2020.12.15 Raadsinformatiebrief 'Terugkoppeling resultaten fase 2 participatieproces afwegingskader grootschalige duurzame energie'.pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 20R.01211

Van

:

College van burgemeester en wethouders

Datum

:

15 december 2020

Portefeuillehouder(s) : Wethouder B.C. Lont Portefeuille(s)

: Duurzaamheid

Contactpersoon

: K. Beek/H. Greven

Tel.nr.

: 8699/8232

E-mailadres

: Beek.k@woerden.nl, greven.h@woerden.nl

Onderwerp: Terugkoppeling resultaten fase 2 participatieproces afwegingskader grootschalige duurzame energie

Kennisnemen van: Resultaten fase 2 van het participatieproces afwegingskader grootschalige duurzame energie. Inleiding: De raad is in februari 2020 (raadsinformatiebrief 20R.00079) geïnformeerd over de aanpak en het participatie- en communicatieproces om te komen tot een afwegingskader grootschalige duurzame energie, als onderdeel van het in het najaar van 2019 vastgestelde ‘Uitvoeringsplan Energietransitie Oudewater 2020-2030’ (nummer 19R.00739). Deze raadsinformatiebrief betreft een korte terugblik op de eerste fase van het participatieproces in maart jl. en de terugkoppeling van de resultaten van de gehouden participatie-avonden in september/oktober jl. (fase 2). Twee fysieke avonden hebben plaatsgevonden in Oudewater en Papekop. In verband met het coronavirus is de derde inloopavond in Hekendorp omgezet in een digitale inloopavond. De vierde avond was al gepland als online inloopavond. De vier avonden samen trokken rond de 155 deelnemers. De resultaten van deze participatie-avonden maken deel uit van het verder uit te werken conceptafwegingskader grootschalige duurzame energie van Oudewater. Naast de inbreng in het participatietraject vanuit bewoners en andere stakeholders worden daarin ook de technische mogelijkheden (bijvoorbeeld wettelijke regels en netwerkmogelijkheden), de ruimtelijke visie (van stedenbouwkundigen en

landschapsexperts) en de uitgangspunten voor lokaal eigenaarschap (bijvoorbeeld hoe gaan we om met de opbrengst). U kunt deze raadsinformatiebrief beschouwen in samenhang met het raadsvoorstel 20R.00316 (ontwerp regionale energiestrategie U16). Hierin wordt de raad onder andere voorgesteld om de uitkomsten van het afwegingskader grootschalige duurzame energie-opwek leidend te laten zijn voor de bijdrage die Oudewater kan leveren aan het definitieve bod voor grootschalige opwek van duurzame elektriciteit van de regionale energie strategie (RES 1.0). In de regionale energie strategie RES U16 staat de bijdrage van onze regio aan de landelijke opgave, inclusief het bod van de U16 voor opwek van duurzame elektriciteit. Kernboodschap: Terugblik op fase 0 In fase 0 zijn er op basis van interviews met verschillende stakeholders en sessies met experts binnen de gemeente drie energiescenario’s ontwikkeld. Deze scenario’s waren bedoeld om tijdens de inloopavonden van fase 1 het gesprek met inwoners aan te gaan. Er is gekozen voor drie onderscheidende scenario’s, die ieder hun eigen verhaal en logica hebben. De scenario’s zijn gebruikt als ‘praat’-platen tijdens de inloopavonden van fase 1. Op die manier konden inwoners aangeven welke elementen uit de verschillende scenario’s wel of niet aanspraken en waarom.

Terugblik op fase 1 Terugblik op participatieavonden in maart 2020 Na de inloopavonden op 2 en 3 maart is geen duidelijke voorkeur ontdekt voor het opwekken van duurzame energie door zonnevelden of windmolens. Wel leek er een brede overeenstemming te bestaan over de soorten windturbines en zonnepanelen: geen grote aantallen kleine windturbines verspreid over de hele gemeente, maar dan liever een paar hele grote ‘als het dan toch moet’. Liever geen verrommeling van het landschap, noch door kleine windturbines noch door zonnevelden. Vrijwel niemand was in deze fase positief over kleinschalige en verspreide zonnepanelen, dan liever clustering. Er werd veel gewezen op het maximaal benutten van alle daken, vooral van bedrijven en industrie, zodat het open landschap behouden blijft en agrarisch grondgebied beschikbaar blijft. Het open landschap werd hoog gewaardeerd en moet behouden blijven. Dicht bij (lint)bebouwing wil men geen windturbines of zonnepanelen, maar wat ‘dichtbij’ inhoudt moet nader onderzocht worden. Een rapportage van de resultaten van deze avonden is u toegezonden via de raadsinformatiebrief 20R.00288. De resultaten van deze avonden zouden in de zomer worden verwerkt in een conceptafwegingskader met de bedoeling om deze versie nogmaals voor te leggen aan de inwoners.

Maatschappelijke onrust in zomerperiode Door een interpretatie van enkele ‘praat’-platen van zowel het participatietraject in Oudewater als van de later verschenen ontwerp regionale energiestrategie U16 is onrust ontstaan in de gemeenschap van Oudewater. Vooral bezorgdheid over grote windmolens in het prachtige landschap van Oudewater en over de gezondheidseffecten van windenergie zijn aanleiding voor het college om meer informatieavonden te organiseren, met als doel om inwoners te voorzien van de juiste informatie, hen de gelegenheid te bieden hun mening kenbaar te maken en vragen te stellen. Meerdere nieuwe inloopavonden zijn vervolgens gepland in september en oktober (fase 2). Terugblik fase 2 Webinar RES Fase 2 van het participatieproces voor het afwegingskader grootschalige duurzame energie startte met een webinar over de Regionale Energie Strategie U16. Gebleken is dat inwoners van de regio nog niet voldoende geïnformeerd waren over onder andere de doelstellingen van het Klimaatakkoord en over de Regionale Energie Strategie U16. Reden waarom op 9 september 2020 in samenwerking met zeven andere gemeenten uit de RES U16 een informatief webinar is georganiseerd, voorafgaand aan de inloopavonden. Er waren in totaal zo’n 200 deelnemers, waarvan ongeveer 35 deelnemers uit de gemeente Oudewater.

Het webinar is terug te zien via de website van de RES U16: (https://www.energieregioutrecht.nl/achtergrond/default.aspx) 2

Inloopavonden fase 2 Doel van deze avonden was om zo veel mogelijk inwoners van Oudewater te informeren over het afwegingskader, (financiële) participatie en hen de kans te bieden hun mening te geven over het opgestelde concept-afwegingskader en over het bod aan de regio. Het ging om veel informatie en bovendien moesten de avonden corona-proof worden opgezet. Daarom zijn de onderwerpen verdeeld over verschillende ‘tafels’ en konden inwoners volgens een planning aanschuiven. De fysieke inloopavonden vonden plaats op 16 september 2020 in Papekop en op 28 september 2020 in Oudewater. Naast de initieel geplande online-inloopavond van 23 september 2020, moest helaas ook de fysieke inloopavond van 7 oktober 2020 in Hekendorp in verband met corona worden omgezet in een online-avond. Opbrengsten van de inloopavonden Tijdens de avonden kregen de inwoners een introductiefilm te zien en konden zij vervolgens meepraten over de diverse onderdelen van het concept-afwegingskader, waaronder landschapsvoorwaarden, participatie, locatieprioritering en de bijdrage aan de RES. De belangrijkste algemene opbrengsten van deze avonden waren: Inwoners vinden dat er tot nu toe te weinig inwoners zijn gesproken om tot een dergelijk conceptAfwegingskader te kunnen komen en velen vinden het niet representatief voor de inwoners van Oudewater.

Ook zijn zij kritisch over de gebruikte onderzoeken als basis voor het concept-afwegingskader. De plattegronden geven niet duidelijk aan wat er aan de andere kant van de gemeentegrenzen staat. Ook is de status van het concept-afwegingskader niet duidelijk. Inwoners maken zich zorgen over de komst van onverwachte, grote projecten en willen zo vroeg mogelijk betrokken worden bij een concreet project. Er is niet voldoende kennis van financiële participatie en inwoners vragen daarvoor concrete voorbeelden. Wind en zon Er is een veel sterker, bijna unaniem, geluid te horen tegen grootschalige windmolens dan in de eerste fase. Inwoners zijn positiever over kleine windmolens. Zorgen om gezondheid in verband met slagschaduw en laagfrequent geluid geven behoefte aan een duidelijker plek in het afwegingskader. Inwoners willen meer duidelijkheid over zichtlijnen in verband met windturbines. Zonnevelden op daken blijven maatschappelijk geaccepteerd en anders het liefst op plekken waar ze zo min mogelijk zichtbaar zijn. Inwoners willen wel meer weten over mogelijke landschappelijke inpassing en het effect op biodiversiteit, weidevogels en natuurgrond. Alle reacties tijdens de inloopavonden zijn vastgelegd en verwerkt in bijgevoegd verslag van bureau EMMA (corsanummer 20i.07040).

Resultaten participatie dragen bij aan afwegingskader De opgehaalde meningen maken deel uit van alle informatie die in een concept-afwegingskader wordt verwerkt. Samengevat zullen in het concept-afwegingkader de volgende aspecten worden meegenomen: draagvlak/participatie (de opbrengst van de inloopavonden en overige ontvangen reacties) de technische kant (wettelijke regels en beschikbaarheid netwerk Stedin) de ruimtelijke visie (van landschapsexperts en de adviescommissie voor ruimtelijke kwaliteit) lokaal zeggenschap/lokaal profiteren (advies experts) Resultaten bijdrage Oudewater aan de regionale energiestrategie Inwoners is gevraagd hoe groot de bijdrage van Oudewater aan de regionale energiestrategie zou kunnen zijn. Een meerderheid van de inwoners kiest voor een bijdrage die gelijk is aan 50% van het lokale elektriciteitsverbruik van Oudewater. Veel gehoorde argumenten daarvoor zijn dat Oudewater niet te hard van stapel moet lopen, omdat innovaties er in de toekomst voor kunnen zorgen dat het niet nodig is om zonnevelden of windmolens te plaatsen. Ook is 50% van het eigen elektriciteitsverbruik in 2030 haalbaar met de inzet van grote zonnedaken (>50 zonnepanelen). Een kanttekening daarbij is dat dit inzet van alle geschikte daken vergt (30%), terwijl de regionale energiestrategie U16 uitgaat van een realisatie van 15% van de geschikte daken.

Daarnaast heeft Stedin na de inloopavonden gedetailleerdere informatie verstrekt over de mogelijkheden voor grootschalige zonnedaken op hun netwerk in Oudewater, waar mogelijke knelpunten uit naar voren zijn gekomen voor het realiseren van zon op dak. 3

Aanvullende rapporten Onlangs is het rapport “Energielandschappen RES-U16. Ontwerpend onderzoek naar bouwstenen voor energietransitie in het landschap” ontvangen (corsanr. 20i.06968). Het rapport is bedoeld als inspiratie voor lokale processen. De publicatie is echter te laat om te gebruiken als inspiratie voor het participatieproces voor het afwegingskader van Oudewater. Bekeken wordt nog hoe het ontwerpend onderzoek van de regio verwerkt kan worden. Ook is een advies over het Groene Hart ontvangen van de Provinciaal Adviseurs Ruimtelijke Kwaliteit (PARK’s) van de provincies Utrecht, Zuid-Holland en Noord-Holland (corsanr. 20i.06969). Een landschapsexpert namens gemeente Oudewater is bij de totstandkoming van dit advies betrokken geweest en heeft een kritische inbreng kunnen leveren ter bescherming van ons landschap. Bekeken wordt nog hoe dit PARK-advies verwerkt kan worden in het concept-afwegingskader. Beide rapporten treft u als bijlage bij deze raadsinformatiebrief. Vervolg Alle resultaten van de inloopavonden en overige reacties zijn verwerkt in een nieuwe versie van het concept-afwegingskader. Begin februari 2021 zullen wederom inloopavonden worden georganiseerd met als doel de voorgestelde aanpassingen in het concept-afwegingskader uitgebreid toe te lichten.

Financiën

De kosten van dit deel van het participatie- en communicatieproces zijn opgenomen in de begroting 2020 als onderdeel van de begrotingspost energietransitie. Door de grote belangstelling voor de inloopavonden in september, door het grote aantal vragen van inwoners en door de coronamaatregelen zijn de hoger uitgevallen dan begroot. Door verschuivingen binnen het budget voor energietransitie vallen de totale kosten zo’n €10.000 hoger uit. Vervolg: Het proces om een afwegingskader grootschalige duurzame energie op te stellen is ingewikkeld en veelomvattend. Het college heeft daarom de volgende stappen en vervolgplanning voor ogen:      

Februari 2021: digitale informatieavonden voor inwoners om terug te koppelen aan de inwoners wat er is opgehaald in september en oktober 2020. Dan wordt ook toegelicht welke aanpassingen er in het concept-afwegingskader worden gemaakt. Maart 2021: besluitvorming in de raad over de hoogte van de bijdrage aan de Regionale Energiestrategie U16 tot 2030 en de wijze van opwek tot 2030. Maart 2021: verwerken raadsbesluit in concept afwegingskader April 2021: publicatie van concept afwegingskader voor schriftelijke reacties van inwoners en andere belanghebbenden. Mei 2021: verwerken schriftelijke reacties door college en definitieve adviesaanvraag bij Mooi Sticht. Juni/juli 2021: raadsvoorstel met definitieve afwegingskader ter besluitvorming aan de raad.

Bijlagen:  •

Rapportage bureau EMMA: Resultaten fase 2 – afwegingskader gemeente Oudewater geregistreerd onder corsanummer: 20i.07040. Rapport Energielandschappen RES-U16. Ontwerpend onderzoek naar bouwstenen voor 4

•

energietransitie in het landschap (corsanummer 20i.06968). Regionale energiestrategieën en het Groene Hart - advies PARK’s (corsanummer 20i.06969)

5

Afwegingskader voor het opwekken van grootschalige duurzame energie in Oudewater Resultaten fase 2 Gemeente Oudewater wil een redelijke bijdrage leveren aan de energietransitie, onder meer via het grootschalig opwekken van duurzame energie. Hiervoor wil de gemeente komen tot een helder Afwegingskader. Het Afwegingskader wordt geschreven op basis van de opbrengsten van de inloopavonden, advies van ruimtelijk en technisch experts, wettelijke regels en verplichtingen en een advies van experts over lokaal zeggenschap. In maart 2020 is de gemeente Oudewater van start gegaan met het participatietraject over het Afwegingskader voor grootschalige duurzame energie. Het Afwegingskader geldt als basis voor de Regionale Energiestrategie (RES). Daarnaast kan op basis van het Afwegingskader vergunningverlening plaatsvinden. EMMA en Generation.Energy ondersteunen de gemeenten in het komen tot een Afwegingskader. Naar verwachting zal het Afwegingskader in de eerste helft van 2021 ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd.

Wat leest u in deze rapportage? Alle fases ....................................................................................................................................... 1 Opbrengsten interviews fase 0 .................................................................................................. 1 Breed gedeelde opvattingen inloopavonden fase 1 ................................................................... 1 Fase 2: in gesprek over het concept-Afwegingskader ................................................................ 2 Fase 2b: inwoners terugkoppelen over het hun verwerkte input ................................................ 2 Fase 3: schriftelijke reacties en bestuurlijke besluitvorming ....................................................... 2 Fase 2 toegelicht ............................................................................................................................ 3 Webinar over de Regionale Energiestrategie (RES) ................................................................... 3 Fysieke (en online) inloopavonden ............................................................................................ 3 Aankondigingen ............................................................................................................................

9 Vervolg: Fase 2b ............................................................................................................................ 9

Gemeente Oudewater

Alle fases Het proces om tot een Afwegingskader te komen, bestaat uit meerdere fases:  Fase 0 (januari t/m februari 2020): scenario’s maken met lokale experts/specialisten en interviews met stakeholders.  Fase 1 (maart 2020): in gesprek met inwoners over de gemaakte scenario’s.  Fase 2a (september t/m begin oktober 2020): in gesprek met inwoners over het conceptAfwegingskader. In verband met de coronamaatregelen is deze fase een aantal maanden uitgesteld.  Fase 2b (december 2020): inwoners terugkoppelen over het hun verwerkte input in het Afwegingskader. Over de invulling van de informatieavonden en hoe deze terugkoppeling precies vorm krijgt, zal tijdig met inwoners worden gecommuniceerd.  Fase 3 (nader in te vullen): bestuurlijke besluitvorming en schriftelijke reacties.

Opbrengsten interviews fase 0 Geïnterviewde  Energiecoöperatie Lek en IJsselstein  Energie Oudewater  Bedrijven Vereniging Ouderwater  Stichting Hugo Kotestein  LTO-Noord, afdeling Zuid-West Utrecht  MooiSticht Belangrijkste geluiden  In het merendeel van de interviews gehoord: gemeente is te afwachtend o Beleid is onduidelijk. Gemeente loopt achter het Rijk aan. o Samenwerking met andere gemeenten en Omgevingsvisie ontbreekt. o Communicatie ontbreekt. o Gemeente onderneemt geen concrete actie: uitzetten van subsidies, begrip en bewustwording creëren bij inwoners, faciliteren van ondernemers.  Verschil van mening over beperkingen voor windmolens en zonnevelden in Oudewater door natuurgebieden en cultuurhistorische waarden. Goed dat ze er zijn vs. regelgeving houdt duurzame energieprojecten tegen.  In het merendeel van de interviews gehoord: het behoud van het (open) landschap is belangrijk. Dit argument wordt gebruikt tegen zowel windmolens als zonnevelden.  Vaker gehoord: inwoners Oudewater zijn nog weinig bezig met de energietransitie. Er zijn weinig collectieve initiatieven. Wel zijn er individuele initiatieven voor zonnepanelen op huizen van inwoners en ondernemers.  LTO: Boeren willen agrarische grond niet opgeven voor zonnevelden.  Enkele sturende opmerkingen vanuit de verschillende interviews: o Eerst kijken naar de mogelijkheden van zonnepanelen.

Daarna kleine windmolens en dan pas grotere windmolens. o Opwek zoveel mogelijk in structuur inpassen.

Breed gedeelde opvattingen inloopavonden fase 1 

In fase 1 is geen duidelijke voorkeur ontdekt voor het opwekken van duurzame energie door zonnevelden of windmolens. Beide manieren van opwekken ontvingen tijdens de inloopavonden voor- en tegenargumenten.

P1

Gemeente Oudewater



Wel lijkt er een brede overeenstemming te bestaan over de soorten windturbines en zonnepanelen, en over enkele voorwaarden voor het opwekken van duurzame energie. o Met betrekking tot windturbines werd in de eerste fase de optie om door de hele gemeente grote aantallen kleine windturbines (20 meter tiphoogte) te spreiden, door een meerderheid van de inwoners afgewezen. Het andere uiterste, een kleiner aantal grote windturbines, werd door een meerderheid gezien als de betere of minder slechte optie: ‘als het dan toch moet’. Het voornaamste argument hiervoor was dat veel kleine windmolens zouden zorgen voor “verrommeling van het landschap”. o Ook met betrekking tot zonnepanelen werd de optie van kleinschalig en gespreid door een groot deel afgewezen, en door vrijwel niemand als positief aangemerkt. Voor zonnepanelen ging tijdens de eerste avonden de voorkeur uit naar clustering op een beperkt aantal locaties. o Een vaak gehoorde opmerking bij zonnevelden: “Benut alle daken maximaal, vooral van bedrijven en industrie, zodat het open landschap behouden blijft en agrarisch grondgebied beschikbaar blijft”.  Het open landschap wordt algemeen hooggewaardeerd en moet zoveel mogelijk behouden blijven. ‘Dichtbij’ (lint)bebouwing wil men geen windturbines of zonnepanelen; wat als dichtbij gezien wordt zal nader onderzocht moeten worden.

Fase 2: in gesprek over het concept-Afwegingskader Op basis van alle input is er eerst een concept-Afwegingskader opgesteld. Het gaat om de opbrengsten van de inloopavonden en interviews, advies van ruimtelijk en technisch experts, wettelijke regels en verplichtingen en een advies van experts over lokaal zeggenschap. Tijdens de tweede fase is dit concept-Afwegingskader besproken. Tijdens de fysieke en online avonden konden inwoners hierop reageren. Aan het einde van deze fase wordt het concept Afwegingskader bijgewerkt.

In de originele opzet stond oorspronkelijk 1 fysieke en 1 online avond. Wegens grote belangstelling zijn er 2 fysieke avonden toegevoegd. Vanwege de aangescherpte e coronamaatregelen is na de 2 fysieke avond besloten online verder te gaan.

Fase 2b: inwoners terugkoppelen over het hun verwerkte input in het Afwegingskader In fase 2b wordt teruggekoppeld wat er is opgehaald tijdens de avonden in september en oktober. Ook wordt er toegelicht welke wijzigingen er in het concept-Afwegingskader zijn gemaakt op basis van de inbreng in fase 2a. Dit gebeurt in de vorm van twee digitale informatieavonden, de planning hiervoor volgt.

Fase 3: schriftelijke reacties en bestuurlijke besluitvorming In fase 3 wordt het definitieve Afwegingskader voorgelegd aan het college, waarna inwoners de tijd krijgen om via een schriftelijke reacties hun mening te geven. Uiteindelijk neemt de gemeenteraad een besluit over het definitieve Afwegingskader.

P2

Gemeente Oudewater

Fase 2 toegelicht Webinar over de Regionale Energiestrategie (RES) Op 9 september organiseerde gemeente Oudewater samen met zeven andere gemeenten uit de RES-regio U16 een webinar om meer informatie te geven over de Regionale Energiestrategie (RES) en wat dat betekent voor de gemeenten. Tijdens het webinar waren ruim 200 aanwezigen, met ongeveer 35 aanwezigen uit Oudewater. Daarnaast is het webinar nog 200 keer bekeken en is

het webinar nog steeds terug te kijken via de website van de RES U16 en op YouTube. Programma en sfeerimpressie Het webinar was bedoeld om meer te vertellen over de RES. Wat is een RES precies? Wat is het effect van de RES op het landschap? Wat betekent de RES voor u als inwoner? En hoe kunnen inwoners over de RES meepraten? Tijdens het webinar kregen kijkers via een aantal presentaties, panelgesprekken en een introductiefilmpje meer informatie op de bovenstaande vragen. Inwoners konden tijdens het webinar vragen stellen aan de panelleden. Alle vragen uit de chat worden verzameld (met antwoorden) op de website van de RES. Het volledige programma van het webinar vindt u in de bijlage. Onderstaande vindt u de meest gehoorde reacties uit de chat:  Inwoners maken zich zorgen over de democratische legitimiteit van de RES’en. “Wie bepaalt uiteindelijk wat de regio gaat opwekken en waar dit dan gaat landen?”  Inwoners vragen zich af hoe de verhouding is tussen de gemeentes in de RES U16? Wat gebeurt er als een gemeente niks wil opwekken?  Inwoners willen weten waarom er in de RES alleen wordt gekeken naar wind en zonneenergie.  Inwoners willen weten of er ook al wordt gekeken naar windmolens op zee.  Inwoners zijn benieuwd naar alternatieve manieren van het opwekken van duurzame energie, anders dan via zonnevelden en windmolens.

Inwoners benadrukken dat de regio innovaties goed in de gaten moet houden, zodat in de toekomst duurzame energie ook opgewekt kan worden door alternatieven dan zonnevelden en winmolens.  Inwoners maken zich zorgen over het negatieve effect dat windmolens en zonnevelden hebben op het landschap en de natuur van de RES U16 en gezondheid van inwoners.  Inwoners zijn benieuwd naar de manier waarop participatie een plek krijgt in de RES. Hoe wordt input van inwoners meegenomen?

Fysieke (en online) inloopavonden Data, locatie en aanwezigen  16 september, Eetcafé de Dijketelg (50 aanmeldingen, +- 45 aanwezigen)  23 september, online avond (30 aanmeldingen, +- 25 aanwezigen)  28 september, Partycentrum De Klepper (50 aanmeldingen, +- 45 aanwezigen)  7 oktober, online avond (oorspronkelijk fysiek in De Boezem, 75 aanmeldingen, +-40 aanwezigen) Doelen 1. Inwoners meenemen in de periode maart tot september door:  Inwoners te informeren over het Afwegingskader en hoe deze is opgebouwd, namelijk uit het participatieproces dat zich tot nu toe heeft afgespeeld, en analyses van lokale experts en adviseurs.

P3

Gemeente Oudewater



2.

3.

Inwoners informeren over de relatie tussen het Afwegingskader, de RES en het klimaatakkoord.  Inwoners vertellen waar het Afwegingskader uit bestaat en wat erin staat. Inwoners vragen feedback te geven op het concept-Afwegingskader door:  Inwoners te laten reageren op de voorwaarden die per thema/landschapstype zijn aangegeven in het concept-Afwegingskader.  Inwoners te vragen naar hun prioritering van verschillende zoekgebieden.  Inwoners te vragen welke voorwaarden zij belangrijk vinden voor participatie. Inwoners vragen mee te denken over de bijdrage van Oudewater aan de RES.

Sfeerimpressie De fysieke en online avonden in Oudewater waren allemaal drukbezocht. Vanwege de grote belangstelling zijn er 2 extra avonden georganiseerd. Er waren veel kritische geluiden te horen. Voornamelijk op de eventuele komst van windmolens. Maar ook op het proces. Veel inwoners beargumenteerden dat de twee avonden in maart te weinig waren om tot een dergelijk conceptAfwegingkader te komen. Men vond dat bij het participatietraject rondom het Afwegingskader tot nu toe te weinig inwoners betrokken zijn geweest. Hierdoor waren veel inwoners van mening dat het tegengeluid te weinig gehoord is. Een aantal inwoners had na de inloopavonden in maart de beelden van de scenario’s, die bedoeld waren als gespreksstarter, gezien zonder enige toelichting. . Dit zorgde voor veel kritische geluiden, onrust en zorgen onder inwoners. Programma tijdens de inloopavonden Tijdens de inloopavonden kregen inwoners eerst een introductiefilm te zien, waarin het proces tot het concept-Afwegingskader werd toegelicht. Daarna konden inwoners over de verschillende onderdelen uit het Afwegingskader meepraten. Het concept-Afwegingkader bevat veel informatie. Tijdens de avond was de informatie daarom verdeeld over verschillende tafels/digitale break-out rooms waar inwoners in gesprek gingen en feedback konden geven op het conceptAfwegingskader.

De voorwaarden die aan deze tafels/ in digitale break-out rooms werden besproken gelden voor de gehele gemeente, of specifieke landschapstypes:  Landschapsvoorwaarden: De gemeente is in twee verschillende landschapstypes opgedeeld: 1) bebouwde omgeving en 2) het open landschap. Per landschapstype werd uitgelegd wat de voorwaarden zijn zoals die zijn opgehaald uit de eerdere fase. Hierna werd aan inwoners gevraagd feedback te geven op de voorwaarden.  Participatie: Hoe moeten inwoners betrokken worden bij projecten en hoe moet financiële participatie mogelijk worden gemaakt. Over deze vraag gingen inwoners in gesprek.  Locatieprioritering: Na de voorwaarden voor de ruimtelijke onderwerpen en participatie te hebben besproken, hebben we inwoners gevraagd een locatieprioritering aan te geven. Waar zou u als eerste en waar juist als laatste beginnen met het opwekken van duurzame energie?  Regionale Energiestrategie (RES) en de bijdrage die gemeente Oudewater zou kunnen leveren op basis van de voorwaarden.

De posters gebruikt tijdens de inloopavonden vindt u in de bijlage. Belangrijkste opbrengsten Algemeen  Inwoners vinden dat er tot nu toe te weinig inwoners zijn gesproken om tot een dergelijk concept-Afwegingskader te kunnen komen.

P4

Gemeente Oudewater

  



 

Het concept-Afwegingskader is volgens velen niet representatief voor de inwoners van Oudewater. Inwoners zijn kritisch over de selectie van onderzoeken die ten grondslag liggen aan het concept-Afwegingskader en de manier waarop die onderzoeken gebruikt zijn. Ook vinden inwoners dat gemeentegrenzen een vertekend beeld geven. Men weet niet wat er aan de andere kant van de grens staat, omdat de delen buiten de gemeente Oudewater niet zichtbaar zijn gemaakt. Het is belangrijk dat de gemeente duidelijk communiceert wat de status van het Afwegingskader is. Meerdere inwoners maken zich zorgen dat er onverwachts grote projecten gerealiseerd worden. Op het moment dat er een initiatief voor een concreet energieproject ligt, willen inwoners zo vroeg mogelijk betrokken worden. Gesprekken over financiële participatie komen lastiger op gang dan procesparticipatie. Inwoners hebben daarvoor vaak te weinig zicht op de verschillende mogelijkheden voor het participeren in een energieproject en geven daarbij aan dat ze graag meer concrete voorbeelden zouden zien.

Windmolens  In deze fase is een veel sterker geluid tegen grootschalige windmolens te horen dan tijdens de eerste fase in maart. Aanwezige inwoners zijn vrijwel unaniem tegen de komst van grootschalige (180m en 240m tiphoogte) windmolens.  Inwoners staan in deze fase veel positiever tegenover kleinschalige windmolens (20m tiphoogte) op het eigen erg. Waar in fase 1 nog een merendeel van de inwoners tegen de komst van veel kleinschalige windmolens was, zijn inwoners in deze fase positiever over kleinschalige windmolens.  Inwoners maken zich zorgen over de gezondheidseffecten van windmolens en vinden dat deze aspecten een duidelijkere plek moeten krijgen in het Afwegingskader.  In het Afwegingskader moet volgens inwoners meer rekening gehouden worden met: o Slagschaduw van windmolens o Gezondheidseffecten van windmolens o Laagfrequent geluid dat windmolens produceren  Inwoners vinden dat er een aanvullende zichtlijnen-analyse gedaan moet worden. Uit deze analyse moet duidelijk worden vanaf welke afstand windmolens zichtbaar zijn in de gemeente. Zonnevelden  Inwoners vinden zonnevelden op daken een maatschappelijk geaccepteerde manier om duurzame energie op te wekken.  Als zonnevelden op daken niet genoeg energie opleveren om te voldoen aan de opgave, willen inwoners zonnepanelen het liefst op plekken waar ze de zonnevelden zo min mogelijk kunnen zien.

 Er moet meer rekening gehouden worden met het negatieve effect dat zonnevelden hebben op biodiversiteit, weidevogels en natuurgrond.  Inwoners willen meer informatie over de landschappelijke inpassing van zonnevelden. Hoe kan een zonneveld worden ingepast in een open landschap?

P5

Gemeente Oudewater

Opbrengsten per tafel Open landschap Bij de poster over het open landschap werd gevraagd feedback te geven over het deel van Oudewater dat gekenmerkt wordt als ‘open landschap’. Inwoners konden met post-its en stickers aangeven met welke voorwaarden zij het wel of niet eens waren en konden voorwaarden toevoegen die zij misten. Onderstaande vindt u in grote lijnen de opmerkingen: • Er is een bijna eenduidig geluid van inwoners tegen windmolens in het open landschap te horen. • Inwoners zijn kritisch over de totstandkoming van deze gebieden. Inwoners willen meer zichtzicht in: o De experts die betrokken zijn geweest bij het opstellen van de voorwaarden per gebied. o Welke analyses en modellen ten grondslag liggen aan het Afwegingskader. o Hoe tot de afstanden tussen woningen in grootschalige opwek gekomen is. • Het stukje van zone F dat boven het spoor loopt, wordt gezien als een gebied dat los staat van F. Zone F zou opgesplitst moeten worden in twee losse gebieden. • In het Afwegingskader moet in aantal hectares duidelijk gemaakt worden wanneer een zonneveld kleinschalig of grootschalig is. • Ditzelfde geld voor windmolens. Er moet in het Afwegingskader duidelijk staan wat de tiphoogte is van kleinschalige, of grootschalige windmolen. • In het Afwegingskader moet duidelijker worden gemaakt waar de ene zone eindigt en de andere begint.

Bebouwde omgeving Bij de poster over de bebouwede omgeving werd gevraagd feedback te geven over het deel van Oudewater dat wordt gekenmerkt als ‘bebouwde omgeving’. Inwoners konden met post-its en stickers aangeven met welke voorwaarden zij het wel of niet eens waren en konden voorwaarden toevoegen die zij misten. Onderstaande vindt u in grote lijnen de opmerkingen: • Aan de randen van gemeente Oudewater is ook lintbebouwing, maar dat staat nu niet in het Afwegingskader. Dit willen inwoners wel terug kunnen zien in het Afwegingskader. • Onder aanwezige inwoners is er een bijna unanieme voorkeur voor zonnepanelen op grote daken. • De afstand tussen een windmolen en bebouwing moet in heel Oudewater hetzelfde zijn, ook de afstand tussen windmolens en losse huizen. • Het gebied H ‘Industrieterrein Tappersheul’ moeten heten ‘Gebied rondom Tappersheul’. Door deze titel verwachten inwoners dat het gaat over het industrieterrein zelf. Participatie Bij de poster over participatie kregen inwoners meer informatie over procesparticipatie en financiële participatie. Inwoners werd gevraagd aan te geven wanneer zij betrokken willen worden wanneer er plannen zijn om een windmolen of zonneveld te bouwen. Ook konden inwoners aangeven welke vormen van financiële participatie hun voorkeur hebben.

Hieronder leest u in grote lijnen wat inwoners hebben aangegeven: Procesparticipatie  Inwoners willen zo vroeg mogelijk meepraten over de realisatie van projecten om duurzame energie op te wekken en geven vrijwel unaniem aan in de verkenningsfase te willen worden betrokken. De andere fases worden als te laat gezien. Er is weinig vertrouwen dat er na de verkenningsfase nog betekenisvolle wijzigingen mogelijk zijn.

P6

Gemeente Oudewater









Inwoners willen meer duidelijkheid over de gezondheidseffecten en milieueffecten van windmolens en zonnevelden en vinden dat daar in het Afwegingskader meer aandacht voor moet zijn. Men vindt dat iedereen mee moet kunnen beslissen, omdat iedereen er last van heeft. Wel vinden inwoners dat er een gradatie in mate van betrekken nodig is. Inwoners die het dichtste bij de zonnevelden of windmolens wonen, moeten het meeste zeggenschap hebben. Zeker omwonenden die in het zicht van een duurzaam energieproject wonen, moeten actief betrokken worden bij het lokale energieproject. Dit geldt zowel in de verkenningsals in de ontwerpfase, bijvoorbeeld over de exacte locatie, het ontwerp, de landschappelijke inpassing, financiële regelingen en andere randvoorwaarden. Het is belangrijk dat de hele gemeente tijdig geïnformeerd wordt wanneer een initiatiefnemer zich meldt bij de gemeente. Dit kan via een advertentie in de krant, maar hiermee worden nog onvoldoende inwoners bereikt. Informeer ook via flyers, via onlinekanalen en met een brief. Met name communicatie via een brief (huis-aan-huis) wordt op prijs gesteld.

Financiële participatie: 







Gesprekken over financiële participatie komen lastiger op gang dan procesparticipatie. Inwoners hebben daarvoor vaak te weinig zicht op de verschillende mogelijkheden voor het participeren in een energieproject en geven daarbij aan dat ze graag meer concrete voorbeelden zouden zien. Inwoners zijn ook bezorgd dat er te weinig financiële vergoeding wordt gegeven aan inwoners van huizen die in waarde dalen door het plaatsen van windmolens/zonnevelden. Men verwacht dat een financiële vergoeding voor de waardedaling van hun huis nooit genoeg zal zijn. Zie: "Kamerbrief over onderzoeksrapport waardeontwikkeling huizen nabij windturbines en zonneparken" (DGKE-WO/ 19288532). Veel inwoners willen dat de gemeente in het Afwegingskader opneemt hoe de gemeente omgaat met bepaalde scenario’s. Bijvoorbeeld wat er gebeurt als een initiatiefnemer meer dan het bod wil opwekken of als te weinig inwoners zich melden om uiteindelijk de 50% lokaal eigendom te realiseren. Inwoners vinden het belangrijk dat opbrengsten van energieprojecten terugvloeien naar de lokale omgeving. Inwoners willen voorkomen dat projectontwikkelaars ‘van buiten’ ervandoor gaan met de winst uit lokale energieprojecten. Dat projectontwikkelaars de lusten krijgen en de omwonenden de lasten dragen. Een aantal inwoners ziet helemaal geen rol voor professionele ontwikkelaars.

Prioritering Na de voorwaarden voor de ruimtelijke onderwerpen en participatie te hebben besproken, gingen inwoners in gesprek over locatieprioritering. Waar zou u als eerste en waar juist als laatste beginnen met het opwekken van duurzame energie? Na het beantwoorden van deze vraag kregen inwoners de concept-prioritering te zien, die is gemaakt op basis van de opbrengsten uit fase 1 en de visie van lokale experts. Prioritering opgehaald in fase 2 De onderstaande tabel is een weergave van de mening van inwoners. De zones met het nummer 1 in fase 2 het meest gekozen. Tijdens de digitale inloopavonden in fase 2 is deze voorkeur uitgevraagd via een digitale poll. Niet alle deelnemers konden de poll tijdens de avond zien. Ook

P7

Gemeente Oudewater

vonden inwoners de poll minder genuanceerd dan een fysieke poster met post-its. Om deze redenen is de onderstaande uitslag niet voorzien van exacte cijfers, maar laat de tabel een grove voorkeur tijdens de inloopavonden zien. Top 4

Meest geschikt voor zonne-energie

Minst geschikt voor zonne-energie

Meest geschikt voor windenergie

Minst geschikt voor windenergie

1

E – zon op dak

A – open landschap

Vrijwel unaniem geen grootschalige windenergie

Geen grootschalige windenergie

2

F – (met name langs het spoor)

B – open landschap

Alleen kleinschalig op het eigen erf (20 meter tiphoogte)

Een enkele stem voor F – open landschap

3

H – langs het industrieterrein

C & D– open landschap

Een enkele stem voor H – industrieterrein

Een enkele stem voor E - bebouwing

4

G – langs de grens met Lopik

F – open landschap

Een enkele stem voor G – grens met Lopik

Een enkele stem voor G – grens met Lopik

RES Bij het onderdeel over de RES werd inwoners gevraagd wat zij een redelijke lokale bijdragen vinden aan de regionale opgave. Om een beeld te geven van de mogelijkheden werden de drie onderstaande opties voorgelegd: Aantal Optie 1: Optie 2: Optie 3: zonnevelden/ 50% eigen 51% eigen 100% eigen windmolens

elektriciteitsverbruik in 2030 duurzaam opwekken

elektriciteitsverbruik in 2030 duurzaam opwekken

elektriciteitsverbruik in 2030 duurzaam opwekken

Zon op dak

97% van het geschikte dakoppervlakte vol

100% van het geschikte dakoppervlakte vol

100% van het geschikte dakoppervlakte vol

Zon op land

Geen zon op land

Geen zon op land

15 hectare zonneveld

Windmolens

Geen windmolens

Geen windmolens

0,5 windmolen (240 m tiphoogte)

Belangrijkste opbrengsten uit de gesprekken:  Er is een vrijwel unaniem geluid tegen grootschalige windmolens te horen.  Een meerderheid (60 – 70%) wil graag 50% van het lokale energieverbruik opwekken met duurzame energie in 2030 (optie 1). Meest gehoorde argumenten: o “Bij 50% van het eigen elektriciteitsverbruik is er geen grootschalig zon en geen grootschalig wind nodig, alleen 97% van de geschikte daken, dat vinden we acceptabel”. o “We moeten in Oudewater niet te hard van stapel lopen. Er zouden innovaties kunnen plaatsvinden die ervoor zorgen dat het niet nodig is om meer zonnevelden of windmolens te plaatsen. Op die manier kan ons landschap behouden blijven”.  Een minderheid (30 – 40%) vindt dat Oudewater 100% van het eigen elektriciteitsverbruik kan opwekken, mits dit met zonnevelden wordt opgewekt. Meest gehoorde argument: “Er is genoeg ruimte in Oudewater en omstreken om duurzame energie op te wekken. Die kans moet ook benut worden. Op voorwaarde dat het geen grootschalige windenergie is”.

P8

Gemeente Oudewater



 

Inwoners benadrukken het belang van overleg met buurgemeenten en vragen zich af in hoeverre er nu al overleg plaatsvindt. Er is goede afstemming nodig om tezamen aan de regionale opgave te voldoen. Inwoners vinden het storend dat kleine installaties van zonnepanelen op de daken van huizen niet meetellen in het bod naar het Rijk. Veel inwoners vinden het raar dat er alleen wordt gekeken naar het opwekken van duurzame energie door middel van windmolens en zonnevelden en benadrukken dat Nederland meer oog moet hebben voor alternatieve innovaties.

Aankondigingen       

Vanaf begin september hebben gedurende fase 2 meerdere berichten in de Ijsselbode gestaan. Vanaf begin september zijn er gedurende fase 2 meerdere nieuwsbrieven gestuurd. Vanaf begin september zijn er meerdere nieuwsberichten gepubliceerd op de website van de gemeente die ook zijn verstuurd via de algemene digitale nieuwsbrief van de gemeente. Website-pagina op de gemeentewebsite is geüpdatet op het moment dat er nieuwe aankondigingen plaatsvonden, of aanpassingen in het traject waren. De tweede fase is aangekondigd via een digitaal bord in de gemeente. De tweede fase is aangekondigd via de social mediakanalen van de gemeente. Contact gezocht met AD voor extra ruchtbaarheid voor meepraten.

Vervolg: Fase 2b In fase 2b wordt teruggekoppeld wat er is opgehaald tijdens de avonden in september en oktober. Ook wordt er toegelicht welke wijzigingen er in het concept-Afwegingskader zijn gemaakt op basis van de inbreng in fase 2a. Dit gebeurt in de vorm van twee digitale informatieavonden, de planning hiervoor volgt. Resultaten uit van fase 2a en 2b worden meegenomen in het definitieve Afwegingskader. Naast deze opbrengsten wordt het definitieve Afwegingskader gevormd door:  Alle opbrengsten uit fase 1  Een technische analyse  De ruimtelijke visie van stedenbouwkundigen  Landschapsexperts  De adviescommissie MooiSticht  Het advies van experts over lokaal zeggenschap  Mails ontvangen via energietransitie@oudewater.nl  Het advies van GGD, VRU en ODRU over gezondheid, veiligheid en milieu  Het advies van Stedin over de inpasbaarheid in het elektriciteitsnetwerk

P9

Gemeente Oudewater

Bijlagen Posters gebruikt tijdens fase 2a Open landschap

P10

Gemeente Oudewater

Bebouwde omgeving

P11

Gemeente Oudewater

Participatie

P12

Gemeente Oudewater

Prioritering

RES Optie 1

P13

Gemeente Oudewater

Optie 2

Optie 3

P14

Gemeente Oudewater

Programma webinar over de RES U16 Om inwoners van de regio U16 zo goed mogelijk te informeren over de Regionale Energiestrategie en wat hen de komende tijd te wachten staat, is EMMA door de regio gevraagd om een webinar te organiseren over de RES. Onderstaande het programma van het webinar.

Praktische informatie   

Datum: 9 september Tijd: 20.00 – 21.30 uur Locatie: Zoom: https://us02web.zoom.us/j/99343260526 (link naar het webinar)

Programma 20.00 – 20.10 Welkomstwoord en toelichting op het programma door de dagvoorzitter 20.10 – 20.20 Onderdeel 1: uitleg over de RES  Projectleider RES U16 geeft een presentatie over de RES, licht toe waar we nu in het proces staan en hoe de planning van de komende tijd eruitziet.  Helemaal bij het begin te beginnen, bij Parijs, energieakkoord, klimaatakkoord, RES u16  Wat zijn de zoekrichtingen die in het ontwerp RES staan?  Vervolg: nu gaan de gemeenten aan de slag met het bepalen van zoekgebieden. 20.20 – 20.25 Ruimte voor 2 vragen uit het publiek 20.25 – 20.45 Onderdeel 2: in gesprek over het effect op het landschap  Presentatie door landschapsarchitect Ben Kuipers over het landschap  De dagvoorzitter gaat in gesprek met Ben Kuipers en Cathrijn Haubrich (Vereniging tot het behoud van het Lingelandschap) en Annelies van Egmond (Stichting het Groene Hart) over de effecten van de RES op het open landschap en de mogelijkheden tot landschappelijke inpassing.

Vragen aan Ben, Cathrijn en Annelies:  Vindt u dat wij als Nederland een opgave hebben?  Cathrijn en Annelies, maakt zich u als lid van de VBL zorgen om als u kijkt naar een opgave als de RES die wij met z’n allen in de regio hebben?  Hoe kijken jullie vanuit jullie vakgebied en expertise aan tegen de effecten van de RES op het landschap? Houden we nog iets van ons landschap over?  Cathrijn, kunt u zich vanuit VBL vinden in de denkrichtingen van de Ontwerp-RES? 20.45-20.50 Ruimte voor 2 vragen uit de chat 20.50 – 21.00 Onderdeel 3: In gesprek met de NMU over participatie  De dagvoorzitter gaat in gesprek met de NMU (participatiecoalitie) over participatie en de RES. Vragen aan de participatiecoalitie:  Hoe kijkt de participatiecoalitie aan tegen participatie rondom de energietransitie en dan specifiek de RES? Hoe zouden inwoner betrokken moeten worden bij het RES-proces?  Jullie hebben een hele mooie visie over participatie, maar is dit ook realistisch? En hoe kunnen jullie als participatiecoalitie gemeenten helpen bij het organiseren hiervan?

P15

Gemeente Oudewater

21.00-21.05 Ruimte voor 2 vragen uit de chat 21.05 – 21.15 Onderdeel 4: Vragenronde met betrokken wethouders  Panelgesprek tussen dagvoorzitter en een aantal wethouders Vragen aan wethouders:  Zojuist hebben we gehoord van Wijnand van de participatiecoalitie over participatie te zeggen had. Kunnen jullie hier misschien op reflecteren? Wat doen jullie gemeenten bijvoorbeeld op het moment of in de toekomst op het gebied van participatie?  Waarom vinden jullie het belangrijk om in de regio (en subregio’s) samen te werken aan deze opgave?  Wat staat er nu verder op de planning? Wanneer kunnen inwoners een definitieve RES verwachten? 21.15-21.20 ruimte voor 2 vragen uit de chat 21.20 – 21.30 Afsluiting door dagvoorzitter

P16

Energielandschappen RES-U16 Ontwerpend onderzoek naar bouwstenen voor energietransitie in het landschap

Energielandschappen RES-U16 Ontwerpend onderzoek naar bouwstenen voor energietransitie in het landschap

COLOFON In opdracht van regio RES U16 Samenwerking van 16 gemeenten, 4 waterschappen, de provincie en de netbeheerder. Uitgevraagd door gemeente Utrecht.

Uitgevoerd door Land-id Kantoorgebouw De Enk Tivolilaan 205 in Arnhem Website: www.land-id.nl Loes van der Vegt: 06 5012 2660 Barbara van Dijk: 06 2916 3862 Mail: info@land-id.nl Status: definitief Versie: 2.0 Datum: 15 september 2020

Inhoudsopgave 1

Inleiding

5

2

Algemene informatie

9

3

Weiden en plassen

14

4

Utrechtse Heuvelrug

28

5

Rivierenlandschap

42

6

Wallen en weiden

54

7

Waarden

66

8

Ontwerpprincipes en aanbevelingen

78

Infralandschap

Utrechtse Heuvelrug

Weiden en plassen

Gelderse Vallei (klein deel in RES U16)

Wallen en weiden

Nieuwe Hollandse Waterlinie Rivierenlandschap

Waarden

Plangebied voor dit ontwerpend onderzoek met daarin de zes verschillende landschapstypen en de twee overkoepelende structuren 4

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

1

Inleiding

Aanleiding Met de totstandkoming van het Klimaatakkoord in juni 2019 gaat Nederland de uitdaging aan om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 49% terug te dringen ten opzichte van 1990. In dit Klimaatakkoord is een pakket aan maatregelen samengesteld om dit doel te halen. Eén van die doelen is om in 2030 70 procent van alle elektriciteit uit hernieuwbare bronnen te winnen. Dit vraagt om een regionale energietransitie. Dertig energieregio’s in Nederland, waaronder de regio U16, onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit opgewekt kan worden. In de regio U16 werken 16 gemeenten, 4 waterschappen, de provincie Utrecht en de netbeheerder samen aan een regionale energiestrategie: de RES U16. De RES U16 moet bijdragen aan de in totaal 35 TWh aan duurzame energie die in Nederland in 2030 op land moet worden opgewekt. De opwek van duurzame energie vereist een ander ruimtegebruik in omvang en vorm dan dat we gewend zijn. De ruimtelijke kenmerken van een gebied bepalen wat de mogelijkheden en knelpunten zijn van de nieuwe energievoorziening. Vanuit dit perspectief hebben wij onderzocht welke bijdrage de verschillende landschapstypen van de regio U16 leveren aan de opgave voor het opwekken van elektriciteit in het tijdvlak tot 2030.

De ontwikkeling van duurzame energie in de regio heeft een grote ruimtelijke en landschappelijke impact. Om de ruimtelijke impact inzichtelijk en bespreekbaar te maken, heeft de projectorganisatie van de RES U16 behoefte aan landschappelijke verbeeldingen van de energieopgave. De verbeeldingen en inzichten zijn bedoeld om het goede gesprek te voeren met regionaal georganiseerde stakeholders over de wenselijkheid van verschillende ruimtelijke energiescenario’s en de ruimtelijke randvoorwaarden en ontwerpprincipes.

Doel Het doel van dit onderzoek is tweeledig, het is onderdeel van het proces om met regionaal georganiseerde stakeholders het gesprek te voeren over de energieopgave in het landschap. Daarnaast wordt de bundeling van de uitkomsten ingezet als bouwsteen om te komen tot zoekgebieden voor de RES U16.

Resultaat Het voorliggende rapport is een weergave van het gesprek en daaruit gekomen conclusies over de wenselijkheid van bepaalde ruimtelijke concepten en de bijbehorende ruimtelijke randvoorwaarden en ontwerpprincipes. De veelheid aan ingebrachte informatie is in deze rapportage geordend en aangescherpt tot generieke aanbevelingen voor de onderzochte landschappen.

Scope Dit is een van de stappen om te komen tot zoekgebieden voor nieuwe energievormen in de RES U16. Deze stap is een basis voor verdere participatieprocessen (lokaal en subregionaal). De ruimtelijke randvoorwaarden en ontwerpprincipes zullen in deze participatieprocessen verder worden uitgewerkt en aangescherpt met lokale en gebied specifieke kennis en maatwerkoplossingen. De invalshoek van deze studie is ruimtelijk landschappelijk, met als doel de impact van de energietransitie op het landschap aan de hand van praatprenten te onderzoeken. Aspecten als overig provinciaal en lokaal beleid, natuurwetgeving, technische eisen en randvoorwaarden zijn niet meegenomen. In het vervolgtraject is het nodig deze laag van het landschap over de andere eisen en randvoorwaarden te leggen, om zo de stap naar zoekgebieden te kunnen zetten. In lijn met het Klimaatakkoord ligt de focus voor elektriciteit in 2030 op grootschalig toepasbare technieken: grondgebonden zonnevelden en windenergie.

5

Planproces

Stap 1

Grip op kernkwaliteiten en energietransitie

Stap 2

Verkenning van energie in het landschap

Stap 3

Verrijking van energie in het landschap

Planproces voor dit ontwerpend onderzoek met daarin de drie uitgevoerde stappen

Aanpak van het onderzoek Belangrijk onderdeel van dit ontwerpende onderzoek is het voeren van het goede gesprek met de partners en stakeholders. Dit gesprek is gevoerd in twee brede ateliers waar een grote diversiteit aan partners en stakeholders aan hebben bijgedragen. In diverse praatplaten is de energieopgave geprojecteerd op het landschap van de regio. De platen hebben geholpen bij het voren van het goede gesprek over de relatie tussen ruimtelijke kwaliteit en duurzame energieopwek. Om te komen tot het voorliggende resultaat zijn drie stappen doorlopen: 1. Grip op kernkwaliteiten en energietransitie; 2. Verkenning van energie in het landschap; 3. Verrijking van energie in het landschap. 6

Grip op kernkwaliteiten en energietransitie Om inzicht te geven in de landschappelijke kwaliteiten van het landschap is de essentie van de verschillende landschappen in de RES U16 verbeeld. Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van de gebiedsindeling van de landschapstypen van de gebiedskaternen van de provincie (zie kaart op p4). Het kleine deel van de Gelderse Vallei, wat valt onder de RES U16 is in dit onderzoek meegenomen onder de Utrechtse Heuvelrug. De rest van de Gelderse Vallei valt onder RES Amersfoort. Daarnaast lopen door de RES U16 een aantal overkoepelende structuren. Dit is de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de infrastuctuurlijnen. Deze structuren

zijn meegenomen in ieder landschap waar ze doorheen lopen. De stedelijke gebieden maken geen onderdeel uit van dit onderzoek. Wel is karakteristieke bebouwing in de landschappen meegenomen in de beschrijving van de kernkwaliteiten en is gekeken naar de randvoorwaarden en ontwerpprincipes voor de onderzochte energievormen nabij deze bebouwing. Om meer grip te krijgen op de ruimtelijke weerslag van de energietransitie, zijn voor zowel wind- als zonneenergie, factsheets gemaakt. In deze energie factsheets zijn op een verbeeldende wijze het ruimtegebruik, de algemene regels met betrekking tot de toepassing van een bepaalde energievorm en mogelijke opstellingsvormen gepresenteerd.

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

Verkenning van energie in het landschap Aan de hand van verbeeldingen van verschillende energieconcepten per landschapstype met daaraan gekoppeld de potentiële energieopbrengst (bandbreedte), is met regionale stakeholders in gesprek gegaan over ruimtelijke en landschappelijke consequenties. In de verbeeldingen is de energieopgave geconfronteerd met de landschappelijke kernkwaliteiten. Op basis van de essentie van het landschap is onderzocht welke ruimtelijke energieconcepten landschappelijk denkbaar zijn. De concepten zijn gebruikt als middel om grip te krijgen op de ruimtelijke impact van de energieopgave in het landschap. Dit heeft geresulteerd in een eerste verkenning naar de wenselijkheid van diverse energieconcepten in het landschap de RES U16 en eerste gevoel bij de randvoorwaarden en ontwerpprincipes. De input is gestructureerd in een matrix waarbij de duurzame vormen van energie gekoppeld zijn aan de verschillende landschappelijke lagen van ieder landschapstype. De praatplaten hebben bovendien bijgedragen aan het begrip over de omvang en ruimtelijke impact van de totaalopgave in het landschap. Verrijking van energie in het landschap In een tweede ateliersessie zijn aangescherpte praatplaten en de matrix besproken. De energiescenario’s zijn tijdens dit werkatelier beoordeeld aan de hand van een aantal criteria: de algemene

indruk van de inpasbaarheid van een energiescenario, de ruimtelijke randvoorwaarden aan omvang en positie van zon- en windenergie, de aandachtspunten voor beleving en zichtlijnen, de inpassingsmaatregelen en tot slot de kansen voor ruimtelijke kwaliteit en de koppeling van functies. Om de inbreng bruikbaar te maken voor het vervolgproces is het verwerkt tot eenduidige aanbevelingen. Het resultaat bestaat per landschap uit contouren van gebieden waar verschillende vormen van energie mogelijk een plek kunnen krijgen vanuit het ruimtelijk en landschappelijk perspectief. Hieraan gekoppeld zijn een set van aanbevelingen in de vorm van randvoorwaarden en ontwerpprincipes. Deze aanbevelingen zijn geordend in de onderdelen: situering, inrichting en functiecombinaties. De meest kansrijke ontwerpprincipes hebben we gevisualiseerd en toegelicht. Voor de uiteindelijke ontwerpprincipes en potentiële zoekgebieden per landschapstype geldt dat deze een bepaalde mate van abstractie hebben en dienen als bouwsteen voor een verdere ruimtelijke vertaling. Tijdens het ontwerpend onderzoek zijn de principes en contouren op verschillende momenten gespecificeerd en gegeneraliseerd met als doel om tot algemene bruikbare ontwerpprincipes per landschapstype te komen. Bij de verdere uitwerking van zoekgebieden is een nadere concretisering per locatie noodzakelijk.

Leeswijzer In het volgende hoofdstuk is belangrijke algemene informatie voor het onderzoek weergegeven. De opzet van de uitwerking van elk landschap is toegelicht. Ook wordt een korte toelichting gegeven over de twee overkoepelende structuren in het U16 gebied (Nieuwe Hollandse Waterlinie en infrastructuur). Tot slot worden twee energie factsheets gepresenteerd: één voor winden één voor zonne-energie. Hoofstuk 3 tot en met 7 richten zich op de specifiekere landschapstypen van de regio U16. Voor al deze landschappen komen de drie onderdelen aan bod: essentie van het landschap, impressie werkateliers en een verbeelding van de contouren waar de randvoorwaarden en ontwerpprincipes van toepassing zijn. Hoofdstuk 8 bevat overkoepelende aanbevelingen die voor alle landschappen gelden. Ook zijn de bevindingen die niet direct betrekking hebben op de ruimtelijke aspecten en aanbevelingen voor het vervolg in dit hoofdstuk opgenomen.

7

Windturbines in vlakopstelling in een open landschap 8

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

2 Algemene informatie Energie in de landschappen van RES U16 In de hoofdstukken 3 tot en met 7 behandelen we opeenvolgend het landschap van de weiden en plassen, de Utrechtse Heuvelrug, het rivierenlandschap, het landschap van de wallen en weiden en het landschap van de waarden. Per landschapstype is een essentiekaart gemaakt die bestaat uit de hoofdstructuur van het betreffende landschapstype met karakteristieke elementen. De essentiekaart laat in één oogopslag de kernkwaliteiten van het landschapstype zien en biedt aanknopingspunten om energiescenario’s in te passen. De essentiekaart kan worden opgedeeld in een aantal landschappelijke ‘lagen’. Deze lagen worden per landschapstype uitgebreid uiteengezet en verrijkt met aanvullende verbeeldingen zoals referentiebeelden, kaarten en principeschetsen. Vervolgens is op een dubbele pagina een impressie gegeven van de ateliers. Op deze pagina staan ook twee kaarten met daarop de gebieden die in het onderzoek zijn meegenomen. Niet meegenomen zijn de gebieden die op basis van wettelijke regelgeving zijn uitgesloten van zon of wind.

De resultaten uit de ateliers zijn vertaald naar contouren waar zon- of windenergie vanuit het ruimtelijk perspectief optioneel is. In deze gebieden gelden de ontwerpprincipes op de pagina’s erna. Dit betekent zeker niet dat al deze gebieden helemaal vol geplaats kunnen worden. Bij uitwerking van zoekgebieden is het nodig om het effect van cumulatie van de diverse locaties goed te beoordelen en mee te wegen.

Overkoepelende structuren Op de volgende twee pagina’s is een korte impressie van de overkoepelende structuren weergegeven. Verder zijn deze structuren meegenomen in bovengenoemde landschappen.

Energiefactsheets Vervolgens zijn twee factsheets over wind en zonne-energie opgenomen. Dit geeft een beeld bij het ruimtegebruik, de algemene regels met betrekking tot de toepassing van een bepaalde energievorm en de verschillende mogelijke opstellingsvormen.

9

Het infralandschap wordt gevormd door spoorwegen, waterwegen, snelwegen en verkeersknooppunten

Overkoepelende structuren Infralandschap Vanwege de centrale ligging van de provincie Utrecht komen hier veel snelwegen, spoorwegen en waterwegen samen. Deze infrastructurele elementen vormen samen het infralandschap en bestaan eigenlijk uit een netwerk van verbindende lijnen die als ‘laag’ op het onderliggende landschap ligt. De A2, A12, A27 en A28 zijn de belangrijkste snelwegen. Op de kruisingen van deze wegen vinden we drukke verkeersknooppunten. Het spoorwegennetwerk verenigt zich binnen de U-16 regio met station Utrecht Centraal als het belangrijkste knooppunt van het Nederlandse spoornet. Tot slot kent de U16-regio een rijke verscheidenheid aan waterwegen met onder meer de Nederrijn, de Lek en het Amsterdam-Rijnkanaal.

Referentiebeeld van een van de drukste verkeersknooppunten in Nederland: knooppunt Oudenrijn 10

Nederrijn / Lek

Spoorweg

Bebouwd gebied

AmsterdamRijn Lekkanaal

Snelweg

Grens U16 regio

Overige rivieren en kanalen

Verkeersknooppunt

Essentiekaart van het infralandschap geprojecteerd op de U16-regio

Principeschets van het deellandschap snelwegen: de A2, A12, A27, A28 en A1 vormen het hoofdwegennetwerk van de regio

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

Nieuwe Hollandse Waterlinie De Nieuwe Hollandse Waterlinie is een verdedigingslinie uit de Nederlandse geschiedenis. Deze waterlinie ligt als een verscholen laag gecamoufleerd in het omliggende landschap. Middels een systeem van sluizen, dijken, kanalen, rivieren en gemalen, konden polders onder water worden gezet in tijden van oorlogsdreigingen. Op kwetsbare punten in de linie: de accessen, werden forten gebouwd. De waterlinie verbindt de forten en volgt daarbij de kades van de inundatiegebieden. Opvallend zijn de verboden kringen rondom de forten. In deze cirkels golden strenge bouwregels om de schootsvelden open te houden, zodat soldaten vrij zicht hadden en hun vuurwapens goed konden richten op de vijand.

Referentiebeeld van het fort bij Vechten in de hoofdverdedigingslijn

Principeschets van de NHW: vrij zicht vanaf een fort over de schootsvelden

Bebouwd gebied

Hoofdverdedigingslijn

Verboden kringen

Grens deelgebied

Fort

Accessen

Inundatie gebied

Verdedigingswerk

Forten op kwetsbare punten in de linie zijn gecamoufleerd en hebben vrij zicht op de schootsvelden

Essentiekaart van de Nieuwe Hollandse Waterline in het rivierenlandschap en het landschap van de weiden en plassen 11

Energie factsheets

Solitair

Willekeurig

Zwerm

Grid-opstelling

Lijnopstelling

Boogopstelling

Algemene windenergie principes: opstellingsvormen variërend van een solitair tot turbines in grid of lijnopstellingen A-wegen 0,5 x ø

Spoorwegen 0,5 x ø + 7,85 m

Hoogspanning en gasleidingen 1 x tiphoogte

Bij de realisatie van windturbines dient onder meer rekening gehouden te worden met formaten, veiligheidsafstanden en opstellingsvormen maar ook beleving en zichtbaarheid van turbines