C02 - Ingekomen stuk Werkgroep Behoud Lopikerwaard - WBL Magazine april 2021.pdf

Landbouw zal nog meer gecombineerd moeten worden met natuur voor betere biodiversiteit en waterberging (droogte, zeespiegelstijging), de natuurinclusieve landbouw. Vasthouden van zoet water moet benut worden als kwaliteitsimpuls, mogelijk gecombineerd met waterrecreatie voor de kinderen, waar nu zeker rond IJsselstein, Benschop en Montfoort een tekort aan is. Hoge landschapskwaliteit moet een randvoorwaarde zijn voor de landbouw. Bepaal eerst de gewenste kwaliteit van 19

het landschap en neem die als randvoorwaarde voor het bepalen van de productieruimte voor de landbouw. Veel boeren willen wel overstappen naar biologische of duurzame bedrijfsvoering, maar vaak is dit financieel nog niet haalbaar. Hiervoor zou een overgangsfonds ingesteld kunnen worden dat helpt de kloof te overbruggen in overleg met de boeren. 5. Verbeteren flora en fauna In het verbeteren van de biodiversiteit spelen gemeenten en provincie als beheerders van veel openbaar groen een belangrijke rol. Zij zouden moeten streven naar volledig ecologisch beheer binnen een redelijke termijn. Ook de aanplant van inheemse bomen, houtwallen, houtsingels en bloemenrijke bermen en groenstroken verdient een stevige impuls. Binnen zowel als buiten de bebouwde kom. Erven staan bijna overal in een lintbebouwing, wat de specifieke biodiversiteit van de erven extra kwetsbaar maakt. Daarom is het belangrijk om bewoners van erven te stimuleren hun erven te vergroenen en houtwallen en houtsingels terug te brengen in het landschap. Er komen nog weidevogels voor in de Lopikerwaard maar de aantallen lopen terug. Alle maatregelen die nodig zijn voor het behoud van de weidevogels verdienen ondersteuning. Water is een groot goed in de polder, onmisbaar voor plant en dier. In de steeds droger wordende zomers is er een grote vraag naar water en bij hoosbuien houden we graag droge voeten.

Tevens heeft het verlagen van het waterpeil veel gevolgen voor het milieu en de leefbaarheid. Aanpassingen in het waterbeheer zijn noodzakelijk en dienen op de voet gevolgd te worden. Zij bieden een kans voor de verbetering van de biodiversiteit. Heel veel sloten in de Lopikerwaard worden ieder najaar “geschoond” om de waterdoorstroming te garanderen. Daarbij wordt het milieu ter plaatse telkens weer ernstig verstoord. Proefprojecten om het anders te doen worden ondersteund in samenwerking met HDSR.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

‘n drieluik

Meer info rondom de fruitprojecten is te vinden op www.knij.nl bij Groen-> eetbare stad of scan de QR code (rechtsonder) om op de site te komen. foto boven: de oudste boomgaard van IJsselstein. Al 50 jaar staan hier goudrenetten.

Klimaatneutraal IJsselstein (KNIJ) is 4 jaar geleden begonnen de fruitcollectie te helpen borgen. Eerst door elke boom te inventariseren en in GISkaart zichtbaar te maken. Lobbyen bij Gemeente en stakeholders om achterstallig onderhoud op de rit te brengen. University of Applied Sciences Van Hall Larenstein kreeg interesse in het werk van KNIJ en is dit studiejaar actief met meerdere grote fruitprojecten in IJsselstein. De onderzoeken zijn gericht op wat de fruitcollectie nodig heeft om de komende 30 jaar stabiel geborgd te kunnen zijn. Het eerste rapport heeft landelijk al veel positieve roering gebracht. De Bioblitz is een van de onderzoeken waarbij we juist ook lokale experts en vrijwilligers betrekken. Want er is veel expertise, betrokkenheid en interesse aanwezig in de regio. Hoe leuk is het dat ieder vanuit zijn eigen unieke kwaliteiten een bijdrage kan leveren, waarbij alles bij elkaar een groot waardevol geheel wordt. Als een filharmonisch orkest, waarbij elk instrument zijn eigen inbreng heeft en met elkaar 20

een mooi muziekstuk creëert. Naast de trajecten met studenten gaat KNIJ ook verder met projecten zoals analoge dia’s digitaliseren en in het GIS implementeren, zodat iedereen hier profijt van heeft, infoborden realiseren, meehelpen Bioblitz organiseren etc. Het betrokken stakeholdersveld met loyale experts neemt toe, waardoor er veel moois gerealiseerd kan worden.

WBL WBL Magazine Magazine, December April 2021, 2020, jaargang 41 40 - nr 127 126

Een goudmijn aan genetische diversiteit in de openbare ruimte van IJsselstein Fruitrassen als de Goudrenet, de Golden Delicious en de Elstar, iedereen kent ze wel. Er zijn ongeveer zeven appelrassen die de commerciële fruitteelt domineren. Bij peren is dit aantal nog lager, hier zijn het er ongeveer drie. Maar er zijn veel meer fruitrassen dan diegene die je bij de fruitboer of in de supermarkt vindt. Zo heeft de gemeente IJsselstein op dit moment ruim 800 verschillende rassen van appel- en perenbomen in haar openbare ruimte. Daarmee is het een belangrijke genenbank. In de jaren ’70 is landschapsarchitect George Otter begonnen met het aanplanten van fruitbomen in IJsselstein. Toen Otter met pensioen ging rond het jaar 2000, had hij een flinke collectie opgebouwd.

maakt voor de fruitcollectie. Met als gevolg dat de gemeente extra budget beschikbaar heeft gesteld voor het onderhoud van de fruitbomen. Dit budget wordt gebruikt om de achterstanden in het onderhoud van afgelopen jaren in te halen. Sinds kort is er ook landelijke belangstelling voor het zeldzame genetische materiaal van de collectie. Verschillende partijen zijn bezig met het inventariseren van de huidige situatie. Een vervolgstap is om te bepalen wat er nodig is om de zeldzame rassen te behouden en uiteindelijk kan er overgegaan worden tot actie.

Er is nog veel wat gedaan moet worden maar een belangrijke eerste stap is in ieder geval gemaakt: er lijkt eindelijk erkenning te zijn voor de authenticiteit van de collectie!

De collectie is zelfs de grootste openbare fruitbomencollectie van Europa en een deel van de rassen uit de collectie komt enkel nog voor in IJsselstein. Zo’n grote en unieke fruitbomencollectie is ontzettend waardevol, maar het brengt natuurlijk ook uitdagingen met zich mee. Een grote uitdaging voor de komende jaren is om de collectie zowel in grootte als in diversiteit te behouden. Na de pensionering van landschapsarchitect Otter is de collectie een tijd aan haar lot overgelaten, maar sinds een aantal jaar is er toch verbetering te zien. Bewonersinitiatief Klimaatneutraal IJsselstein (KNIJ) zet zich in voor het behoud van de fruitbomencollectie, zo hebben zij voor bekendheid en bewustwording gezorgd, net als diverse politieke partijen die zich sterk hebben ge-

Waarom levend genenmateriaal? Zoals het Spitsbergen een unieke genenbank voor zaden is, zo is IJsselstein een levende genenbank voor fruit. Tot nu toe is het niet mogelijk genenmateriaal in te vriezen om te vermeerderen. We hebben dus nog de levende bomen zelf nodig voor het in stand houden van de genenbank. Dat maakt deze levende genenbank extra essentieel, uniek en waardevol. 21

door Lukas van Loenen, student University of Applied Sciences Van Hall Larenstein. Lukas heeft onderzoek gedaan naar de waarde van de genenbank van de IJsselsteinse fruitcollectie. Hij heeft daarvoor meerdere landelijke organisaties benaderd zoals de WUR en Nederlands Fruitnetwerk. Er is door hem nu ook wetenschappelijk bewezen en erkend dat deze collectie in het openbaar groen uniek is. Zijn mooie en waardevolle rapport is te lezen op www.knij.nl bij groen-> eetbare stad. Foto hiernaast: appel de ‘Tukker’, fotograaf George Otter archief KNIJ. Degene die het appelras Tukker heeft ontwikkeld was overleden. De nabestaande familie Tukker kwam erachter dat deze nergens meer voorkwam. Ze wilden graag een herinnering aan hun vader, en hebben George Otter benaderd, die destijds de Tukker vanuit Duitsland naar Nederland heeft gehaald. Gelukkig stond deze Tukker nog gezond en wel in IJsselstein. De familie is naar IJsselstein gekomen en hebben het familiare ras als levende herinnering aan hun vader in hun geboortegrond kunnen herplanten.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine December 2020, jaargang 40 - nr 126

BioBlitzen tussen de fruitbomen In een periode van 24 uur continu natuuronderzoek doen om alle levende soorten binnen een bepaald gebied te ontdekken. Dat is de bedoeling op 12 mei 2021 in de fruitcollectie van het Hoge Biezenpark te IJsselstein. Natuurliefhebbers, vrijwilligers, studenten en wetenschappers gaan 24 uur op zoek naar de natuurwaarden in deze openbare fruitcollectie. BioBlitz Dit fenomeen, van 24 uur onderzoek, noemen we een BioBlitz. Het is overgewaaid uit Amerika en wordt ook steeds populairder in Nederland. Tijdens de BioBlitz onderzoeken we welke vogels, vissen, waterdieren, kikkers, vliegen, vlinders, zoogdieren, paddenstoelen, kevers, mossen, bloemen etc. er in fruitcollectie aanwezig zijn. Dus alles wat er vliegt, kruipt, groeit, zwemt en loopt gaan we op naam brengen.

Permanente BioBlitz Naast deze eenmalige actie, waar we 24 uur natuuronderzoek gaan doen, gaan we ook de andere fruitcollecties meerjarig onderzoeken op hun natuurwaarden (tot en met 2023). Het gaat in IJsselsein om 16 fruitcollecties die hiervoor zijn geselecteerd. We krijgen dan ook een beeld van de biodiversiteit van de andere fruitcollecties en over alle vier de jaargetijden. In het najaar kunnen we dan vlinders zien snoepen van het afgevallen fruit, in de winter zien we de vogels de boomschors afstruinen op zoek naar voedsel, in de lente kunnen we genieten van de bestuiving van de bloesem door bijen en in de zomer zien we het gefladder van de nachtvlinders tussen het gebladerte.

foto: aardhommel (Gerrie Abel)

Deze dag is georganiseerd door diverse organisaties, zoals University of Applied Sciences Van Hall Larenstein, Klimaatneutraal IJsselstein (KNIJ), Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN), Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV) en Laarman Groen Adviesbureau. Biodiversiteit We hebben in het vorige artikel kunnen lezen hoe uniek de openbare fruitcollectie in IJsselstein is. Maar hoe uniek is de biodiversiteit in en rondom deze fruitcollectie. Vliegen er bijzondere bijen rond, groeien er mossen op de bomen die zeldzaam zijn in Nederland, worden de fruitbomen gebruikt als broedplaats voor vogels en hoe rijk is het bodemleven rondom de fruitbomen? En welke diersoorten leven er ’s nachts in en rondom de fruitbomen: vleermuizen, nachtvlinders of misschien ook nog wel een marter? Allemaal vragen waar we tijdens zo’n BioBlitz antwoord op hopen te krijgen.

door Gerrie Abel. Vanaf december 2020 is een team begonnen met de voorbereidingen en organisatie. Gerrie helpt actief mee in de organisatie en heeft de Bioblitzpagina aangemaakt. In samenwerking met andere vrijwillige experts zijn de kaders neergezet. Gerrie is o.a. vrijwilliger bij SOVON en Staatsbosbeheer en verdiept zich de laatste jaren in vleermuizen in de Lopikerwaard.

Fruitcollecties vergelijken Bij de permanente BioBlitz kunnen we ook kijken naar de verschillen in biodiversiteit tussen de fruitcollecties. Zo gaan we bijvoorbeeld de fruitcollectie langs Het Bloesempad (wijk Zenderpark) en die bij Dissel/Haanderik (wijk Achterveld) met elkaar vergelijken op de aanwezige natuurwaarden. Twee fruitcollecties die enigszins vergelijkbaar zijn, allebei een lang lint aan fruitbomen en ingeklemd tussen de bebouwing. Maar in ouderdom, graslandbeheer en omgevingsvegetatie van elkaar verschillend. We zijn dan ook nieuwsgierig hoe de biodiversiteit in beide fruitcollecties is. 22

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127 Ook meedoen? Studenten, natuurliefhebbers en lokale deskundigen gaan op zoek naar verschillende dieren en planten om deze op naam te brengen met behulp van experts op allerlei kennisgebieden. Ben je ook geïnteresseerd om te ontdekken wat er vliegt, kruipt, loopt, zwemt en groeit rondom de fruitbomen, of ben je een deskundige van flora en fauna, dan is je hulp welkom. Maar wil je gewoon helpen bij de organisatie op deze BioBlitz dag, dan is je hulp ook welkom, er is die dag genoeg zinvols te doen. Dat kan op 12 mei 2021, die dag gaan we met vele andere deelnemers het veld in. Doe je het liever alleen en op een voor jou geschikt moment, dat kan ook en wel tot en met eind 2023. Bezoek dan een van de 16 fruitcollecties en geef je waarnemingen door via de website van waarneming.nl of via de app Obsmapp. Deze app is zeer handig, alle waarnemingen die in de fruitcollecties worden gedaan, komen automatisch in de BioBlitz terecht.

Waarnemingen bekijken Eind februari waren er al meer dan 150 verschillende dier- en plantensoorten waargenomen in de 16 fruitcollecties, waaronder bijvoorbeeld het zeldzame Fors rijpmos (zie foto hieronder)). Deze ingevoerde waarnemingen zijn openbaar en voor iedereen te bekijken op de website van waarneming.nl ( https://waarneming.nl/bioblitz/ openbare-fruitcollectie-ijsselstein/) Het aantal waarnemingen, de soorten, de foto’s en de waarnemers in de 16 fruitcollecties zijn daar te bekijken. Op de bijbehorende kaarten is ook de ligging van de 16 fruitcollecties te zien. Door deze openbaarheid kunnen de gegevens niet alleen gebruikt worden door de studenten van Van Hall Larenstein, maar ook door beheerders, ecologen, IJsselsteiners en een ieder die er in geïnteresseerd is. De resultaten en conclusies zullen dus breder gebruikt en toegepast gaan worden dan alleen voor IJsselstein. Alle waarnemingen tot zomer 2021 zullen meegenomen worden in de conclusies van dit studiejaar.

Wil je 12 mei meedoen, meld je dan aan bij fruit@knij.nl Als door de Covid-19 maatregelen deze dag niet kan plaatsvinden, zal er een andere datum worden gekozen, bij voorkeur uiteraard in het voorjaar. Als je je voor deze dag hebt aangemeld, krijg je hierover bericht.

foto: zeldzame Fors rijpmos, (Karin Lenten)

23

500 dieren- en plantensoorten Waarom doen we dit eigenlijk? Natuurlijk omdat het gewoon leuk is om bezig te zijn in en met de natuur. Om te ontdekken en te genieten. Maar we denken dat als we meer zicht hebben op de biodiversiteit in de fruitcollecties, we ook adviezen over beheer en onderhoud kunnen geven. De locaties zijn zo gekozen dat er kan worden onderzocht of en hoe de fruitbomencollectie bijdraagt aan de biodiversiteit in het gemeentelijke groen. Zo is bijvoorbeeld het graslandbeheer in en rondom de fruitbomen van invloed op de plantenrijkdom en op de bloembezoekende insecten. Maar we doen het ook om daarmee deze unieke collectie te behouden en de biodiversiteit te kunnen beschermen. We schatten namelijk in dat we minimaal 500 planten- en diersoorten zullen ontdekken, en mogelijk nog wel meer. Allemaal onmisbare schakels in de natuur en dus genoeg reden om deze natuurgebiedjes in het stedelijk gebied te beschermen.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

Praktische informatie digitale wandeling De fruitkaart is een GIS-kaart (Geografisch Informatie Systeem). Een soort geavanceerde Google Maps. Hierop zijn alle individuele bomen aan te klikken en te bekijken. Ook is het mogelijk meldingen te doen via deze kaart. Kijk op knij.nl of scan de QRcode om de kaart te bekijken.

De app IVN ROUTES is gratis te downloaden in de Google Play Store en in de Apple Store. Deze route heet “fruitbomenroute” en ook het downloaden van routes is gratis. Alle routes uit de IVN route-app zijn off line te gebruiken (er is geen internet verbinding nodig) nadat de route is gedownload. Voor het downloaden van een route is wel een internet verbinding nodig. Tijdens het lopen/fietsen moet de GPS functie aan staan om te zien waar je je op de route bevindt. De route is op de smartphone te volgen.

24

Door op het scherm je vingers uit elkaar te bewegen, kun je de kaart vergroten, dan is de route gemakkelijker te volgen. Onderweg “ploppen” automatisch routepunten op. Daarin vind je informatie en foto’s. De route is in totaal 12 km lang en bestaat uit twee lussen; een korte van 4.5 km en een langere van 7.5 km. Beide lussen beginnen en eindigen op het Podium in IJsselstein. Dat is in het centrum van IJsselstein naast de tramhalte “Binnenstad IJsselstein”. Daar kun je ook gemakkelijk je fiets kwijt en de auto (niet gratis) parkeren.

WBL WBL Magazine Magazine, December April 2021, 2020, jaargang 41 40 - nr 127 126

Digitale wandeling langs fruitcollectie In IJsselstein staat de grootste openbare fruitcollectie van Nederland! Het gaat om verschillende soorten fruitbomen zoals appels, peren, kersen en pruimenbomen, maar ook hazelaars en notenbomen. Er staan ongeveer 2000 fruitbomen verspreid over de wijken. Een groot deel hiervan is zeer zeldzaam. Dat betekent, dat er alleen nog van deze IJsselsteinse bomen nieuwe bomen kunnen worden opgekweekt. Je blijkt dus vlakbij een unieke fruitcollectie te wonen. Dan wil je die wellicht ook graag een keer gaan bekijken. Om dat wat gemakkelijker te maken is er een wandeling langs een groot deel van de collectie gemaakt, die je met je smartphone kunt lopen. (Praktische informatie hierover vind je aan het eind van dit artikel). En op dit moment is de route extra aantrekkelijk, want veel bomen staan in bloei. De wandeling is in totaal 12 km lang en bestaat uit twee lussen; een korte van 4.5 km en een langere van 7.5 km. Beiden beginnen en eindigen op het Podium in IJsselstein. Als je in korte tijd veel fruitbomen wil bekijken is de korte lus de beste keuze. Deze route loopt door Zenderpark langs vele fruitbomen en boomgaarden. De namen van de fruitbomen staan vaak op bordjes aan de voet van de stam, maar kun je ook vinden op de fruitkaart van Klimaatneutraal IJsselstein op de homepagina van www.knij.nl

van het jaar kun je de appel en de peer het best onderscheiden aan de bladeren. Een appelboom heeft zacht blad met een licht getande bladrand. De onderzijde van het blad is behaard en de nerven zijn goed zichtbaar. Een perenboom heeft een ovaal en glimmend blad met een vrijwel gave rand. Het blad is niet behaard en de nerven zijn minder goed zichtbaar. De kers herken je aan de schors. Die is bruin/grijs met horizontale banden. Wil je verder wandelen en meer fruitbomen zien, dan is de langere lus een optie. Deze loopt door de andere wijken van IJsselstein. Je komt dat langs een aantal bijzondere tuinen en projecten. Zoals de Groente- en beleeftuin de Hooghe Camp, de wijktuin Achterveld en Groenvliet, de hazelaarroute van Klimaatneutraal IJsselstein, de pluktuin Poortdijk en de historische kruidentuin. Maar natuurlijk zijn er onderweg ook veel fruitbomen en boomgaarden.

door Loes Truijens Loes is actief lid van Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN). Zij is betrokken bij diverse werkgroepen binnen IVN Nieuwegein, IJsselstein en omstreken. Meerdere IVN wandelroutes in deze regio zijn door Loes gemaakt. Verder is zij redactrice van het Zeggeblad en doet de natuurgidsenopleiding van het IVN.

Kortom er valt veel te zien en te beleven. Heb je de wandelschoenen al aan?

foto’s van boven naar beneden: appel, peer, kers Een appelboom heeft zacht blad met een licht getande bladrand. De onderzijde van het blad is behaard en de nerven zijn goed zichtbaar.

Het is aangenaam lopen over vrije voetpaden en leuke vlonderpaden. Onderweg zie je veel hoogstambomen, zowel peren als appels. Daarnaast ook rekken met leiperen en leiappels. De bomen staan vaak in oude boomgaarden, die bewaard gebleven zijn bij de bouw van Zenderpark. Langs het hele “Bloesempad” staan in de grasvelden links en rechts hoogstamappels. Als het fruit rijp is, mag je het plukken en opeten. Dat geeft de wandeling weer een andere dimensie. Als het fruit aan de bomen hangt zijn de verschillende fruitbomen gemakkelijk uit elkaar te houden. Ook in deze bloesemtijd is dat relatief gemakkelijk. Perenbloesem is helemaal wit en de peer bloeit vaak in begin april. De appel bloeit meestal iets later, eind april. De bloemen van de appelbloesem zijn aan de buitenzijde roze en aan de binnenzijde meestal wit, maar soms roze. Kersen bloeien ook vroeg en de bloemen zijn wit of roze, maar de meeldraden zijn langer dan bij de appel en de peer. De rest

Een perenboom heeft een ovaal en glimmend blad met een vrijwel gave rand. Het blad is niet behaard en de nerven zijn minder goed zichtbaar. De kers herken je aan de schors. Die is bruin/grijs met horizontale banden.

25

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine December 2020, jaargang 40 - nr 126

Daken gezocht voor zoveel mogelijk zon op dak Het Zonnecollectief Lopikerwaard is binnen de gemeenten IJsselstein, Montfoort, Lopik en Oudewater op zoek naar geschikte daken voor “Zon op dak” projecten. Als we een dak beschikbaar krijgen, gaan we na of we er een energieproject op kunnen realiseren. Tenzij een dak niet geschikt blijkt, of te afgelegen ligt. Dat kan op vele manieren. Het dak kan in eigen beheer gehouden worden en wij kunnen u daarbij ontzorgen met alles wat er voor komt kijken. Wij huren het dak van u als Energie Coöperatie Lek en IJssel Stroom bij grootschalig zon-projecten, of we richten een Coöperatie op die kleinschalige zon-projecten opzet in het kader van de Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE), waarbij we vooral inwoners met een kleine beurs willen helpen. Wat voor daken komen voor ons allemaal in aanmerking? • Gemeentelijke daken: overheidsgebouwen, brandweer, sporthallen • Scholen: basisscholen, middelbare scholen, gymzalen • Instellingen: zorginstellingen met grote daken en hoog energieverbruik • Bedrijven op bv.

industrieterreinen met grote daken en hoog energieverbruik • Winkels: supermarkten, bouwmarkten, winkelcentra met grote daken en hoog energieverbruik • Agrariërs: boeren en tuinders met grote stallen en meer dakoppervlak dan zij zelf nodig hebben • Vastgoedeigenaren: met grote gebouwen, een huurder met hoog energieverbruik en meer dakoppervlak dan zij zelf nodig hebben voor energieopwekking Heb je een mooi dak voor zonneenergie? Wil je daar voor jezelf iets mee doen? Wil je dat dak misschien beschikbaar stellen voor energieopwekking? Wij nemen dan contact op om te

zien of het dak geschikt is en te bespreken hoe je het zelf kunt gebruiken of onder welke voorwaarden wij er gebruik van kunnen maken. Gemeenten De vier gemeenten horen in onze ogen het goede voorbeeld te geven en hun daken geschikt te maken voor zonnepanelen voor zichzelf of deze beschikbaar te stellen aan hun inwoners. In alle Raadsvergaderingen over de energietransitie is aangegeven dat eerst alle daken vol moeten om te kunnen voldoen aan het Klimaatakkoord. De gemeenten beschikken over een groot aantal daken: gemeentehuis, gemeentewerf, kantoren, sporthallen, bibliotheken, brandweerkazernes, politiebureaus, schoolgebouwen. Vrijwel allemaal geschikt voor zonnepanelen. Een aantal gemeenten heeft inmiddels het goede voorbeeld gegeven en hun daken voor eigen gebruik vol gelegd met zonnepanelen. Het is voor gemeenten wel goedkoper om hun burgers te laten investeren in plaats van dit zelf te doen. Daarnaast gaat hier een grote stimulerende werking van uit.

Werk je bij de gemeente of ben je bestuurder? Willen jullie de daken eventueel beschikbaar stellen aan de inwoners? Scholen Zowel basisscholen als voortgezet onderwijs komen in aanmerking voor zon op dak projecten: veel grote platte daken, meestal midden in een woonwijk, of aan de rand daarvan. Veel interactie met de omgeving en veel lokale betrokkenheid. Allemaal ingrediënten voor een succesvol zonne-energie project. Soms is het energieverbruik gunstig voor eigen zonnepanelen, vaak ook niet. We onderzoeken samen met de schoolleiding de mogelijkheden en kiezen het meest gunstige scenario. 26

WBL WBL Magazine Magazine, December April 2021, 2020, jaargang 41 40 - nr 127 126

Belangstelling? duurzaamlopikerwaard.nl/ zonne-energie/

foto: de grootste zonnestroominstallatie van Zonnecollectief Lopikerwaard gerealiseerd voor Intratuin IJsselstein

Zit je in de directie van een school? Wil je het dak eventueel beschikbaar stellen aan de buurt? Bedrijven Veel bedrijfsterreinen op de industrieterreinen in Montfoort, Lopik, IJsselstein en Oudewater staan vol prachtige gebouwen met platte daken die prima geschikt zijn voor zonne-energie. Soms hebben bedrijven een te laag energieverbruik om zelf een zinvolle investering te doen. Soms hebben eigenaren helemaal geen zin zelf in zonnepanelen te investeren. Stel dan het dak beschikbaar aan buurtbewoners. Gewoon omdat het kan en omdat het een mooi gebaar is naar de maatschappij die dat enorm zal waarderen. Ben je eigenaar van een bedrijf met een geschikt dak? Wil je weten wat de mogelijkheden voor je eigen bedrijf zijn? Wil je het dak eventueel beschikbaar stellen aan de buurt? Neem contact met ons op. Agrariërs Boerenschuren en stallen zijn vaak de meest geschikte locaties voor opwek van zonne-energie. Veel agrarische ondernemers hebben zelf reeds via het Zonnecollectief Lopikerwaard geïnvesteerd in zonnepanelen, omdat het voor hen rendabel is. Wij hebben ze daarbij volledig ontzorgd met de diensten die we daarvoor hebben. Soms is er nog voldoende dak over voor buurtgenoten.

Soms heeft een agrariër geen zin of mogelijkheid een extra lening te moeten afsluiten. Wij kijken graag met u naar de mogelijkheden die er zijn bij de bank, maar ook bij andere fondsen. Veel daken bij agrariërs om ons heen zijn nog leeg. Kijk eens samen met het zonnecollectief Lopikerwaard naar de mogelijkheden die er zijn. Stel bijvoorbeeld het dak beschikbaar aan buurtbewoners. Gewoon omdat het kan en omdat het een mooi gebaar is dat enorm zal worden gewaardeerd. Ben je eigenaar van een agrarisch bedrijf met een geschikt dak? Wil je dat eventueel beschikbaar stellen aan de buurt? Wil je weten wat de mogelijkheden zijn voor je bedrijf? Instellingen Veel zorginstellingen beschikken over grote gebouwen met grote platte daken. In veel gevallen is het eigen energieverbruik zodanig, dat investeren in zonne-energie niet rendabel is. Dan is het een prachtige kans om deze daken beschikbaar te stellen aan de inwoners van de buurt. Dat is niet alleen de juiste duurzame beslissing, maar levert ook veel goodwill op en draagt bij aan de verduurzaming van het gebouw. Ben je lid van het management of directie van een instelling? Wil je het dak eventueel beschikbaar stellen aan de buurt? 27

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

Herman de Man

Ontdek de polder en beleef de verhalen

Herman de Man (18981946) is vooral bekend door zijn roman Het wassende water, die als televisieserie enkele malen met groot succes is herhaald. In zijn boeken gaf De Man een indringend beeld van de streek rond Oudewater, de polders en hun godsvruchtige boerenbevolking.

Herman de Manmaand

Zijn eigen leven reikte verder dan het polderlandschap. Als zoontje van een armelijke Joodse koopman ontwikkelde hij zich tot een onstuimige jongeman, die rooms-katholiek werd, met zijn joodse vrouw een groot gezin stichtte en een van de bekendste Nederlandse schrijvers van literaire streekromans werd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij voor Radio Oranje in Londen en werd hij omroepleider van de Curaçaose Radioomroep. Na de bevrijding moest hij accepteren dat zijn vrouw en vijf van zijn kinderen in Auschwitz waren vermoord. In 1946 kwam De Man om het leven bij een vliegtuigongeluk op Schiphol. Zijn laatste en twintigste boek was ‘Geiten’, uit 1940.

8 juli - 8 augustus 2021 Voor wie zich wil onderdompelen in het werk, het leven en het landschap van schrijver Herman de Man kan van 8 juli t/m 8 augustus zijn hart ophalen. Er zijn vier fietstochten door de mooie Lopiker- en Krimpenerwaard die langs plekken uit zijn leven en werk voeren. Onderweg kunt u afstappen voor leuke activiteiten, informatie, eten en drinken. Herman de Man Schrijver Herman de Man (1898-1946) is geboren in Woerden, woonde onder meer in Benschop en Oudewater en Gouda. Bijna alle romans spelen zich af in het gebied tussen de rivieren Lek, Hollandsche IJssel en Vlist. In zijn jeugd moest hij met zijn vader mee de boeren langs om spullen te verkopen. Hij smulde van de verhalen van de boeren en de knechten. Later werden zij figuranten in zijn streekromans. De Man wist als geen ander de sfeer, de mentaliteit, de kenmerken van de Lopiker- en Krimpenerwaard van begin 19e eeuw te beschrijven. Hij geeft in zijn romans de boerenbevolking een eigen stem en uit de beschrijvingen blijkt zijn liefde voor het landschap. Delen van het landschap zijn nu nog herkenbaar, ondanks de ruilverkavelingen, de schaalvergrotingen bij de boerenbedrijven, dijkverzwaringen en veranderd wegennet. Fietsroutes Er zijn vier fietsroutes die door het zogenaamde Land van Herman de Man lopen. Van IJsselstein tot Gouda, van Woerden naar Schoonhoven.

Op heel veel plekken in de Lopiker- en Krimpenerwaard is Herman de Man terug te vinden. Omdat hij er gewoond heeft, omdat die plekken een rol hebben gespeeld in één van zijn boeken, omdat daar de opnames voor de televisieserie ‘Het Wassende Water’ hebben plaats 28

gevonden. Onderweg kan men afstappen voor informatie over de ontwikkeling van het prachtige landschap, over de cultuurhistorische achtergrond van de boerderijen, over de toekomstplannen voor het platteland in deze streek. In de periode 8 juli t/m 8 augustus zijn er verschillende activiteiten in de Lopiker- en Krimpenerwaard. Programma 8 juli t/m 8 augustus 2021 Biograaf Gé Vaartjes opent de Herman de Manmaand op donderdag 8 juli met het levensverhaal van Herman de Man. Tenminste, als de Covid-maatregelen dit toestaan. Initiatiefnemers Gerda Hoogendijk en Lyanne de Laat gaan er van uit dat tegen die tijd weer één en ander mogelijk is, maar houden wel een slag om de arm. Ze werken samen met verschillende organisaties en personen die op de een of andere manier ‘iets’ hebben met Herman de Man. Bijvoorbeeld de Historische Kring IJsselstein, die in een korte Herman de Manwandeling met gids o.a. over de beroemde Paardenlaan gaan en het beeldje van Sjef en Jochem passeren. Het Stadsmuseum Woerden stelt de informatiezuil ‘Boeren van Nu’ beschikbaar. In Gouda kan je deelnemen aan een literaire stadswandeling. Onderweg op de fiets word je gepasseerd door paardenkoetsen met authentiek gerij of door oldtimer trekkers.

In Oudewater staat een rondleiding langs Herman de Manlocaties met gids op de agenda, alsmede een tocht met een fluisterboot over de Linschoten met hapjes en drankjes onderweg, de beklimming van de St. Michaelstoren vergezeld door passages uit het boek “Kinderjaren”. Ook komt er een boelhuis (openbare verkoping, waarvan de opbrengst naar De Zonnebloem gaat) op een boerenerf in Haastrecht, een vertelvoorstelling van ‘Het Wassende Water’, een lezing van

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127 architectuurhistoricus Arien Heering die passages uit Het Wassende Water en werken van Haagse Schoolschilders met elkaar verbindt. Men kan enkele locaties uit de televisieserie bezoeken voor een terugblik op de totstandkoming van deze serie: Wapen van Linschoten, boerderij Kromwijk in Cabauw of boerderij Watersnoodt zelf aan de Hoenkoopse Buurtweg die model stond in het boek ‘Het Wassende Water’.

Verhalen schrijven en luisteren Naast het activiteitenprogramma is er ook aandacht voor de literaire kant. Het Wassende Water stond vroeger nog op de literatuurlijst van middelbare scholen. Maar de belangstelling voor streekromans in zijn algemeenheid en de bekendheid van het werk van Herman de Man is al jaren tanende. Het taalgebruik van Herman de Man is bloemrijk en soms in dialect, zijn schrijfstijl beschouwend, en zijn verhalen spelen zich af in lang verleden tijd. Daar moet je even aan wennen. Voor kennismaking met de schoonheid van De Mans’ taalen schrijfstijl zijn de volgende activiteiten in gang gezet: • Een voorleesmarathon met de 10 verhalen uit “De barre winter van 90” door Historisch Ontmoetingspunt Schoonhoven. De afleveringen zijn

terug te zien op YouTube. • Een dictee met zinnen uit het oeuvre

van Herman de Man • Een workshop streekverhalen schrij-

ven • Een verhalenschrijfwedstrijd Hoe het begon Het idee voor de Herman de Manmaand kwam uit de koker van Lyanne de Laat en Gerda Hoogendijk. Lyanne is verbonden aan Stichting Het Platteland. Deze stichting organiseert plattelandsevenementen, zoals de verlichte proeverijenroute Utrechtse Waarden. Gerda is verhalenvertelster en maakte voor haar afstuderen een vertelvoorstelling van de roman ‘Het Wassende Water’. Gaandeweg raakte ze steeds enthousiaster over het werk van Herman de Man. In 2019 bleek dat meerdere culturele instanties zich afzonderlijk bezig hielden met Herman de Man. Een aantal dingen vielen samen, zoals een kleine tentoonstelling in de bibliotheek in Oudewater, de onthulling van het gerestaureerde grafmonument van Herman de Man en het gegeven dat het Stadsmuseum van Woerden voor de tentoonstelling Boeren van Toen het werk van Herman de Man als uitgangspunt had genomen. Met de Herman de Manmaand tracht dit tweetal het verleden en de actuele tijd samen te brengen in recreatieve, culturele, culinaire en andere leuke activiteiten. Sommige hebben een directe link naar zijn werk, andere weer met een knipoog. De maand wordt van 8 juli t/m 8 augustus georganiseerd . Houd de Facebookpagina in de gaten voor de laatste ontwikkelingen. Een website is in aantocht. Daar kan je de fietsroutes en activiteiten terugvinden en reserveringen doen.

Wil je meedoen met een activiteit tijdens de Herman de Manmaand of heb je zelf nog een idee, meld je dan bij Lyanne de Laat van Stichting Het Platteland, tel.: 06-30013037, email: hetplattland@gmail.com 29

Het taalgebruik van Herman de Man is bloemrijk en soms in dialect, zijn schrijfstijl beschouwend, en zijn verhalen spelen zich af in lang verleden tijd. Daar moet je even aan wennen.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine December 2020, jaargang 40 - nr 126

Zaterdag 20 maart jl. tijdens de Landelijke Opschoondag, werd er door 32 vrijwilligers in totaal 195 kilo vuil uit de Lopikse uiterwaarden van de Lek gehaald. Hulde!

30

31