B07. driehoek, Overdrachtsdocument 2026 Oudewater.pdf

Overdrachtsdocument 2026

Voorwoord Voor u ligt het overdrachtsdocument voor de nieuw raad en het nieuwe college. Hiermee willen wij u snel en goed op weg helpen bij het nemen van besluiten, vooral in de eerste maanden van de nieuwe bestuursperiode. Na de verkiezingen verandert de samenstelling van het bestuur, maar de opgaven waar Oudewater voor staat blijven doorlopen. Daarom schetsen we waar de gemeente nu staat, welke ontwikkelingen invloed hebben op ons werk en welke keuzes op korte en middellange termijn onvermijdelijk op tafel komen. Met dit document willen we u helpen om: • Snel overzicht te krijgen Het brengt de belangrijkste trends, opgaven, risico’s en kansen samen zodat in één blik duidelijk is wat urgent is, wat al loopt en waar nog keuzes nodig zijn. • Goed geïnformeerde keuzes te maken Door opgaven te beschrijven die urgentie, impact of besluitvorming vragen, ondersteunt het document bij het bepalen van prioriteiten én bij het opstellen van het bestuursakkoord en het collegewerkprogramma. • Beleidsmatige en bestuurlijke samenhang te bewaken Het document maakt inzichtelijk hoe opgaven elkaar raken zodat integrale afwegingen gemaakt kunnen worden. • Duidelijkheid en voorspelbaarheid te bieden richting raad, organisatie en samenleving Door te laten zien wat er al is opgebouwd en welke opgaven structurele aandacht vragen, ondersteunt het document een stabiel startpunt voor het bestuur.

• De samenwerking met de regio en partners inzichtelijk te maken Veel opgaven kunnen alleen regionaal worden opgelost. Door dit expliciet te maken helpt het document bij het bepalen van de Oudewaterse positie in samenwerkingsverbanden. Oudewater is een kleine maar ambitieuze gemeente. We zijn trots op onze actieve inwoners en de kracht van het Oudewaterse netwerk. De bestaande maatschappelijke coalities spelen een sleutelrol: zij helpen de stad te behouden én verder uit te bouwen. Daarmee bereiken we veel. Toch moeten we ons ook realiseren dat niet alles kan. Een nieuwe bestuursperiode staat niet gelijk aan een schone lei. We hebben lopende dossiers uit de afgelopen periode die nog niet zijn afgerond (bijv. het volkshuisvestingsprogramma) en we zijn verplichtingen aangegaan waar we niet zonder (financiële) consequenties onderuit kunnen: denk aan de Klepper of het zwembad. Ook verwachten we dat de plannen van het nieuwe kabinet invloed zullen hebben op onze gemeente, bijv. als de ww versoberd wordt. Keuzes zijn dus nodig, want onze financiële middelen en personele capaciteit zijn beperkt. In een gemeentelijke organisatie worden altijd prioriteiten gesteld, de vraag is alleen door wie. Het is primair de verantwoordelijkheid van het bestuur om keuzes te maken in het evenwicht tussen ambities en personele uitvoeringscapaciteit.

Als het bestuur meer ambities heeft dan zij aan uitvoeringscapaciteit beschikbaar stelt, dwingt zij management en medewerkers om te kiezen. Dat kan niet de bedoeling zijn.

2

Aanvullend geldt dat met het ondertekenen van de samenwerkingsovereenkomst OudewaterWoerden, ook Oudewater de hierin vastgelegde afspraken over de verhouding tussen ambities en beschikbare capaciteit en de hiermee gemoeide kosten onder ogen moet zien. Bovendien heeft Woerden bij het ondertekenen van de SOK aangegeven dat zij uiterlijk eind 2027 duidelijkheid wil hebben over het toekomstperspectief van de samenwerking (een stip op de horizon), waarbij de vraag ‘wat is de meerwaarde van deze samenwerking?’ expliciet op tafel ligt. Wij hopen dan ook dat dit overdrachtsdocument u zal helpen bij het maken van keuzes. Veel leesplezier!

Agnes Jongerius, burgemeester Saskia van Eck, gemeentesecretaris Menso Bosma, griffier 12 maart 2026

3

Inhoud Voorwoord

2

Leeswijzer

5

1. Inleiding

7

2. Bestuurlijke, maatschappelijke en organisatorische opgaven

11

2.1

Oudewater zijn we samen: Het Sociaal Akkoord

11

2.2 Onderwijshuisvesting

17

23

Weerbare Samenleving

17

2.4 De fysieke leefomgeving

22

2.5 Netcongestie

22

2.6 Omgevingsvisie

23

27

Windenergie / energieopwek

23

28

Warmtetransitie

24

2.9 Ontwikkelingen stedelijk gebied

25

2.10 Ontwikkelingen landelijk gebied

27

2.11 Ontwikkelingen openbare ruimte

28

2.12 De uitvoering: Projecten & Vergunningen

28

3. Organisatie 3.1

32

Samenwerkingsovereenkomst Woerden-Oudewater

32

3.2 Spoor 2 Toekomstperspectief op (regionale) samenwerking

33

3.3 Adaptieve organisatie (organisatieontwikkeling)

35

3.4 Inwoner centraal: dienstverlening aan en samenspel met de inwoner

36

3.5 Digitale veiligheid en AI

38

4. Financiële Positie

41

5. Samenwerkingsverbanden en gemeenschappelijke regelingen

45

6. Bestuurlijke aandachtspunten

51

Bijlage 1: Flyer Gedeputeerde Staten

54

Bijlage 2: Ruimtelijke projecten

55

Bijlage 3: Organogram

56

Bijlage 4: Begroting in 1 oogopslag

57

Bijlage 5: Overzicht samenwerkingsverbanden

58

4

Leeswijzer Dit overdrachtsdocument bestaat uit 6 hoofdstukken. Hoofdstuk 1 start met een korte inleiding waarin de rode draad van dit document geschetst wordt. In hoofdstuk 2 worden vervolgens de belangrijkste bestuurlijke en maatschappelijke opgaven geschetst: het Sociaal Akkoord en de vorming van een Gemeenschappelijke Regeling voor de regio Utrecht West, onderwijshuisvesting, het versterken van een weerbare samenleving, en de fysieke uitdagingen zoals netcongestie en de actualisatie van de omgevingsvisie. Daarnaast wordt een aantal losse thema’s besproken, te weten, windenergie, warmtetransitie, stedelijke ontwikkeling, landelijk gebied, openbare ruimte en de projecten die ons te doen staan. In hoofdstuk 3 focussen we op de organisatie. Startend met de samenwerking met Woerden en spoor 2: het toekomstperspectief op (regionale) samenwerking. Daarna gaan we in op de doorontwikkeling naar een adaptieve organisatie, dienstverlening, digitale veiligheid en AI. Hoofdstuk 4 biedt vervolgens een financiële doorkijk, hoofdstuk 5 een overzicht van regionale samenwerkingsverbanden, en hoofdstuk 6 een aantal bestuurlijke aandachtspunten.

5

6

1. Inleiding Oudewater staat voor grote, elkaar versterkende maatschappelijke, ruimtelijke en organisatorische opgaven die alleen met een integrale, gebiedsgerichte en samenwerkings­ gerichte aanpak zijn te realiseren. En dat met beperkte middelen, hogere wettelijke druk en een snel veranderende samenleving. Bij het oplossen van deze opgaven zetten we nadrukkelijk de kracht van het Oudewaterse netwerk in. De bestaande maatschappelijke coalities spelen hierin een sleutelrol: zij helpen de stad te behouden én verder uit te bouwen. In dit document schetsen we de belangrijkste opgaven voor de komende bestuursperiode. De rode draad in dit document wordt zichtbaar in vijf inhoudelijke lijnen:

1. Alles hangt met elkaar samen: integrale aanpak als noodzaak

Door de veelheid aan opgaven zoals wonen, zorg, veiligheid, klimaat, energie, voorzieningen, sociale cohesie en digitalisering, is silo-denken niet langer houdbaar. Het document benadrukt consequent de volgende zaken: • Fysieke opgaven vragen ook sociale keuzes. • Sociale opgaven vragen ook ruimtelijke randvoorwaarden. • Weerbaarheid vraagt om samenwerking tussen veiligheid, sociaal en fysiek. • Uitvoering en beleid moeten meer naar elkaar toegroeien. • Activeren van de kracht van de stad vraagt om het betrekken van maatschappelijke partners, ondernemers vrijwilligers en andere netwerken.

De rode draad: Integraal werken is geen ambitie, maar een randvoorwaarde om opgaven het hoofd te bieden.

2. Grote externe druk: minder beleidsvrijheid, meer verplichtingen

Het document schetst een sterk veranderende context: • Van decentralisatie naar meer centralisatie van besluiten en dus minder beleidsvrijheid • Nieuwe landelijke wetgeving (o.a. Volkshuisvesting, Jeugd, Wmo, energie, natuur, onderwijs) • Regionaal verplichte samenwerking (Jeugdzorg, Wmo, MOBW, netwerkregio’s) • Europese klimaat-, water- en natuurwetgeving. • Provinciale regelgeving (o.a. UPLG) • Netcongestie als systeem-crisis • Van WOB naar WOO • Groeiende maatschappelijke verwachtingen en toenemende mondigheid van burgers in participatietrajecten.

De rode draad: De speelruimte van een kleine gemeente wordt kleiner; samenwerking lokaal en regionaal en prioritering worden urgenter. Netcongestie is hierbij een van de beperkende factoren.

7

3. Grote opgaven, beperkte middelen: scherpe keuzes zijn onvermijdelijk

In alle domeinen komt het terug: • Financiële ruimte is beperkt • Versterken van bruggen en wegen drukken sterk op de begroting • Slimme financiële constructies en publiek-private samenwerkingen worden gezocht • Capaciteit is beperkt en moet gedeeld/afgestemd worden met Woerden (conform de samenwerkingsovereenkomst) • Projecten nemen toe in aantal én complexiteit, de verplichting is groter en doorlooptijd is langer • 2028 wordt risicovol (‘nieuw ravijnjaar’) • Strategische prioritering is noodzakelijk

De rode draad: Niet alles kan — focus, prioritering en bestuurlijke discipline zijn essentieel. Het financieel kader en de samenwerkingsovereenkomst met Woerden zijn hierbij randvoorwaardelijk.

4. De sociale basis moet sterk blijven: preventie en samenredzaamheid centraal

Door vergrijzing, ziektevraag, tekorten in zorg en woningmarkt, druk op bestaanszekerheid en vermindering van professionele capaciteit, benadrukt het document: • Investeren in preventie boven zorg • Sterke sociale basis als fundament • Samenwerken met maatschappelijke partners • Inzet op gezondheid, leefomgeving en ontmoeting • Jongeren, nieuwkomers, kwetsbare inwoners als specifieke aandachtspunten • Regionale samenwerking voor inkoop specialistische zorg

De rode draad: Een sterke sociale basis is dé sleutel om zorg- en veiligheidsdruk op te vangen en zelf- en samenredzaamheid te versterken.

5. Weerbaarheid vergroten – fysiek, digitaal, sociaal, organisatorisch en bestuurlijk Weerbaarheid is het verbindende thema bij: • Netcongestie en energiezekerheid • Klimaatadaptatie • Digitale veiligheid en AI • Ondermijning, Bibob en bestuurlijke integriteit • Crisisvoorbereiding • Veerkracht van inwoners en wijken • Jongeren en risico op criminaliteit

De rode draad: Weerbaarheid wordt een leidend principe voor beleid, organisatie, veiligheid, infrastructuur en gemeenschap.

8

6. De druk op de ruimte blijft onverminderd hoog

• Groot tekort aan sociale huurwoningen en betaalbare koop • Hoge wachttijd binnen de sociale huur, dreigende dakloosheid neemt toe. • Werklocaties zijn schaars, de vraag is hoog. Juiste bedrijf op de juiste plek. • Beleidsvrijheid is beperkt, wet- en regelgeving komt veelal van hogere overheden. • Natuur, energie, waterberging en waterkwaliteit stellen nieuwe eisen aan het landelijk gebied. • De kwaliteit en betaalbaarheid van de openbare ruimte als belangrijk aandachtspunt

De rode draad: De druk op de woningmarkt blijft onverminderd hoog en er is een grote afhankelijkheid van hogere overheden. Multifunctioneel ruimtegebruik wordt het leidende principe in nieuwe ontwikkelingen.

9

10

2. Bestuurlijke, maatschappelijke en organisatorische opgaven De opgaven die we in dit hoofdstuk behandelen zijn opgaven die innovativiteit en creativiteit vereisen, maar vooral ook aandacht en besluitvorming. Niet alles kan, we zijn beperkt in onze financiële middelen en capaciteit en er zullen in de komende bestuursperiode scherpe keuzes gemaakt moeten worden.

2.1 OUDEWATER ZIJN WE SAMEN: HET SOCIAAL AKKOORD Het Sociaal Akkoord, vormt de leidraad voor het domein Samenleving en is opgesteld aan de hand van 5 thema’s: • Gezondheid en bewegen • Opvoeden en opgroeien • Werk en Inkomen • Wonen en leefomgeving • Maatschappelijke ondersteuning en betrokkenheid Vanuit het Sociaal Akkoord is ingezet op het versterken van de sociale basis. Dit gebeurt aan de hand van de transformatiegedachte samen met maatschappelijke partners uit de stad. De weg die hiermee de afgelopen jaren is ingeslagen, leidt tot positieve resultaten. In juli 2025 is een bijeenkomst georganiseerd met maatschappelijke partners voor een terug- en vooruit­ blik op het sociaal akkoord Oudewater. De samenwerking met en tussen maatschappelijke partners is goed en er ontstaan veel initiatieven. De initiatieven zijn laagdrempelig, zichtbaar en bereikbaar en de maatschappelijke partners zoals het Stadsteam en Zorg- en Welzijn Oudewater (de Wulverhorst) werken complementair aan elkaar. Er is een stevig vrijwilligers­ netwerk met veel initiatieven. Die kleinschaligheid is een kracht. Wel blijft constante aandacht nodig voor maatschappelijke, wettelijke en landelijke ontwikkelingen.

De gemeente staat immers voor een grote opgave; de dubbele vergrijzing, het woningtekort, de bestaans­ zekerheid die onder druk blijft staan, en de toenemende vraag naar zorg en ondersteuning terwijl de beschikbaarheid van professionals afneemt. Stadsteam In Oudewater is een nauwe samenwerking met het Stadsteam. De eigen regie van inwoners en gezinnen staat centraal. Het streven is dat ondersteuning zoveel mogelijk plaatsvindt binnen de normale leefomgeving van inwoners. Er wordt daarom samen met de inwoner gezocht naar oplossingen op maat. Voordat formele zorg wordt ingezet, wordt altijd eerst gekeken naar de mogelijkheden van de inwoner en het eigen sociale netwerk als ook naar informele ondersteuning. Deze koers wordt al langer in Oudewater gevolgd en heeft zich bewezen. De gemeente en het Stadsteam monitoren gezamenlijk doorlopend op kwaliteit en financiën. Het Stadsteam is aangehaakt op ontwikkelingen in de regio op zowel de Inkoop als de ontwikkelingen richting de Gemeenschappelijke regeling. Met het Stadsteam heeft de gemeente Oudewater een stevig lokaal team, één van de belangrijke pijlers uit de hervormingsagenda Jeugd. De visie en werkwijze van het Stadsteam sluit aan bij het landelijk programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.

Het Stadsteam is het eerste aanspreekpunt voor kinderen en volwassenen in een onveilige thuissituatie en biedt zelf ondersteuning in het vrijwillig kader.

11

Stichting Zorg en Welzijn Oudewater (De Wulverhorst) Oudewater kent een zorgzame gemeenschap. De Wulverhorst speelt hier een belangrijke rol in. Inwoners denken mee en er zijn inmiddels buurtverbinders geworven die de oren en ogen zijn in de verschillende wijken. Het Touwteam is een onderdeel van de Wulverhorst. Het Touwteam verbindt mensen. Mensen die wat extra hulp kunnen gebruiken en mensen die graag zinvol vrijwilligerswerk doen. Ook dit draagt bij aan het creëren van een zorgzame samenleving. Overige partners Naast bovenstaande partners zijn er in Oudewater talrijke initiatieven en andere maatschappelijke partners die bijdragen aan de het versterken van de sociale basis en realisatie van de transformatiegedachte. Alle partners werken daarom samen en complementair aan elkaar.

Belangrijkste ontwikkelingen afgelopen bestuursperiode Werk en inkomen Binnen het thema Werk & Inkomen is de afgelopen periode gewerkt aan het vergroten van de bestaanszekerheid en het bevorderen van werken of participeren naar vermogen. FermWerk De afgelopen periode zijn de afspraken met Ferm Werk herijkt. Daarmee willen we een betere aansluiting en samenwerking realiseren bij bedrijven en ondernemingen in Oudewater. Dit om de doorstroom te bevorderen en voorbereidingen te treffen om het SW (Sociale Werkvoorziening)-bedrijf en -bestand toekomstbestendig te maken. Nieuwkomers Ervoor zorgen dat nieuwkomers zich thuis voelen in Oudewater is iets waar de afgelopen bestuursperiode op is ingezet. Dat is onder andere gerealiseerd door aandacht en onder­ steuning te organiseren voor deze doelgroep vanuit vluchtelingenwerk (en aanvullend vanuit het Stadsteam) en de opvang van ontheemden uit Oekraïne en minderjarige asielzoekers. Daarnaast is de overgang van Vluchtelingensteunpunt Groene Hart naar Vluchtelingenwerk Nederland gerealiseerd. Gezondheid, cultuur en bewegen Binnen het Sociaal Akkoord van de gemeente Oudewater is via het vitaliteitsakkoord volop ingezet op de bevordering van gezondheid, participatie en sociale samenhang.

Daarnaast is ingezet op de uitvoering van het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het in 2025 gesloten Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Hiermee wordt de samenwerking tussen zorg en welzijn verder verdiept; concrete afspraken gemaakt over gezamenlijke verantwoordelijkheid en uitvoering; en de beweging naar preventie, gezondheid, vroegsignalering en passende ondersteuning versneld.

12

Opvoeden en opgroeien In 2023 is uit het project Opvoeden en opgroeien het ouderinitiatief VLAS (verbinden, leren, aandacht en spelen) ontstaan, voor kinderen met een extra zorgvraag en hun ouders. Inmiddels zijn de werkzaamheden ten behoeve van dit project geborgd in de werkwijze van het Stadsteam. Ook is het project steungezinnen opgestart en is er een BSO+ gerealiseerd. Het jongerenwerk is geëvalueerd waarna dit met een aantal uren is uitgebreid. De gemeente heeft samen met het onderwijs, kinderopvang en Stadsteam gewerkt aan het versterken van onderwijskansen. Hiervoor is een onderwijsagenda opgesteld, en meer vorm en inhoud gegeven aan de Lokaal Educatieve Agenda (LEA). Door middel van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is ingezet op het verkleinen van leerachterstanden en het verbeteren van mentaal welbevinden van kinderen en jongeren als gevolg van corona. Ook is er een nieuwkomersklas opgezet bij de Immanuelschool. Maatschappelijke ondersteuning en betrokkenheid De afgelopen periode is er breed ingezet op het versterken van de sociale basis. Er zijn ontmoetingsplaatsen gerealiseerd, onder andere bij de Schuylenburcht. De inzet van buurt­ verbinders draagt hieraan bij. Ook is een ouderencafé gestart en is er een breed netwerk van betrokken vrijwilligers en organisaties die zoveel mogelijk complementair werken aan elkaar.

Wonen en leefomgeving Een gezonde leefomgeving vormt een belangrijke randvoorwaarde voor gezondheid, welzijn en sociale samenhang in Oudewater. De gemeente Oudewater maakt accommodatiebeleid om maatschappelijke gebouwen strategisch, efficiënt en duurzaam in te zetten voor onze maatschappelijke partners, betere besluitvorming te ondersteunen en voorbereid te zijn op groei. Vanuit een levensloopperspectief wordt ingezet op het bevorderen van een gezonde jeugd en het ondersteunen van een gezonde toekomst voor alle inwoners. Het beleid sluit aan bij de Landelijke nota gezondheidsbeleid 2025–2028 van het ministerie van VWS, die een integrale benadering van gezondheid voorstaat: van ziekte naar welzijn en veerkracht. Door aansluiting te zoeken bij deze landelijke kaders en samen te werken met GGD’en en andere partners kan lokaal effectief worden gewerkt aan preventie, gelijke kansen en een leefomgeving die gezond gedrag stimuleert. Regionale ontwikkelingen Inzet op gezamenlijke regionale inkoop van Jeugdzorg en Wmo: GR-vorming Op grond van de Wet verbetering beschikbaarheid Jeugdzorg zijn gemeenten verplicht om per 1 januari 2027 op (minimaal) regionaal niveau bepaalde vormen van jeugdzorg in te kopen en hiervoor een gemeenschappelijke regeling te treffen zoals bedoeld in de Wet gemeen­ schappelijke regelingen. Utrecht West.

Het treffen van een gemeenschappelijke regeling is wenselijk en wettelijk verplicht. Daarvoor is een ontwerpregeling opgesteld, die inmiddels is vastgesteld door de gemeenteraad. Met het vaststellen van de gemeenschappelijke regeling Sociaal domein Utrecht West is een belangrijke mijlpaal bereikt, maar dit markeert slechts het begin. De daadwerkelijke inrichting van de organisatie die deze regeling moet uitvoeren, vraagt een zorgvuldig en gefaseerd implementatieproces waarin governance, personeel, financiën, ICT en juridische structuren moeten worden opgebouwd. Door het treffen van de gemeen­ schappelijke regeling wordt de huidige regionale samenwerking professioneel, stabiel en wettelijk geborgd. Dit levert inwoners op termijn betere beschikbaarheid, continuïteit en samenhang in zorg op, zonder dat inwoners zelf iets anders moeten doen. 13

Een toekomstbestendige inkoop Er is gewerkt aan de voorbereidingen van een toekomstbestendige inkoop. In 2026 zal in partnerschap met Utrecht West en aanbieders invulling worden gegeven aan de inhoud en vorm van de inkoop met als eerste focus het segment Wonen Jeugd. Dit wordt gevolgd door maatwerk Jeugd en Wmo. Om de samenwerking tussen de sociale basis en maatwerkpartijen te versterken en afschaling te stimuleren, moet er aandacht zijn voor de aansluiting van de methodiek en inhoud van de inkoopafspraken op de bovenregionale inkoop en het boven­ regionale beleid. Daarnaast is het belangrijk dat deze afspraken goed aansluiten op het lokale beleid, zoals het Stadsteam en de versterking van de sociale basis.

Komende bestuursperiode

Door de vergrijzing en landelijke inzet op langer thuis wonen wordt de druk op de lokale zorg en ondersteuning vergroot. Deze toename van de zorg- en ondersteuningsvraag vraagt om een verdere versterking van preventieve ondersteuning, collectieve voorzieningen, passende woonzorgoplossingen en meer ondersteuning bij zelfstandig wonen. Werk en inkomen Op het thema werk en inkomen zijn er in de komende bestuursperiode veel uitdagingen en zaken die aandacht vragen: • De uitvoering en monitoring van de bestuursopdracht Ferm Werk en de implementatie van de Participatiewet in Balans. • De doorontwikkeling van de Groene Hart Pas en inzet op het vergroten van bestaans­ zekerheid en kansengelijkheid. • Het duurzaam huisvesten van Oekraïners in de toekomst: de Oekraïense ontheemden die nu op Statenland worden opgevangen zullen moeten verhuizen als er op Statenland gebouwd gaat worden. • De toekomst van de AMV-locatie. Het kansrijk meedoen in de samenleving en veilig opgroeien in Oudewater vraagt blijvend aandacht voor deze jongeren. Ook de uitstroom naar eenpersoonshuishoudens blijft een knelpunt. • De taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Oudewater loopt hierop achter.

Gezondheid, cultuur en bewegen Voor de komende bestuursperiode tekenen zich een aantal duidelijke ontwikkelingen, aandachtspunten en knelpunten af: De beweging naar preventie • De verschuiving van zorg naar preventie is ingezet, maar vraagt – vanuit het Algemeen Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) – om een sterke, integrale aanpak waarin gezondheid, welzijn, sport, leefomgeving en bestaanszekerheid samenkomen. Het blijft belangrijk om preventieve activiteiten duurzaam te organiseren en inwoners op tijd te bereiken, vooral mensen die minder vanzelfsprekend gebruikmaken van voorzieningen. • Door de toenemende vergrijzing in Oudewater wordt bewegen voor ouderen steeds belangrijker. De uitdaging is om sport en bewegen structureel te positioneren als preventief alternatief voor individuele ondersteuning.

14

Verkleinen van gezondheidsverschillen • Het betrekken van inwoners in een kwetsbare positie blijft een aandachtspunt; verdere inzet op inclusief sport- en beweegaanbod en het verlagen van drempels is nodig. De samenwerking met VLAS-ouders biedt daarin kansen voor verdere ontwikkeling. • Sportverenigingen staan onder druk door vergrijzing, organisatorische lasten en een tekort aan vrijwilligers, waardoor ondersteuning, minder regelgeving en meer samenwerking tussen verenigingen en partners belangrijk is. • De verbinding met sport kan sterker: sport wordt nog onvoldoende benut binnen welzijn, Wmo en jeugd, wat vraagt om duidelijke afspraken en betere doorverwijzing. • Tot slot zijn toekomstbestendige sportaccommodaties een randvoorwaarde voor de ambities uit het Sociaal Akkoord. Onderhoud, verduurzaming en efficiënt gebruik vragen om gerichte keuzes en investeringen, in samenhang met bredere maatschappelijke inzet van deze voorzieningen. Gezonde leefstijl Het terugdringen van middelengebruik blijft belangrijk. Alcohol-, rook-/vape- en drugsgebruik liggen hoger dan in de regio. De uitdaging is om dit thema integraal aan te pakken, met koppelingen naar sport, bewegen en welzijn, en door in te zetten op preventie en handhaving. Cultuur Gemeenten hebben vanaf 2026 een wettelijke zorgplicht om inwoners toegang te bieden tot een volwaardige bibliotheekvoorziening.

Gemeenten moeten minstens één bibliotheek­ voorziening in stand houden die alle wettelijke functies vervult, een fysieke collectie heeft en professioneel personeel. Er moet daarnaast samen met de lokale bibliotheek een meerjaren­ plan worden opgesteld dat is afgestemd op de lokale maatschappelijke opgaven. Opvoeden en opgroeien Het verminderen van kansenongelijkheid vraagt inzet op het versterken van onderwijskansen. Dit kan bereikt worden door uitbreiding van de inzet op laagdrempelige ondersteuning op scholen. Om kansenongelijkheid te verminderen moeten onderwijskansen worden versterkt. Dit kan bereikt worden door uitbreiding van de inzet van laagdrempelige ondersteuning op scholen. Ook kan meer worden ingezet op jongerenparticipatie door jongeren actief te betrekken bij beleid en activiteiten. Daarnaast is de Wet van school naar duurzaam werk op 1 januari 2026 ingegaan. Deze richt zich op jongeren van 12 tot 27 jaar met een (dreigende) afstand tot de arbeidsmarkt en bestaat uit gemeentelijke ondersteuning (Jeugdwet, WMO en Fermwerk), begeleiding door scholen, begeleiding door het Doorstroompunt en een verplicht regionaal programma met de U16 gemeenten en praktijkscholen, voortgezet speciaal onderwijs en mbo-instellingen. De komende jaren worden hier lokaal en regionaal nadere afspraken over gemaakt.

Maatschappelijke ondersteuning en betrokkenheid De toename van de zorg- en ondersteuningsvraag vraagt om een verdere versterking van preventieve ondersteuning, collectieve voorzieningen, passende woonzorgoplossingen en meer ondersteuning bij zelfstandig wonen.

15

Wonen en leefomgeving De komende bestuursperiode is het van belang een fysieke en sociale leefomgeving te creëren die een gezonde leefstijl ondersteunt en gezondheidsachterstanden verkleint. Hiervoor is een integrale aanpak nodig waarbij wonen, de fysieke leefomgeving (o.a. groen en natuur), infrastructuur en voorzieningen worden afgestemd op gezondheid en participatie van alle inwoners.

Wat vraagt dit van college en raad?

Het is noodzakelijk om de lokale slagkracht nóg meer te bundelen, ook om een stevige gesprekspartner te zijn in de regio. Daarnaast wordt gewerkt aan het vormen van een coalitie met de belangrijkste samenwerkingspartners rondom wonen, zorg en welzijn. Het is belangrijk hierbij koers te houden en in te zetten op een Sociaal akkoord 2.0; een integraal, meerjarig beleidsplan waar de speerpunten voor de komende jaren staan omschreven. Het is de bedoeling dat het Sociaal Akkoord 2.0 in nauwe samenwerking met de inwoners en de maatschappelijke partners tot stand komt. Toekomstplannen: Versterken en Uitbreiden Er zijn volop mogelijkheden om de huidige aanpak te versterken en uit te breiden. Bijvoorbeeld: • Van zorg naar gezondheid: preventie en een gezonde leefstijl staan centraal. • Van binnenblijven naar ontmoeten: het stimuleren van sociale interactie en participatie. • Van kwetsbaarheid naar veerkracht: inwoners in hun kracht zetten en samenredzaamheid bevorderen. Deze thema’s zijn leidend voor alle leeftijdsgroepen in Oudewater. Daarbij worden enkele concrete ideeën verkend: • Meer groepsaanbod: collectieve activiteiten om sociale cohesie te bevorderen. • Versterking jongerenparticipatie: jongeren actief betrekken bij beleid en activiteiten. • Inzet van buurtverbinders: lokale sleutelfiguren (informeel) die verbindingen leggen in de wijk en initiatieven stimuleren.

• Bevorderen van ‘Samenkracht’: het stimuleren van onderlinge hulp en gemeenschapszin. • Versterken van de signalerende en verbindende functie: proactief knelpunten signaleren en passende verbindingen leggen. • Bevorderen van oplossingen in collectief verband: Het stimuleren van gezamenlijke aanpakken voor maatschappelijke vraagstukken. • Zachte landing voor nieuwkomers: nieuwe plannen ontwikkelen zodat nieuwkomers zich sneller thuis voelen in de gemeente. De sociale basis is de basis Ook de komende bestuursperiode blijft het versterken van de sociale basis en het begeleiden van inwoners in het normale leven een speerpunt. Er wordt een zorgzame samenleving gecreëerd waarin zelfredzaamheid wordt vergroot en samenredzaamheid vanzelfsprekend is. Zorg moet op de juiste plaats geleverd worden en er moet altijd gezocht worden naar een adequate oplossing. Hierdoor kan de behandelgerichte zorg ontlast worden en staat preventie voorop. Dit vraagt binnen de gemeentelijke organisatie om samenwerking over de domeinen heen en daarbuiten om een nauwe samenwerking met onze maatschappelijke partners. Er zal steeds opnieuw gezocht worden naar nieuwe ontwikkelingen en maatwerk voor Oudewater. Daarnaast worden (inwoners) initiatieven gestimuleerd om sociale cohesie te vergroten.

Het aanjagen van het Lokaal Vitaliteitsakkoord Oudewater, door Oudewater Vitaal, is daar een onderdeel van en is een van de bewezen werkende mechanismen.

16

2.2 ONDERWIJSHUISVESTING Belangrijkste ontwikkelingen afgelopen bestuursperiode

Oudewater kent vier basisscholen. Die zijn gehuisvest in nieuwe of gerenoveerde gebouwen die niet ouder zijn dan vijftien jaar. Ze verkeren in goede staat. Volgens de in 2025 vastgestelde leerlingenprognose 2025 – 2043 wordt een tekort aan één of twee lokalen verwacht over ruim tien jaar.

Komende bestuursperiode

Situatie St. Jozefschool • De St. Jozefschool heeft een lokalentekort en huurt sinds 1 augustus 2020 van de gemeente een ruimte in de kantine van De Eiber. Als De Eiber in de toekomst wordt afgebroken, kunnen twee lokalen en een gymvoorziening worden toegevoegd aan een mogelijk te realiseren (woning)bouwprogramma. Situatie De Schakels en de Immanuelschool (Het Cultuurhuis) • De Schakels kent voor haar hoogbegaafdenonderwijs kleinere groepen. In de ruimte­ toedeling op basis van wet- en regelgeving, en dus ook in de leerlingenprognose, wordt hiermee geen rekening gehouden. Er is tijdelijk een extra lokaal beschikbaar. De Schakels kan op termijn alleen aanspraak maken op meer lokalen, als dit in de onderwijshuisvestings­ verordening is geregeld. Deze moet daarvoor worden gewijzigd. • De Immanuelschool heeft twee van haar lokalen in gebruik voor kinderopvang en voor de nieuwkomersklas. Voordat het gebruik van vier lege leslokalen in het Cultuurhuis door de (tijdelijke) gebruikers bibliotheek, Stadsteam, politie en gemeente wordt gestopt, moet besloten worden of alle lokalen de onderwijsbestemming moeten behouden (of dat ze worden getransformeerd tot woningen).

Wat vraagt dit van college en raad?

Er is een wet in voorbereiding die een Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvestingsplan (IHP) per gemeente verplicht stelt. Dit IHP moet voor vier jaar gelden (met een doorkijk naar twaalf jaar). Hierin worden onder andere nieuwbouw- en renovatieplannen, investeringen in duurzaamheid en binnenklimaat, de vorming van integrale kindcentra en het meerjarig onderhoud van de scholen zelf, in opgenomen. Medio 2026 moet een besluit worden genomen of Oudewater vooruitlopend op de wettelijke plicht een IHP laat opstellen. Als hiertoe besloten wordt, brengt dit niet begrote kosten met zich mee.

2.3 WEERBARE SAMENLEVING Naast een sociaal, duurzaam en gezond Oudewater willen we ook dat Oudewater steeds meer weerbaar wordt. Weerbaar is een breed begrip. Het houdt in dat we leren omgaan met, en voorbereiden op grote crises als gevolg van bijvoorbeeld extreme weersomstandigheden, langdurige stroomuitval of verstoringen in vitale infrastructuur. Het houdt ook in dat we als gemeentelijke organisatie weerbaar zijn tegen intimidatie, ondermijning en grens­ overschrijdend gedrag, dat we ons als samenleving kunnen weren tegen ondermijnende criminaliteit en dat we tijdig en juist kunnen handelen bij bijvoorbeeld jongeren die een verhoogd risico lopen om in de criminaliteit te belanden of bij inwoners met meervoudige of complexe problematiek die een potentieel risico vormen voor hun eigen welzijn én voor de leefbaarheid in de omgeving.

17

Voorbereiden op crises De samenleving verandert snel. Er zijn toenemende geopolitieke spanningen, extremere weersomstandigheden en een groeiend risico op langdurige stroomuitval/ netcongestie of verstoringen in datanetwerken. Voorbeelden hiervan zijn de grote stroomstoringen in Spanje en Portugal (april 2025) en in Berlijn (januari 2026). De gevolgen van een (langdurige) crisis worden uiteindelijk lokaal gevoeld, bij inwoners, bedrijven, instellingen en vrijwilligers­ organisaties. Juist daarom spelen gemeenten een sleutelrol in het versterken van een veerkrachtige en weerbare samenleving. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft in samenwerking met de Veiligheidsregio’s een handreiking opgesteld met maatregelen om de weerbaarheid en veerkracht lokaal te versterken. Om de samenleving van Oudewater steeds meer zelfredzaam te maken en voor te bereiden op grote maatschappelijk ontwrichtende crises, moet er opgavegericht aan de slag worden gegaan met het lokaal versterken van de weerbaarheid en veerkracht. Deze opgave vergt een maatschappij brede aanpak. Dat betekent dat verschillende groepen, organisaties en individuen samen moeten werken. Samenredzaamheid is niet iets wat in één keer kan worden bereikt; dit proces zal stap voor stap verlopen.

Weerbaarheid en veerkracht zijn immers niet alleen veiligheidsvraagstukken, maar vergen betrokkenheid van alle domeinen in de organisatie en samenleving.

Belangrijkste ontwikkelingen afgelopen bestuursperiode

Er is in de afgelopen bestuursperiode gestart met drie pijlers voor de lokale aanpak van de weerbare samenleving: Hierbij is de wens uitgesproken om aan te sluiten bij regionale en landelijke programma’s. 1. Lokale crisisorganisatie Doelstelling: de lokale crisisorganisatie voorbereiden op grote maatschappelijk ontwrichtende crises. 2. Bedrijfscontinuïteit Doelstelling: kritieke bedrijfsprocessen in beeld brengen en duidelijke waarborgen vastleggen voor de continuïteit ervan. 3. Weerbare en veerkrachtige samenleving Doelstelling: de samenleving steeds meer zelfredzaam maken en voorbereiden op grote maatschappelijk ontwrichtende crises. Daarnaast zijn de in de handreiking geformuleerde maatregelen vertaald naar de lokale context, en afgestemd op de specifieke behoeften en prioriteiten binnen de gemeente Oudewater.

Komende bestuursperiode

In de komende periode wordt gestart met zowel een bestuurlijke stuurgroep als een ambtelijk projectteam. Het doel is om steeds meer overzicht, structuur en duidelijke aansturing te realiseren en te zorgen voor structurele inbedding in de lijnorganisatie.

Wat vraagt dit van college en raad?

De implementatie van de maatregelen rondom de lokale aanpak vraagt om een gezamenlijke inzet van de gehele gemeentelijke organisatie. Daarbij is het noodzakelijk dat niet alleen de organisatie maar ook college en raad de urgentie van dit thema expliciet en zorgvuldig wegen. Tevens is het van belang dat de uitvoering domein overstijgend wordt benaderd, zodat kennis, capaciteit en verantwoordelijkheden optimaal worden benut.

18

Ondermijning van het openbaar bestuur

Belangrijkste ontwikkelingen afgelopen bestuursperiode

Utrechtse Weerbaarheidsnorm: bestuurlijke en organisatorische weerbaarheid Weerbaarheid omvat onder andere integere en betrouwbare overheid, informatiebeveiliging en veilige publieke taak. In aansluiting op acht reeds bestaande provinciale weerbaarheids­ normen is binnen de provincie Utrecht gestart met de ontwikkeling van een eigen weerbaarheidsnorm. Deze stap vloeit voort uit één van de doelstellingen uit het regionale uitvoeringsprogramma ‘Weerbare Overheid’ van het RIEC MiddenNederland. Doel is te komen tot een uniform, samenhangend en toekomstbestendig basisniveau van bestuurlijke en organisatorische weerbaarheid binnen de provincie Utrecht.

Komende bestuursperiode

In de komende bestuursperiode zal de Utrechtse weerbaarheidsnorm door het samenwerkingsverband van gemeenten, de provincie en het RIEC MiddenNederland worden uitgewerkt in een gezamenlijk plan. Krachten worden gebundeld, zodat de weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit structureel wordt versterkt en regionaal wordt geborgd. Vanuit deze organisaties is een bestuurlijke werkgroep ingesteld om een plan van aanpak te maken, ondersteund door een adviesbureau. Vanuit onze ambtelijke organisatie zal actief worden bijgedragen aan de ontwikkeling van de Utrechtse weerbaarheidsnorm. Overigens wordt binnen onze organisatie, onafhankelijk van de Utrechtse norm, al ingezet op weerbaarheid. Het verbeteren van informatiebeveiligingsprocessen is hiervan een voorbeeld. De inzet vanuit onze organisatie zal inzichtelijk gemaakt worden zodat kan worden aangesloten bij de nog te vormen adviezen uit de bestuurlijke werkgroep.

Wat vraagt dit van college en raad?

Weerbaarheid vraagt inzet van de gehele gemeentelijke organisatie. Het is een vast onderdeel van goed bestuur en bestaande processen, geen extra taak. De norm helpt om dit structureel te verankeren. De Utrechtse weerbaarheidsnorm zal impact gaan hebben op de manier waarop de gemeente haar bestuurlijke en organisatorische weerbaarheid structureel organiseert. Het is van belang om weerbaarheid expliciet als kernwaarde of organisatiedoel op te nemen. Criminele ondermijning en Bibob Criminelen maken voor het uitvoeren van illegale activiteiten gebruik van legale bedrijven, bijvoorbeeld als dekmantel of voor witwassen. Hierdoor vervagen normen en neemt het gevoel van veiligheid en leefbaarheid af. Dit fenomeen wordt ondermijning genoemd. Er wordt preventief gewerkt aan het bestrijden van ondermijning door het voeren van campagnes en het (integraal) controleren van bedrijven in de gemeente. Voor vergunningsplichtige ondernemingen is de Wet Bibob ook een zeer bruikbaar instrument om ondermijning verder uit te sluiten.

Belangrijkste ontwikkelingen afgelopen bestuursperiode

Er is besloten een vernieuwd Bibob-beleid op te stellen voor de gemeente Oudewater. De Wet Bibob is een (preventief) bestuursrechtelijk instrument. Het staat voor Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. Wanneer er (ernstig) gevaar dreigt dat bijvoorbeeld een vergunning wordt misbruikt, kan de gemeente de aanvraag weigeren of de afgegeven vergunning intrekken. Zo wordt voorkomen dat de gemeente criminele activiteiten faciliteert en wordt bovendien de concurrentiepositie van bonafide ondernemers beschermd.

19

Bij elke vergunningsaanvraag of wijziging van een exploitatievergunning, seksinrichting of vergunning op grond van de Alcoholwet wordt standaard een Bibob-toets uitgevoerd. Dit betreft echter slechts een beperkt deel van de aanvragen waarbij een risico op ondermijnende activiteiten aanwezig kan zijn. De branches die hiervoor in aanmerking komen zijn inmiddels in kaart gebracht; hierbij gaat het onder meer om vastgoedtransacties en omgevingsvergunningsaanvragen. Momenteel wordt onderzocht welke aanpak het meest efficiënt is om alle kwetsbare branches (waaronder de zorgsector) structureel mee te nemen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van risicogerichte indicatoren.

Komende bestuursperiode

De aanpak van ondermijning en in het bijzonder de uitvoering van het Bibob-beleid is een opgave die alle gemeenten binnen west Utrecht raakt. Er is inmiddels een oproep gedaan om een regionaal samenwerkingsverband te vormen. In de komende bestuursperiode wordt dit initiatief verder uitgewerkt. Dit kan, naast de eigen gemeentelijke aanpak, een waardevolle ondersteunende rol vervullen door het bundelen van expertise en het versterken van de uitvoeringskracht.

Wat vraagt dit van college en raad?

Bij het vaststellen van het beleid dient nadrukkelijk rekening te worden gehouden met de gevolgen voor de capaciteit. De verantwoordelijkheden rondom de uitvoering strekken zich uit over meerdere domeinen en partners, waardoor overzicht, regie en goede coördinatie noodzakelijk zijn. Wanneer de Bibob-toetsing breder wordt geïmplementeerd, vraagt dit om gespecialiseerde kennis en voldoende capaciteit. Zorg en veiligheid Zorg en veiligheid komen samen op het moment dat inwoners met meervoudige of complexe problematiek een potentieel risico vormen voor hun eigen welzijn én voor de leefbaarheid in de omgeving. Wanneer de gemeente de samenwerking tussen het zorg- en veiligheidsdomein structureel en integraal organiseert, kan zowel een vermindering van overlast als een versterking van de bestaanszekerheid van betrokken inwoners worden gerealiseerd. Jonge aanwas Het fenomeen Jonge aanwas bevindt zich op het snijvlak van Ondermijning en Zorg en Veiligheid. Onder ‘jonge aanwas’ worden jongeren tot en met 23 jaar verstaan die een verhoogd risico lopen om in de criminaliteit terecht te komen. Dit verhoogde risico wordt beïnvloed door diverse indicatoren, waaronder een kwetsbare of instabiele thuissituatie, gedrags- en ontwikkelingsproblemen, evenals een sterke behoefte aan status of geld.

Landelijk is zichtbaar dat jongeren op steeds jongere leeftijd worden benaderd en geronseld door criminele netwerken. Nadat zij eenmaal betrokken zijn geraakt bij criminele activiteiten komen zij regelmatig onder druk te staan, waardoor uitstappen bemoeilijkt wordt en zij verder verstrikt raken in de criminaliteit. Persoonsgerichte aanpak Een essentieel onderdeel binnen het brede domein van Zorg en Veiligheid is de lokale Persoonsgerichte aanpak (PGA). Deze aanpak heeft tot doel ernstig overlastgevend gedrag en criminaliteit terug te dringen en recidive te voorkomen. De PGA omvat een geïntegreerd pakket aan interventies, variërend van zorggerichte maatregelen tot interventies op basis van

20

bestuursrecht, civiel recht en strafrecht. Het betreft een model waarin flexibel kan worden op- en afgeschaald, afhankelijk van de situatie en risico-inschatting. De aanpak positioneert zich tussen de reguliere ondersteuningstrajecten en de meer intensieve casuïstiekbehandeling binnen het Zorg- en Veiligheidshuis. Binnen de Persoonsgerichte aanpak vervult de gemeente de regierol en is zij verantwoordelijk voor de coördinatie en voortgang van de ingezette interventies. Opbouw in nieuwe PGA-aanmeldingen gemeente Oudewater: JAAR

AANMELDINGEN

2022

0

2023

2

2024

4

2025

2

Belangrijkste ontwikkelingen afgelopen bestuursperiode

In samenwerking met ketenpartners worden jongeren die (excessieve) overlast veroorzaken systematisch in beeld gebracht. Waar nodig worden passende interventies ingezet, variërend van repressieve maatregelen tot het aanbieden van hulpverleningstrajecten. Daarnaast wordt actief ingezet op bewustwording en preventie, onder meer via educatieve programma’s in samenwerking met HALT binnen het onderwijs. Binnen onze gemeente beschikt de Persoonsgerichte aanpak over een stevig fundament. Er is sprake van een constructieve en effectieve samenwerkingsstructuur tussen zowel interne als externe partners. Tegelijkertijd constateren we een duidelijke toename in het aantal casussen dat binnen deze aanpak moet worden behandeld. Daarnaast groeit de complexiteit van deze casuïstiek, wat extra inzet en afstemming vraagt van alle betrokken partijen. Er is met name een duidelijke toename zichtbaar in de problematiek rondom personen met verward gedrag. Intensieve samenwerking met zorgpartners zijn hierdoor van toenemend belang. Dit vraagt nu en in de toekomst meer capaciteit dan momenteel geraamd is op dit onderwerp.

Komende bestuursperiode

Binnen de PGA aanpak komt het regelmatig voor dat casussen langdurig in behandeling blijven vanwege het ontbreken van passende zorg- of woonbegeleidingsvoorzieningen. Deze situatie legt een aanzienlijke druk op de betrokken hulpverleners en ketenpartners en belemmert bovendien het herstelproces van de cliënt. Het is daarom wenselijk om de mogelijkheden voor tijdelijke, begeleide opvang binnen de gemeente te verkennen en te realiseren, zodat sneller passende ondersteuning kan worden geboden.

Wat vraagt dit van college en raad?

Om kwetsbare jongeren in het voorliggend veld tijdig te kunnen bereiken, is het noodzakelijk de samenwerking tussen betrokken partners verder te versterken en te verbreden. Signalen die bij verschillende interne en externe partners binnenkomen, moeten in een vroeg stadium worden herkend, gedeeld en opgepakt. Dit vraagt om een aanvullende investering in het bestaande netwerk van partners in het voorliggend veld (zoals scholen, zorgaanbieders, maatschappelijk werk, jongerenwerk, wijkteams, politie, GGD, etc.), zowel in afstemming als in structurele informatie-uitwisseling.

21

2.4 DE FYSIEKE LEEFOMGEVING Als gemeente spelen we een cruciale rol in het verbeteren van de fysieke leefomgeving. We geven richting en sturing, maar voeren ook zelf uit. Het gaat daarbij niet alleen om het realiseren van fysieke gebouwen of openbare ruimte, maar ook om het creëren van een leefomgeving die bijdraagt aan het welzijn van onze inwoners. Hieronder wordt stil gestaan bij de ontwikkelingen op het gebied van netcongestie, de openbare ruimte, het stedelijk gebied, het landelijk gebied en de regionale samenwerking als ook bij een aantal projecten. Voor een aantal opgaven is Oudewater afhankelijk van de provincie Utrecht. In een gesprek met Gedeputeerde Staten op 24 februari 2026 is daarom onderstaande lijst voorgelegd met projecten en/of opgaven waarin wij iets nodig hebben/verwachten van de provincie. Deze flyer, met toelichting, is opgenomen in bijlage 1. • Hoenkoopsebrug • Flexwoningen • Het wassende water • Johan J. Vierbergenweg • Extra ruimte voor bedrijven • OV-bereikbaarheid/ OV-hub

2.5 NETCONGESTIE Belangrijkste ontwikkelingen afgelopen bestuursperiode

Dreigende aansluitstop Netcongestie werd al even aangestipt bij weerbare samenleving. Om te voorkomen dat gecontroleerde of ongecontroleerde stroomuitval plaatsvindt, dreigt een tijdelijke aansluitstop voor nieuwe stroomaansluitingen. Door een combinatie van meer en meer duurzame opwek (zon en wind) en een sterke groei van het elektriciteitsverbruik (o.a. warmtenetten, warmtepompen, elektrische auto’s) is er een grote druk op het elektriciteitsnet ontstaan. De druk is in heel Nederland hoog, maar het meest urgent in de FGU (Flevopolder, Gelderland, Utrecht) regio. Eerder is getracht met maatregelen vanuit het Rijk de druk te verlichten. Ook is ingezet om versneld midden- en hoogspannings­ stations (o.a bij Breukelen-Kortrijk) te realiseren. Desondanks wordt er vanaf 2 juli 2026 een aansluitstop verwacht. Dit zal inhouden dat alle nieuwe aanvragen geen capaciteit toegekend krijgen, totdat er extra capaciteit door de netbeheerders gevonden wordt om te vergeven. Binnen de gemeente Oudewater is een opgaveteam gestart die de ontwikkelingen rond het energienet nauwkeurig in de gaten houdt. Hierbij ligt de focus op de impact op lopende en toekomstige projecten, maar is nadrukkelijk ook de verbinding met het onderwerp weerbaarheid gelegd.

Daarom monitort het team continu de laatste stand van zaken, houdt contact met Stedin en Tennet, heeft contact met maatschappelijke partners over de impact en is het eerste aanspreekpunt voor de regio. Ook wordt er in samenspraak met de regio een communicatietraject voor onze inwoners en organisaties opgezet.

22

Komende bestuursperiode

Een aansluitstop zal ertoe leiden dat projecten die geen stroom krijgen vertragen. Deze projecten zullen “op pauze” staan totdat er weer transportcapaciteit beschikbaar is. Door de tijdelijke aansluitstop komen alle kleinverbruikers- en grootverbruikersaanvragen in congestiegebied op een wachtlijst terecht. Deze worden op basis van maatschappelijke prioriteit gerangschikt in volgorde. Er wordt door Rijk, provincie, netbeheerders en de samenwerkende gemeenten in de regio gezocht naar alternatieven. De tijdelijke aansluitstop kan vergaande lokale en maatschappelijke gevolgen hebben in de hele keten van projecten. Denk hierbij aan gemeentelijke projecten, ontwikkelaars, woningzoekenden, bouwers en onderaannemers (zoals keukenleveranciers). Hoe groot de impact gaat zijn ligt aan het handelingsperspectief dat de gemeente vanuit de samenwerkende partners aangeboden krijgen.

Wat vraagt dit van college en raad?

Gezien de grote impact en de bestuurlijke keuzes die hieruit voortvloeien, waaronder een verwachte (aangescherpte) prioritering van projecten, wordt geadviseerd dit onderwerp expliciet bij een van de wethouders in de portefeuille op te nemen. Op dit moment is de wethouder Energietransitie bestuurlijk opdrachtgever.

2.6 OMGEVINGSVISIE De Omgevingswet vraagt een andere manier van werken bij initiatieven (kortere behandel­ termijn en ‘ja, tenzij’ gedachte). Ondanks nieuwe processen en trainingen, volgt de praktijk traag in deze ontwikkeling. Er wordt op dit moment gewerkt aan een plan voor een aan­ scherping van de omgevingsvisie uit 2022 en om te gaan werken met omgevingsprogramma’s. Voor 2032 moeten gemeenten beschikken over één omgevingsplan waarin alle regels voor de fysieke leefomgeving zijn opgenomen. Deze wettelijke plicht vraagt aandacht voor de uitvoeringscapaciteit in de komende bestuursperiode. Het tempo voor de opbouw van het omgevingsplan moet opgeschroefd worden. De druk op de uitvoeringskracht wordt vergroot doordat met ingang van 2026 het Rijk geen financiële compensatie meer beschikbaar stelt voor de extra taken die met de Omgevingswet meekomen.

Wat vraagt dit van college en raad?

De organisatie en het nieuwe college moeten in gesprek over hoe er in de komende bestuurs­ periode toegewerkt kan worden naar een update van de omgevingsvisie en ongeveer zes omgevingsprogramma’s.

2.7 WINDENERGIE / ENERGIEOPWEK Netcongestie is voor veel opwekprojecten een belemmerende factor. Het zal zeker tot 2033 duren voordat nieuwe projecten op het net kunnen worden aangesloten. De groei van middelgrote opwek is hierdoor nagenoeg stilgevallen. De komende jaren worden geen nieuwe initiatieven voor zonnevelden verwacht. Hier speelt mee dat, naast de aansluitproblemen, subsidies steeds lager en onzekerder zijn, terwijl de aanlegkosten toenemen en de regels strenger worden. In 2050 moet Nederland klimaatneutraal zijn. Dat is afgesproken in het Klimaatakkoord. Om dit te bereiken zullen in de periode 2030-2050 nog twee tot drie keer zoveel windturbines en zonnevelden geplaatst moeten worden. De gemeente verkent de komende jaren welke mogelijkheden er zijn voor nieuwe opwek van duurzame energie voor de periode na 2030.

23

Oudewater heeft de ambitie om 19 GWh aan duurzame energie op te wekken in de eigen gemeente in 2030. Deze doelstelling gaat over: • Grootschalige opwek (windparken en zonnevelden) • Middelgrote opwek (kleine zonnevelden, kleine windmolens en zon op grote daken en parkeerplaatsen). De gemeente was voornemens om de doelstelling voor grootschalige opwek in te vullen met een zonneveld bij Papekop. De provincie heeft echter, tegen de wens in van gemeente en bewoners, besloten daar een windpark mogelijk te maken. Daarmee gaat het beoogde zonneveld waarschijnlijk niet door. Het door de provincie beoogde windpark zal naar verwachting met 1 à 2 turbines in Oudewater 20-50 GWh duurzame energie opwekken. Of de windturbines er daadwerkelijk komen, is echter nog niet zeker. Komen ze er niet, dan zou de doelstelling voor duurzame energie niet gehaald worden. Er zou dan opnieuw gekeken kunnen worden naar de mogelijkheid voor een zonne­ veld in het gebied. De plannen van de provincie voor een windpark bij Papekop hebben de gemeentelijke plannen voor een zonneveld doorkruist. Daarmee is het draagvlak voor duurzame energie in dit gebied onderuitgehaald en het zorgvuldig opgebouwde vertrouwen van de bewoners in samen­ werking met de gemeente op dit onderwerp ernstig geschaad. De gemeente probeert de schade te beperken door zich duidelijk uit te spreken tegen de komst van het windpark.

Tegelijkertijd behartigen de gemeente de belangen van de bewoners door met de provincie over het windpark in gesprek te blijven. Door de zorgen en wensen daar op tafel te leggen, behoudt de gemeente invloed op het proces en de voorwaarden voor een eventueel windpark. Dit is onder meer verwoord in een position paper dat samen met Woerden en Montfoort is aangeboden aan de provincie.

Wat vraagt dit van college en raad?

• De ontwikkeling van een windpark bij Papekop gaat nog veel bestuurlijke aandacht vergen. De provincie is het bevoegd gezag. De gemeente komt hierbij zo goed mogelijk op voor de belangen van haar inwoners. • Tijdens het werkbezoek (24-02-2026) van de Provincie is door GS toegezegd om bij de nog te sluiten omgevingsovereenkomst meer duiding aan de bewoners te geven en is juridische ondersteuning voor bewoners aangeboden.

2.8 WARMTETRANSITIE Er is en wordt fors ingezet op isoleren. Dit doen we door woningeigenaren te ondersteunen met subsidies via het isolatieprogramma. Het isolatieprogramma voeren we uit in samen­ werking met een aantal gemeenten uit de regio en de uitvoerder Winst uit je Woning. Op deze manier kunnen we efficiënter werken, en besparen we kosten. De gemeente Oudewater blijft duidelijk zichtbaar. Dit krijgt ook vorm in de voortzetting van de samenwerking met Energie Oudewater. Na een uitgebreid participatietraject is in 2024 het warmteprogramma Oudewater vastgesteld. In februari 2026 is gestart met de verkenning voor De Noort Syde. De Verkenning De Noort Syde Aardgasvrij wordt in 2026 afgerond. Daarna wordt een besluit genomen over een voorkeursscenario om de buurt aardgasvrij te maken. Voor de buurten Brede Dijk, Klein Hekendorp en Kern Hoenkoop wordt in 2026 onderzocht of een warmtenet haalbaar is. Op basis van dit onderzoek kan in buurtprocessen worden bepaald welke vorm van verwarmen in welke buurten haalbaar is. Processen in andere buurten en kernen starten na 2027.

24

Vanwege netcongestie wordt de inzet op efficiënte warmtenetten steeds belangrijker. Het in gebruik nemen van warmtenetten is niet voorzien vóór 2035. In overleg met Stedin is aansluiten op het elektriciteitsnet vanaf dan mogelijk. Uiterlijk in 2029 moet het Warmteprogramma Oudewater worden geactualiseerd en worden opgenomen in het Digitaal Stelsel Omgevingswet. De benodigde financiële middelen voor uitvoering van het warmteprogramma worden jaarlijks bij de begroting vastgesteld. Ambtelijke capaciteit en uitvoeringskosten kunnen voor een groot deel betaald worden uit de CDOKE-subsidie vanuit het Rijk. Omdat de kosten de komende jaren zullen oplopen zijn, boven op de begrote gemeentelijke middelen en CDOKE, extra middelen nodig voor de uitvoering van het warmteprogramma. De gemeente zoekt actief naar aanvullende subsidies vanuit de provincie het Rijk of de EU. Maar deze subsidies zijn onzeker.

Wat vraagt dit van college en raad? Een nieuw college kan besluiten om meer of minder vaart te maken met de warmtetransitie. De landelijke afspraak om in 2050 alle gebouwen aardgasvrij te maken blijft echter staan. Vertragen betekent dan ook dat de achterstand later moet worden ingehaald.

2.9 ONTWIKKELINGEN STEDELIJK GEBIED Woningbouw De druk op het realiseren van woningbouw blijft onverminderd hoog. Ook het nieuwe kabinet zet stevig in op het realiseren van woningen, en stelt hiervoor verschillende subsidies beschikbaar. Ook ontvangt de gemeente Oudewater een realisatiestimulans voor het aantal nieuwgebouwde betaalbare woningen (sociale huur, betaalbare koop en betaalbare huur). Voor het volkshuisvestingsprogramma, dat na de verkiezingen wordt vastgesteld, wordt een uitvoeringsagenda opgesteld. Binnen het volkshuisvestingsprogramma wordt onder andere het aandeel sociale huur vastgesteld. Het aantal mutaties binnen de sociale huur is relatief laag (30 tot 35 per jaar), zeker om het aantal statushouders en overige aandachtsgroepen te kunnen opvangen. De landelijke richtlijn is 67% betaalbaar én 30% sociaal. In het nieuwe Volkshuisvestingsprogramma wordt deze richtlijn ook nagestreefd in ons nieuwbouw programma. De uitvoeringsagenda wordt jaarlijks geactualiseerd en via de jaarbrief Wonen wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang. In de uitvoeringsfase gaat het onder andere over hoe we omgaan met optoppen/ splitsen, ook in relatie tot de ruimtelijke kwaliteit en parkeernormen.

Op basis van de Wet regie op de volkshuisvesting (invoering verwacht 1 juli 2026) en het provinciaal volkshuisvestingsprogramma wat nu opgesteld wordt, is het mogelijk dat het uitvoeringsprogramma bijgesteld moet worden. De tijdelijke aansluitstop op stroom (netcongestie) heeft naar verwachting een grote invloed op het woningbouwprogramma van de komende jaren. Daarnaast lijkt op de langere termijn ook het tekort aan drinkwater een probleem te worden. Dit komende periode zal blijken in hoeverre dit invloed heeft op de woningbouwprojecten in de gemeente Oudewater.

25

Bedrijventerreinen Wonen en werken gaan hand in hand. Met de groei van het aantal woningen en inwoners neemt ook de behoefte aan werklocaties toe. De ondernemers in de binnenstad en Tappersheul hebben zich verenigd in een BIZ. Met de uitrol van Tappersheul 3 ontstaat er voor de Oudewaterse bedrijven iets meer ruimte, al blijft er een tekort. In de regio wordt gesproken over de realisatie van regionale bedrijventerreinen, waarvan er tenminste één in Utrecht-West is voorzien. Daarnaast zit niet elk bedrijf op de juiste plek in de stad. Zo zal de gemeente in gesprek met de provincie de mogelijkheden verkennen voor verplaatsing van een bouwbedrijf naar de rand van Oudewater. Parkeren en mobiliteit De parkeersituatie in de binnenstad van Oudewater is nijpend, zeker nu er verschillende ontwikkelingen op stapel staan. Er zijn verschillende scenario’s voor het parkeerbeleid in de binnenstad onderzocht. Uit deze studie is naar voren gekomen dat niets doen aan het parkeren in de binnenstad grote risico’s met zich meebrengt. De parkeerdruk neemt toe en ruimtelijke ontwikkelingen in de binnenstad worden hierdoor belemmerd. Ook is beschermen en benutten van de parkeerplaatsen niet voldoende voor een toekomstbestendige parkeersituatie. Het bijbouwen van parkeergelegenheid zonder de invoering van parkeerregulering heeft gering effect.

Een overgang van het parkeerfonds naar een mobiliteitsfonds past binnen de omgevingsvisie van Oudewater om wandelen en fietsgebruik te stimuleren. Verder wordt er volop ingezet op deelmobiliteit. Per januari 2026 is een regionaal systeem actief voor deelfietsen waarin ook de gemeente Oudewater participeert. Vanwege de toename van elektrische auto’s is in 2023 de gemeentelijke laadvisie voor personenauto’s vastgesteld. Een van de onderwerpen in deze visie is het aangaan van een eigen, gemeentelijke, concessie voor het plaatsen van laadpalen in de openbare ruimte. Netcongestie en de daarmee samenhangende prioritering in nieuwe aansluitingen brengt echter onzekerheid met zich mee. Reductie van afvalstromen blijft ook in Oudewater een aandachtspunt. De gemeente Oudewater streeft ernaar de hoeveelheid verbrandbaar huishoudelijk restafval terug te brengen tot maximaal 100 kilogram per inwoner per jaar. Deze norm sluit aan bij de landelijke doelstellingen zoals vastgelegd in het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP3) en de VANGdoelstellingen (Van Afval Naar Grondstof). Het verminderen van restafval is van groot belang om meer herbruikbare grondstoffen uit afval te winnen en de milieubelasting van verbranding te beperken. De afvalinzameling wordt vanaf 1 januari 2027 ondergebracht bij de gemeentelijke inzameldienst van Woerden.

Wat vraagt dit van college en raad?

• Het volkshuisvestingsprogramma 2026 – 2030 wordt vastgesteld in de raad samen met het uitvoeringsprogramma (mei 2026). • Het huisvesten van statushouders loopt achter op de taakstelling. Dit komt met name door het lage aantal vrijkomende woningen per jaar in Oudewater (30-35 woningen). Het is van belang om in gesprek te blijven met de provincie over het vergroten van het aanbod, bijvoorbeeld in de vorm van flexwoningen. • Uitvoeringsplan (fiets): Het fietsbeleidsplan wordt deels uitgevoerd in de komende bestuursperiode. Om op een structurele wijze vervolg te geven aan de ambities op het gebied van mobiliteit ligt het voor de hand een ambitielijst op te stellen met daarin toekomstige mobiliteitsmaatregelen. • Parkeren: Om nieuwe ruimtelijk ontwikkelingen mogelijk te maken en de groeiende parkeerdruk in de binnenstad tegen te gaan is parkeerbeleid noodzakelijk. Geadviseerd wordt om in de volgende coalitieperiode te werken aan de uitvoering van de resultaten van het onderzoek; het uitvoeren van scenario 5 (uitbreiding parkeercapaciteit) in samenhang met scenario 3 (betaald parkeren).