B01. WBL-Magazine-dec-2022.pdf

JAARGANG 42 - Nummer 132 - December 2022

1

UITGAVE VAN DE WERKGROEP BEHOUD LOPIKERWAARD

Bericht van de penningmeester

IN DEZE UITGAVE:

Het jaar 2022 loopt alweer ten einde en snel zal het 2023 zijn. Met het nieuwe jaar komt het onvermijdelijke verzoek van de penningmeester om uw jaarlijkse contributie/donatie te betalen. Het bedrag is hetzelfde gebleven: € 20,00 voor één persoon en minimaal € 25,00 voor een gezinslidmaatschap. U kunt uw contributie/donatie overmaken naar bankrekening NL39 INGB 0001 0530 29 t.n.v. Penningmeester Stichting WBL. Bij voorbaat hartelijk dank.

De WBL is erkend als een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Uw contributie/donatie aan de WBL is hierdoor aftrekbaar van uw belastbaar inkomen. Dit kan als 'gewone gift' of als 'periodieke gift'. Voor de gewone gift geldt een ondergrens. De periodieke gift heeft dit nadeel niet. Deze variant vraagt wel om een schenkingsovereenkomst met de WBL, waarin u vastlegt 5 jaar achter elkaar of langer hetzelfde bedrag aan de WBL te betalen. Een standaard onderhandse schenkingsovereenkomst kunt u downloaden van de website van de belastingdienst www.belastingdienst.nl. U kunt daar ook meer informatie vinden over de te volgen procedure. Indien u zich als nieuwe donateur van de WBL wilt aan-

2

Hoe lelijk wil je ‘t hebben

Pag. 2

Van de voorzitter

Pag. 3

Fiets– en voetgangerstunnel

Pag. 4

Donateursdag ‘22

Pag. 5

Hugo Kotestein

Pag. 6

Groene Hart Jaarevent

Pag. 7

Energietransitie en WBL

Pag. 8

Strijd om Utrechtse veen

Pag. 11

Hollandsche IJssel

Pag. 12

Voedselbos Lopikerwaard

Pag. 14

Agroforestry Montfoort

Pag. 16

Stikstofprobleem in de landbouw

Pag. 18

In gesprek met…..

Pag. 25

Weidevogels

Pag. 28

BioBlitz, 1000-ste waarneming

Pag. 32

Hazelnootroute

Pag. 34

Krokusharten

Pag. 35

Geheim van Haastrecht

Pag. 37

Salmsteke

Pag. 38

Klimaatactie voor de toekomst

Pag. 39

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

gewoon voort en dat nu alweer bijna 45 jaar. Nog steeds is de WBL een belangrijke stakeholder in de mooie Lopikerwaard en dat moet vooral zo blijven. We hebben met velen weer een mooi decembernummer gemaakt. Persoonlijk vind ik de omslagfoto van Linda Bosma bijzonder geslaagd. Karakteristiek voor onze mooie Lopikerwaard. Dank aan iedereen waarmee ik mocht samenwerken! Alleen met jullie is het maken van het WBL Magazine mogelijk geweest. De WBL wens ik een mooie toekomst want er is meer dan ooit in de Lopikerwaard te doen. Het ga jullie allen goed!

COLOFON WBL Magazine is een uitgave van de Stichting Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) Bankrekening: NL39 INGB 0001 0530 29 t.n.v. Penningmeester Stichting WBL

Het laatste voorwoord van de redacteur

De stichting is ingeschreven in het stichtingenregister K.v.K. onder nr. 41179802

Dit is mijn laatste voorwoord. Vijf jaar geleden schreef ik mijn eerste voorwoord in dit Magazine.

Kopij en info aan: Redactie WBL Magazine Moerasbos 25 3411 WD Lopik 0348-553006 / 06-10302055

We zijn destijds begonnen om de layout vorm te geven en gebiedspartijen, organisaties en enthousiaste mensen te vragen of zij willen meedoen door regelmatig een bijdrage aan het Magazine te leveren. En dat is gelukt. We hebben uitgebreid stil gestaan bij het 40-jarig bestaan van de WBL in 2018.

Samenstelling redactieteam Tineke Honkoop Wim van der Putten Leon Snoek Theo Hattink Vormgeving & opmaak Jan Kooijman Foto omslag: Linda Bosma, Bosplan Benschop

Elke uitgave was steeds weer een nieuwe uitdaging. We begonnen elke uitgave met een leeg vel papier maar het lukte iedere keer weer om een mooi Magazine af te leveren. Ik vind het prachtig dat er zoveel enthousiaste mensen druk in de weer zijn om in de Lopikerwaard misstanden aan te kaarten, mooie dingen te organiseren en al het fraaie te behouden. Na 5 jaar is het tijd om weer wat anders te gaan doen. De WBL gaat natuurlijk

Veel leesplezier, Tineke Honkoop

Een woordje vooraf vanaf de redactietafel Naschrift van de vormgever Gedurende een vijftal jaren stond Huize Kooijman een aantal malen per jaar voor een paar weken geheel in het teken van de vervaardiging van het WBL Magazine. Daaraan gaat nu een einde komen. Tineke stopt als hoofdredacteur. Ik blijf nog wel beschikbaar om voor de WBL de nieuwsbrieven en wellicht misschien nog weer eens een Magazine te maken. Hoe dat eruit gaat zien in de toekomst hoort u van het bestuur. Tineke neemt afscheid, maar gelukkig niet van mij. Ik hou haar in mijn nabijheid als mijn vrouw en maatje. Jan Kooijman

Het bestuur van de Werkgroep Behoud Lopikerwaard en de redactie va het WBL Magazine wensen jullie allen

Fijne Feestdagen en een Gezond 2023 3

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132

Er is een gigantische, lelijke muur verrezen aan de achterzijde van het voormalige MOB-complex Lopik. Dat was even schrikken tijdens een wandeling langs de idyllische Oudeslootseweg. Heeft niemand dit eerder in de gaten gehad? Waarom niet even een fatsoenlijke groenstrook van 10-15 meter aangelegd? Hoe lelijk wil je het hebben? Gaat dit nog begroeid worden met bijv. klimop? Ik ga hier maar niet opschrijven wat mijn eerste reactie was bij deze aanblik.

tekst en foto’s: Jan Kooijman foto boven en midden: de muur en onder: Oudeslootseweg

Verharding Duurzaam Lopikerwaard heeft d.m.v. de actie “Tegelwippen”, ofwel “tegel eruit, plantje erin” bijgedragen aan het voorkomen van hittestress en wateroverlast, omdat onze leefomgeving sterk is versteend. Al die stenen verkoelen niet op een hete dag en laten geen water door wanneer het regent. Dat regenwater kan dan het riool overbelasten of je kelder inlopen. Meer groen gaat dit tegen. Hoe ironisch is het dat juist op dit complex een behoorlijk areaal bosschage is verdwenen en dat het terrein nagenoeg geheel is verhard. Jammer! 4

WBL Magazine secember 2020, jaargang 40 - nr 126

WBL WBL WBL Magazine, Magazine WBL Magazine Magazine December augustus april 2020, 2022, jaargang 40 42 - nr 125 124 126 132

Van de voorzitter Sinds enige tijd hebben Ronald Meijer en ik als duo-functie het voorzitterschap van Wim Boesten overgenomen. Graag vertel ik kort over mijn beweegreden voor een bestuursfunctie bij de WBL en mijn ambities voor de WBL de komende jaren.

Bestuur WBL Voorzitter(s): Ronald Meijer 06-83339566 Henriëtte Keijzer 06-24532952 Vice-voorzitter: Wim Boesten 06-46220106 Secretaris: Irene Schuller 06-28407546 Penningmeester en ledenadministratie: Leon Snoek 06-19538017 Leden van het bestuur Marco Buitelaar 06-42916424 Leo van den Berg 06-22468863 Wim van der Putten 06-51503306

Ik heb een eigen bedrijf, maar zet mij ook al lange tijd actief in als vrijwilliger voor lokale projecten. Zo help ik scholen en sportclubs te verduurzamen door energie te besparen en op te wekken, minder afval te produceren en de schoolpleinen te vergroenen met verschillende werkgroepen. Daarbij heb ik ook zitting in diverse commissies over leefbaarheid en milieu. Dit is ook de reden dat ik gevraagd ben voor het bestuur van de WBL en mij graag inzet voor een organisatie die zich inzet voor landschap, natuur en leefbaarheid. Er zijn nu enorm veel vraagstukken zeer actueel. De energieopwekking met daarbij de RES opgaven van de diverse gemeentes, de woningbouwopgave, de stikstofreductie en de verbetering van natuur en biodiversiteit. Deze opgaven geven met name een enorme druk op de buitengebieden. Uitgangspunt van de WBL is het behoud én versterking van het buitengebied in de Lopikerwaard. Met de gedegen kennis die er is in ons bestuur en bij onze brede achterban kunnen wij een goede gesprekspartner zijn bij de gemeente, provincie, waterschappen en organisaties die zich inzetten voor natuur en milieu. Dit zorgt er voor dat wij vroegtijdig bij vraagstukken over de inrichting van het buitengebied betrokken kunnen zijn en ook alle opgaven en de verschillende belangen

in het buitengebied zorgvuldig kunnen afwegen en bespreken. Hiermee willen wij onze achterban, zowel agrariërs als niet-agrariërs, een stem geven. Er is ons alles aan gelegen dat de bewoners niet alleen geïnformeerd worden, maar dat zij daadwerkelijk vanaf het begin inspraak en eigenaarschap hebben. De plannen moeten niet opgelegd worden, maar ontwikkeld samen met de bewoners. Zo moeten zij ook kunnen profiteren van energieopwekking doordat de opbrengst naar omwonenden gaat en naar lokale projecten als verbetering van de omgeving en de biodiversiteit in plaats van naar externe investeerders. Maar versterken van het buitengebied betekent ook dat gemeente en provincie meer moeten meewerken om reeds bestaande gebouwen makkelijker op te splitsen in meerdere wooneenheden. Of dat de boeren hun daken kunnen koppelen voor gezamenlijke energieopwekking, waardoor boerenbedrijven duurzamer en levensvatbaarder worden. Dit komt de leefbaarheid ten goede. Om dit te kunnen realiseren ben ik heel blij met de kennis en contacten binnen ons bestuur, maar wil ik hierbij ook een dringende oproep doen aan ú als donateur om ons te helpen. Door nieuwe donateurs te werven, maar ook door uw kennis met ons te delen of ons in contact te brengen met bewoners die ons kunnen ondersteunen. Zodat we samen onze schouders onder deze grote opgaven kunnen zetten en het verschil kunnen maken in de Lopikerwaard

Henriëtte Keijzer

Goed voornemen voor 2023: Donateur worden of een nieuwe donateur aanbrengen. www.werkgroepbehoudlopikerwaard.nl/lid-of-donateur-worden/ 5

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132

De opgeknapte tunnels onder de N229 in Cothen en onder de N210 in Lopik zijn begin oktober opgeleverd. In beide tunnels is fleurige kunst aangebracht om graffiti te ontmoedigen en ‘verloedering’ tegen te gaan. Een opgeknapte tunnel die voorzien is van kunst, geeft voetgangers en fietsers bij het passeren een veilig gevoel. De werkzaamheden aan de tunnels zijn medio september gestart en begin oktober afgerond. Naast het aanbrengen van kunst, is in de fietstunnel in Cothen ook nieuwe ledverlichting aangebracht. Omdat beide tunnels open konden blijven tijdens de werkzaamheden ondervonden fietsers en voetgangers geen hinder van de werkzaamheden.

der One, een tattoo artist afkomstig uit Spanje en woonachtig in Zierikzee. Om de kunst goed te laten hechten is de wand eerst voorbewerkt door Topcoat Nederland die na afloop ook een beschermlaag heeft aangebracht. Gekozen is voor kunst in het thema veldbloemen. Dit thema was al verwerkt in het tegelmozaïek bij de trappen van de fietstunnel in Cothen. Zo vormt de aangebrachte kunst in de tunnel een mooie eenheid met de in- en uitgangen van de fietstunnel.

Fleurige kunst De kunstenaar die de kunst in beide tunnels heeft aangebracht is Johe van 6

foto: kunst in Letscherttunnel in Lopik

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

Donateursdag 2022

door Leon Snoek

Vanaf onze website zijn nog veel meer foto’s van deze dag te bekijken.

De WBL organiseerde dit jaar de donateursdag op zaterdag 24 september 2022. Er werd een bezoek gebracht aan de boezemmolen, gelegen aan het riviertje de Vlist. Deze molen in Haastrecht is een ronde stenen molen met een uitgesproken klokvorm en heeft zo’n 10 jaar geleden zijn wieken terug gekregen. Daarna werd een bezoek gebracht aan de Overtuin Bisdom van Vliet. De Overtuin Bisdom van Vliet is een historisch park aan de Hoogstraat in Haastrecht. De provinciale weg N228 scheidt de tuin van het statige woonhuis van de familie Bisdom van Vliet, een huis aangekocht in 1724. Het huis is thans het Museum Bisdom van Vliet waarin de nalatenschap van de familie wordt beheerd.

Volgend jaar mag deze envelop open en kan dan eindelijk zijn geheim prijsgeven. 1 juni 2023 is de honderdste sterfdag van de erflaatster van het huismuseum in Haastrecht dat haar naam draagt. Op diezelfde dag bestaat Stichting Bisdom van Vliet honderd jaar en mag het pakket waarop Paulina Bisdom van Vliet schreef “Niet te openen voordat er 100 jaar na mijn sterfdag zijn verlopen” worden geopend. Dit zal in de loop van juni gebeuren en de bekendmaking van de inhoud volgt dan in september van dat jaar. De dag werd afgesloten met een drankje en een hapje bij buurthuis Thuishaven in Haastrecht. Zie ook het artikel Onthulling ‘Geheim van Haastrecht’ op pagina 36

Het monumentale park wordt beheerd door de Stichting Overtuin Bisdom van Vliet (opgericht in september 2014) die zich ten doel stelt het park in oude luister terug te brengen en daarmee aantrekkelijk te maken voor bezoekers, nu en in de toekomst. De gids vertelde ook van de grote, gevulde, en verzegelde envelop die Paulina Bisdom van Vliet in 1923 achterliet en 100 jaar dicht moest blijven. 7

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132

Samenwerking met Stichting Hugo Kotestein Stichting Hugo Kotestein (SHK) heeft als doel ‘bewaring van elementen van monumentale waarde in stad en landschap. Zij zet zich in voor behoud en versterking van de (historisch-) ruimtelijke kwaliteit van de stads- en dorpsgebieden en het landelijk gebied. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar monumenten en andere beeldbepalende elementen die waardevol zijn uit stedenbouwkundig, landschappelijk, architectonisch of cultuurhistorisch oogpunt’. De stichting is genoemd naar Hugo Jasperszoon Kotestein, bouwmeester uit de 17e eeuw. Hij ontwierp onder andere het Proveniershuis (gesloopt) te Woerden, hij was lid van de Vroedschap en enige tijd burgemeester van Woerden. Het werkgebied is de regio liggend tussen de stroomgebieden van de Oude Rijn en Hollandsche IJssel, specifiek Bodegraven, Woerden, Zegveld, Kamerik, Harmelen, Oudewater, Montfoort en Linschoten. Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) heeft als doel ‘het behoud en de versterking van het eigen karakter van de Lopikerwaard en de naaste omgeving; op het gebied van natuur, landschap en cultuurhistorie, alles in samenhang met de leefomgeving’. Het werkgebied is omringd door snelwegen A2 en A12 en de rivieren Lek en Vlist en omvat tenminste de gemeenten Lopik, Montfoort, Oudewater, Schoonhoven (onderdeel van de gemeente Krimpenerwaard) en IJsselstein.

De organisatie van SHK is wat anders ingericht dan die van de WBL. Per gemeente is er een werkgroep actief die autonoom handelt. Dit wordt overkoepeld door een dagelijks bestuur van drie personen. SHK is een vooroverlegpartner van de gemeente als het gaat om bestemmingsplannen en andere beleidsstukken en heeft periodiek overleg met de portefeuillehouders van de gemeenten in het werkgebied. Een van de opvallende activiteiten van SHK is dat elk jaar een oorkonde wordt uitgereikt. De Hugo Kotestein-oorkonde wordt jaarlijks toegekend aan een persoon of personen, een vereniging of stichting voor het behoud, herstel of verbetering van een cultuurhistorisch waardevol object.

Omdat de doelstellingen deels overeenkomen en SHK en WBL vaak met dezelfde dossiers bezig zijn werken zij al lange tijd samen. Zo zijn ze vanaf het allereerste begin betrokken geweest bij de totstandkoming van ‘Nieuwe Toekomst IJsseloord’ in Montfoort , een uniek bottom-up participatietraject waarbij omwonenden en belangenorganisaties in 2011 ondersteund door externe partijen tot een plan komen waarmee iedereen kon leven. Het resultaat is zelfs door omwonenden en belangenorganisaties verdedigd bij de Ruimtelijke Commissie van de Provincie Utrecht. In het plan is een evenwicht gevonden tussen cultuur (restauratie en herbestemming van de steenovenschuur en bazenwoning), economie (uitbreiding van het bestaande bedrijventerrein van Jan Snel B.V. aan Willeskop 94) en natuur (landschappelijke herinrichting en openstelling van het gebied). Ook bij andere ontwikkelingen in het buitengebied van Montfoort en Linschoten wordt samengewerkt, zoals recent het indienen van bezwaarschriften tegen verleende vergunningen op Achthoven Oost 13 en Willeskop 94 in Montfoort. Door de samenwerking hopen beide belangenorganisaties meer te bereiken. Peter Versloot, voorzitter van de werkgroep Montfoort en Linschoten: “Organisaties als WBL en SHK worden steeds belangrijker voor gemeenten, provincie, waterschappen etc. De kracht van deze organisaties is hun kennis van het gebied en hun lokale netwerken.

Je ziet dat deze kennis vooral bij gemeenten helaas steeds minder aanwezig is. Er is een groot verloop van ambtenaren of medewerkers komen niet uit het gebied en kennen dat niet goed. Bij WBL en SHK zit deze kennis wel. Bovendien hebben zij vaak een goed draagvlak onder de inwoners. Het is daarom goed dat WBL en SHK oren en ogen in het gebied zijn. Wij steken onze vinger op als er iets dreigt mis te gaan. Je bent dan misschien soms een luis in de pels, maar achteraf krijgen we veel complimenten voor wat we weten te bereiken. Soms voor de schermen, maar meestal erachter. Daarom is het goed samen te werken. Samen bereik je meer!” 8

door Leon Snoek

Alles van waarde is weerloos (Lucebert), zou het motto kunnen zijn van Hugo Kotestein: monumentale gebouwen die aangepast worden aan de eisen van de tijd, of gesloopt omdat dat goedkoper is dan renovatie, karakteristieke bomen die verdwijnen voor weg- of dijkherstel: het zijn jaarlijks honderden kleine en grote aantastingen van het erfgoed.

Hugo Kotestein trekt waar nodig aan de bel en onderneemt actie in goed overleg met eigenaren, gemeenten, provincies en waterschappen.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

door Leon Snoek De presentatie van de WBL is te vinden op onze website.

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

WBL presenteerde zich op het Groene Hart Jaarevent

Voor een impressie van de middag en de presentaties van de diverse workshops: magazine-on-the-spot.nl/ groene-hart/

afbeelding: kaart van de Lopikerwaard

Het Bestuurlijk Platform Groene Hart organiseerde op 23 september 2022 een evenement waar burgers, overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven uit het Groene Hart samenkwamen. Om aan elkaar te laten zien wat er zoal gedaan wordt voor het Groene Hart en zo het gesprek aan te gaan over waar het schittert en schuurt in het Groene Hart. Deze ontmoetingen

zorgen voor inspiratie, goede voorbeelden, relaties, maar bovenal wordt zo gewerkt aan samenwerking. Samenwerkingen die het Groene Hart versterken. Ook de Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) nam deel aan dit evenement. Bestuursleden Leo van den Berg en Leon Snoek gaven een presentatie over de WBL: de doelstelling, de werkwijze en de resultaten. Van de Lopikerwaard werden de sterktes en zwaktes, de bedreigingen maar ook de kansen weergegeven. Daarna werd ingegaan op een kwaliteitsaspect van de Lopikerwaard: de weidevogels. Bij de Lopikerwaard horen immers weidevogels, maar die zijn er steeds minder. Hoe komt dat en wat wordt hieraan gedaan? Aan de aanwezigen werd de vraag voorgelegd of de WBL zich actiever moet inzetten voor het herstel van het aantal weidevogels in de Lopikerwaard.

WBL in gesprek met colleges van burgemeester en wethouders Na de gemeenteraadsverkiezingen van maart jl. zijn er in alle gemeenten nieuwe colleges van burgemeester en wethouders gevormd. Omdat de WBL graag vooroverlegpartner van de gemeente wil zijn als het gaat om bestemmingsplannen en andere beleidsstukken heeft het bestuur van de WBL vanaf augustus kennismakingsgesprekken gevoerd met wethouders van de nieuwe colleges van de gemeenten Montfoort, Oudewater, Lopik en IJsselstein. Gespreksonderwerpen waren naast kennismaking - actuele ontwikkelingen zoals omgevingsvisie, Regionale Energie Strategie (windmolens en zonneparken), woningbouw, herbestemmingen van vrijkomende agrarische bedrijven en mogelijke gevolgen van de 9

stikstofproblematiek. De gesprekken waren constructief en gaan een structureel karakter krijgen. De WBL wordt hierdoor een serieuze gesprekspartner voor lokale overheden en kan zodoende aan de voorkant van ontwikkelingen meepraten.

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132

Energietransitie en WBL

door Ronald Meijer, voorzitter WBL

De laatste tijd bereiken ons veel vragen wat het standpunt van de WBL is ten aanzien van de energietransitie. Concreet gaat het dan om onze visie op het realiseren van zonneparken en windmolens in de Lopikerwaard. Deze vragen komen vooral nadat recent vanuit het huidige Provinciaal bestuur er veel druk wordt gelegd op de Utrechtse Gemeenten . Met name op die van onze Lopikerwaard, om nieuwe locaties voor vooral windmolens aan te wijzen. Dit omdat, volgens de rekenmethode van de Provincie, niet voldaan wordt aan de RES-opgave. Wij merken dat meer en meer burgers, maar ook veel donateurs van de WBL zich hier zorgen om maken. Onze achterban is ongetwijfeld net zo divers als de geluiden die bij de RESdiscussies klonken. Laat ons voorop stellen dat onder onze donateurs velen de klimaatcrisis ernstig nemen en verduurzaming hoog in het vaandel hebben staan. Een deel daarvan is op basis daarvan voorstander van de realisatie van zonneparken in het weiland en zelfs van hoge windmolens om de energietransitie zo optimaal mogelijk te realiseren.

foto: huidige windmolens nabij het bedrijventerrein in Lopik (foto Duurzaam Lopikerwaard)

10

Anderen zijn hier juist fel op tegen. En dan is er nog een groep die verduurzaming voorstaat. Maar echter niet als dit als consequentie heeft dat het unieke cultuurhistorische landschap van het laatste stukje relatief ongerepte Groene Hart, dat de Lopikerwaard is, daarmee wordt vernietigd. Zij wijzen daarbij op het zeer geringe effect dat deze windmolens en zonneparken mondiaal, maar ook zelfs nationaal opleveren in relatie tot de desastreuze gevolgen voor het landschap. Verder is er een groep die wijst op de zeer negatieve effecten van windmolens op de gezondheid van mensen en kinderen door slagschaduw, felle nachtverlichting en vooral het kilometers ver dragende laag frequente en steeds wisselende geluid van de molens. Het is om deze laatste redenen dat de Raad van State verdere bouw van windmolens heeft stilgelegd totdat er een goed onderbouwde Milieu Effect Rapportage (MER) ligt. Daar wordt op landelijk maar gek genoeg ook op lokaal niveau aan gewerkt. Voorzien wordt dan ook dat deze MER’s uiteindelijk eveneens aan de rechter voorgelegd gaan worden. En tenslotte zijn er in onze achterban onze boeren

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

waar de WBL vanaf haar ontstaan op steunt. Het was immers de ruilverkaveling waarvoor de WBL destijds is opgericht en in overleg met bestuurders en boeren tot een cultuurhistorisch verantwoorde herinrichting van de Lopikerwaard is gekomen. Zij zien naast de energietransitie zich tegelijkertijd geconfronteerd met vele milieumaatregelen waarvan de stikstofdiscussie niemand is ontgaan. Velen van hen hebben het vertrouwen in de overheid en het democratisch proces verloren. Zie de vele omgekeerde Nederlandse vlaggen ook in de Lopikerwaard. Ook nu wordt gewezen op het volledig voorbijgaan aan het normale democratisch proces door de Provincie, die in hun ogen op dictatoriale wijze de gegeven macht grijpt en een eigen agenda doordrukt. En dan, om het palet compleet te maken, zijn er landeigenaren die door de grote energiefirma’s en grote subsidiepotten een verdienmodel zien in het beschikbaar stellen van hun land voor zonneparken en windmolens, waar zij voor hun gewone bedrijfsvoering geen toekomst meer zien. Ziehier een bijna onontwarbare puzzel met vele, vaak tegenover elkaar staande, belangen. De emoties rond het onderwerp zijn hoog. En vaak ook politiek van aard. De WBL is apolitiek. Maar ook in ons bestuur wordt volop gediscussieerd over alle bovenstaande argumenten, visies en voldongen feiten. Zo heeft de WBL de invulling van de RES in 2020/2021 nauwgezet gevolgd.

Wij zagen dat de invulling van de RES grotendeels door zon kon worden ingevuld en hebben hier zelf ook voor gepleit. Hierbij is de WBL groot voorstander van de zonneladder. Dat wil zeggen eerst panelen op daken waarvoor nog miljoenen vierkante meters beschikbaar is. Verplichting van zonnepanelen bij nieuwbouw en pas in laatste instantie zonnepanelen op land om geen voedselproductie in te leveren voor energie en om het landschap te behouden. En als dat geschiedt dan aan de randen.

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

Zonder verstoring van de unieke doorzichten en goed omzoomd met groen. Dit om de biodiversiteit die onder de panelen verloren gaat te compenseren en de panelen zelf aan het oog te onttrekken. Ook heeft de WBL de discussies gevolgd die in Lopik zijn gevoerd over de bestaande molens bij Bedrijventerrein 'De Copen' in Lopik. Uiteindelijk is daar een compromis gevonden met de bewonerscomités over de realisatie van vervangende molens met grotere opbrengst, maar lager dan nodig voor de dan verplichte verlichting en op ruimere afstand van bewoning gelegen dan nu het geval is. De WBL heeft zich hierin kunnen vinden. En wel op basis van een alles omvattende afweging ten opzichte van eerdere plannen voor locatie van windmolens midden in de open gebieden, of dicht bij vogelgebieden waar op dat moment ook Oudewater aan dacht. Wij zijn bekend met het standpunt van de gemeente Krimpenerwaard en de Provincie Zuid Holland waar Schoonhoven onder valt met grondgebied behorende tot de Lopikerwaard. Windmolens zijn uit den boze verklaard in het gehele Groene Hart. De Utrechtse buurgemeenten zijn zelfs opgeroepen zich hierbij aan te sluiten. Toch is de WBL van mening dat de RESinvulling in de huidige uitwerking een verantwoorde bijdrage in de energietransitie vormt met een acceptabele impact op het landschap. Dan komen we uiteindelijk tot de vraag die in het begin van dit artikel is gesteld.

Waar staat de WBL? Allereerst, de WBL is geen actiegroep en is zoals gezegd apolitiek. Wel zal de WBL indien nodig vanuit haar doelstelling de gang naar de bestuursrechter maken om haar doelstelling te bereiken. Die doelstelling is het behoud van het eeuwenoude cultuurhistorisch landschap. Dat houdt in onbelemmerde doorzichten, slootverkaveling, geen industrie, behoud van het boerenlandschap met vee in de wei, zoveel mogelijk biodiversiteit en lintbebouwing in de dorpen en kernen. En daarmee het behoud van een 11

….. Zo heeft de WBL de invulling van de RES in 2020/2021 nauwgezet gevolgd. Wij zagen dat de invulling van de RES grotendeels door zon kon worden ingevuld en hebben hier zelf ook voor gepleit. …..

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127 laatste stukje relatief ongerept landschap in de overvolle randstad. De Lopikerwaard als energiewingewest voor de Provincie past hier niet in.

….. Zoals uitgelegd begrijpen we de huidige RES-invulling door de Lopikerwaard gemeenten. Die is grotendeels tot stand gekomen vanuit de democratisch opgelegde energieopgave en grotendeels gebaseerd op dezelfde uitgangspunten als de WBL hanteert. Wij zullen ons dus niet verzetten tegen de huidige RES voornemens. …..

Maar stilstand, zo begrijpt ook de WBL, is onmogelijk. Zoals bovenstaand uitgelegd begrijpen we de huidige RESinvulling door de Lopikerwaard gemeenten. Die is grotendeels tot stand gekomen vanuit de democratisch opgelegde energieopgave en grotendeels gebaseerd op dezelfde uitgangspunten als de WBL hanteert. Wij zullen ons dus niet verzetten tegen de huidige RES voornemens. Alhoewel apolitiek is de WBL voor het democratisch proces. Dit wil dus zeggen dat het doorkruisen van deze democratisch tot stand gekomen invulling door de Provincie Utrecht voor de WBL onbespreekbaar is. Dan komen we tenslotte aan het meest heikele punt in de discussie. Windmolens. Absoluut niet in het open landschap of in en ook niet nabij natuur- en vogelgebieden vindt de WBL. Ook langs de Lek wijzen wij af. Maar wil dit zeggen wel aan de randen van de Lopikerwaard? Langs de A2 en A12. Rijnenburg met megamolens van 240 meter die de IJsselsteinse ‘kerstboom’ overtreffen qua zichtbaarheid zoals wij vernemen? Hoe zit het met de aansluitingen op het net? Dat kan jaren duren en het opsouperen van de ruimte door windmolens verdringt wellicht de mogelijkheid voor de aansluiting van zonnepanelen bij burgers. Maar die windmolens leveren wel meer energie. Kost dat echter geen draagvlak bij de burgers voor de ener-

gietransitie en voorkomt dat de door ons en velen zo gewenste uitbreiding van zon? En wat gaat er uit de Milieu Effect Rapportages komen en hoe ontwikkelt dit hele proces zich landelijk en in de politiek.? En het belangrijkste, hoe verhouden deze discussies zich uiteindelijk tot onze doelstellingen? Uiteraard gaat de WBL tot een definitieve allesomvattende visie komen. Bovenstaand leest u hoe uw WBL in de huidige discussie zit. En daar zullen wij ons in alle fora en overleggen waarin wij vertegenwoordigd zijn voor inzetten. En indien nodig een eventuele gang naar de bestuursrechter voor maken. Of de eventuele (hoge) windmolens onoverkomelijk worden is nog lang niet zeker. Hoe daarop te reageren staat, ook in ons bestuur, nog open. Onze oproep aan u is om met uw bestuur mee te denken. Reacties zijn welkom op het adres van onze secretaris: secretaris@ werkgroepbehoudlopikerwaard.nl Naschrift redactie: De regio Utrecht (U16) wil in 2050 energieneutraal zijn: dit betekent alle energie die we gebruiken duurzaam opwekken. In 2030 wil de regio daarvoor een goede stap hebben gezet door meer zonne- en windenergie op te wekken. Ook wordt gezocht naar duurzame warmtebronnen als alternatief voor het aardgas waarmee we onze huizen en gebouwen verwarmen. Hoe de regio dat wil gaan doen staat in de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) van onze regio: www.energieregioutrecht.nl

WBL ook ONLINE

www.werkgroepbehoudlopikerwaard.nl facebook.com/WerkgroepBehoudLopikerwaard 12

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

De Grote Ontginning In twee eeuwen tijd werd een enorme wildernis van 64.000 hectares, vergelijkbaar met 100.000 voetbalvelden, in het UtrechtsHollands veengebied ontgonnen. Zonder hulp van machines maakten pioniers elk jaar 320 hectares ontoegankelijk gebied bruikbaar voor landbouw. Het was de tijd van de Grote Ontginning. Dat ging niet zonder strijd, want het graafschap Holland slaagde er in die periode in veel grondgebied van Utrecht te veroveren of te verwerven. De Grote Ontginning vond grofweg plaats tussen 1000 en 1200. De laatste fase van deze megaoperatie kon pas beginnen na het afdammen van de Kromme Rijn bij Wijk bij Duurstede. Dat gebeurde in 1122, het jaar dat beschouwd wordt als de start van het georganiseerde waterbeheer in het gebied van het huidige Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR).

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

Strijd om het Utrechts veen tussen 1000 en 1200 door Jan Kooijman Enkele weken geleden kregen we een fraai boekwerkje aangereikt. We brengen deze uitgave, de novemberuitgave van “Heemtijdinghen”, het orgaan van Stichts-Hollandse Historische Vereniging, graag onder jullie aandacht. De auteur, Frans van Bork uit Woerden, is geen onbekende in het gebied. Hij is voor de PvdA lid van het algemeen bestuur van het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR). In het boekje beschrijft hij o.a. in chronologie de Grote Ontginning in het HDSR-gebied, de eerste ontginningen in het UtrechtsHollands veenweidegebied en de achtergronden van de Grote Ontginning . Ook staat hij stil bij de ontginningssystematiek: van blok- naar copeontginning. En, wie waren die ontginners? Het veen van Utrecht en Holland werd niet zonder slag of stoot ontgonnen. Uitvoerig staat de auteur stil bij de strijd tussen de Utrechtse bisschoppen en de opdringerigheid van de Hollandse graven. Als waterschapbestuurder gaat de auteur ook uitvoerig in op de noodzaak van waterbeheer na de grote ontginning, na 1200.

auteur van “De Grote Ontginning van het Utrechtse veen 1000 –1200”: Frans van Bork

13

Het boekje, 48 pagina’s, mag niet ontbreken in de boekenkast van een ieder die betrokken is bij ons gebied en die interesse toont in de ontstaansgeschiedenis. Het boekje is verkrijgbaar voor slechts 5 euro (en 4 euro portokosten). Als mensen interesse hebben, kunnen ze een exemplaar bestellen bij: Peter van der Horst, shhvboek@xs4all.nl 06 54200491

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132 door Leon Snoek

Gekanaliseerde Hollandsche IJssel De Lopikerwaard ligt ingeklemd tussen de Hollandsche IJssel in het noorden en noordoosten, de Lek in het zuiden en de Vlist in het westen. Is de Hollandsche IJssel nu een rivier of een kanaal en wat zijn de laatste ontwikkelingen?

afb. onderaan de pagina: HDSR

De Hollandsche IJssel was oorspronkelijk een zijarm van de Lek, die voorbij Vreeswijk begon. Om twee redenen moest die arm in de 13e eeuw worden afgedamd: de afdamming van de Rijn bij Wijk bij Duurstede had van de Lek een grotere rivier gemaakt en de ontginning van het Hollandsche veengebied vroeg om een gedegen afwatering. Dat kon alleen bij een lager waterpeil in de Hollandsche IJssel, die ook wel de Goudse IJssel werd genoemd. Op last van graaf Floris V werd een dam aangelegd, die in 1285 gereedkwam: Dam bij het Klaphek. De rivier de Hollandsche IJssel loopt van Gouda tot Krimpen aan den IJssel. Tot aan de Waaiersluis in Gouda staat de rivier onder invloed van het getij. Ten oosten van die sluis ligt de Gekanaliseerde Hollandsche IJssel (GHIJ), die niet in beheer is van Rijkswaterstaat maar van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. De GHIJ, die ongeveer 35 kilometer lang is, stroomt vanaf Nieuwegein langs de historische stadskernen van IJsselstein, Montfoort en Oudewater en langs Haastrecht. De GHIJ is belangrijk voor de zoetwaterdoorvoer naar West-Nederland tijdens droge perioden en voor de waterafvoer

14

tijdens normale en natte perioden. Ook is de GHIJ een belangrijke vaarroute voor de recreatievaart en in mindere mate de beroepsscheepvaart. Onderhoud tussen Montfoort en Oudewater Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) is beheerder van de dijken langs de GHIJ en een deel van de oevers inclusief de aanwezige jaagpaden. Een groot deel van de oevers is in eigendom van derden. HDSR wil de GHIJ als totaal veiliger en mooier maken door te baggeren en door het opknappen van de dijken, kaden en oevers. In november jl. is HDSR begonnen met het op orde brengen van de waterkering (de dijk) tussen Montfoort en Oudewater. Ook worden de oevers hersteld, omdat deze in slechte staat verkeren. Hiervoor worden houten Azobé damwandplanken gebruikt en het dijktalud wordt aangevuld met klei. Op een aantal plekken worden natuurvriendelijke oevers gerealiseerd. De baggerwerkzaamheden op dit traject dienen voor 1 april 2023 te worden afgerond. Draaibrug Montfoort De draaibrug in Montfoort was toe aan een grondige opknapbeurt. De laatste renovatie van de brug was in 1982. Gedurende de periode oktober 2022 tot en met maart 2023 worden rondom de brug onder andere het houten remmingwerk en de kademuur hersteld, een afscheidingsmuur geplaatst en het draaipunt gerenoveerd.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

De brug is tijdelijk verhuisd naar een bedrijf in Gorinchem. Na de werkzaamheden voldoet de brug weer aan de huidige machine- en veiligheidseisen en kan hij weer jaren mee. Brugwachtershuisje Montfoort Het brugwachtershuisje is niet meer nodig voor de bediening van de brug. De bediening van de brug gebeurt nu op afstand vanuit de bediencentrale in de gemeente Nieuwegein. Omdat veel mensen het brugwachtershuisje willen behouden, probeert Stichting Hugo Kotestein in overleg met de gemeente Montfoort het inmiddels verwijderde huisje terug te brengen. Herinrichting Hollandsche IJsselgebied ten noordwesten van IJsselstein De gemeente IJsselstein, provincie

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

Utrecht en Staatsbosbeheer praten over het opnieuw inrichten van het Hollandsche IJsselgebied ten noordwesten van IJsselstein. Het gebied tussen de Meerndijk, Nedereindseweg, het Marrepad en de Noord-IJsseldijk zal veranderen in een aantrekkelijk gebied om te ontspannen en/of vermaak met bos, open velden en mogelijkheden voor wandelen en fietsen én ondernemen. De afgelopen jaren is er al een nieuw fietspad, het Marrepad, aangelegd tussen Marnemoende en is de Nedereindseweg en het IJsselsteinse bos uitgebreid. In de toekomst komt er nog 40 ha nieuw bos bij, voor bos dat ergens anders in de provincie is gekapt. Het gebied krijgt open stroken en natuurvriendelijke oevers en een netwerk van paden om te wandelen.

15

foto boven: brugwachtershuisje Montfoort foto onder: brug met brugwachtershuisje en poort en Het Oude Stadhuis foto’s Peter Versloot

Meer informatie (incl. een kaartje van de herinrichting) vind je op de website www.ijsselstein.nl. Zoek naar: opnieuw inrichten Noordwesthoek (Hollandsche IJsselgebied) De plannen voor het Hollandsche IJsselgebied nabij de Noord-IJsseldijk zijn verder nog niet concreet. De WBL zal de ontwikkelingen op de voet volgen en indien mogelijk participeren.

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132

Voedselbos Lopikerwaard van start Het afgelopen jaar is de Werkgroep Voedselbos Lopikerwaard druk bezig geweest met de zoektocht naar een mooi perceel om een voedselbos op te starten. Dat perceel werd in de zomer gevonden en is gelegen tussen de Lekdijk West en de M.A.Reinaldaweg: een peren- en appelboomgaard van ruim 3 hectare. De gemeente wilde het perceel graag aankopen, met de bedoeling dat de Werkgroep deze boomgaard zou ombouwen naar een voedselbos. Helaas ging de gemeenteraad uiteindelijk niet akkoord. Nieuwe eigenaar Door alle publiciteit daaromheen werd ICSadviseurs getriggerd. Zij waren al maanden op zoek naar een geschikte locatie, waar zij bomen willen planten en trainingen over duurzaamheid kunnen geven. De boomgaard voldeed aan de wensen van het bedrijf. En in juli is de boomgaard aangekocht door ICSadviseurs.

Bomenhaag De fruitboomgaard wordt omgevormd tot voedselbos. Dat proces duurt een aantal jaren. Het voedselbos zal worden beheerd door ICS in samenwerking met de Werkgroep Voedselbos Lopik. Momenteel wordt het ontwerp gemaakt voor het voedselbos. De eerste stap daarna zal het plaatsen van een bomenrij om het perceel zijn. Dat is de haag van bomen die zorgt dat de jonge

aanplant van het voedselbos wordt beschermd tegen de wind. Die bomenhaag wordt ook een paradijs voor vogels. Het aanplanten van de haag gaat waarschijnlijk komend kwartaal worden georganiseerd. De werkgroep wil graag een boomplantdag organiseren met vrijwilligers. Samen groen doen! De laatste pluk Een eerste uitdaging na de aankoop door ICS was de oogst van dit najaar. De bomen hingen, ondanks de droge zomer, bomvol met heerlijke peren en appels. Zonde om dat allemaal te laten vallen, vonden alle partijen. Daarom is de Utrechtse Uitdaging ingeschakeld. Zij hebben met heel veel vrijwilligers maar liefst 43.000 kilo appels en peren geplukt voor Voedselbank Nederland. Ook de lokale voedselbank uit Lopik is wekenlang aan het plukken geweest voor haar klanten. Opbouw voedselbos In de komende jaren wordt het voedselbos langzaam opgebouwd in zeven lagen. Die verschillende lagen gaan met elkaar samenwerken, waardoor een prachtig uitgebalanceerd ecosysteem ontstaat. Behalve voedsel levert het bos ook veel op voor de natuur: insecten, vogels en kleine dieren vinden er hun plekje. Hiermee geven we drie hectare terug aan de natuur, terwijl er ook voedsel wordt geproduceerd voor de gemeente. Er worden geen bestrijdingsmiddelen gebruikt en de natuur mag haar gang gaan. Een voedselbos is zelfvoorzienend en klimaatbestendig.

Educatie In het voedselbos is straks veel mogelijk op gebied van educatie. Scholen, kinderopvang, maar ook volwassenen zijn welkom om te leren en genieten van de natuur. Een leuke speurtocht bijvoor16

door Karin de Vries, Werkgroep Voedselbos Lopikerwaard. Dit is een werkgroep van Duurzaam Lopikerwaard

ICSadviseurs levert huisvestingsadviseurs en bouwprojectmanagers en is actief op het gebied van zorg, onderwijs, sport en welzijn.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

Spreken de plannen je aan? Wil je meehelpen? Meld je dan aan via voedselbos@ duurzaamlopikerwaard.nl.

Kijk ook eens op de Facebookpagina van Werkgroep Voedselbos Lopikerwaard voor het laatste nieuws en heel veel weetjes over voedselbossen.

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

beeld of een workshop sapmaken. We maken straks een aantal educatieve routes door het bos. Voor kinderen en voor ouderen. Maar ook voor cursisten uit de duurzame huisvesting branche, waarvoor een route met natuurlijke bouwmaterialen wordt uitgezet. Ook willen we agrariërs laten zien dat natuurinclusief verbouwen effectief en winstgevend kan zijn. Vrijwilligers Wij hopen dat we straks met een grote groep vrijwilligers ons voedselbos kunnen verzorgen. De vrijwilligers zijn ons niet aan het helpen, zo zien wij dat niet. Het voedselbos spreekt mensen aan omdat het een goed idee is, er is behoefte aan lokaal geproduceerd voedsel en het is een plek om buurtgenoten te ontmoeten. Ja, wij zijn beheerder,

17

maar we doen het graag samen met de gemeenschap. Het voedselbos is van ons allemaal. En natuurlijk gaan onze vrijwilligers straks niet met lege handen naar huis, maar delen zij mee in de opbrengst van ons voedselbos! Doelen We hebben samen met ICS voor het Voedselbos de volgende vier doelen bepaald: 1.het verbeteren van de biodiversiteit, de natuur helpen te herstellen 2.het geven van natuureducatie, voor bewoners, scholen en bedrijven 3.het verbinden van de inwoners van Lopik in een mooi natuurproject, community building 4.het verkorten van de voedselketen, waardoor ons voedsel dichterbij verkregen kan worden.

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132 door Leon Snoek foto's: Ramona Schalkwijk

Agroforestry bedrijf in Montfoort Agroforestry of boslandbouw is een landbouwsysteem waarbij de teelt van bomen of struiken doelbewust gecombineerd wordt met die van een landbouwgewas of het houden van landbouwdieren op eenzelfde perceel. Door het combineren van koeien met bessenstruiken, walnoten- en voederbomen mag het bedrijf van Ramona Schalkwijk in Montfoort zich een agroforestry bedrijf noemen. Dit is een vorm van agro-ecologisch grondgebruik (duurzaam produceren van voedsel) en samenwerken van boer en natuur. Er zijn meerdere vormen en bomen zullen niet overal passen.

Van klassiek naar agro-ecologisch en biodivers Het melkveebedrijf van de familie Schalkwijk in Montfoort is al meer dan 80 jaar een melkveebedrijf in Montfoort, maar wordt nu omgevormd van een klassiek gangbaar bedrijf naar een agro-ecologisch en biodivers bedrijf met diverse eindproducten, afgestemd op de wensen van mensen in de omgeving en op de mogelijkheden van de omgeving zelf. Natuur- en diervriendelijker Boerin Ramona Schalkwijk is in 2018 begonnen met de bedrijfsvoering duur18

zamer en natuur- en diervriendelijker te maken. Zo is het aantal melkkoeien op het bedrijf van 195 naar 145 stuks gegaan, is het gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen afgebouwd en wordt voor opwek van eigen energie gezorgd met zonnepanelen en een kleine windmolen. Langs de route die de koeien nemen van de stal naar de wei is een groenstrook met beplanting aangebracht, waar de koeien naar hartenlust aan mogen knabbelen. In de strook staan ook vlinderbloemen die het vermogen hebben stikstof vast te leggen. Daarnaast is er 17 ha grasland ingezaaid met kruidenrijk gras, dat veel insecten en vogels aantrekt en bovendien vinden de koeien het lekker. Ook zijn er kruiden voor thee en kruidenproducten ingezaaid die worden geoogst voor Wilder Land. Walnotenbomen en bessenstruiken in de koeien- en paardenweides moeten noten en bessen voor consumenten voortbrengen en vormen schaduwplekken voor de koeien. En een deel van de stierkalveren wordt aangehouden voor gras gevoerd rundvlees en reststromen worden als veevoer ingezet. Afhankelijk van hoe het bedrijf zich ontwikkelt zijn ontwikkelingen als het omschakelen naar biologische melkveehouderij, de stalinrichting aanpassen naar een gescheiden mest-systeem zodat er met vaste mest gewerkt kan worden, het kalf bij de koe houden en stoppen met onthoornen mogelijkheden voor de toekomst.

Trajectplan Duurzame Landbouw met Natuur Ramona doet mee aan het project ‘Duurzame bedrijfsplannen’, een onderdeel van het trajectplan ‘Duurzame Landbouw met Natuur Utrecht‘. LTO Noord, de gezamenlijke Utrechtse Agrarische Collectieven, de Natuur- en Milieufederatie Utrecht en Landschap Erfgoed Utrecht werken samen aan

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

een duurzame en natuurvriendelijke agrarische bedrijfsvoering in de provincie Utrecht. Door middel van maatregelen die biodiversiteit versterken en tegelijkertijd een rol spelen in het verbeteren van de bedrijfsvoering. Bezoek van gedeputeerde, LTOvoorzitter en directeur Natuur en Milieufederatie In september jl. hebben gedeputeerde Mirjam Sterk, LTO-voorzitter Jeroen van Wijk en directeur Josja Veraart van Natuur en Milieufederatie Utrecht een kijkje genomen op de boerderij van Ramona. Het Algemeen Dagblad van 9 september 2022 berichtte hier als volgt over: De natuurvriendelijke manier van werken valt in de smaak bij het provinciebestuur. Het is een goed voorbeeld van hoe een melkveehouderij niet alleen milieu- en diervriendelijk kan werken maar toch financieel prima overeind kan blijven. Mirjam Sterk (Natuur en Landbouw) is onder de indruk van de ‘modelboerderij’ in Montfoort: ,,In deze fase wordt samen met boeren gewerkt aan duurzame bedrijfsplannen. Er worden voorstellen gedaan voor de verbetering van de biodiversiteit en nieuwe verdienmodellen ontwikkeld

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

om het ook voor grote groepen bedrijven financieel aantrekkelijk te maken.” Het mengen van natuurbehoud en een boerenbedrijf heeft veel voordelen, stelt ook Josja Veraart van Natuur en Milieufederatie Utrecht: ,,We slaan twee vliegen in één klap. Het is alleen niet zo simpel om dit voor elkaar te krijgen. Het is belangrijk dat we onze gezamenlijke kennis en energie bundelen om te komen tot mooie resultaten.” Voor meer informatie en het ondersteunen van de transitie: www.bloemenweidemelk.nl

19

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132

Het stikstofprobleem in de landbouw door Wim van der Putten, dierenarts en bestuurslid WBL

formule voor ammoniak (NHȝ)

Het Coronaprobleem is ingehaald door dat van de stikstof. Coronaverdriet, angst en ongemak hebben plaats gemaakt voor agressie en onbegrip. Niet dat we ons zorgen moeten maken over het inademen van het door het vee geproduceerde stikstof, maar meer om de door de overheid bedachte oplossing. Deze keer gaat het om de schade die het toegebracht heeft en nog zal gaan doen aan de natuur. Zo hebben wetenschappers bepaald en moet het duidelijk zijn dat brandnetels en wilde bramen in de natuur de leiding gingen nemen.

Ooit zijn er in Brussel normen opgesteld en daar moeten de aangesloten landen zich aan houden. De meeste landelijke overheden hebben daar helemaal geen tijd voor en geen zin in, maar de deskundigen uit de natuurwereld houden het wel nauwlettend in de gaten, vooral in Nederland. Nu de rechter heeft ingegrepen moet er een in alle haast benoemde minister snel schoon schip

20

gaan maken, het maakt niet uit, linksom of rechtsom. Het is niet de zuivere stikstof, waar onze atmosfeer voor 78% uit bestaat, maar de giftige stikstofverbindingen die ons gaan bedreigen. De veehouderij, maar ook wij zelf zijn verantwoordelijk voor de uitstoot van een verbinding van stikstof met waterstof, de ammoniak. Dit in tegenstelling tot de industrie, auto’s en vliegtuigen die verantwoordelijk zijn voor de veel giftiger verbinding van stikstof met zuurstof, het stikstofoxide. Maar dit laatste laten we ook niet met rust, omdat deze stikstofverbinding voor onze eigen gezondheid veel gevaarlijker is. In het verleden zijn er proeven gedaan met varkens op te laten groeien in exceptionele concentraties ammoniak: geen gezondheidsklachten, maar wel van de tocht die ontstond door ventilatoren om het weer af te zuigen. Als ik de keuze zou hebben zou ik liever een nacht doorbrengen met 10 koeien in mijn garage dan met een auto met draaiende motor.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

Per hectare grond zijn wij de grootste stikstof-uitstoter van Europa. Gelukkig waait het meeste naar onze buurlanden: dezelfde richting als het vlees dat het mede veroorzaakt heeft. De wettelijke kaders die van belang zijn in onze stikstofproblematiek zijn in alle landen van Europa gelijk en vallen onder de Europese Habitatrichtlijn. De landen moeten zelf maar bepalen hoe ze die invullen. Nederland heeft qua oppervlakte weinig beschermde natuur aangewezen en met de kwaliteit daarvan staat Nederland ook nog eens onderaan in het lijstje. In Nederland wordt per hectare 4 keer zoveel stikstof uitgestoten als het gemiddelde binnen Europa. Vlaanderen en Duitsland staan op de tweede en derde plaats. Dus de andere landen hoeven zich niet zo druk te maken over de stikstof. Maar nergens zijn er ook zoveel dieren, mensen en auto’s per hectare als in Nederland. De neerslag van al die ammoniak, een belangrijke voedingsstof voor planten, is misschien wel prettig voor de boeren maar niet voor onze natuurgebieden. Het zijn vooral de stikstofminnende planten, zoals wilde bramen en brandnetels, die er baat bij hebben en de groei ervan stimuleren ten koste van allerlei minder sterke maar gewenste soorten. Natura 2000 gebieden: Hier is het allemaal om begonnen. Sinds

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

de jaren ’90 van de vorige eeuw hebben de Ministers van landbouw in alle landen van de EU gebieden kunnen aanwijzen waar de natuur beschermd moest worden. Niet alleen wat betreft vegetatie maar ook voor het behoud van bepaalde dieren. Europa: Ongeveer 18% van haar oppervlakte, 750.000 km2 en opgedeeld in 27.000 gebieden. Nederland: 13,3 % van de oppervlakte, 10.000 km2, waarvan 2/3 water, zoals de Noordzeekustgebieden, Waddenzee, IJsselmeer en grote rivieren. In totaal 162 gebieden. Duitsland 5200 gebieden en België 310. In onze directe omgeving: Langs de Lek: bekende gebieden zoals de Bol en de Zouweboezem, waarvan deze laatste als broedplaats voor de Purperreiger, die daar foerageert op de Grote modderkruiper. Dus hier gaat het daar niet om de planten maar om de vogels. Die Grote modderkruiper is overigens ook beschermd….

Nederland kent er dus 162, allemaal gebieden die onder de Europese Vogelen Habitatrichtlijn vallen en daardoor extra bescherming nodig hebben omdat zij bijzondere soorten herbergen.

21

afbeeldingen: boven purperreiger en links grote modderkruiper.

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132 Wil je een project uitvoeren in de buurt van een dergelijk gebied dan moet je daar een vergunning voor aanvragen, omdat hier in Nederland bovendien de Wet Natuurbescherming geldt. Uitzondering hierop zijn werkzaamheden aan hoofdstructuur voor energie, water en wegen.

…. De landbouw heeft sinds 1990 een stikstofreductie bereikt van 70%, maar dit is nog onvoldoende. ….

Wordt een dergelijk gebied aangewezen, dan heb je als burger wel het recht jouw zienswijze in te dienen! Of er ooit rekening mee is gehouden lijkt mij twijfelachtig, laat staan dat de burger of boer ervan op de hoogte was. De stikstofnorm die opgesteld is in Brussel geldt dus voor EU landen. Toen men in de jaren negentig van de vorige eeuw begonnen is met het aanwijzen van deze Natura 2000 gebieden, heeft Brussel voorwaarden opgesteld voor deze gebieden en waar al die verschillende landelijke overheden ook goed voor beloond werden. Hoogstwaarschijnlijk heeft men zich in Nederland niet gerealiseerd waar ze hun handtekening onder gezet hebben. Voor een dichtbevolkt land als het onze met enorme aantallen vee is dat heel anders dan voor een land als Duitsland en Frankrijk. In Duitsland zijn de stikstofnormen voor de boeren dan ook vele malen gunstiger. Zij mogen daar wel 100 maal zoveel uitstoten. Belangrijke zaken omtrent de stikstof Stikstofdepositie is de neerslag van die stikstofverbindingen uit de lucht op de vegetatie, dus ook in onze natuurgebieden. Elk type natuur - habitattype - , zoals heide, veen of duinen heeft een eigen Kritische Depositiewaarde, waarboven de kwaliteit van de desbetreffende natuur aangetast zou kunnen worden ten gevolge van verzuring en vermesting.

Omdat de veehouderij de grootste stikstofvervuiler zou zijn voor deze kwetsbare natuur, wordt vooral daar ingegrepen, nu nog alleen in de omgeving van bedreigde Natura 2000 gebieden. 22

Voorgestelde aanpak 1. Uitkopen of verplaatsen van veehouderijen, verbetermethoden om minder uit te stoten en verduurzamen. 2. Vergroting aantal uren weidegang van het melkvee zal de melkveehouderij veel stikstofwinst opleveren. Maar ook dit wordt weer door milieuorganisaties in twijfel getrokken en ze zijn hierover naar de rechter gestapt. Ook buiten in het weiland zal wel wat stikstof de lucht ingaan en volgens de rechter moet dit door de provincie wel meegenomen worden. Hierdoor wordt de situatie langzaam onwerkbaar en zouden de koeien weer binnen moeten blijven. De boer snapt er bepaald niet veel meer van, laat staan de koe zelf. Bij het zo massaal laten verdwijnen van bedrijven die soms al eeuwen in een familie tot volle tevredenheid zonder stikstofprobleem werden gerund, kwamen er bij deze veehouders veel twijfels en agressie boven drijven. De belangrijkste twijfels: - Het verband tussen de hoeveelheid ammoniak en het aftakelen en verpieteren van de natuur. Is dit verband wel zo duidelijk? - Twijfels over de wetenschap. Wat vandaag nog zeker is kan morgen weer anders zijn. - Wantrouwen in de politiek. - Wantrouwen in de oplossing. De rechtelijke macht heeft de politiek klem gezet en een haastige en geforceerde oplossing moet de politiek weer de macht teruggeven. - Het belang van de voedselproductie. Nederland is nu al een voedselimporterend land.

De landbouw heeft sinds 1990 een stikstofreductie bereikt van 70%, maar dit is nog onvoldoende. Niet de overheid maar de provincie moet nu dit heikele probleem gaan regelen, ook de eventuele bestemming van de aangekochte grond - desnoods stapt de Commissaris van de Koning zelf op de tractor -, maar dan wel graag extensief en duurzaam.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine, December 2022, jaargang 42 - nr 132

bron: Nitrogen in The Netherlands over the past five centuries. H. Noordijk, 2007 (tot 1990) en Compendium voor de Leefomgeving (vanaf 1990).

De 1,5 miljoen melkkoeien die hier een eeuw geleden ook al waren zijn in 2021 wel onder het door de Europese Unie vastgestelde stikstof- en fosfaatplafond gebleven, zo heeft het Centraal Bureau voor Statistiek vastgesteld. Dit geldt ook voor de varkens en kippenhouderij. Elk jaar komen er al minder varkens, kippen en melkkoeien. Helaas verdampt er toch nog teveel ammoniak voor onze Natura 2000 gebieden. In het verleden is men al gestart met het opkopen van varkensbedrijven, niet voor het stikstof maar om de geurverspreiding een halt toe te roepen. Achteraf heeft dit maar een derde gedeelte van de stikstofreductie opgeleverd die men had verwacht. Varkensboeren hadden geen zin in deze regeling, de financiële vergoeding was ondermaats. Men gaat het nu misschien beter doen en er zijn zelfs coaches benoemd die via regiobijeenkomsten de boer moeten gaan adviseren in stoppen/uitkoop, innovatie en verduurzaming. In bouwtechnische oplossingen in de veestallen, waardoor er veel minder stikstof zou worden uitstoten - de zgn. Emissiearme veestallen - , gelooft sinds september 2022 de Raad van State niet meer. Kom eerst maar met bewijzen dat het echt werkt. In 2019 had diezelfde Raad van State de PAS regeling ook al nietig verklaard. Dit was een regeling

van de overheid om bedrijven zonder een stikstofvergunning toch te kunnen laten bouwen. Nu moet er eerst stikstofruimte worden gecreëerd voor er gebouwd mag worden. Dat zal nog een strijd worden wie dan het eerst aan de beurt komt! En is het dan zover dan mag er niet meer dan 70% van die stikstofruimte benut worden. In 2030 moet er volgens het kabinet 50% reductie bereikt zijn, maar de oplossing is nog niet in beton gegoten. Wel is duidelijk dat de veehouders in de Gelderse Vallei en De Peel een onzekere toekomst staat te wachten. In de Gelderse vallei zitten veel kalvermesterijen en in De Peel is een hoge dichtheid aan kippen- en varkensbedrijven. Het kabinet wil ook wel een evenredige bijdrage van mobiliteit, industrie en bouw. Nu gaat de overheid ervan uit dat een boerderij met werkgelegenheid voor 2 mensen een veelvoud aan stikstof verspreidt vergeleken met een industrieel bedrijf met soms honderden werknemers. Qua kosteneffectiviteit kiest zij dus voor de veehouderij. In hoeverre de industrie wel een belangrijke rol speelt in de CO2 uitstoot blijft dan wel buiten beschouwing. De luchtvaart met haar 500.000 vliegbewegingen speelt amper een rol en die 8 miljoen auto’s dragen ook slechts 7 % bij aan het stikstofprobleem. 23

WBL Magazine, April December 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr42127 - nr 132 Herstelmaatregelen natuur: De meeste natuurschade is er op de droge zandgronden zoals de Veluwe, waar heide verandert in droge grasvlaktes en eikenbossen afsterven. De oplossing zou ook kunnen zijn: • Herstel waterhuishouding, verhoging waterpeil. • Plaggen afgraven en baggeren. • Afvoer van stikstofrijk materiaal door extra maaien en begrazen.

…. Iedere boer in Nederland heeft nog een boerderij in het buitenland, zoveel wordt er via de Rotterdamse haven naar binnen gehaald en omgezet in varkensvlees, eieren maar ook voor ons eigen levensonderhoud. ….

Politieke oplossingen Minister Schouten van Landbouw heeft in het verleden geprobeerd om het in Brussel voor elkaar te krijgen de Natura 2000 gebieden in ons land te herverdelen. Zij liggen nu zo verspreid dat er al snel een bedrijf is dat voor het desbetreffende gebied te veel stikstof uitstoot. Bovendien krijgen sommige natuurgebieden ook nog zoveel stikstof uit het buitenland dat Nederland daar weinig invloed op kan uitoefenen. Maar Brussel wil eerst zien dat Nederland beter zijn best doet en de natuur ook werkelijk herstelt. Daarom maar gekozen voor de huidige voorgestelde oplossing, maar helaas niet zonder risico en een voedselprobleem is naast ons huidige energieprobleem zeer ongewenst. Voedselproductie: In de Middeleeuwen was er vaak een voedseltekort, totdat men mest ging gebruiken om de productie te verbeteren. Met het gebruik van kunstmest in de vorm van stikstof, fosfaat en kali is de productie enorm toegenomen en is een voorspelde wereldvoedselschaarste door de club van Rome uitgebleven. Niets voor niets kreeg de Duitser Haber begin vorige eeuw de Nobelprijs voor de uitvinding voor het chemische kunnen bereiden van ammoniak, die de basis zou worden van al dat kunstmest. De kunstmestfabriek in Sluiskil gebruikt hiervoor wel bijna net zoveel aardgas als Amsterdam en Rotterdam samen.

We moeten ons realiseren dat Nederland te weinig landbouwgrond heeft om zijn eigen bevolking te kunnen voe24

den, ook al stopt Nederland al haar vleesexport en gaan wij allemaal vegetarisch eten. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft berekend dat we voor onze eigen voedselproductie 3,6 miljoen hectare nodig hebben, terwijl wij maar over de helft beschikken. Deze cijfers zijn bij weinig Nederlanders bekend en de meeste mensen zijn van mening dat wij te veel landbouwproducten produceren. Niet zo verwonderlijk, omdat wij de tweede landbouwexporteur ter wereld zijn. Maar de werkelijkheid is dat wij enorme hoeveelheden grondstoffen en voedselproducten importeren. Iedere boer in Nederland heeft nog een boerderij in het buitenland, zoveel wordt er via de Rotterdamse haven naar binnen gehaald en omgezet in varkensvlees, eieren maar ook voor ons eigen levensonderhoud. Neem bijvoorbeeld de tarwe voor het bakken van het brood: die komt allemaal uit het buitenland. Nederland voedt niet de wereld maar de wereld voedt Nederland. Als morgen de import van voedsel zou stoppen dan is het over met onze bioindustrie, uitgezonderd een enkele scharrelkip of -varken. Alleen onze melkkoeien zullen overleven omdat er in Nederland genoeg gras voorhanden is, maar dan wel met minder melk maar genoeg voor kaas en boter voor haar eigen bevolking.

De Groningse tarweboeren, die een eeuw geleden allemaal failliet zijn gegaan door de goedkopere import van tarwe via de pas uitgevonden stoomschepen uit Amerika, zouden weer tarwe kunnen gaan verbouwen voor ons brood. De kwaliteit van die tarwe was wel van een iets mindere kwaliteit, maar helaas zijn die Groninger tarweboeren verdwenen en is een gedeelte van die voormalige tarwevelden zelfs onder water gezet. Het lijkt mij dan ook het meest logisch dat we beginnen bij een aanpak van het stikstofprobleem, die het minste risico oplevert en die voor iedereen acceptabel is.