen, werken, agrarisch gebruik en recreatie. Deze laag is nauw verweven met beide onderliggende lagen. Bij nieuwe ruimtelijke vraagstukken wordt daarom steeds gekeken wat de relatie is met het onderliggende landschap en de infrastructuur, voordat er een keuze wordt gemaakt voor de positionering van de betreffende ruimteclaim. De lagen uit de raamwerkkaart bevatten een aantal thema’s: wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit, landbouw, recreatie en natuur. Op al deze thema’s is onze leefomgeving voortdurend in ontwikkeling. Dit onder andere als gevolg van nieuwe behoeftes en ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, bodemdaling, inclusie en gezondheid, de energietransitie en de mobiliteitstransitie. Deze thema’s komen dan ook terug in deze Omgevingsvisie. Omgevingsvisie gemeente Oudewater
13
14
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
15
Oudewater in regionaal perspectief Oudewater, sinds 1970 onderdeel van de provincie Utrecht, ligt midden in het Groene Hart. De afstand tot de grotere steden in de omgeving, Gouda, Oudewater en Utrecht, is relatief klein. Oudewater ligt in de luwte van de verstedelijkte drukte, het ontbreken van treinstation en snelwegen draagt bij aan het gevoel van rust. De gemeente Oudewater ligt in het Veenweidegebied, het best gewaardeerde landschap van het Groene Hart. Het veenweidegebied is een divers, groen gebied met grote en kleine kernen, grenzend aan én verweven met de grootstedelijke voorzieningen van de Metropoolregio Utrecht. De grote kernen kenmerken zich door een meer stadse mentaliteit, tegenover een plattelandsmentaliteit in de kleinere kernen en het agrarisch buitengebied. De regio heeft zich daardoor in twee ‘snelheden’ ontwikkeld. Het stedelijk gebied en de ontsluitende infrastructuur zijn in hoog tempo uitgebreid en hebben een forse schaalsprong gemaakt. De ruimtelijke structuur van het landelijk gebied is op hoofdlijnen hetzelfde gebleven. In de komende decennia neemt de verstedelijkingsdruk vanuit de stedelijke regio Utrecht verder toe, vooral op goed bereikbare plekken zoals Woerden en IJsselstein. Op de rustigere plekken, zoals in Oudewater, is de druk lager, maar is het op peil houden van de vitaliteit een uitdaging.
Oudewater is als het ware een ‘prettige uithoek’; ver genoeg van de dynamiek om de eigen identiteit te bewaren en niet met alle winden mee te waaien, maar dichtbij genoeg om bij de regio en invloed van de verstedelijking betrokken te worden waar dit gewenst is.
Landschap Het landschap en het water liggen aan de oorsprong van de manier waarop de kernen zich hebben ontwikkeld en vormt dan ook de basis voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling. Het grondgebied van Oudewater ligt in een overgangszone tussen de Hollandse Bron: Gemeente Oudewater
en Utrechtse veenvlakte en het gebied met rivieraf-
Het karakteristieke veenweidelandschap ontstond in
zettingen. De bodem bestaat voor een groot deel uit
een eeuwenlang proces van ontginnen, ontwateren,
betrekkelijk zware, ondoorlatende komklei op een
bewerken en beweiden, opgezet vanuit de linten
ondergrond van veen. De rivieren de Hollandsche
middels het zogeheten cope-stelsel. Grote delen van
IJssel en de Lange Linschoten zijn de landschappe-
deze verkaveling behoren tot de meest gaaf be-
lijke dragers van waaruit Oudewater is ontstaan. De
waarde van Nederland. Papekop is een voorbeeld van
gronden langs de rivierbeddingen, de oeverwallen en
een zeer regelmatige cope-ontginning. De achterkade
de bedding zelf werden door het bezinken van zandig
(Papekopperkade) loopt evenwijdig aan de ontgin-
materiaal (sedimentatie) het meest opgehoogd. In de
ningsbasis, de Papekopperdijk. Alle percelen zijn dus
loop van de tijd kwam de bedding zo hoog te liggen,
even lang. In het landschap is een onderscheid waar-
dat de Hollandsche IJssel door zijn eigen oeverwal-
neembaar tussen de Lopikerwaard, gelegen tussen
len heen brak en een nieuwe loop zocht. De oude
de Lek en de Hollandsche IJssel, en de polders ten
loop bleef als een stroomrug in het landschap achter,
noorden van de Hollandsche IJssel.
waarop de stad Oudewater is ontstaan. Omgevingsvisie gemeente Oudewater
17
Het cope-landschap, de kaden, tiendwegen, knotbo-
van de inwoners en bezoekers. Het recreatief gebruik
men en polderwegen met lintbebouwing zijn bepalend
van de linten neemt toe. Ook de Hollandsche IJs-
voor de beleving van wat we nu het Groene Hart noe-
sel vervult een belangrijke rol als vaarweg voor de
men. Het veenweidelandschap is een rijkgeschakeerd
recreatievaart en Oudewater is een geliefde ligplaats.
landschap van grazige polders met smalle beplan-
Hollandsche IJssel, jaagpad en keringen hebben in
tingstroken op tiendwegen en kades of rijen knotbo-
directe zin betekenis voor ecologie en recreatie maar
men op boerenland dat als biotoop voor weidevogels,
hebben ook een indirecte betekenis voor ecologie,
amfibieën, vissen een grote biodiversiteit bevat en een
landbouw, waterberging, wonen en bedrijven.
hoge belevingswaarde heeft. De linten, bestaande uit losse bebouwing met doorkijkjes naar het landschap,
Landbouw
zijn krachtige identiteitsdragers. Onderling verschillen
Het landschap is sterk verbonden met de agrarische
de linten van karakter in schaal, dichtheid en functie.
sector. Met de ontginning van de veengronden en de
In het westen van Oudewater bevindt zich landgoed
verkaveling is het landschap door de eeuwen heen
Linschoten. Het landgoed
vrijwel volledig aangepast aan
bestaat uit een samenhan-
agrarisch gebruik. Schaalver-
gend geheel van landerijen, bossen, waterpartijen en historische gebouwen en vormt een uniek landschap. Het landgoed is het
Het landschap ligt aan de basis van de ontwikkeling van Oudewater
groting van de landbouw heeft dan ook veel invloed gehad op de diversiteit en het karakter van het landschap en de linten. Ook in deze tijd staat de agra-
enige historische landgoed van het Utrechtse westelijk weidegebied en tevens het
rische sector onder druk als gevolg van internatio-
grootste historische landgoed van het Groene Hart.
nale (markt-) ontwikkelingen, klimaatverandering,
Een belangrijke kwaliteit van Landgoed Linschoten
bodemdaling en de stikstofproblematiek. Een groot
zijn de vrije zichtassen die voortvloeien uit het land-
aantal kleine agrarische bedrijven is in de loop der
schapsontwerp van het historische park door Zocher
tijd verdwenen. Sommigen hebben nevenactiviteiten
(zie bijlage).
ontwikkeld, zoals kamperen bij de boer. Maar ook het toenemende belang van natuurwaarden en de
Deze landschappelijke kwaliteiten maken Oudewater
toenemende behoefte aan recreatie leggen een claim
tot een geliefd decor voor recreatie en ontspanning
op het landschap. De opgave voor het landschap en
Oudewater omstreeks 1900 18
Oudewater omstreeks 1960
de linten ligt in het vinden van nieuwe verdienmodel-
vandaag Geelbuiken genoemd. Verder diende melk
len voor de landbouw als primaire beheerder van het
als grondstof voor de lokale kaasmakerij. Kaas en
landschap. Verdienmodellen waarbij de bodemdaling
hennep vonden via de Waag en de Markt in Oude-
en CO2 uitstoot worden teruggedrongen, de biodi-
water hun weg over water naar grotere steden en de
versiteit en waterkwaliteit verbeteren, energie wordt
opkomende internationale havens. Zo is Oudewater
opgewekt en dit alles met behoud en ontwikkeling van
onlosmakelijk verbonden met zijn omgeving, Snelre-
de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteit en
waard, Hekendorp, Papekop, Willeskop en Hoenkoop.
de recreatieve gebruiksmogelijkheden. Door de strategische ligging is Oudewater in de 13e
Historie van Oudewater
eeuw een vestingstad geworden, die later onderdeel
De nederzetting Oudewater is vermoedelijk aan het
werd van de Oude Hollandse waterlinie. De ves-
einde van de tiende eeuw ontstaan bij de uitmonding
tingwerken uit die tijd zijn slechts ten dele bewaard
van de Lange Linschoten in de Hollandsche IJssel,
gebleven, maar het stratenpatroon van de stad is
op de drogere gronden van een hoger gelegen brede
nog grotendeels zoals die op de kaart van Jacob van
stroomrug. Oudewater fungeerde van oudsher als
Deventer, de oudst bekende stadsplattegrond (rond
centrum van het omringende platteland, gelegen aan
1560), is weergegeven. Ook heeft Oudewater door de
deze strategische waterinfrastructuur. Nog steeds
vele monumentale bouwwerken volgens sommigen
heeft de stad een directe relatie met het water. De
de hoogste monumenten-dichtheid van Nederland. De
dijken en kaden langs de Hollandsche IJssel en de
stad is daardoor buitengewoon aantrekkelijk, ook voor
Lange Linschoten maken de invloed en het gebruik
toeristen. De Heksenwaag is als toeristische attractie
van de rivieren beleefbaar.
samen met de touwindustrie en vele monumentale panden in het stadje het handelsmerk van Oudewater.
De functie van markt- en nijverheidsplaats waar de producten van het land verwerkt werden tot kaas
Oudewater was tot 1970 een Hollandse stad en
(melk) en touw (hennep) heeft de stad tot bloei
behoorde tot de provincie Zuid-Holland. Ook was
gebracht. Door de hennepteelt was Oudewater een
Hoenkoop tot 1970 en Hekendorp, Papekop, Snelre-
belangrijke producent van touw. Tijdens het bewer-
waard en (een klein gedeelte van) Willeskop tot 1989
kingsproces van de hennep kwam het gele planten-
zelfstandige gemeentes of delen van zelfstandige ge-
sap op de schorten van de touwslagers. De inwoners
meentes. Pas daarna zijn zij onderdeel gaan uitmaken
van Oudewater worden daarom tot op de dag van
van Oudewater. De ontwikkeling van die gemeentes is
Oudewater omstreeks 1990
Oudewater omstreeks 2017 Omgevingsvisie gemeente Oudewater
19
tot circa 1970 meer autonoom en minder op dezelfde
De ligging van Oudewater midden in het landschap,
manier als de stad Oudewater verlopen.
op afstand van de A12 als hoofdverkeersontsluiting en van de stedelijke dynamiek van de metropoolregio
In de 19de en 20ste -eeuwse infrastructurele en in-
Utrecht, is een belangrijke karakteristiek van de ge-
dustriële revolutie is Oudewater terzijde blijven liggen.
meente. De stad Oudewater kan vanaf de A12 alleen
De trein kwam niet verder dan Papekop, met Oude-
bereikt worden via de Linschoten of Papekop of via
water verbonden via de Papekopse dijk door middel
Gouda en Haasdrecht.
van een tramverbinding. Ook was er een tramverbin-
De rijke cultuurhistorie van Oudewater draagt bij aan
ding tussen Gouda en Hekendorp. Hoewel er enkele
een aantrekkelijke leefomgeving en biedt aankno-
machinefabrieken, een brouwerij, scheepswerf en een
pingspunten voor toekomstige ontwikkelingen. Cul-
korenmolen waren, bleef de stad in de luwte van de
tuurhistorisch waardevolle elementen, ensembles en
moderne tijd en groeide niet exponentieel. Het gaaf
gebieden zijn daarom geïnventariseerd, beschreven
gebleven karakter bepaalt nu haar unieke kwaliteit. In
en gewaardeerd in een zogenaamde Cultuurhisto-
1977 krijgt een groot deel van Oudewater de status
rische waardenkaart (CHWK). Deze kaart dient als
van beschermd stadsgezicht. Hiermee wordt recht-
basis voor het ontwikkelen van een beleidsvisie op het
gedaan aan de vele monumenten en de samenhang
cultuurhistorisch erfgoed, evenals hoe hiermee om te
tussen gebouwen, historische structuren zoals de
gaan (behoud, versterken, ontwikkelen). Uitgangspunt
vestingcontouren en het landschap.
daarbij is om te onderzoeken hoe nieuwe kwalitatieve ontwikkelingen op bestaande waarden kunnen aan-
Nog steeds is de stad Oudewater van grote afstand
sluiten, zodat heden en verleden elkaar versterken en
herkenbaar aan zijn markante kerktorens, omringd
een visie vormen op toekomstige ontwikkelingen.
door het open veenweidegebied van het Groene Hart.
20
di jk
Mol en
Ver len gd e Tu ur lu ur
V er
len gd e Tu ur luu r
D e G roe
n di
j ck
N204
Papekop
Montf oort
Driebruggen
Hooge in
N204
d
's-Gravenkoop
Hoo gei nd Hoo gei nd N204
Jo ha
Joh
n J. Vierber
ge nwe g
Hoo
gein d
an
N204
Oudewater
Hogebrug
N228
J. H
Op we
ek
en
do
rp
er we
g
Snelrewaard
g
V i erb
N204
H ekend or pse B u urt
Op we g He ken
do rps
He k en d or
e B uu rt
p se
Bu
u rt
e
N228
n ve
rw
e ll
Hekendorp Go e
ja
N228
N228
Da
m w eg
N204
N228
D am
D am
w eg
we g
e r ge n w e g
Ben
ede
nei nd
ZZ
N228
B ene
Haastrecht
Benede nei
Be
ne
de
n ei
nd
Ben
ede
nei nd
den
ein d
ZZ
ZZ
nd ZZ
ZZ
Br ed
w eg
e
Polsbroekerdam
Zu
lis
te id z
ijd
se
w eg
jd se
eg
ij k
Zu
id zi
w eg
Da mw
Wes t-V
rd
w
Linschoten
Waarder
Esri Nederland, Community Map Contributors
Zu
id z
i jd
se
w eg
Zu
id zij
d se
w eg
Concept cultuurhistorische waardenkaart Oudewater
Oudewater
Concept cultuurhistorische waardenkaart Oudewater, ingezoomd
Puntobjecten
geen monument karakteristiek; monumentaal groen gemeentelijk monument rijksmonument
Lijnobjecten
geen monument
eg
karakteristiek; monumentaal groen
Snelrewaard Vlakobjecten geen
karakteristiek / monumentaal groen gemeentelijk monument rijksmonument Onbekend Polder
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
21
De stad Oudewater anno nu
Als we kijken naar de mobiliteit dan zien we dat de
Oudewater is een kleine stad met ruim 10.000 in-
invloed van de auto op de inrichting van de gebouwde
woners. De bevolking is kleurrijk en heeft een sterk
en onbebouwde omgeving overal duidelijk merkbaar
gemeenschapsgevoel dankzij de goede voorzieningen
is. In het historische centrum en in delen van de
en de sterke identiteit van de stad in het landschap.
wijk Brede Dijk ontstaan problemen voor vooral het langzaam verkeer, ten gevolge van de smalle straat-
De stad bestaat uit een historische binnenstad en
profielen en de daaruit voortvloeiende overlast door
een krans nieuwbouwwijken uit de 20e eeuw aan de
geparkeerde voertuigen.
noordzijde. In de binnenstad vinden we de belangrijkste voorzieningen, maar wordt ook relatief veel
De spreiding van het aantal parkeerplaatsen wordt
gewoond, vooral in eengezinswoningen, boven veel
door een aantal bewoners als niet optimaal ervaren.
winkels en op enkele plekken in gestapelde woning-
Men zet nu eenmaal graag de auto voor de deur van
bouw. In verband met het teruglopende aantal winkels
zijn of haar woning. Aan deze wens kan in een aantal
neemt het aandeel wonen in de binnenstad de laatste
gevallen niet worden voldaan. In de historische bin-
jaren enigszins toe.
nenstad is het op een aantal plaatsen niet mogelijk om altijd voor de deur van zijn of haar woning en/
Oudewater is een ondernemende stad met regionaal
of voor de deur van de winkel te parkeren. Men kan
georiënteerde ondernemingen. Werklocaties en voor-
vaak parkeren op een aantal verspreid over de stad
zieningen vinden we in Oudewater in de binnenstad
liggende parkeerterreinen. Vooral het parkeerterrein
en op bedrijventerrein Tappersheul aan de noord-
nabij het stadskantoor wordt marginaal gebruikt.
zijde van de stad. In de binnenstad vinden we vooral winkels. Bedrijventerrein Tappersheul huisvest lokale
Dorpen
ondernemers en kent momenteel twee delen. Het
Naast de stad Oudewater kent de gemeente de dor-
wordt van het wonen gescheiden door een groenzone
pen of buurtschappen Hekendorp (ca. 670 inwoners),
met recreatieve functies. Andere publieke en maat-
Papekop (ca. 425 inwoners), Snelrewaard (ca. 850 in-
schappelijk voorzieningen zoals sport, onderwijs en
woners) en Hoenkoop (ca. 470 inwoners). De kernen
zorgfuncties vinden we verspreid door de stad.
hebben door hun beperkte omvang een herkenbare dorpse identiteit die tezamen met de stad Oudewater
Ook toerisme is een belangrijke economische sector
de beleving van dit gebied voor de toeristen zo aan-
in Oudewater vanwege de historische kwaliteit van de
trekkelijk maakt.
stad en het landschap eromheen. De meeste toeristen in Oudewater zijn dagjesmensen. Per jaar bezoeken zo’n 50.000 tot 100.000 toeristen de gemeente, waarvan ongeveer 20.000 alleen al voor de Heksenwaag. Het toeristisch profiel ‘Magisch Oudewater’ bestaande uit de dragers Heksenwaag, het Touwmuseum en de oude binnenstad maakt de stad aantrekkelijk voor vele bezoekers. De ligging van de stad met het nog open schootsveld van het buitengebied is een bijzonderheid die uniek genoemd kan worden.
22
Bron: Gemeente Oudewater Omgevingsvisie gemeente Oudewater
23
Bron: Gemeente Oudewater
Trends
en ontwikkelingen De Omgevingsvisie geeft richting aan de ruimtelijke opgaven tot 2040 waar de gemeente Oudewater zich voor gesteld ziet. Deze opgaven komen voort uit trends en ontwikkelingen die vaak niet alleen in Oudewater spelen, maar in de hele regio of zelfs op nationaal niveau. Om te begrijpen waar de opgaven vandaan komen, wordt in dit hoofdstuk kort de context geschetst: welke trends spelen er en wat betekent dit concreet voor de gemeente Oudewater?
Demografie Er is een grote woningbouwgave, in heel Nederland. Ook in de gemeente Oudewater zal het aantal huishoudens blijven toenemen. Enerzijds door een verdere afname van het aantal personen per huishouden, anderzijds als gevolg van vergrijzing en de trend om langer zelfstandig thuis te blijven wonen. Bevolkingsgroei is ook een gevolg van de geboren Oudewaternaren die hier wensen te blijven wonen, of willen terugkeren. Een bijgevolg is dat lichte bevolkingsgroei bijdraagt aan voldoende draagvlak voor voorzieningen, zoals voldoende vrijwilligers en mantelzorgers, (jeugdige) sporters, detailhandel, zorg en onderwijs.
24
3 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
Ook de vraag naar het soort woningen verandert. Zo
fietspaden binnen een straal van circa 5 kilometer
is er bijvoorbeeld steeds meer vraag naar apparte-
om en in de verschillende woongebieden. Daarnaast
menten en levensloopbestendige woningen, eventu-
is sprake van toename van de vraag naar unieke en
eel in combinatie met zorg, en ook naar betaalbare
bijzondere overnachtingslocaties in het Groene Hart
woningen voor starters en tijdelijke woningen.
en naar georganiseerde sport− en spelvoorzieningen.
Demografische groei en een toename van het aantal
Digitalisering
huishoudens vraagt niet alleen om méér woningen,
De steeds verdergaande digitalisering heeft effect
maar ook om meer ruimte voor groen, recreatie en
op allerlei terreinen in de samenleving. Thuis wordt
voorzieningen. Dichtbij huis, maar ook buiten de
een plek om te wonen én te werken, werktijden zijn
kernen groeit de behoefte aan recreatieve voorzie-
flexibeler en er is meer behoefte aan ontspanning
ningen, zowel vanuit de eigen inwoners als vanuit
in de directe leefomgeving. Dat heeft gevolgen voor
de groeiende Utrechtse stedelijke regio. Recreanten
de dynamiek en levendigheid in de wijk en voor de
van buiten de Lopikerwaard weten Oudewater als
verblijfskwaliteit. Daarnaast blijft het online winkelen
aantrekkelijke cultuurhistorische parel in het Groene
stijgen in populariteit. Deze ontwikkeling zet de lokale
Hart goed te vinden. De historische binnenstad geniet
detailhandel onder druk en verandert de bedrijvigheid
landelijke bekendheid. Dat zorgt voor meer drukte en
van de binnenstad en winkelcentra in de wijk. Verder
veranderend gebruik in ons buitengebied, met meer
is er meer vraag naar flexibele werkplekken. Bestaan-
ruimte voor recreatievoorzieningen. Het gaat daarbij
de kantoren voldoen niet meer aan die behoeften en
om groene uitloopgebieden en parken met wandel- en
duurzaamheidseisen, wat zorgt voor leegstand.
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
25
Onze mobiliteit verandert ook als gevolg van digita-
Het omhoog brengen van het grondwaterpeil remt
lisering. Online werken en internetwinkelen hebben
de oxidatie en daarmee de bodemdaling. Dat heeft
mogelijk effect op de hoeveelheid en het soort ver-
gevolgen voor agrarische activiteiten, omdat de grond
keer. Denk hierbij bijvoorbeeld aan pakketdiensten. Er
dan te nat kan worden om te bewerken en om koeien
ontstaan door digitalisering ook andere mobiliteitscon-
op te laten grazen. Er zullen nieuwe verdienmodellen
cepten, zoals het Europese initiatief Mobility as a Ser-
nodig zijn voor de landbouwsector, bijvoorbeeld het
vice (MaaS). MaaS is een digitale roadmap voor het
wijziging van teelten, energieopwekking, groenblauwe
organiseren van mobiliteitsinitiatieven door overheden
diensten en andere nevenactiviteiten. Daarmee ver-
en vervoersaanbieders. Daarnaast is er steeds meer
andert ook het landschap. De landbouwsector is de
sprake van het concept deelmobiliteit. Deelmobiliteit is
primaire beheerder van het landschap en is daarmee
het delen van een auto, fiets of Licht Elektrisch Voer-
belangrijk voor het behoud hiervan. Een transitie naar
tuigen (LEV’s). LEV’s zijn onder andere elektrische
een toekomstbestendige, duurzame en circulaire
(bak)fietsen, elektrische scooters, scootmobielen en
agrarische sector is mede nodig om de bodemdaling
elektrische steps (via een app). Het gevolg hiervan is
terug te dringen, en ook om de biodiversiteit en het
dat het autobezit op termijn afneemt.
dierenwelzijn te verbeteren.
Bodemdaling
Gezondheid
De gemeente Oudewater heeft in toenemende mate
Onze leefomgeving heeft effect op onze gezondheid
te maken met bodemdaling. De voornaamste oorzaak
en onze kwaliteit van leven. Gezondheid raakt aan
van bodemdaling in het grootste deel van het lan-
veel thema’s. Denk aan zaken als een schone lucht,
delijk gebied is ontwatering van veen. Veen oxideert
(verkeers-)veiligheid en rust. Steeds vaker ook aan
door de ontwatering van de veenbodems. Dit effect
een gezonde levensstijl, eenzaamheid en inclusiviteit
is sterker in periodes van droogte, als gevolg van kli-
van de samenleving. Daarmee bedoelen we een sa-
maatverandering. De grootte van de bodemdaling ligt
menleving waarin iedereen meedoet en iedereen zich
veelal tussen de 0,5 en 1 cm per jaar (in de periode
thuis voelt. Dan gaat het om woningen voor alle doel-
1955-2008). In het bebouwd gebied is zetting door
groepen, voldoende voorzieningen op korte afstand
het gewicht van de weg en zwaar verkeer de grootste
en ruimte voor ontmoeting.
oorzaak van bodemdaling. Dat heeft een kostenverhogend effect op het beheer van de bovengrondse en ondergrondse infrastructuur.
Bron: Gemeente Oudewater
Bron: Gemeente Oudewater
Wanneer we het hebben over gezondheid, dan heb-
regen en zware piekbuien. We zullen hier op moeten
ben we het over de gezondheid van mens en dier. De
reageren, enerzijds door het beperken van onze CO2
biodiversiteit staat onder druk. Door oog te hebben
uitstoot en anderzijds door onze leefomgeving aan te
voor de natuur en het dierenwelzijn kunnen we de
passen aan het veranderende klimaat.
biodiversiteit vergroten en onze leefomgeving natuur-
De nationale doelstelling om onze CO2 uitstoot terug
inclusief maken. Denk aan het maken van robuuste
te dringen maakt een energietransitie noodzakelijk.
groenstructuren en ecologische verbindingen, het
Dat betekent dat we onze gebouwen anders moeten
vergroenen van de woonwijken en het integreren van
verwarmen en koelen en beter moeten isoleren, maar
nestgelegenheden voor vogels, vleermuizen en insec-
ook dat we ruimte moeten maken voor het opwekken
ten in onze gebouwen.
van duurzame energie. Daarnaast zorgt veenoxidatie voor veel CO2 uitstoot, wat kan worden tegengegaan
Een gezonde levensstijl wint aan populariteit. Dit
door het waterbeheer in ons buitengebied te verande-
draagt bij aan de toename van de behoefte om te
ren.
sporten, te bewegen, te spelen en te ontspannen in de buitenruimte. Meer fietsen en wandelen en minder
De energietransitie zal naar verwachting veel impact
gebruik van de auto is goed voor de verkeersveilig-
hebben op inwoners en bedrijven. Maar ook de impact
heid en leefbaarheid in de wijken, maar ook voor de
op het landschap zal groot zijn bij een hoger grondwa-
natuur en voor de gezondheid. Dat vraagt om een
terpeil en de inpassing van bijvoorbeeld windmolens
mobiliteitstransitie, waarbij niet de auto maar de mens
en zonnepanelen – technieken die overigens constant
centraal staat.
worden verbeterd en waaraan nieuwe worden toegevoegd met een nu nog onbekende impact.
Wereldwijd neemt de vraag naar grondstoffen toe, terwijl de voorraden afnemen. In een circulaire economie
Tegelijkertijd moeten we onze leefomgeving klimaat-
zijn we veel minder afhankelijk van nieuwe grondstof-
adaptief maken, om zo de gevolgen van klimaatver-
fen. Hergebruik van materialen in nieuwe toepassin-
andering beter te kunnen opvangen. Hittestress kan
gen heeft mogelijk gezondheidseffecten en effecten
worden tegengegaan door de leefomgeving te ver-
op de kwaliteit van bodem, water, lucht en biodiversi-
groenen en meer bomen te planten die zorgen voor
teit. Circulariteit kan doorwerken in de uitvoering van
schaduw. Meer ruimte voor wateropvang kan water-
alle in deze Omgevingsvisie opgenomen thema’s.
overlast bij hevige regenbuien voorkomen. Het zorgt ervoor dat water wordt vastgehouden dat gebruikt kan
Klimaatverandering
worden in perioden van langdurige droogte.
Het klimaat verandert mondiaal onder invloed van menselijk handelen. Dit merken we door meer en langere periodes van droogte en hitte, of juist van
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
27
Waarden
en uitgangspunten
In het Waardenkader, onderdeel van de Contour Omgevingsvisie Oudewater, worden, vanuit de identiteit en de uitgangspunten, vijf waarden gedefinieerd. Deze waarden karakteriseren en dragen Oudewater. Dit waardenkader is doorslaggevend bij de keuzes op het gebied van landschap en ecologie, wonen, economie, mobiliteit en energie. Het vormt een kompas om keuzes mee te maken die passen bij de maat, aard, schaal en draagkracht van Oudewater.
Kleinschaligheid Kleinschaligheid betekent een fijnmazige en verfijnde structuur. Dit zie je terug in de binnenstad, met haar vele straten en steegjes. We zien dit ook terug in de manier waarop we met elkaar omgaan. Mensen in Oudewater zijn betrokken. We kennen elkaar en er zijn korte lijnen onderling. We kennen ons landschap, de dorpen en de straat. Oudewater is in veel lagen opgebouwd door de eeuwen heen. De ontstaansgeschiedenis is van groot belang voor onze gemeente. Veel historische elementen zie je vandaag nog steeds terug in de dagelijkse leefomgeving, het is onderdeel van onze cultuur en identiteit. De kleinschalige structuur vraagt om zorgvuldige, gedetailleerde toevoegingen, die de oorspronkelijke kwaliteiten beter tot hun recht laten komen of aanvullen. We zoeken niet naar grote ingrepen of veranderingen, maar naar verfijning
28
en vervolmaking.
4 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
4 Waarden en uitgangspunten
3 Trends en ontwikkelingen
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
Bron: Gemeente Oudewater
Pracht & Trots
Markant & Levendig
De schoonheid van Oudewater, in stad en landschap,
Oudewater is herkenbaar, kleurrijk en uniek. Zeker
valt vaak als eerste op. Het kleurt onze herinneringen.
voor de stad geldt: in één oogopslag weet je waar
Het is vaak de reden waarom mensen Oudewater
je bent. Dat is bijzonder. Het geldt niet alleen voor
bezoeken en heeft ook een belangrijk aandeel in het
de uitstraling, maar ook voor de gemeenschap. Wij
woonplezier in Oudewater. In Oudewater zijn we trots
zijn Geelbuiken, gevormd door onze geschiedenis.
op wat we hebben en daar zijn we zuinig op. Deze
Dit komt tot uitdrukking in de gemeenschapszin, met
schoonheid willen we koesteren. Dit betekent niet dat
elkaar en voor elkaar. Maar ook in het ondernemer-
er niks verandert. We staan open voor nieuwe ontwik-
schap en de eigenzinnigheid als we onderwerpen
kelingen die belangrijk zijn voor de toekomstbesten-
belangrijk vinden, desnoods tegen de stroom in. Ook
digheid van Oudewater in de zin van wonen, werken,
voor diversiteit is ruimte in Oudewater. Daar zijn we
duurzame energie en samenleven. Maar we maken
trots op en dat dragen we uit. Het is niet te kopiëren.
hierbij wel steeds de afweging wat past binnen de schaalgrootte, de karakteristiek, het landschap en de beeldkwaliteit van onze gemeente.
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
29
Bron: Gemeente Oudewater
Groene Oase in de luwte van verstedelijking
Ruimtelijke inrichtingsprincipes
Oudewater ligt in het Groene Hart en daarmee ook
Oudewater zijn de basis voor de ruimtelijke ontwikke-
in de Randstad. Grote steden en voorzieningen zijn
ling van de gemeente. Zij vormen de fundering voor
dichtbij, maar Oudewater heeft haar eigenheid in het
de Omgevingsvisie van gemeente Oudewater. Bij het
groene landschap behouden. We zijn onderdeel van
maken van ruimtelijke plannen moeten zij nog wel
onze regio en de provincie Utrecht, maar daarbinnen
concreet gemaakt worden. Dat doen we met onder-
zijn we wel gehecht aan onze eigen zeggenschap en
staande ontwerpprincipes, die houvast en structuur
autonomie. Dat betekent dat we naast de regionale
geven bij het maken van concrete ruimtelijke keuzes.
De uitgangspunten en de waarden van gemeente
samenwerking, die nodig is in het belang van Oudewater en de regio, onze eigen afwegingen zullen ma-
De schaal van Oudewater
ken voor de koers van Oudewater. Daarom waarderen
We richten ons op kleinschaligere, fijnmazige ruim-
we onze positie als grensgebied, balancerend tussen
telijke ontwikkelingen die aansluiten op bestaande
Utrecht en Zuid-Holland, maar midden in het Groene
kwaliteiten en die leiden tot vergroting van de kwaliteit
Hart. Het past bij onze manier van wonen, werken
van ruimtelijke en sociale structuren.
en samenleven. We zien Oudewater graag als een eiland. Het karakter van een eiland met een visueel
Landschap, natuur en milieu als basis
duidelijke leegte tot de snelweg en andere kernen is
Wanneer we ruimtelijke ontwikkelingen ontwerpen,
een belangrijke en in stand te houden waarde. Voor
worden deze geënt op de landschapskwaliteiten en
onze eigen inwoners en voor toeristen en recreanten
vormen bodem- en watersysteem, natuur en milieu
zijn we goed bereikbaar.
een natuurlijke ruimtelijke structuur en ‘onderlegger’.
Ondernemend, Saamhorig & Zelfredzaam Oudewater is een gezellige stad, met sterke, sociale structuren en een ondernemend karakter. Dit houdt onze gemeente levendig en onze inwoners zelfstandig. De gemeenschap, met inwoners en ondernemers, is een belangrijke basis van Oudewater, zowel voor ontwikkelingen in sociale als in ruimtelijke zin. In de kernen en wijken bestaat een hechte gemeenschap, mensen kijken naar elkaar om en weten elkaar te vinden. Verbondenheid en saamhorigheid zijn zichtbaar in de formele en informele sociale structuren. We vinden het belangrijk dat iedereen kan meedoen in onze gemeente. En waar nodig springen ondernemers in en realiseren mooie initiatieven binnen onze gemeente. Ook hechten we belang aan voldoende voorzieningen, omdat deze bijdragen aan een levendige en leefbare gemeenschap. Denk aan onze scholen, winkels en sportvoorzieningen en ook aan de culturele activiteiten en evenementen, zoals het Heksenfestijn. Die zijn uniek voor onze stad. We willen onze eigenheid hierin behouden.
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
31
De kernambitie is om een vitale, duurzame, sociale en inclusieve (gezonde) en veilige woon-, werk- en leefomgeving te borgen en te ontwikkelen
Visie
op hoofdlijnen
Nu we weten waar we staan, wat er op ons af komt en we de waarden hebben benoemd die onze identiteit vormen, kunnen we bepalen waar we naar toe willen in de toekomst. Dit doen we door een ontwikkelperspectief te schetsen op hoofdlijnen voor onze leefomgeving. We geven een doorkijk op de langere termijn, tot 2040, en laten zien hoe de verschillende thema’s met elkaar samenhangen en wat daarbij de ambities van de gemeente Oudewater zijn.
Waar willen we naartoe? De kernambitie is om een vitale, duurzame, sociale en inclusieve (gezonde) en veilige woon-, werk- en leefomgeving te borgen en te ontwikkelen. Ankerpunten hierin zijn haar eigen identiteit (onze waarden) in het landschap. Met deze kernambitie bevorderen we een toekomstbestendige samenleving en leefomgeving in Oudewater. De uitgangspunten en waarden zoals toegelicht in hoofdstuk 4 zijn hierbij richtinggevend. De visie op hoofdlijnen wordt verwoord in vier verhaallijnen. Deze verhaallijnen zijn hierna verder uitgewerkt en geconcretiseerd, geschreven vanuit het perspectief van de (verre) toekomst, zodat er een levendig beeld ontstaat van de ruimte en leefomgeving van Oudewater in de toekomst.
32
5 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
1 Kleinschalige groei omwille van onze vitaliteit Oudewater is in 2040 een vitale, prachtige, trotse en
Ook in de linten vindt er ontwikkeling plaats. We
zelfstandige gemeente, mede dankzij een kleinscha-
koesteren de linten als belangrijke identiteitsdragers
lige groei van het aantal woningen en werklocaties.
en recreatieve routes in het landschap. De kwaliteit
Er is ruimte voor nieuwe woningen in de kernen
van de linten wordt verder versterkt door hier en daar
Oudewater en Hekendorp. Uitgangspunt hierbij is
beperkte ontwikkelingen mogelijk te maken op het ge-
om te bouwen voor de lokale behoefte. Bij voorkeur
bied van wonen, kleinschalige bedrijvigheid en recre-
op plekken binnen de bebouwde kom en op locaties
atie. Niet-passende of grootschalige bedrijvigheid in
daarbuiten die goed aansluiten op de bebouwde kom.
de linten wordt geweerd. Wanneer dit soort bedrijven
Maar altijd met aandacht en respect voor het histori-
al in de linten gevestigd zijn wordt de mogelijkheid om
sche veenweidelandschap, dat kenmerkend is voor
te verplaatsen naar een bedrijventerrein gestimuleerd
het ‘buitengevoel’ van Oudewater. De nieuwe woon-
en onderzocht.
gebieden sluiten qua ontwerp aan op de waarden en kwaliteiten van Oudewater in het algemeen én zijn passend bij de lokale situatie ter plekke.
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
33
2 Innige band met het landschap Oudewater is ingebed in het open veenweideland-
In het landschap komen ook nieuwe functies die in
schap. Stad, kernen, buurtschappen en landschap ho-
de toekomst nodig zijn voor de opwek van schone
ren onlosmakelijk bij elkaar. Behoud van landschap-
vormen van energie. Dit doen we met respect voor
pen, natuur en cultuurhistorie zijn belangrijk voor de
en met behoud van de landschapskwaliteit, in over-
kwaliteit van de leefomgeving van Oudewater. De
eenstemming met het afwegingskader grootschalige
landschapsbeleving maakt nadrukkelijk onderdeel uit
duurzame energie.
van onze identiteit. Bedrijvigheid, landbouw, woningbouw en recreatie zoeken ook ruimte in dit landschap. De combinatie van al deze elementen biedt mogelijkheden om ruimtelijke behoeften te realiseren en de
Kernrandzones
identiteit van Oudewater te behouden en te verster-
Kernrandzones zijn de overgangsgebieden tussen
ken.
stad en land. Met deze gebieden wil de gemeente de woonomgeving en het omliggende landschap
In 2040 is de relatie tussen stad en land expliciet tot
beter met elkaar verbinden. Er is plek voor allerlei
uitdrukking gebracht in de overgangsgebieden tussen
groene en recreatieve functies voor zowel inten-
woongebieden en het open buitengebied. Deze over-
sieve als meer extensieve recreatie en voor natuur.
gangsgebieden noemen we de ‘kernrandzones’, een
Denk aan ommetjes nabij de woonomgeving of
zoom rond de kernen Oudewater en Hekendorp. In
langere wandelingen vanuit de stadsranden, maar
de kernrandzones is ruimte voor een combinatie van
ook aan ruimte voor natuur, (natuurlijk) spelen,
landschap, natuur, kleinschalige ontwikkeling van wo-
aantrekkelijke rustplekken en een daghoreca-
ningbouw en economie, zorg en recreatieve functies.
uitgiftepunt.
De kernrandzones dragen bij aan een gezonde en vitale leefomgeving. Het verbeteren van de ruimtelijke
De kernrandzones staan niet op zichzelf, maar
kwaliteit en het beter verbinden van stad en land zijn
sluiten aan op de hoofdgroenstructuren en recrea-
hierbij het uitgangspunt. Daarmee worden landschap-
tieve structuren, zodat de zones vanzelfsprekend
pelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van onze
worden opgenomen in haar omgeving en er goede
gemeente beter beschermd én benut. De inrichting
en robuuste ecologische en recreatieve verbindin-
en mogelijkheden per kernrandzone worden nader
gen worden gemaakt. De kernrandzone vormt zo
uitgewerkt (zie ook hoofdstuk 8) op basis van de con-
een belangrijke schakel tussen stad en landschap.
crete en unieke eigenschappen, kansen en dillema’s
We koesteren de hoofdgroenstructuren in de
in ieder gebied.
wijken en kernen, die de leefomgeving ecologisch en recreatief verbinden met het landschap. Het
Daarnaast streven we naar een betere verbinding met
vergroenen van de leefomgeving, zoals beschre-
de Hollandsche IJssel en de Lange Linschoten. Naast
ven in het thema ‘wonen’, wordt gebruikt om de
nieuwe recreatieve mogelijkheden biedt dit kansen op
hoofdgroenstructuren te versterken, robuuster te
het gebied van het afremmen van bodemdaling, het
maken en knelpunten weg te nemen. Uitbreiding
verbeteren van de biodiversiteit en het stimuleren van
van robuust groen voor spelen en recreëren in met
circulaire landbouw. Dit doen we in samenwerking met
name de nieuwe woonwijken als Kerkwetering is
de provincie en het waterschap. De grondeigenaren
nodig om te voorzien in de behoefte van de nieuwe
en de agrarische sector zijn hierbij belangrijke samen-
bewoners.
werkingspartners.
34
3
4
Vitale, gezonde, veilige en sociale wijken en kernen
Passende en duurzame economie
Oudewater is in 2040 een levendige, gezonde, veilige
ruimte aan ondernemers. Ook in de toekomst willen
en sociaal-inclusieve gemeente, waarin iedereen
we dat graag zo houden. Werkgelegenheid en duur-
mee doet. De wijken en kernen hebben elk een eigen
zaamheid gaan hierbij hand in hand. Oudewater is in
karakter en sociale structuur. Deze eigenheid en di-
2040 een zelfredzame en ondernemende gemeente,
versiteit zien we als basis voor het ondersteunen van
met werkgelegenheid voor verschillende leeftijden. In
de saamhorigheid en gemeenschapsgevoel. Dat doen
de historische binnenstad bruisen de detailhandel en
we door het soort voorzieningen aan te laten sluiten
toeristisch-recreatieve bedrijven. Ook het landschap
op de behoefte en op specifieke maatschappelijke
is van groot economisch belang, zowel door de vitale
vraagstukken in de wijk. Bijvoorbeeld voor ouderen,
agrarische sector als door recreatie en toerisme. De
jeugd of gezinnen. Ook het woningaanbod sluit hierop
landbouw wordt, als grootste beheerder van het land-
aan. De openbare ruimte speelt een belangrijke rol
schap, gesteund in haar transitie naar een circulaire,
in het ontmoeten van elkaar en het gezond kunnen
verbrede en bodemdalingsbestendige vorm van
bewegen. Hier kan worden gewandeld, gefietst, ge-
landbouw.
Oudewater is een bruisende gemeente en biedt
speeld en gesport. Gezonde lucht, water en milieunormen ondersteunen een veilige leefomgeving.
Tappersheul is de ‘werkplaats’ van Oudewater, daar is het overgrote deel van de bedrijven gevestigd. De
We streven tevens naar meer gemengde gebieden
bedrijvigheid past in schaal, maat en uitstraling bij
waar wonen, werken en recreëren in elkaars nabij-
Oudewater. De identiteit van Oudewater is leidend
heid plaats vinden. Dit zorgt voor leefbare, diverse en
bij de huisvestings- en ontwikkelmogelijkheden voor
levendige wijken en gebieden. Zo kunnen jongeren en
bedrijven. Lokaal ondernemerschap wordt onder-
ook jonge gezinnen zich ontwikkelen binnen Oudewa-
steund. Bereikbaarheid is essentieel voor een goed
ter. De mooie en unieke binnenstad van Oudewater
ondernemersklimaat. Daarbij gaat het om ontsluiting
heeft hierbij een bijzondere status, vanwege de zo
voor vrachtverkeer, maar ook om woon-werkverkeer,
gewaardeerde cultuurhistorische kwaliteit. Dit brengt
waarbij het gebruik van de fiets wordt gestimuleerd.
specifieke kansen en uitdagingen met zich mee op het
Grootschalige bedrijvigheid met veel verkeersbewe-
gebied van wonen, werken, bereikbaarheid, recreatie,
gingen passen niet bij de schaal van Oudewater. Hier-
toerisme, klimaatadaptatie en schone energie.
voor zien we mogelijkheden op regionale bedrijventerreinen, op goed bereikbare plekken en op fietsafstand
Opgaven op het gebied van klimaatadaptatie zo-
van Oudewater.
als het voorkomen van hittestress, overstroming en droogte worden aangepakt door vergroening van het stedelijk gebied. Maar ook door aanpassingen in de openbare ruimte, door in te spelen op vragen en samen te werken met betrokken partijen en overheden op het gebied van landbouwtransitie en bodemdaling. De omschakeling naar schone warmte opwek in de wijken en kernen krijgt een gebiedsgerichte aanpak, met een warmtevisie per kern of wijk.
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
35
36
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
37
Gebieden In dit hoofdstuk wordt de visie op hoofdlijnen voor een aantal gebieden binnen de gemeente Oudewater nader uitgewerkt en toegelicht. In deze gebieden komt een aantal opgaven en ontwikkelingen samen. Voor ieder gebied is een samenhangende visie wenselijk, waarin dilemma’s kansen en knelpunten in samenhang met elkaar zijn afgewogen en samengebracht in een integrale ruimtelijke visie op het gebied. Voor de nadere uitwerking van de visie voor ieder van deze gebieden kan de gemeente besluiten om, in navolging op deze Omgevingsvisie, gebiedsprocessen te organiseren en de uitwerking vast te leggen in gebiedsprogramma’s (zie ook hoofdstuk 8).
38
6 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur
3 Trends en ontwikkelingen
4 Waarden en uitgangspunten
5 Visie op hoofdlijnen
6 Gebieden 7 Visie per thema
Wonen
Werken
Mobiliteit
Landbouw en natuur
Klimaatadaptie
Bron: Gemeente Oudewater
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
39
Dynamische noordflank Aan de noordzijde van Oudewater zijn diverse ontwik-
een nieuwe regionaal bedrijventerrein onderzocht,
kelingen voorzien, met een nieuwe woonwijk Kerk-
waar bedrijven naar toe kunnen die niet passend zijn
wetering en uitbreiding van het bedrijventerrein met
in Oudewater.
Tappersheul 3. Doelstelling is om de kwaliteit van de leefomgeving aan de noordzijde van Oudewater te be-
Met de uitbreiding van Tappersheul wordt ook de
houden en waar mogelijk te verbeteren. Door een ste-
mogelijkheid gecreëerd om een groene en recrea-
vige groenstructuur en robuuste groene verbindingen
tieve zone toe te voegen, met onder andere de ruimte
sluit de nieuwe uitbreiding Kerkwetering goed aan op
reservering voor het zwembad en de skeelerbaan. In
het landschap en op Klein Hekendorp. Het bestaande
de bestaande leefomgeving van De Noort Syde is een
Veenweidepark vormt een groen uitloopgebied voor
kwaliteitsverbetering mogelijk door bodemverzakking
de nieuwe woonwijk en is een onderdeel van de kern-
te verhelpen, de woningen te verduurzamen en de
randzone die rondom Oudewater zal ontstaan.
buurt klimaatbestendig te maken.
Tappersheul 1 en 2 worden gerevitaliseerd en uitgebreid met Tappersheul 3. Een groene zoom ten oosten van Tappersheul 3 zorgt voor een goede aansluiting van het bedrijventerrein op het landschap en maakt deel uit van de kernrandzone rond Oudewater. Op termijn moet onderzocht worden of een verdere uitbreiding van Tappersheul wenselijk is of dat uitbreiding van het areaal bedrijventerrein beter kan plaatsvinden bij Papekop ten noorden van het spoor. Daarnaast wordt, in overleg met de regio, de mogelijkheden van
Dynamische noordflank
40
‘Veenetië’, een onderzoek naar de haalbaarheid van drijvend bouwen in veenweidegebied
Oudewater aan de Linschoten en de Hollandsche IJssel In de oudere stadsdelen binnen de wallen en langs
Het is de wens om grootschalige, niet-passende
de Lange Linschoten en Hollandsche IJssel willen
bedrijvigheid in het lint te verplaatsen of te transforme-
we de kwaliteit van de leefomgeving versterken. De
ren naar wonen of kleinschalige recreatieve voor-
bereikbaarheid, de vitaliteit van de voorzieningen en
zieningen. Zo krijgt het lint een kwaliteitsverbetering
de recreatieve ontwikkeling van de binnenstad en de
voor recreatie en ontstaat er ruimte voor verbrede
Hollandsche IJssel staan daarbij centraal, in combina-
landbouw met recreatieve voorzieningen. Ook bij Wil-
tie met de ontwikkeling van woningbouw. De ontwik-
leskop streven we ernaar om niet-passende bedrijven
keling van Statenland is een kans om, dicht tegen de
in het lint uit te plaatsen, zodat er ruimte ontstaat voor
binnenstad aan, woningen toe te voegen en tege-
groen, wonen en recreatie. Zo kan de ruimtelijke en
lijkertijd de verbinding tussen stad en landschap te
landschappelijke kwaliteit van het lint worden verbe-
versterken met groen. Aansluitend op de ontwikkeling
terd.
van Westerwal wordt de vesting van Oudewater beter beleefbaar gemaakt en waar mogelijk hersteld. Daarnaast is de Hollandsche IJssel nu een ‘achterkant’ situatie. De bedrijvigheid ligt met de achterkant aan de Hollandsche IJssel waardoor de rivier minder aantrekkelijk is voor de recreant. De ambitie is om de Hollandsche IJssel aantrekkelijker te maken voor de recreant. We zien potentie om het gebied rond Snelrewaard en de Lange Linschoten te ontwikkelen tot poort naar het landschap.
Oudewater aan de Linschoten en de Hollandsche IJssel
Omgevingsvisie gemeente Oudewater
41
Hekendorp De kern Hekendorp kan uitbreiden om te voldoen in de eigen woningbehoefte (Noot: de provincie staat eenmalige uitbreiding toe met 1 tot maximaal 50 woningen). De leefbaarheid van het dorp staat daarbij centraal en moet minimaal behouden en waar mogelijk verbeterd worden. Ook de ruimtelijke kwaliteit van het lint kan verbeterd worden. Uitbreiding kan in westelijke richting, eventueel in combinatie met woningbouwontwikkeling aan de noordzijde van Hekendorp om de ‘last’ te verlichten. Uitbreiding dient gefaseerd te gebeuren. De ontsluiting, parkeren en verkeersveiligheid zijn belangrijke aandachtspunten.
Bron: Gemeente Oudewater
Hekendorp
42
Bron: Gemeente Oudewater
Veenweide in transitie Het open veenweidelandschap van Oudewater ten
voor verbetering van de ruimtelijke kwaliteit door in te
noorden en ten zuiden van de Hollandsche IJssel is
zetten op vergroten van de natuurwaarde en de biodi-
van grote landschappelijke kwaliteit en één van de
versiteit, bijvoorbeeld met kansen voor een klimaatbos
identiteitsdragers van Oudewater. De gemeente on-
of voedselbos, in verhouding met het open landschap.
dersteunt de agrarische sector als primaire beheerder
De waterrecreatie kan versterkt worden door uitbrei-
van het landschap in haar transitie naar een circulaire
ding van het aantal ligplaatsen en recreatieve voorzie-