B14. WBL-Magazine mei 2024.pdf

1

WBL Magazine digitaal

IN DEZE UITGAVE o.a.:

Leden/donateurs ontvangen dit WBL Magazine per post in gedrukte vorm. Er bestaat ook een mogelijkheid om het Magazine digitaal per e-mail te ontvangen. Dat bespaart papier en verzendkosten.

Vooraf en Van de voorzitters

Pag. 1

Boek Het ‘hoge land’ te bestellen

Pag. 2

Lopende zaken

Pag. 3

Jaarverslag 2023

Pag. 4

Willeskopper stier

Pag. 8

Achthoven Oost 3 en 13

Pag. 9

Weidevogel wellness

Pag. 10

Fietsen in de Lopikerwaard

Pag. 12

Nieuwe gasleiding

Pag. 13

Natuurspeelplaatsen

Pag. 14

Lopikerwaard als laagvliegterrein

Pag. 15

Opgeknapte eendenkooi

Pag. 16

Bezwaar watervergunning

Pag. 18

Voortgang waterberging Willes-

Pag. 20

Levende tuin

Pag. 23

Zet alvast in uw agenda!

Kruidenrijk grasland

Pag. 24

De jaarlijkse

Nationale bijentelling

Pag. 26

WBL donateursbijeenkomst:

Onderzoek rivierkreeften

Pag. 27

zaterdag 21 september 2024

Lente in de polder

Pag. 28

Wilt u voortaan het WBL Magazine digitaal ontvangen maak dit dan per e-mail kenbaar aan: secretaris@werkgroepbehoudlopikerwaard.nl Dit geldt alleen voor leden/donateurs. Alle andere belangstellenden kunnen het Magazine online lezen op onze website: www.werkgroepbehoudlopikerwaard.nl/magazine/

Nieuwe folder WBL Tijdens de Kennismakingsavond rondom weidevogels van Collectief Lopikerwaard op 20 maart 2024 zijn de nieuwe folders van de Werkgroep Behoud Lopikerwaard uitgedeeld. In de folder staat in het kort uitgelegd waar WBL voor staat. Uiteraard hopen we zo inwoners van de Lopikerwaard te interesseren voor WBL en als donateur te werven. Heeft of weet u gelegenheden waarop u de folder wilt uitdelen of waarop iemand van WBL dat zou kunnen doen? Laat het weten via: lsnoek@werkgroepbehoudlopikerwaard.nl

2

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

COLOFON WBL Magazine is een uitgave van de Stichting Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) Bankrekening: NL39 INGB 0001 0530 29 t.n.v. Penningmeester Stichting WBL

De stichting is ingeschreven in het stichtingenregister K.v.K. onder nr. 41179802 Redactie: Waldien Burger redactie@ werkgroepbehoudlopiker waard.nl Vormgeving & opmaak Jan Kooijman Foto omslag: Waldien Burger

Bestuur WBL Voorzitter(s): Ronald Meijer Henriëtte Keijzer Secretaris: Irene Schuller 06-28407546 Penningmeester en ledenadministratie: Leon Snoek Leden van het bestuur Leo van den Berg Wim Boesten

Een woordje vooraf van de (nieuwe) redactie Voorzitter Ronald Meijer vroeg mij om de redactie van het WBL Magazine op me te nemen. Ik heb ja gezegd. Als neerlandica, tekstschrijver en communicatieadviseur heb ik iets met tekst en de Werkgroep Behoud Lopikerwaard gaat over mijn directe omgeving. Sinds 2006 woon ik met veel plezier in Polsbroek. Ik help ook het Lopikerwaarden Streekfonds met teksten en ben voorzitter van de Tuinclub Lopikerwaard. Dus: alles wat leeft en groeit en steeds weer boeit.. Dat heb ik van mijn vader meegekregen. Die wist alles van planten en vogels en leerde ons om goed te kijken in de Achterhoek, waar ik opgroeide. Zien is kennen, zo heette ons oude vogelboekje. Ooit wist ik het verschil tussen de fitis en de tjiftjaf, iets met de kleur pootjes. Omgekeerd geldt dat als je planten en vogels kent, je ze ook meer gaat zien. En dan valt er in de Lopikerwaard gelukkig nog veel te genieten en dus te behouden.

Daar werken veel mensen in de WBL hard aan; ik doe graag mee. Veel dank aan Leon Snoek die het afgelopen jaar het WBL Magazine op zich nam en ook nu nog veel bijdraagt en mij wegwijs maakt. En uiteraard aan Jan Kooijman die de opmaak verzorgt.

Van de voorzitters We zijn alweer bijna op de helft van dit jaar, daarom tijd voor een nieuw magazine. Naast wat eventuele bedreigingen toch hoofdzakelijk veel goed nieuws uit onze regio. Wij voeren nu o.a. gesprekken met de Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden met betrekking tot onze zorgen over het legaliseren van slootdempingen in het copenlandschap. Met gemeentes zijn we in gesprek over bouwen in het buitengebied zonder dat hier een gedegen visie om de ruimtelijke kwaliteit te borgen aan ten grondslag ligt (zie VAB beleid en kernrandzones). En we werken samen om meer bestaansrecht te creëren voor boeren die willen extensiveren en het land kruidenrijker en weidevogelvriendelijker willen maken in plaats van alleen aan te sturen op bedrijfsbeëindiging. 3

Verder leuke informatie over weidevogels en een mooi informatiepaneel bij Het Beloken Land in Montfoort, over de Willeskoppige stier in Montfoort en een bijdrage van Jake, een nieuwe jonge donateur. De kinderen in Linschoten en Montfoort kunnen binnenkort natuurlijk spelen en wij nodigen u uit een eindje te gaan fietsen. Het kan allemaal in de Lopikerwaard die in dit seizoen op z’n mooist is. Onze dank gaat deze keer ook uit naar Waldien Burger, die de WBL ondersteunt als redacteur voor het magazine en de nieuwe WBL folder. En naar de sponsoren van dit magazine. Wij wensen u veel leesplezier! Henriëtte Keijzer

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Vrijko Het ‘hoge land’ van IJsselstein, Lopikerkapel en Uitweg’ is de titel van het boek dat de Werkgroep Behoud Lopikerwaard en de Historische Kring IJsselstein samen uitgeven. Naar verwachting verschijnt het in juni 2024 en kost het € 24,95. U kunt zich alvast verzekeren van een exemplaar door het te bestellen via de mail. Dan heeft u het als eerste in huis. Stuur een mail naar: penningmeester @werkgroepbehoudlopikerw aard.nl.

Boek over uniek gebied in de Lopikerwaard De vier auteurs, Wim Scholten, Hans Ellenbroek, Cobie van Lent-Schwarze en Bart Rietveld hebben zoveel mogelijk informatie over het gebied verzameld, zijn de archieven in gedoken en met de camera op pad gegaan. Het boek beschrijft de geschiedenis van dit zuidoostelijke stukje Lopikerwaard vanaf de laatste ijstijd, 11.000 jaar geleden, tot nu. Het gebied ten zuiden van IJsselstein is gevormd door de rivieren de Lek, Kromme IJssel en Hollandsche IJssel. De oudste wegen, dorpen, boomgaarden en akkers liggen op hogere en dus drogere stroomruggen met daartussen de weilanden in kommen. Hier geen langgerekte copenverkaveling zoals in de rest van de Lopikerwaard. Doordat het relatief hoog ligt, is ook de vegetatie anders, vooral boomgaarden doen het hier goed. 4

Het boek behandelt veel aspecten van de geschiedenis van de polders OverOudland, de Batuwe en de Hoogten. Over bebouwing met kastelen, landhuizen, herbergen, een klooster, maar ook over het bestuur door de eeuwen heen. Van de laatste eeuw krijgt de Tweede Wereldoorlog aandacht, maar ook de ontwikkeling sindsdien. Het ‘hoge land’ heeft een rijke cultuurhistorie en is van groot belang als natuur- en recreatiegebied. Stedelijke ontwikkelingen maken dat deze waarden momenteel onder druk staan. De Werkgroep Behoud Lopikerwaard en Stichting Historische Kring IJsselstein maken zich sterk voor behoud van dit unieke gebied en zijn ervan overtuigd dat dit boek door de enorme hoeveelheid kennis en de mooie beelden daaraan bijdraagt.

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Lopende zaken in de Lopikerwaard Ruimtevaartbaan IJsselstein De start van de bouw van 81 woningen is voorzien voor 2026. De WBL heeft zienswijzes hierover ingediend en overweegt een verdere gerechtelijke procedure in deze vanwege het met onjuiste argumentatie niet volgen van de ladder van duurzame verstedelijking. door Henriëtte Keijzer

VAB beleid gemeente Montfoort Zoals in het Jaarverslag 2023 beschreven hebben Stichting Hugo Kotestein (SHK) en de WBL actief deelgenomen aan het participatieproces en zijn er veel punten van ons in de uiteindelijke visie op Vrijgekomen Agrarische Bebouwing (VAB) verwerkt. De gemeenteraad van Montfoort heeft de VAB-visie op 23 april jl. vastgesteld. Dat beleid moet nog worden verwerkt in regels (Omgevingsplan) om bruikbaar te zijn voor het behandelen van initiatieven volgens de nieuwe visie. Vervolgens heeft de WBL een brief naar de raadsleden gestuurd omdat wij de ruimte voor ruimte regeling in het beleid met betrekking tot VAB te breed vinden. De gemeente Montfoort heeft aangegeven met de WBL in gesprek te gaan over deze ingediende brief. Wij willen voorkomen dat met deze regeling elders, met name in kernrandzones, op onbebouwde grond gebouwd gaat worden zonder dat de ruimtelijke kwaliteit vooraf is vastgelegd in een integrale visie. ROBA Metals De WBL is in goed gesprek met Roba Metals over de ruimtelijke inpassing van zowel de bouw van het bedrijf bij de Copen in Lopik alsook de nieuwbouw van woningen op het huidige ter-

rein in IJsselstein. Ook wordt er gepraat over deelname van Roba Metals aan de energiehub in combinatie met de windturbines in Lopik. Energieopwek Lopikerwaard De WBL ondersteunt de Stichting Inwonersvertegenwoordiging Energietransitie Lopik (SIEL) in hun gesprekken met de gemeente Lopik over de energietransitie rond de Copen. Ook wij willen voorkomen dat de provincie over gaat tot het aanwijzen van overige zoekgebieden die desastreus zijn voor het behoud van het karakter van de Lopikerwaard. Verder heeft de WBL zitting in een adviesgroep in IJsselstein om zo mee te kunnen praten over een eventuele windturbine en zonnevelden.

UPLG De WBL neemt deel in het UPLG (Utrechts Programma Landelijk Gebied) en vindt daarbij ook aansluiting bij de bestuurlijke begeleidingsgroep Utrechtse Waarden (BGG UW). De provincie heeft maatregelpakketten voor onder andere veenweide, groenblauwe linten, heggen en boerensloten en landbouw ingediend bij het Rijk voor financiering. Het gaat om maatregelen voor de natuur, water, klimaat en landbouw die voldoende kansrijk zijn om op korte termijn (2024-2027) uit te voeren en die bijdragen aan de UPLG-opgaven. Naar verwachting neemt het ministerie in juli een definitief besluit over deze financiering. De komende tijd wordt gewerkt aan de vertaling van de maatregelenpakketten naar de deelgebieden.

ADVERTEREN IN HET WBL MAGAZINE? Voor een gering bedrag kunt u uw bedrijf of organisatie onder de aandacht brengen bij onze lezers. U ondersteunt daarmee ook de Werkgroep Behoud Lopikerwaard en maakt mede deze uitgave mogelijk. Belangstelling? Stuur dan een mailtje naar penningmeester@werkgroepbehoudlopikerwaard.nl 5

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 Het nieuwe bestuur dat in juli 2022 aan de slag ging, heeft een druk 2023 achter de rug en het ziet er niet naar uit dat het in 2024 rustiger wordt. De behoefte aan ruimte is groot, voor woningen, bedrijven, windturbines, zonnevelden, natuur en last but not least weidevogels. Voor ons als bestuur is het niet altijd gemakkelijk om een afgewogen besluit te nemen over wat wél en wat niet kan of wat de beste keuze is. De goede contacten met de bestuurders van de Lopikerwaardgemeenten die we inmiddels hebben opgebouwd zijn daarbij van grote waarde. Door middel van het gesprek in een vroeg stadium zijn wij bij veel ontwikkelingen betrokken en krijgen wij de kans om invloed uit te oefenen. En waar aanvragen van een bestemmingswijziging of omgevingsvergunning knellen met de cultuurhistorische en/of natuurwaarden in het buitengebied, willen wij graag mogelijkheden inbrengen ter verbetering van de plannen. Een voorbeeld hiervan is het opstellen van een gemeenschappelijke visie en een eenduidig beleid op het Groene Hart en specifiek de Lopikerwaard. De WBL is betrokken bij het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG), een visie voor de Utrechtse Waarden (het Utrechtse deel van het Groene Hart) waaraan iedereen, dus landelijke overheid, provincie, gemeenten en waterschap, zich dient te houden bij besluitvorming.

Algemene ledenvergadering Op 5 april 2023 kon er weer een algemene ledenvergadering worden gehouden. In 2022 kon deze bijeenkomst niet doorgaan vanwege corona. De vergadering vond plaats op Het Beloken Land, het succesvolle weidevogelgebied nabij Montfoort. We startten met een wandeling (of rondrit) om het weidevogelgebied heen met alle nodige informatie van de vogelkenners. Alle deelnemers hebben genoten van de aanwezige weidevogels. Daarna volgde de vergadering, die werd bijgewoond door ongeveer 25 betrokken donateurs. 6

Met een dankwoord en een cadeautje werd afscheid genomen van Theo Hattink (penningmeester), Marco Buitelaar (bestuurslid) en Tineke Honkoop (redacteur van het WBL Magazine). Donateursdag De jaarlijkse donateursdag vond plaats op 7 oktober 2023. Deze dag is bedoeld als een gezellige en interessante bijeenkomst voor de donateurs, waarbij zij de kans krijgen met elkaar kennis te maken en van gedachten te wisselen. De bestemming was de Proeftuin van Linschoten. Dat is een biologische tuinderij op een plek waar voorheen een perenboomgaard was. Eigenaresse Natascha Boel is in 2022 begonnen met de opzet van deze moestuin en de donateurs vonden het fantastisch om te zien wat er allemaal groeit en bloeit, een lust voor het oog en de maag! Daarna volgde een rondleiding met een gids door het dorp Linschoten en de middag werd afgesloten met een drankje en een hapje in Dorpshuis De Vaart. Een verslag met foto’s vindt u op de website: werkgroepbehoudlopikerwaard.nl/donateursdag-2023/ Weidevogels Dat het niet goed gaat met weidevogels is algemeen bekend, terwijl er in de Lopikerwaard toch veel organisaties betrokken zijn bij het beheer en de bescherming. Om die organisaties kennis te laten maken met elkaars ervaringen, inzet en doel, hebben wij op 18 januari 2023 op Het Beloken Land in Montfoort een bijeenkomst georganiseerd voor alle betrokkenen.

Na een ronde waarin elke organisatie zich kort voorstelde was er ruimte voor gesprek en discussie. Het werd een waardevolle avond waarbij ook vervolggesprekken tot stand zijn gekomen. De weidevogelbijeenkomst was ook het Algemeen Dagblad opgevallen. In maart hadden Leen Verkaik, Gijs van Kempen, Leon Snoek en ondergetekende een interview met een correspondent van het Algemeen Dagblad.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

Op 1 april 2023 verscheen in het Algemeen Dagblad editie Utrecht Zuid een paginagroot artikel met de kop: De kat en de ooievaar, of toch de weidevogel? Na de bijeenkomst op 18 januari kwam natuurlijk de vraag hoe je het beheer in de Lopikerwaard succesvoller kan maken. Het ligt voor de hand dat in andere weidevogelgebieden dezelfde problemen spelen en de vraag is hoe ze er daar mee omgaan. We kunnen ongetwijfeld het nodige van elkaar leren. Daarom zijn een aantal bestuursleden en enkele leden van weidevogelorganisaties op bezoek gegaan bij het Collectief Eemland. Een inspirerende dag waarop we veel leerden en ideeën opdeden. We blijven ons inzetten voor beter weidevogelbeheer en bij het Collectief Lopikerwaard melden zich steeds meer agrariërs voor maatregelen die de weidevogels helpen. Bij de provincie Utrecht is inmiddels extra geld beschikbaar. Een verslag van deze bijeenkomst is op de website te vinden: werkgroepbehoudlopikerwaard.nl/ weidevogelbijeenkomst-op-hetbeloken-land-succesvol/ Vrijkomende agrarische bebouwing Bij vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) zien we soms bedrijven die naar de mening van de WBL op een bedrijventerrein thuishoren.

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Vaak begint het klein maar een bedrijf dat succesvol is heeft snel meer ruimte nodig. Het zou goed zijn om daar paal en perk aan te stellen en te zorgen dat bedrijven van het begin af aan weten wat mag en wat kan. Tot nu toe is er geen éénduidig beleid en bekijken de verschillende gemeenten in de Lopikerwaard het per geval. Dat maakt het voor inwoners en bedrijven niet duidelijk welke keuze zij kunnen of moeten maken. De provincie Utrecht wil nu voor de gehele Lopikerwaard duidelijke regels over mogelijke bestemmingen van VAB, iets wat de WBL toejuicht. Gemeente Montfoort is hierbij pilotgemeente. Stichting Hugo Kotestein (SHK) en de WBL nemen inmiddels actief deel aan het participatieproces. Zo is het splitsen van een voormalige boerderij in twee of meer woningen bij sommige gemeenten een moeizaam proces terwijl het op een eenvoudige manier nieuwe woningen toevoegt zonder dat er (bij) gebouwd hoeft te worden. Voor het verbouwen van een stal of schuur naar een woning geldt hetzelfde. Ook kun je denken aan andere woonvormen zoals een Knarrenhof waarbij een groep senioren met elkaar op een voormalige boerderij woont en elkaar zo nodig tot steun is. De WBL is sterk voorstander van dit soort ontwikkelingen en bepleit het vereenvoudigen van de procedures om dit mogelijk te maken.

Gemeente Montfoort De gemeente Montfoort heeft de WBL gevraagd om mee te denken over de uitbreiding van weidevogelkerngebieden en nieuwe regels voor de paardenhouderij. U hebt dit uitgebreid kunnen lezen in het WBL Magazine december 2023 (terug te vinden op de website). Duurzaamheidsprijs Montfoort Sinds 2017 reikt Platform Duurzaam Montfoort jaarlijks de Duurzaamheidsprijs uit. 7

Dit jaar was het thema biodiversiteit en er waren maar liefst acht genomineerden waarvan de WBL er één was, iets waar we best trots op mogen zijn. De gedeelde 1e prijs ging naar Ramona Schalkwijk (boerderij Bloemenweidemelk) en Koos en Marina van der Wind (bewuste melkveehouderij), twee boerenbedrijven die laten zien dat boeren en natuur goed samen kunnen gaan. Terechte winnaars! Zie onze website: werkgroepbehoudlopikerwaard.nl/ duurzaamheidsprijs-van-duurzaammontfoort-2023-uitgereikt/ Zienswijzen In 2023 heeft de WBL een recordaantal zienswijzen ingediend. Soms om een plan beter te maken maar vaker ook omdat we het ergens echt niet mee eens kunnen zijn. Zienswijze Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) plan MER windenergie Provincie Utrecht 2023 onderdeel Lopikerwaard en Groene Hart In maart 2023 heeft de WBL een zienswijze ingediend naar aanleiding van dit plan waarbij veel zoekgebieden voor windturbines in de Lopikerwaard en het Groene Hart zijn gesitueerd. Een groot deel van het open landschap is de laatste decennia al verloren gegaan door verstedelijking en de komst van windturbines betekent een verdere aantasting. Voorts maken wij ons grote zorgen over de weidevogels. Weidevogels en windturbines gaan nu eenmaal niet samen want weidevogels blijven erbij uit de buurt.

De WBL streeft juist naar uitbreiding van weidevogelkerngebieden en verbetering van het broedsucces en het plaatsen van windturbines zou hierbij funest zijn. Ook de overlast voor inwoners is een punt, want de zoekgebieden zijn te dicht bij bebouwing gekozen. Het standpunt van de WBL is dat er beter gekeken kan worden langs snelwegen waar toch al veel beroering en geluidshinder is.

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 De plannen voor windturbines naast bedrijventerrein De Copen in Lopik en in de polder Rijnenburg nabij Utrecht leveren naar verwachting voldoende energie op voor de regio. Voor zonne-energie zijn er nog voldoende daken beschikbaar, daar moeten we onze kostbare (landbouw) grond niet aan verspillen. De WBL heeft aangegeven altijd de voorkeur te geven aan goed overleg. De discussie rond de locatie van windturbines en zonnevelden is nog niet ten einde. Wij blijven een vinger aan de pols houden. Zienswijze Ontwerp Provinciaal Programma Wonen en Werken 2023 Dit programma omvat uitbreidingslocaties voor woningbouw en bedrijventerreinen per gemeente in de Lopikerwaard. Het betreft de volgende vier locaties: Verplaatsing Roba Metals B.V. van IJsselstein naar bedrijventerrein De Copen in Lopik De WBL is - onder voorbehoud voorstander van verplaatsing van het bedrijf Roba Metals B.V. naar Lopik. In IJsselstein komt er dan een flink stuk grond vrij voor woningbouw. Vereiste is wel dat daar gebouwd gaat worden voor starters, senioren en statushouders. Echter, er gaat wél buiten de rode contouren gebouwd worden bij De Copen, in cultuurhistorisch waardevol agrarisch landschap, grenzend aan Natuurnetwerk Nederland (NNN)gebied. Wij missen in de plannen de compensatie hiervoor en voldoende landschappelijke inpassing is een vereiste.

De laatste 40 jaar is al ongeveer 40% van het open, eeuwenoude cultuurhistorische landschap in het Groene Hart verdwenen, mede doordat er bij alle woonkernen steeds maar weer een ‘straatje bij’ komt. De WBL wil er in het geval van Roba Metals B.V. dan ook alleen in meegaan als er een convenant met de gemeente IJsselstein wordt opgesteld waarin wordt gegarandeerd dat de vrijko-

mende ruimte benut wordt voor woningbouw voor starters, senioren en statushouders. En dat dan door de ladder van duurzame verstedelijking afgezien wordt van buiten stedelijk bouwen zoals in het Kromme IJsselgebied of weer een ‘straatje erbij’.

ding voor thuiswonende ouderen en een dergelijk plan past in onze visie bij de economische activiteiten die boeren kunnen ontwikkelen naast een agrarisch bedrijf. In onze zienswijze geven we dat dan ook aan, met als toevoeging een flinke vergroening van het erf.

De Bleek, Montfoort De Bleek is een uitbreidingslocatie aan de westkant van Montfoort. Het gehele plan behelst circa 500 woningen, in de eerste fase ruim 200 woningen. De rode contouren worden fors overschreden en het plan ligt nabij een weidevogelgebied. We begrijpen dat er een dringende behoefte is aan nieuwe woningen en deze locatie is tot stand gekomen na een lang participatieproces. Daarom stemt de WBL, ondanks genoemde bezwaren, in met deze locatie onder voorwaarde dat de ontginningsstructuur met stroomruggen behouden blijft. Het verlies aan weidevogelgebied zou elders in de Lopikerwaard gecompenseerd moeten worden. De WBL wil graag in gesprek blijven met de gemeente Montfoort over de verdere invulling van het plan en de volgende fasen.

Zienswijze Achthoven Oost 13 Montfoort De WBL en SHK staan voor het voldongen feit dat de gemeente Montfoort het bedrijf RvR Betonpomp Verhuur B.V. in het landelijk gebied heeft ondergebracht en niet op een bedrijventerrein. Wij begrijpen de afweging die de gemeente heeft gemaakt wat betreft de sanering van het terrein. Volgens WBL en SHK zou hier wel een ruime compensatie in uitstraling en natuur tegenover moeten staan. Hiertoe hebben de WBL en SHK een aantal aanbevelingen gedaan met betrekking tot een beeldkwaliteitsplan, kleurstelling van de gevel, dak overstek, aanplant van groen en de verharding. WBL en SHK denken dat deze aanbevelingen kwaliteit verhogend en niet zeer ingrijpend of kostbaar zijn en dat de aanvrager zich hierin zou moeten kunnen vinden. In februari 2024 is de definitieve aanvraag voor de omgevingsvergunning gepubliceerd.

Lopik Het gaat om kleine locaties van 50 woningen in Lopikerkapel en Cabauw. Aandacht voor behoud van doorzichten is van belang. IJsselstein, Ruimtevaartbaan Hier liggen totaal 81 woningen buiten stedelijk in een laatste stukje groen aan de rand van IJsselstein terwijl er met de verplaatsing van Roba Metals B.V. naar bedrijventerrein De Copen in Lopik binnen IJsselstein heel veel ruimte vrij komt. Daarom is de WBL tegen dit plan. Zienswijze Achthoven Oost 3 Montfoort Betreft een aanvraag voor uitbreiding van een dagbesteding voor senioren. De WBL vindt dat een mooi plan. Er is veel vraag naar dagbeste8

Zienswijze Cattenbroekerdijk 34 Linschoten Dit gaat over een bestaande varkensflat waar de eigenaar wil uitbreiden van 13.000 naar 18.000 dieren. De WBL vindt uitbreiding van intensieve veehouderij in de Lopikerwaard onwenselijk in verband met het milieu, stikstof, stank en dierenwelzijn. Het is een lastig dossier waarbij het erop lijkt dat de eigenaar op een creatieve manier met het bouwvlak en de regels omgaat. Medio februari 2024 lijkt het erop dat de provincie Utrecht de plannen een halt toeroept, een positieve ontwikkeling naar de mening van de WBL.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 het een waardevol natuurgebied, helaas zonder enige status. De WBL is van mening dat zonnepanelen op daken horen, daar is voorlopig nog ruimte genoeg. Samen met vertegenwoordigers van IVN, Vogelwacht Utrecht en GPIJ (Groenplatform IJsselstein) zijn we hierover in gesprek met de gemeente Utrecht en hopen we het tij te kunnen keren.

Zienswijze Waterberging natuurgebied Willeskop In maart 2023 heeft de WBL een zienswijze ingediend naar aanleiding van de plannen van het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden (HDSR) om in natuurgebied Willeskop waterberging mogelijk te maken. Natuurgebied Willeskop is een gebied met hoge natuurwaarde met de Natuurnetwerk Nederland (NNN) -status. Een forse ingreep zoals dit kan alleen als er aantoonbare winst is voor de natuur en als risico’s zoveel mogelijk worden vermeden. Risico’s zien wij vooral in de waterkwaliteit wanneer waterberging nodig blijkt: is die dan gegarandeerd of is er het risico dat er vervuild water binnenkomt? De mogelijke schade is nog groter wanneer vervuild water het reservaat Benschop binnenstroomt. De daar aanwezige schraalgraslanden zijn zeer gevoelig voor vervuiling en/of bemesting. Natuurverbetering zien wij vooral in verbetering van de rietkragen langs de plas en het helofytenfilter dat nu niet functioneert. Ook hebben wij aangegeven dat het behoud van de oude hakhoutstoven langs de Noordzijdse kade belangrijk is. Verder vinden wij dat de beoogde waterspeelplaats geen goed idee is in een natuurgebied. Wij zijn blij met de reactie van het waterschap. Er is aandacht voor riet en het helofyten-

filter en de hakhoutstoven blijven bewaard. De waterkwaliteit zou geborgd moeten zijn en er komt geen waterspeelplaats, maar een educatieve plek.

Nedereindse Plas De Nedereindse plas ligt weliswaar buiten de Lopikerwaard maar voor de WBL is het een te belangrijk gebied om niets te doen tegen de plannen van de gemeente Utrecht. Het dossier van de voormalige ‘Put van Weber’ is eindeloos en het is heel spijtig dat sanering van de plas op niets is uitgelopen. Gemeente Utrecht wil nu de recreatiewaarde verhogen, iets wat onder voorwaarde van natuurbehoud alleen maar is toe te juichen. Gemeente Utrecht wil ook zonnepanelen op de oostelijke plas leggen. Het is echter niet bekend is wat er met de waterkwaliteit gebeurt als er zonnepanelen op zo’n diepe plas komen te liggen. Wat we wél weten is dat er in de winter veel watervogels op de plas liggen die er ook hun voedsel vinden. In de zomer is het een foerageergebied voor verschillende soorten vleermuizen. In de huidige staat is 9

WBL Magazine en digitale nieuwsbrief Het aantal edities van het WBL Magazine is teruggebracht van drie naar twee per jaar. Hierdoor is kostenbesparing mogelijk, want het drukken en verspreiden kost veel geld en is door het papiergebruik minder duurzaam. In het magazine plaatsen we de beschouwende artikelen waar we wat dieper op de materie ingaan en in de digitale nieuwsbrief korte artikelen en nieuwsfeiten van allerlei aanverwante onderwerpen en organisaties. In 2023 zijn er zes digitale nieuwsbrieven verstuurd naar ruim 300 adressen. Het streven is om het bereik te vergroten, dus stuur de nieuwsbrief door naar andere geïnteresseerden. Wij hopen dat onze donateurs en relaties met veel plezier deze uitgaven lezen en zo op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen in onze mooie Lopikerwaard. februari 2024, Irene Schuller, secretaris Alle foto’s bij dit jaarverslag zijn van Gijs van Kempen: grutto, hazen bij waterberging Willeskop en windstilte (hieronder).

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 door Waldien Burger Foto: Gijs van Kempen

Meer over de actiegroep Willeskop-pig is ook te lezen in het artikel van Edith Donk, dat in het WBL Magazine van december 2018 verscheen (in het digitaal archief op werkgroepbehoudlopikerwaard.nl).

De Willeskopper stier in Montfoort Montfoort heeft een stier, Oudewater een kip. Beide standbeelden staan langs de Provinciale weg Utrecht – Gouda, de N228. De heer T.W.M. van Berkel, auteur en fotograaf uit De Meern beheert op de website Vanberkelbeelden.nl KIJKEN NAAR BEELDEN. Hij gaat daarin op zoek naar informatie, achtergronden, kunstenaars van beelden die hem aanspreken. Puur uit interesse. Dat levert leuke inkijkjes in het verleden op. De Willeskopper stier in Montfoort Waarom staat er in Montfoort al bijna 35 jaar een stier in de aanvalshouding? Waarom zijn de kop en horens van de stier gericht op Montfoort en het achterste op Oudewater? Wij duiken met Van Berkel in de nabije geschiedenis. Het bronzen beeld ‘De Willeskoppige stier’ is gemaakt door Toon Grassens en is op 4 november 1989 onthuld. Op 1 januari 1989 werd Willeskop als gemeente opgeheven, ondanks een groep Willeskoppers die zich als de actiegroep Willeskop-pig sinds 1982 tegen de gemeentelijke herindeling keerde. De stier is al sinds de 11e eeuw het symbool van Willeskopse daadkracht: ‘Hij komt traag in beweging, maar als hij eenmaal op gang is, houdt niemand hem tegen’. Veel inwoners namen het beeld van de stier over en hingen borden op, allemaal met de horens richting Montfoort. Alle, vaak ludieke, acties en interviews bij takshows op TV konden de herindeling uiteindelijk niet tegenhouden.

In 1988 werd de gemeentelijke herindeling in de Eerste Kamer aangenomen en hief de werkgroep Willeskop -pig zichzelf op. Het grootste deel van Willeskop kwam bij Montfoort, het andere deel bij Oudewater. In de loop van de 1980-er jaren was er al sprake van een aandenken in de vorm van een stier. Die werd gevonden in de ‘Taurus’ van Toon Grassens, die hij maakte voor een andere gelegenheid. 10

De stier moest geplaatst worden op de kaart van Willeskop. Eerst zou de stier een plaats krijgen bij café De Schans, op de grens tussen Oudewater en Montfoort, waar Willeskop toen tussen werd opgedeeld. Daar maakte Provinciale Waterstaat Utrecht bezwaar tegen, vanwege de verkeersveiligheid. Het beeld werd toen geplaatst op de voormalige grens tussen Montfoort en Willeskop. Hij staat met zijn achterste richting Oudewater, volgens zeggen omdat de Willeskoppers schijt aan Oudewater hadden. De officiële naam is ‘De Willeskoppige stier’, maar in de volksmond is dat ‘De Willeskopper stier’ geworden. De gemeenteraadsleden van de opgeheven gemeente Willeskop kregen een miniatuur-stier als aandenken. Het uitgebreide verhaal over de historie met achtergronden over de actiegroep en wie erbij betrokken waren, leest u op: vanberkelbeelden.pictures/ beeldhouwers/a-i/toon-grassens/dewilleskopper-stier-willeskop/ In het volgende nummer van het WBL magazine nemen we de kip van Oudewater ofwel het Hoen van Hoenkoop onder de loep.

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 tekst: Leon Snoek foto’s: Peter Versloot

Ontwikkelingen Achthoven Oost 3 en 13, Montfoort

Zoals in het jaarverslag 2023 al beschreven heeft het bestuur zich het afgelopen jaar gebogen over twee aanvragen uit het buitengebied van Montfoort, aan Achthoven Oost.

Bij Achthoven Oost 3 ging het om een verzoek om achter deze monumentale boerderij een nieuwe hooiberg te bouwen voor dagbesteding voor senioren. In het voorstel lag deze nogal excentrisch achter de boerderij. De Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) en Stichting Hugo Kotestein (SHK) hebben ervoor gepleit om de hooiberg op de historische plek neer te zetten, recht achter de boerderij. Na overleg met MooiSticht en de gemeente Montfoort bleek het mogelijk om de

foto rechts: Achthoven Oost 13: wordt dit een mini-industrieterrein?

foto hier onder: Achthoven Oost 3 krijgt een nieuwe hooiberg

hooiberg een stuk dichter bij de centrale as te plaatsen. De WBL heeft ook aandacht gevraagd voor passende beplanting bij de boerderij, zoals extra fruitbomen, wilgenbomen, kleine bomen in het landschap, om de biodiversiteit en de cultuurhistorische waarde van de gebouwen te versterken. 11

Met de aanpassingen vinden de WBL en SHK dit een heel mooi plan en hebben ze de eigenaren succes gewenst met hun onderneming. De ontwikkeling past bij de wens van de WBL en SHK voor versterking van het buitengebied.

Op Achthoven Oost 13 is RvR Betonpomp Verhuur B.V. gevestigd op het terrein van een voormalig agrarisch loonbedrijf. Er werd een aanvraag gedaan voor de plaatsing van een tijdelijk tent van 60 meter lang en 15 meter breed. De WBL en SHK vonden dit niet passend in het landschap en hadden bovendien de angst dat het de voorbode was van een klein industrieterrein. De activiteiten van deze succesvolle ondernemer passen volgens de werkgroepen meer op een bedrijventerrein en niet in het buitengebied. De WBL en SHK hebben na rijp beraad het bezwaarschrift ingetrokken en spraken rechtstreeks met de ondernemer over de aanvraag omgevingsvergunning en de wijziging van het bestemmingsplan. Er zijn voorstellen gedaan om van de nieuw te bouwen bedrijfshal de goothoogte te verlagen, meer natuurlijke materialen en kleuren te gebruiken en meer groen aan te planten. Naar aanleiding hiervan zijn op deze punten aanpassingen gedaan, maar beide werkgroepen blijven zeer bezorgd of dit bedrijf hier wel op de juiste plek zit.

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 tekst en foto’s: Carola Ruijsch van Dugteren

Het informatiepaneel is mogelijk gemaakt door subsidie van Kiem, het loket voor natuurinitiatieven van het Elise Mathilde Fonds, K.F. Heinfonds en het Prins Bernhard Natuurfonds Utrecht. Eén van de voorwaarden om subsidie te kunnen krijgen is dat alleen stichtingen en verenigingen deze aanvragen mogen doen. Verder moeten bij het project vrijwilligers zijn betrokken en moeten projecten openbaar toegankelijk zijn. De familie Verkaik maakte samen met Leon Snoek een schets van de informatie en daarna ontstond een levendige uitwisseling met Carola Ruijsch van Dugteren, de PR -medewerkster van Duurzaam Montfoort, die de grafische vormgeving verzorgde.

Informatiepaneel bij weidevogel wellness Boer Leen Verkaik (87) van boerderij Het Beloken Land in Montfoort heeft met zijn familie een prachtige plek voor weidevogels aangelegd. Daar kunnen allerlei soorten vogels en andere dieren (zoals hazen) verblijven en hun jongen grootbrengen. Er is een kijkhut van waaruit je de dieren kunt bestuderen. De familie Verkaik noemt het gebied liefdevol hun ‘weidevogel wellness’. Veel wandelaars komen op weg naar natuurgebied Willeskop langs deze mooie plek. Boer Leen vond het jammer, dat die zijn creatie vaak ongemerkt voorbij liepen. Gijs van Kempen, IVN-gids en faunacoördinator van Duurzaam Montfoort was het met hem eens. Ze bedachten samen dat er een informatiepaneel zou kunnen komen, om aan passanten en bezoekers van de kijkhut uit te leggen waaruit het weidevogelgebied bestaat en welke dieren er zoal te zien zijn.

Voor Leen was het belangrijk dat een foto van het plasdrasgebied centraal zou staan. En met een QR-code kun je - via de website van Het Beloken Land – nadere informatie verkrijgen. op de foto: Gijs van Kempen, Leen Verkaik en Wim van Wikselaar

12

Leon Snoek, penningmeester van Duurzaam Montfoort, sloot zich aan en in de herfst van 2023 bedachten ze een concept, vroegen subsidie aan en in maart 2024 stond het infobord te glimmen naast de kijkhut! Onthulling door wethouder Voor de onthulling van het informatiepaneel kwamen de genodigden, met de familie Verkaik en wethouder Wim van Wikselaar, bijeen op de boerderij. Bij koffie en koek bespraken ze wat Leen allemaal heeft gedaan om de weidevogels (en andere dieren) op zijn land flink in de watten te leggen. Hij begon in 2015 met het aanleggen van een plasdras. Dat is een stuk weiland waar water kan blijven staan. De watervogels kunnen daar zwemmen, voedsel zoeken, broeden, hun jongen ter wereld brengen en laten opgroeien. Iets verderop zijn stroken aangelegd waar kievieten ongestoord hun eieren kunnen leggen. Hoewel, ongestoord?

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Uitdagingen Boer Leen vertelt ons van de uitdagingen die hij ondervindt. Ongestoord is inderdaad de wens, maar dat lukt lang niet altijd. Die uitdagingen komen bijvoorbeeld door het weer. Het is ieder voorjaar weer spannend. Blijft het goed weer, of gaat het toch nog vriezen en verliezen de grutto's hun eieren? Dat gebeurde bijvoorbeeld in 2022. Of de rust wordt verstoord door zeer laag vliegende helikopters van Defensie, waardoor alle vogels wegvluchten en tja, dan komen ze niet allemaal meer terug. En het gebeurt ook wel dat het omringende land te vroeg wordt gemaaid en dan verliezen de vogels hun eieren en/ of kuikens. Naast de plasdras is een strook land, die anders wordt beheerd. Er staat riet en dat trekt rovers aan, zoals ratten, vossen en de kiekendief.

Die hebben aan de jonge kuikens en de eieren uiteraard een lekker buffet. Het trieste resultaat is dan, dat bijna alle kuikens worden opgegeten. De stand van de weide- en watervogels gaat zo steeds weer een beetje achteruit. Kortom, er zijn ieder jaar weer uitdagingen voor de familie Verkaik. Bezoek Wil je de weidevogel wellness bezoeken? Je kunt voorbij de boerderij aan Blokland 116 wandelen en dan kom je aan de linkerkant de kijkhut en het infobord tegen. Een tip is ook om je verrekijker mee te nemen, vanuit de hut heb je een goed overzicht over de plas. Het is erg belangrijk om je hond aan de lijn te houden! Lezers van dit magazine zullen dat vast begrijpen. Achter de boerderij is een grote eendenkooi, waar af en toe een rondleiding wordt gegeven. Op de boerderij zijn ruimtes ingericht als museum, interessant om eens te bekijken! 13

Het Beloken Land Blokland 116, Montfoort www.hetbelokenland.nl

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Fietsen in de Lopikerwaard Donateurs van Wergroep Behoud Lopikerwaard weten dat ze in een mooi gebied wonen. In coronatijd waren veel stedelingen uit Utrecht stomverbaasd dat ze dit gebied vrijwel als achtertuin hadden. Veel wandelaars en fietsers weten het te vinden. Toch zijn er ook voor inwoners zelf nog volop mogelijkheden om op de fiets de Lopikerwaard en omgeving beter te leren kennen. We hebben vier mooie fietstochten voor u geselecteerd. Gemeentegrens-monumenten Vertrek- en aankomstpunt van deze fietstocht via knooppunten, is het Kasteelplein in Montfoort. De circa 35 km voert langs monumenten die zijn vervaardigd ter herinnering aan (en protest tegen) gemeentelijke herindelingen in de provincie Utrecht. U fietst onder andere langs De Willeskoppige stier van Toon Grassens, Het hoen van Hoenkoop van Ineke van Dijk en het Gedenkteken Kamerik zelfstandig van Taeke Friso de Jong. De kunstwerken staan langs de openbare weg. In de routebeschrijving zijn ze aangegeven met verwijslinks. Voor meer informatie en het printen of downloaden van de knooppunten: vanberkelbeelden.pictures/ fietstochten/gemeentegrensmonumenten/

foto fietsknooppunt: Fietsnetwerk

14

Bronzen beelden in Zuidwest Utrecht U fietst op knooppunten met als vertrek- en aankomstpunt TOP Marnemoende IJsselstein. Een fietstocht van ongeveer 47 km door Montfoort, Oudewater, Lopik en IJsselstein. Tijdens deze fietstocht komt u langs veel beelden. In Montfoort op het Kasteelplein De Handreiking van Margriet Barends en op de grens van Montfoort en Willeskop De Stier van Willeskop van Toon Grassens. In Oudewater in de Grote Gracht: Naïaden van Tineke van de Weyer, Op de Markt de Boerenfamilie Herman de Man van Ineke van Dijk en op de Damweg van Nasreddin Hodja. In Lopik staat op het Raadhuisplein Meisje met hond van Marijke Ravenswaaij-Dege. In IJsselstein vindt u op de Schuttersgracht/Visbrug Fulco de Minstreel van Peter Siccama en Martijn Vergouw. De beelden staan langs de openbare weg. Voor meer informatie en het printen of downloaden van de knooppunten: vanberkelbeelden.pictures/fietstochten/ bronzen-beelden-in-zuidwest-utrecht/

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Krimpenerwaard en Lopikerwaard fietsroute U fietst 50 km met als vertrek- en aankomstpunt TOP Salmsteke Lopik. Deze fietstocht gaat door de Krimpener- en Lopikerwaard, een eeuwenoud veenweidegebied dat deels onder NAP ligt. De tocht staat garant voor mooie vergezichten, riviertjes en historische plaatsjes als Haastrecht, Oudewater en Lopik. De route gaat ook een stukje langs de Hollandse IJssel, waar onder ander Poldermuseum Gemaal De Hooge Boezem (Hoogstraat 31, Haastrecht) een bezoek waard is. Dit gemaal dateert uit de negentiende eeuw en draagt er aan bij dat de polder bewoonbaar blijft. In het museum wordt helder uitgelegd hoe het bemalen van de polders in zijn werk gaat. Voor meer informatie en het printen of downloaden van de knooppunten: www.routesinutrecht.nl/de-mooistefietsroutes/fietsroutesmontfoort/3518259814/genieten-vande-krimpener-en-lopikerwaard

Utrechtse Fietsvierdaagse Naast Zeist is vanaf dit jaar ook Woerden van 12 t/m 15 juni 2024 startplaats voor de Utrechtse Fietsvierdaagse. Vanaf daar gaan ook tochten door de Lopikerwaard. Kenmerken van de Utrechtse Fietsvierdaagse zijn: elke dag een fietstocht naar keuze met routes van 25, 40 of 60 km. U kunt een dag deelnemen of meerdere dagen, er zijn leuke stops met gevarieerde bezienswaardigheden en feestelijke start en finish. Er zijn uitgebreide routebeschrijvingen met tips en bezienswaardigheden en aan de tocht is een goed doel verbonden. U krijgt een herinneringsmedaille en er zijn leuke en informatieve doortrappenactiviteiten. Voor meer informatie en inschrijving kijk op de website. www.utrechtsefietsvierdaagse.nl/ woerden-home

foto: Waldien Burger, Kerkepad Cabauw:

Nieuwe gasleiding door de Lopikerwaard We zouden toch van het gas af, dachten we? En de gaswinning in Groningen stopt toch? Maar juist daarom wordt er een nieuwe gasleiding aangelegd door de Lopikerwaard. De energiecentrale van Eneco in Utrecht draait op gas. Dat is nu nog laagcalorisch gas uit Groningen, maar met de sluiting van die gasvelden moet de centrale overschakelen op hoogcalorisch gas, dat ergens anders vandaan moet komen. Daarvoor wordt een nieuwe transportleiding aangelegd die loopt van Hoornaar in Vijfheerenlanden, onder de Lek door via Benschop, Blokland, Achthoven Oost en Reijerscop bij Harmelen naar Lage Weide in Utrecht. Het traject loopt vooral door agrarisch land, maar moet uiteraard ook door een aantal bebouwingslinten en wegen. Bij Benschop komt een tijdelijke bouwplaats. Daarvoor werd eind 2022 al een stuk weiland afgezet met zwarte doeken, faunaschermen, om amfibieën en reptielen in het gebied te inventarise-

ren. Bij Achthoven Oost 7 is al een groot rijpad aangelegd en ook ten oosten van Blokland zijn de werkzaamheden zichtbaar.

15

foto: Leon Snoek, Nabij Blokland/Stuivenbergweg

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 tekst: Han Buijze/Waldien Burger

Natuurspeelplaatsen in Linschoten en Montfoort

foto hiernaast: artist impression speeltuin van Natuurspeelplaats Linschoten

In 2017 liet Lopikerwaarden Streekfonds onderzoek doen naar buiten spelen door kinderen. Uit dat onderzoek bleek dat kinderen steeds minder buiten spelen, steeds dichter bij huis blijven, vaak vastgeplakt aan schermen. Terwijl het voor de ontwikkeling van het kind juist goed is om buiten te zijn, vies te worden. Natuurspeelplaatsen zijn een populair middel om kinderen naar buiten te krijgen. Het zijn plaatsen waar ze kunnen klimmen, klauteren, hun fantasie de vrije loop laten. In Linschoten en Montfoort kunnen kinderen in mei natuurspeelplaatsen in gebruik nemen. Het Banjerveld in Linschoten De natuurspeelplaats in Linschoten is een initiatief van Linschoten Natuurlijk. Een werkgroep heeft plannen gemaakt met als uitgangspunt natuurlijke materialen Er is een waterpartij en een zandstrandje. Kinderen moeten kunnen rennen, klimmen, bouwen en experimenteren in het Ecopark aan het Weidepad. De kinderen van de basisscholen in Linschoten hebben samen met de Jeugdklimaatraad de naam gekozen voor deze natuurspeelplaats: Het Banjerveld. De speelplaats is nog niet af. 16

Er komen nog meer toestellen en ook de beplanting vergt meer tijd. Uiteraard met hulp van kinderen en zo, dat bloemen en struiken zoveel mogelijk bijdragen aan grotere biodiversiteit. Natuurspelen in Montfoort In Montfoort opent de natuurspeelplaats in mei in het Stadspark. Kinderen uit Montfoort hebben over het ontwerp meegedacht. Thema is een kasteel, geïnspireerd op Kasteel Montfoort. Ook deze speelplaats wordt gemaakt van natuurlijke materialen, waaronder wilgen, hout, bomen en stenen. De ontwikkeling van deze natuurspeelplaats is een samenwerking tussen het Streekfonds Lopikerwaarden, Montfoort Vitaal en de gemeente Montfoort. In februari zijn al een muur en boog van wilgentenen geplaatst, gemaakt door Mandenmakerij De Broedkorf. Ook hier wordt de naam verzonnen door kinderen, daarbij zijn alle scholen van Montfoort betrokken. Pas bij de officiële opening wordt de naam bekend gemaakt. Yuverta, school voor voortgezet onderwijs in Montfoort, ontwerpt de naamborden voor beide natuurspeelplaat-

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

QR Fit beweeg- en beleefroute Ook voor volwassenen kan het geen kwaad meer te bewegen. Montfoort Vitaal heeft in samenwerking met de gemeente daarvoor een QR Fit- en beleefroute van circa 15 km tussen de woonkernen Montfoort en Linschoten bedacht. Met actieve participatie van ondernemers, inwoners en omwonenden worden in de woonkernen sporten speeltoestellen (beweegbanken) geplaatst, deels in combinatie met de natuurspeelplaatsen. De QR Fitroute zelf is al gerealiseerd.

Later dit jaar worden nog diverse zogenaamde ‘beweegbanken’ toegevoegd.

Nog geen lid/donateur? Vind je het werk van de WBL van belang en wil je de WBL ondersteunen? Meld je dan aan als lid/donateur op onze website: werkgroepbehoudlopikerwaard.nl

De Lopikerwaard als laagvliegterrein December 2023 maakte Defensie bekend dat het op een aantal plekken fors wil uitbreiden en legereenheden - veel meer dan nu - wil toestaan om te kunnen oefenen. Er zijn plannen voor de Lopikerwaard als oefenlocatie en het intensiveren van laagvliegoefeningen voor helikopter trainingen. Zo zou de luchtmacht met straaljagers, helikopters, transportvliegtuigen en drones honderden keren meer moeten kunnen vliegen boven Nederland. Om vliegers te trainen voor missies wil het ministerie het aantal gebieden om laagvliegen te oefenen verdubbelen. Door zo laag mogelijk te vliegen, blijft een vlieger buiten het zicht en de radar van een tegenstander. Ook de Lopikerwaard is voor deze trainingen in beeld. Weidevogelverenigingen, de wildbeheereenheid, agrariërs en WBL hebben zienswijzen ingediend. De Provincie Utrecht en diverse gemeenten stellen subsidies beschikbaar om weidevogels en hun legsels te beschermen. Ook veel agrariërs doen mee met maaibeheer en nestbescherming. De grutto is daarbij de nationale vogel van Nederland. Liefst 80 á 90 procent van het aantal grutto’s broedt in Neder-

land. Het aantal grutto’s, maar ook het aantal andere weidevogels is de laatste jaren dramatisch afgenomen. Het behoud van weidevogels en zeker de grutto is een zaak die iedere Nederlander aangaat en ondersteuning verdient. Laagvliegen met helikopters verstoort de rust van broedende weidevogels zodanig dat deze niet meer op nesten terugkeren, of de kuikens vluchten in paniek en komen niet meer op het nest terug en gaan verloren. Enkele jaren geleden was er boven de Lopikerwaard een oefening met helikopters die direct resulteerde in het verlies van vele legsels. Het broedseizoen van de weidevogels loopt van 1 maart tot 15 juli. Ook de periode dat wandelpaden voor het publiek gesloten zijn. De WBL heeft begrip voor de uitbreiding van de krijgsmacht en de behoefte meer te oefenen. In het overvolle Nederland geen sinecure. Samen met de weidevogelverenigingen, de wildbeheereenheid en agrariërs vindt de WBL dat laagvliegoefeningen boven de Lopikerwaard en feitelijk boven het gehele veenweidegebied niet tijdens het broedseizoen mogen plaatsvinden. Het nieuwe kabinet beslist uiteindelijk welke activiteiten kunnen worden uitgebreid. 17

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 door Erik Versloot foto’s: Johan Hanko

De twee eendenkooien van Staatsbosbeheer liggen diep verscholen in de polders Broek en Blokland. Ver weg van de bewoonde wereld tussen Montfoort en IJsselstein. Eeuwenlang zijn hier eenden gevangen voor consumptie. Na een grondige opknapbeurt in 2022 en 2023 hebben Johan Hanko uit Montfoort en Erik Versloot uit Linschoten het dagelijks beheer van de IJsselsteinse kooi op zich genomen. Beide eendenkooien zijn stokoud. Ze staan al op een oude waterschapskaart uit 1771. En de kooi in polder Broek zelfs al op een kaart van de Baronie van IJsselstein uit 1738. Maar waarschijnlijk zijn ze nog ouder. In vroeger tijden waren er minstens 50 eendenkooien in de Lopikerwaard. Nu zijn er nog enkele over. Een eendenkooi bestaat uit een rechthoekige plas met in elke hoek een sloot met een vangpijp. Met daar omheen een smalle strook bos. Met behulp van tamme eenden en het kooikershondje lokte de kooiker de eenden de vangpijp in. Aan het einde van de pijp konden de eenden geen kant meer op en kwamen ze in het vanghok. 18

De gevangen eenden werden verkocht in de regio, onder andere in de stad Utrecht. De familie Van den Berg heeft de IJsselsteinse kooi generaties lang in bezit gehad. De vangst van eenden was voor hen een belangrijke inkomstenbron. In 2022/2023 heeft Staatsbosbeheer de IJsselsteinse kooi grondig opgeknapt. Er was veel achterstallig onderhoud en een storm had veel schade aangericht. Er zijn veel omgevallen bomen weggezaagd en de rietschermen om de plas en de vangpijpen zijn grotendeels hersteld. Nu is het dagelijks beheer en toezicht in handen van Johan en Erik, onder verantwoordelijkheid van boswachter Pieter Vos. Een eendenkooi onderhouden is veel werk. De vele honderden meters rietscherm moeten regelmatig worden vernieuwd of gerepareerd. Daarnaast worden er elk jaar ook veel bomen geknot en het hakhout wordt afgezaagd. Rond de rietschermen wordt gemaaid. Het werk gebeurt zoveel mogelijk met de hand. Dus knotten met een handzaag en maaien met de zeis. Zo blijft het rustig in de kooi.

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Gelukkig krijgen Johan en Erik regelmatig hulp. Zo heeft Johan Brouwer uit Benschop de vergane vanghokken vervangen door prachtige nieuwe exemplaren. In de broedtijd wordt er zo min mogelijk in de kooi gewerkt. Want waar de eendenkooi vroeger een manier was om geld te verdienen door eenden te vangen, is het nu vooral een heel waardevol natuurgebied. Met bijzondere bomen, planten en dieren. Maar wel een natuurgebied waar de grote cultuurhistorische waarde van een eendenkooi heel goed zichtbaar is en zorgvuldig in stand wordt gehouden. Kortom.. een parel in de polder!

19

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135 door Leon Snoek

foto rechterpagina: Gijs van Kempen

Bezwaar tegen verleende watervergunning voor het graven en dempen van watergangen Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) heeft een watervergunning verleend voor het graven en dempen van watergangen (sloten) op een locatie in de Lopikerwaard. De WBL heeft een bezwaar ingediend tegen deze vergunning. Cope verkaveling Eén van de kernkwaliteiten van het Groene Hart is het weidekarakter met strokenverkaveling. De omgeving wordt gekenmerkt door bebouwingslinten en parallel lopende achterkades, met daartussen smalle percelen die worden gescheiden door sloten. Kenmerkend voor de Lopikerwaard is de copeverkaveling. Bij het cope-ontginningssysteem hebben percelen een standaard lengtemaat van 1300 meter en een standaard breedtemaat van 113 meter. De Rijksoverheid heeft bij aanwijzing van Nationaal Landschap het Groene Hart in 2004 het slotenpatroon in dit gebied als kwaliteit aangewezen. Het belang van instandhouding van het slotenpatroon is vanaf die tijd geborgd in het beleid van de Provincie Utrecht. Volgens dat beleid moet dit agrarisch cultuurlandschap worden behouden en versterkt.

foto hiernaast: Leon Snoek

Illegale dempingen Vorig jaar startte HDSR het project ‘illegale dempingen’, waarbij ze op zoek gingen naar alle dempingen van watergangen in het werkgebied waarvoor geen melding is gedaan of een vergunning is aangevraagd en die dus illegaal zijn. De overtreders hebben daarvoor een waarschuwingsbrief ontvangen met de 20

aanmaning om deze dempingen ongedaan te maken of te legaliseren. Voor de bedrijfsvoering van agrarische bedrijven kan een demping wenselijk zijn. Vergunning verlening Voor HDSR is het een wettelijke plicht om te kijken of legalisering mogelijk is. De overtreder wordt de mogelijkheid geboden om een vergunningsaanvraag in te dienen. Elke aanvraag wordt ‘objectief’ beoordeeld, het is niet relevant of deze ‘op voorhand is’ of naar aanleiding van een geconstateerde overtreding. HDSR hanteert een eigen toetsingskader, gebaseerd op de Waterwet. Op basis van satellietbeelden gaat HDSR op de cm nauwkeurig na hoeveel watergangen er gedempt zijn en op basis hiervan wordt berekend hoe groot de compensatie zou moeten zijn. Toetsingskader HDSR In het toetsingskader van HDSR zijn geen ruimtelijke ordening aspecten opgenomen, die liggen bij de provincie en de betreffende gemeente. HDSR stuurt een afschrift van het genomen besluit (wel of geen vergunning) naar de

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

provincie en gemeente, maar er wordt (om privacy redenen) niets afgestemd. Provincie en gemeente hebben eigen toetsingskaders, namelijk de Omgevingsverordening en het bestemmingsplan. Het hoogst bevoegde gezag is bepalend. Als één van de drie overheden de vergunningsaanvraag weigert, is er geen vergunning en dan moet die instantie (bij een poging tot legalisering) tot handhaving overgaan (‘beginselplicht tot handhaving’). Provinciale Omgevingsverordening Volgens de Provinciale Omgevingsverordening is het verboden om wateren geheel of gedeeltelijk te dempen. Hierop kan ontheffing worden verleend als daardoor de betrokken natuurwetenschappelijke, landschappelijke, cultuurhistorische en/of archeologische waarden niet onaanvaardbaar worden geschaad. Gemeentelijk bestemmingsplan Als de bestemming van het gebied bijvoorbeeld ‘Agrarisch met waarden – Openheid’ is, is voor graven en dempen van watergangen een omgevingsvergunning nodig. Gewenste of illegaal aangebrachte veranderingen zullen getoetst worden aan de landschappelijke waarden. Hiervoor zal de gemeente advies van een landschapsdeskundige vragen. Bij de gemeentelijke toets wordt mogelijk ook de Cultuurhistorische Waardenkaart betrokken.

Zichtbare structuur De WBL vind het belangrijk dat de historische verkavelingsstructuur duidelijk zichtbaar blijft in het landschap, omdat op die manier de ontstaansgeschiedenis van dit gebied zichtbaar blijft. Daarom is de WBL van mening dat een illegale demping van een waterweg in beginsel niet gelegaliseerd moet worden. Immers, bij de overtreders is bekend dat zij strijdig handelden met het verbod op het dempen van waterwegen. De overtreders horen te weten dat deze waterwegen behoren bij het specifieke landschap. Enkel het feit dat het ‘wenselijk’ zou zijn als bepaalde watergangen gedempt zouden worden, is niet voldoende. Daarom moeten illegaal gedempte watergangen teruggebracht worden in de oude staat. Mochten er zwaarwegende belangen zijn waardoor dit niet meer zou kunnen, dan zou de bewijslast daarvan bij de grondeigenaar moeten liggen. Ook moet er getoetst worden aan de Provinciale Omgevingsverordening en het bestemmingsplan van de gemeente. Voor vrijstelling van het terugbrengen van de waterwegen naar oude staat moet toestemming gegeven worden door Gedeputeerde Staten van de Provincie Utrecht en het college van burgemeester en wethouders van de betreffende gemeente, die hierbij kunnen beoordelen of in eerste instantie het dempen een aantasting van de cultuurhistorische en landschappelijke waarde betrof. 21

Bezwaarschrift Het nu door de WBL ingediende bezwaarschrift gaat naar de bezwaarschriftencommissie van HDSR. Deze commissie bestaat uit drie onafhankelijke leden die het dagelijks bestuur adviseren over de inhoudelijke afhandeling van het bezwaarschrift in de beslissing op bezwaar. De bezwaarschiften-commissie zal het bezwaar mondeling behandelen tijdens een openbare hoorzitting. De WBL heeft bij HDSR ook een inventarisatie opgevraagd van alle geconstateerde slootdempingen.

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Voortgang plannen waterberging natuurgebied Willeskop

tekst en foto’s: Leon Snoek

In het WBL Magazine van mei en december 2023 informeerden wij u over plannen van het waterschap Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) om een waterberging van circa 200.000 m3 water te creëren in natuurgebied Willeskop van Staatsbosbeheer. De plannen geven het waterschap meer mogelijkheden om tijdens extreem natte periodes het water vast te houden en door te voeren om droge voeten te houden in de gebieden rond de Gekanaliseerde Hollandsche IJssel. Startsein Met het nemen van een flinke hap grond door hoogheemraad Bert de Groot en provinciaal hoofd Staatsbosbeheer Utrecht Jelka Both is op 15 februari jl. het officiële startsein voor de werkzaamheden gegeven. Veranderingen Er komen nieuwe waterinlaten, duikers en stuwen voor de aan- en afvoer van water. Ook zijn er aanpassingen nodig aan waterkeringen. Er is veel aandacht voor het versterken van de natuurwaar22

den. Op momenten dat het hard regent, kan het waterschap overtollig water van de Hollandsche IJssel via een nieuwe vaart langs de Damweg naar het natuurgebied loodsen. In het natuurgebied kan dan 200.000 kubieke meter water worden opgevangen. Dat betekent een verhoging van het waterpeil met 20 tot 30 cm. Na een paar dagen laat HDSR het overschot via een vaart aan de andere kant van de plas, bij Blokland, Montfoort, naar de Hollandsche IJssel teruglopen. Doorvoerroute Naast het inrichten van natuurgebied Willeskop als waterbergingslocatie, komt er een nieuwe doorvoerroute vanaf de Hollandsche IJssel naar de Lek. Om de Hollandsche IJssel bij hevige regenval te ontlasten, stroomt het water straks langs de waterberging naar Polsbroekerdam. Via de stuw bij gemaal ’t Hazepad stroomt het water in de Lopikerwaard en kan het via gemaal de Koekoek worden afgevoerd naar de Lek.

WBL Magazine, mei 2024, jaargang 44 - nr 135

Vogels De piekberging is waarschijnlijk eens per vijf jaar een paar dagen nodig. De kans bestaat dat dit precies in het broedseizoen gebeurt. Dat kan tot nestverlies leiden, maar de meeste vogels kunnen zo’n eenmalig nestverlies wel hebben. Wel worden er diverse verhoogde delen, zoals de eilandjes, aangelegd, waar dieren naartoe kunnen vluchten bij hoog water. Een punt van zorg onder zowel boeren als natuurliefhebbers is het aantal ganzen. De grote aantallen zorgen voor overlast bij de boeren. Ze eten een deel van het gras weg en poepen op het grasland. In het natuurgebied blijft moerasontwikkeling, en de daarbij behorende rietvogels, achter door de vraatzucht van ganzen. HDSR en Staatsbosbeheer verwachten dat het aantal ganzen niet extreem zal groeien, omdat er maar weinig waterrijk oppervlak bijkomt en er riet wordt aangeplant. Als dat eenmaal is uitgelopen, strijken ganzen daar niet graag meer neer. Bioloog Theo Hattink merkt op dat ganzen dol zijn op riet en het dus opeten, waardoor het gebied toch open blijft. Door de faunabeheereenheid Utrecht wordt er actief ingegrepen in de ganzenpopulatie om deze te beperken. Educatie Door Willeskop loopt al een bestaande wandelroute. Bij één van de startpunten aan de parkeerplaats bij de

Damweg komt een educatief punt met informatieborden over het waterbeheer toen, nu en straks en de cultuurhistorie van het gebied. Schaatsen Tijdens een stevige vorstperiode kun je op de natuurplas prima schaatsen. De hoofdfunctie van het gebied is natuur. En in de winterperiode hebben de aanwezige vogels en andere dieren ook rust nodig. Er worden daarom geen extra voorzieningen aangelegd om het schaatsen te bevorderen. Mocht je toch gaan schaatsen, dan hoef je niet bang te zijn voor verraderlijke wakken bij de waterinlaat, precies de plek waar veel schaatsers opstappen. De kans is namelijk miniem dat het waterschap midden in een vorstperiode de waterberging zal moeten benutten. Bijzondere vondst: oeroude bomen Bij de recente werkzaamheden is een oeroud bos bloot gelegd. Maar liefst zestien veeneiken van ruim 3000 jaar oud kwamen bij de graafwerkzaamheden naar boven. Deskundigen van Naturalis in Leiden hebben vastgesteld dat de veeneiken zijn ontstaan in de Nederlandse Midden-Bronstijd, met sommige stammen die teruggaan van 1360 tot wel 1379 voor Christus. De komende tijd worden alle monsters geanalyseerd. Verwacht wordt dat de resultaten van dit onderzoek nieuwe inzichten bieden over de Midden-Bronstijd in Nederland.

23

Meer informatie vindt u op: www.hdsr.nl/actueel/ nieuws/@179468/eersteschep-grond-markeertaanleg/

De foto hiernaast van de veeneiken en de luchtfoto op de volgende pagina zijn beschikbaar gesteld door HDSR