WRP Oude IJsselstreek NL23-648800269-55257 - concept 7a (DH22112023)(2).pdf

Water- en Rioleringsprogramma Oude IJsselstreek 2024-2028 Beleid en maatregelen stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater

Verantwoording

Versie:

Water- en Rioleringsprogramma Oude IJsselstreek 2024-2028 Oude IJsselstreek Wrp 51011121 Gemeente Oude IJsselstreek NL23-648800269-55257 Concept 6

Datum:

25-08-2023

Auteurs: E-mailadres:

Karst Jan van Esch en Lusanne Smink Karstjan.vanesch@sweco.nl

Gecontroleerd door:

Renske ter Horst

Titel:

Onderwerp: Projectnummer: Klant: Referentienummer:

Paraaf gecontroleerd:

Vrijgegeven door:

Elwin Leusink

Paraaf vrijgegeven:

Document referentie:

/var/websites/raad.oude-ijsselstreek.nl/ documenten/convert/db970388-7082-4b58bbe5-7f38deaccb13.docx

2/64

Inhoudsopgave Verantwoording................................................................................................ Inhoudsopgave.................................................................................................. Samenvatting............................................................................................................................................ Introductie.............................................................................................................. 1. Waarom een Water- en rioleringsprogramma........................................................................................ 1.1 Een nieuw Water- en rioleringsprogramma voor Oude IJsselstreek..................................................... 1.2 De zorgplichten.................................................................................................................................... 1.3 De Omgevingswet................................................................................................................................. 1.4 Proces................................................................................................................................................... 1.5 Leeswijzer............................................................................................................................................. 2.

Wat is tot nu toe gedaan........................................................................................................................ 1.6 Terugblik op de afgelopen planperiode................................................................................................ 1.7 Wat is uitgevoerd?............................................................................................................................... 1.8 Raadpleging inwoners.......................................................................................................................... Visie........................................................................................................................ 3. Wat willen we......................................................................................................................................... 1.9 Waarom rioleringszorg......................................................................................................................... 1.10 Speerpunten duurzaamheid en klimaatadaptatie................................................................................ 1.11 Beleid stedelijk afvalwater...................................................................................................................

1.12 Beleid verwerking hemelwater............................................................................................................. 1.13 Beleid grondwater................................................................................................................................ 1.14 Beleid oppervlaktewater...................................................................................................................... 1.15 Beleid communicatie............................................................................................................................ 1.16 Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden................................................................. Plan......................................................................................................................... 4. Wie doet wat.......................................................................................................................................... 1.17 Wat doet de gemeente?....................................................................................................................... 1.18 Wat doet de gemeente in samenwerking met anderen?..................................................................... 1.19 Wat wordt van inwoners en bedrijven verwacht?................................................................................

Programma............................................................................................................. 5. Waar staan we nu................................................................................................................................... 1.20 Inleiding................................................................................................................................................ 1.21 Totaaloverzicht aanwezige voorzieningen............................................................................................ 1.22 Huidige situatie: stedelijk afvalwater................................................................................................... 1.23 Huidige situatie: hemelwater............................................................................................................... Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51007172 Datum: 25-08-2023 Document referentie:

Versie: Concept 6

/

1.24 Huidige situatie: grondwater................................................................................................................ 1.25 Huidige situatie: bedrijfsvoering........................................................................................................... 6. Wat gaan we doen.................................................................................................................................. 1.26 Aan de slag........................................................................................................................................... 1.27 Stedelijk afvalwater en hemelwater..................................................................................................... 1.28 Grondwater.......................................................................................................................................... 1.29 Effectief beheer.................................................................................................................................... 7. Wat kost het........................................................................................................................................... 1.30 Personeel..............................................................................................................................................

1.31 Kosten................................................................................................................................................... 1.32 Rioolheffingsberekening....................................................................................................................... 1.33 Ontwikkeling bufferfonds riolering....................................................................................................... 8.

Besluit..................................................................................................................................................... Bijlagen....................................................................................................................

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51007172 Datum: 25-08-2023 Document referentie:

Versie: Concept 6

/

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

5/64

Samenvatting Waarom een Water- en rioleringsprogramma? Goede riolering is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het tegengaan van wateroverlast. De gemeente heeft we de taak om voor die riolering te zorgen: hiervoor geldt de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, voor afvloeiend hemelwater en voor grondwatermaatregelen. Voorheen was het opstellen van een Gemeentelijk rioleringsplan verplicht. Op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt, vervalt deze verplichting. Wel blijven gemeenten verplicht invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en het onderbouwen van de benodigde rioolheffing. Gemeente Oude IJsselstreek heeft daarom gekozen een Water- en rioleringsprogramma (WRP) vast te stellen. Dit Water- en rioleringsprogramma (Wrp) beschrijft hoe de gemeente omgaat met de wettelijke zorgplichten en anticipeert daarbij op raakvlakken met vakgebieden zoals Klimaatadaptatie en Landschap en groen. Wat ging vooraf? De afgelopen jaren is de riolering beheerd volgens de opzet uit het (verlengde) GRP 2017-2020. Doordat het GRP zowel beleid als uitvoering in één plan combineerde, diende het als brede leidraad voor diverse werkzaamheden omtrent water en riolering. De nodige riolen zijn vervangen en er zijn diverse hemelwaterriolen aangelegd.

Ook zijn op grote schaal renovaties uitgevoerd aan zowel de drukriolering in het buitengebied als aan de grotere gemalen. Ook de samenwerking met provincie, water- en zuiveringsbeheerders is prettig verlopen. De aandacht voor het belang van klimaatadaptatie is de afgelopen jaren toegenomen. Waar de focus vooral lag op het voorkomen van problemen op het gebied van wateroverlast, ligt inmiddels ook grote focus op het voorkomen van droogteschade, hittestress en overstroming. Om droogteschade te voorkomen moet water beter vastgehouden worden. De ontwikkeling van de rioolheffing is achtergebleven ten opzichte van wat in het voorgaande GRP is aangeven. Het wordt hierdoor lastiger toekomstige (grote) schommelingen in de hoogte van de rioolheffing te voorkomen. Tot slot is begin april 2023 het bewonerspanel benaderd met een onlinevragenlijst (Maptionnaire) over de rioleringszorg. De resultaten zijn gebruikt bij het opstellen van dit WRP. Wat willen we bereiken? De visie van de gemeente luidt: “We zorgen voor een klimaatbestendige leefomgeving, hebben voldoende water én droge voeten. We spoelen niet weg, en willen niet verdrogen. Dit betekent dat we zuinig omgaan met water, water lokaal vasthouden, en soms laarzen dragen. We

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

6/64

monitoren het effect van maatregelen en als inzichten vernieuwen passen we de maatregelen aan. ” De doelen bij de invulling van de wettelijke zorgplichten zijn: 1. Zorgen voor inzameling van stedelijk afvalwater. 2. Zorgen voor transport van stedelijk afvalwater. 3. Zorgen voor inzameling van hemelwater (voor zover niet door de particulier). 4. Zorgen voor verwerking van ingezameld hemelwater. 5. Zorgen dat (voor zover mogelijk) het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert. Wie doet wat? De gemeente is verantwoordelijk voor een goede invulling van de gemeentelijke watertaken. Samenwerking met anderen is uitermate belangrijk. De gemeente Oude IJsselstreek is onderdeel van Afvalwaterteam Etten, een samenwerkingsverband van het waterschap en drie gemeenten die werkt aan het realiseren van een efficiënte afvalwaterketen, een transparante afvalwaterdienst en een doelmatig en duurzaam afvalwaterbeheer. Daarnaast werkt de gemeente op diverse thema’s, zoals waterkwaliteit en klimaatadaptatie, samen met het waterschap. Deze samenwerking wordt de komende jaren geïntensiveerd en er wordt gezamenlijk ingezet op communicatie. Ook inwoners hebben een belangrijke invloed op het functioneren van de riolering. De gemeente wil geen extra regels en verplichtingen aan inwoners opleggen, maar wil wel dat inwoners helpen bij het goed laten functioneren van de riolering.

Daarom worden enkele verwachtingen uitgesproken. Bijvoorbeeld dat inwoners het riool verstandig gebruiken en hemelwater zoveel mogelijk lokaal opvangen en verwerken. Wat hebben we? Nagenoeg alle percelen binnen de gemeente zijn aangesloten op de riolering of op een IBA; het aansluitpercentage is nagenoeg 100%. Een aantal percelen in het buitengebied is nog niet aangesloten, bijvoorbeeld doordat binnen de wettelijk verplichte afstand van de woning geen riolering aanwezig is. Het rioolstelsel bestaat uit onder meer 317 kilometer vrijvervalriolering, 16.800 huisaansluitingen, 15.000 straatkolken, 20 vuilwateroverstorten, 13 overstorten in het verbeterd gescheiden stelsel, 42 rioolgemalen, 1.010 drukrioleringsunits en 294 km pers- en drukleiding. Alle rioleringsonderdelen worden regelmatig geïnspecteerd en gegevens worden in het digitale beheerbestand bijgehouden. Het huidige stelsel kan een regenbui verwerken van 20 mm neerslag in een uur (oorspronkelijk kwam die eenmaal in de 2 jaar voor). De gemeente voldoet aan de huidige richtlijnen van het waterschap betreft de vuiluitworp. Foutaansluitingen worden opgespoord bij regulier onderhoud en krijgen voortdurende aandacht.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

7/64

Alle klachten en meldingen worden onderzocht en aan elke melder wordt doorgegeven hoe de gemeente de klacht of melding afhandelt. Wat gaan we doen in de komende planperiode? Er wordt sterk ingezet op klimaatadaptatie. Klimaatadaptief denken wordt de leidraad. De Klimaatagenda 2022-2026 is daarbij richtinggevend. De gemeente zet onder andere via communicatie in op het verminderen van watergebruik. In het bijzonder is er aandacht voor een klimaatbestendig inrichting; een inrichting met onder andere voldoende groen en ruimte voor waterberging. Kleinschalige inbreidingen worden aangesloten op de bestaande riolering waarbij hemelwater indien redelijkerwijs mogelijk op eigen terrein wordt verwerkt. Alle nieuwbouwprojecten dienen rekening te houden met een duurzame oplossing voor hemelwater volgens het beleid van het waterschap Rijn en IJssel. Daarbij moet ten minste 10% van het bruto gebiedsoppervlak beschikbaar zijn voor water. Het belangrijkste uitgangspunt voor het waterbeheer bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen is ‘waterneutraal ontwikkelen’, dus dat een ontwikkeling zijn omgeving niet belast met meer of minder water. Zo wordt voorkomen dat verdroging of wateroverlast optreedt in het plangebied van de ontwikkeling en in zijn omgeving.

Bij veranderingen in het buitengebied (functieverandering, woningbouw, uitbreiding recreatie-accommodaties) moet vooraf worden onderzocht of het bestaande drukrioolstelsel de lozingen aankan. De samenwerking in de afvalwaterketen krijgt deze planperiode aandacht. Deze wordt herijkt. Ook de samenwerking met medeoverheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties wordt uitgebreid om de doelen te bereiken en kosten te besparen. Deze planperiode wordt, zo mogelijk binnen het samenwerkingsverband Afvalwaterketen Etten of in regioverband, onderzocht welke regels in de bruidsschat van het omgevingsplan kunnen worden gehandhaafd, aangepast of kunnen vervallen. Dat moet zijn afgerond vóór 1-1-2029. Wat is hiervoor nodig? Om het geplande werk uit te voeren is voldoende gekwalificeerd personeel nodig. Momenteel is de bezetting te krap om alle taken goed uit te kunnen voeren en is uitbreiding van de personele capaciteit nodig. Daarnaast zijn financiële middelen nodig om de kosten te dekken. Voor de exploitatie (het dagelijks beheer) is gedurende de planperiode een jaarlijks bedrag exclusief rente en afschrijvingen van gemiddeld € 1,67 miljoen nodig. Met kapitaallasten vanuit het verleden gedane investeringen, btw en kwijtschelding komen de kosten voor 2024 hiermee in totaal op ruim €5 miljoen uit. Daarbij worden jaarlijks investeringen gedaan.

Rekening is gehouden met een investeringsvraag van € 2,7 miljoen per jaar voor de periode 2024 t/m 2028.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

8/64

Om in de kosten te voorzien wordt een riool- en waterzorgheffing geheven. Dit is een belasting voor inwoners en bedrijven. Met de begroting 2024 – 2027 wordt voorgesteld het tarief te verhogen naar € 294 per aansluiting. Met de stijging van het tarief komen de baten en lasten beter in balans en is het tarief zo goed als kostendekkend. Prijsstijgingen en de planning van uit te voeren werkzaamheden kunnen echter van invloed zijn op de kosten, en daarmee de hoogte van de gewenste rioolheffing. Uit de praktijk is gebleken dat een bufferfonds van minimaal € 300.000 wenselijk is om tegenvallers op te kunnen vangen. In de planperiode 2024-2028 wordt verwacht eerst op het bufferfonds in te teren om geleidelijk naar een kostendekkend tarief te werken.

Besluit Burgemeester en wethouders verzoeken de gemeenteraad om dit Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 vast te stellen door in te stemmen met   

de geformuleerde doelen; de voorgenomen onderzoeken; de voorgenomen maatregelen.

Het raadsbesluit maakt onderdeel uit van het Water- en rioleringsplan. Na vaststelling van dit Wrp wordt het plan toegezonden aan het waterschap Rijn en IJssel en de provincie Gelderland (pro forma). Burgemeester en wethouders maken de vaststelling bekend in het gemeenteblad. Hierbij geven zij aan op welke wijze kennis kan worden gekregen van de inhoud van het Wrp.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

9/64

Introductie

1. Waarom een Water- en rioleringsprogramma 1.1

Een nieuw Water- en rioleringsprogramma voor Oude IJsselstreek

Goede riolering is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het tegengaan van wateroverlast. De gemeente heeft de taak om voor die riolering te zorgen. Hiervoor gelden de zorgplichten voor de inzameling van stedelijk afvalwater, voor hemelwater en voor grondwater. Dit Water- en rioleringsprogramma (Wrp) is de opvolger van het GRP Oude IJsselstreek 20172020. In dit Wrp is beschreven hoe de gemeente omgaat met de wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Ook wordt ingespeeld op ontwikkelingen die deze zorgplichten raken, zoals invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024. Dit Water- en rioleringsprogramma is formeel een GRP in de zin van de Wet milieubeheer artikel 4.22 die tot 1-1-2024 geldig is. Het (afval)watersysteem beschermt de volksgezondheid en het milieu door onder andere het vuile water af te voeren naar de zuivering. Het is daarmee een belangrijk onderdeel van de leefomgeving. Het Wrp raakt hierdoor steeds meer aan andere vakgebieden dan riolering, zoals bijvoorbeeld de vakgebieden Klimaatadaptatie en Landschap en groen. Zoals ook in het voorgaande GRP al ingezet, anticipeert dit Wrp op het veranderende klimaat. Daarom is de naam veranderd van GRP naar Wrp, om het bredere karakter aan te geven.

1.2

De zorgplichten

Dit Wrp geeft aan hoe de gemeente haar riolering en stedelijk water beheert en haar wettelijke zorgplichten invult. De zorgplichten zijn: Stedelijk afvalwater

Op grond van de Wet milieubeheer artikel 10.33 (vanaf 11-2024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1a-3) is elke gemeente verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen. Alle percelen binnen de bebouwde kom zijn daarom aangesloten op (vrijverval)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn alle percelen aangesloten op vrijvervalriolering, mechanische riolering, IBA of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.4 uit de Waterwet de verplichting om het afvalwater te zuiveren, of te laten zuiveren door een andere partij.

Introductie Hemelwater

Datum: 25-08-2023

De eigenaar van een terrein is in principe de eigenaar van het hemelwater. De eigenaar heeft zelf de

Versie: Concept 6

10/64

Introductie

verantwoordelijk voor de inrichting en ontwatering van het eigen perceel en hoe de verwerking van het overtollige hemelwater plaatsvindt. Dit zou kunnen door het relatief schone hemelwater bijvoorbeeld zoveel mogelijk in de bodem te laten infiltreren of in een voorziening vast te houden alvorens het uiteindelijk naar oppervlaktewater te brengen. Vanuit de Waterwet artikel 3.5 (vanaf 1-1-2024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a1) dragen de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. Grondwater

In de Waterwet, artikel 3.6 (vanaf 1-1-2024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a2), is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grondwater)beheerder of de provincie behoren.

Drinkwater

De gemeente draagt zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening (samen met provincie en waterschap, Drinkwaterwet, artikel 2).

Ontwerpbesluit kwaliteit leefomgeving

Vanuit het ontwerpbesluit kwaliteit leefomgeving (vanaf 1-1-2024, artikel 3.16) volgt dat de gemeente zorg draagt dat een openbaar vuilwaterriool zo wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat: 1. het zoveel mogelijk berekend is op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid van het afvalwater; 2. lekkage zoveel mogelijk wordt voorkomen, en; 3. het aantal overstortingen zo beperkt is, als voor een doelmatig beheer van afvalwater mogelijk is.

1.3

De Omgevingswet

De Omgevingswet treedt op 1 januari 2024 in werking. Met de Omgevingswet

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

11/64

Introductie

worden de regels voor ruimtelijke projecten vereenvoudigd en gebundeld. Een belangrijk uitgangspunt in de Omgevingswet is ‘decentraal, tenzij ...’. Hierdoor krijgen gemeenten de meeste taken en bevoegdheden rond de fysieke leefomgeving. Ook neemt hierdoor de beleidsvrijheid in het stedelijk water(keten)beheer toe. Op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt, is het voor gemeenten niet meer verplicht een GRP op te stellen. Gemeenten blijven echter wel verplicht invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en het onderbouwen van de benodigde rioolheffing. Daarom blijft het opstellen van een gemeentelijk programma voor water en riolering zinvol. Gemeente Oude IJsselstreek heeft daarom gekozen een Water- en rioleringsprogramma (WRP) vast te stellen. Het (niet verplichte) Wrp kan gezien worden als het nieuwe GRP (dat tot 01-01-2024 wel verplicht was), waarvan de naam is veranderd om beter aan te sluiten bij de breedte van de gemeentelijke watertaken. De verschillende onderdelen van het huidige GRP worden met de komst van de Omgevingswet uiteindelijk in 3 kerninstrumenten verwerkt: de omgevingsvisie, de programma’s en het omgevingsplan. In het stelsel van de Omgevingswet bevat dit Wrp de uitwerking van de omgevingsvisie op het gebied van de gemeentelijke watertaken. In de Omgevingsvisie wordt het beleid op hoofdlijnen aangegeven, dat in dit Wrp verder is uitgewerkt.

De komende jaren zal dat overigens nog een ‘haasje-over’ ontwikkeling zijn. Onderdelen uit dit Wrp kunnen ook gebruikt worden voor de beschrijvingen in de omgevingsvisie. In Achterhoek+-verband is een rapportage “Bouwstenen Water Omgevingsvisie / Omgevingsplan opgesteld. Daar zullen we gebruik van maken. De primaire onderverdeling in dit Wrp (Visie, Plan, Programma) sluit aan bij het instrumentarium van de Omgevingswet. In het WRP wordt vooral invulling gegeven aan de gemeentelijke watertaken, maar wordt ook breder gekeken naar klimaatadaptatie en de gevolgen van klimaatverandering voor de inrichting van de openbare ruimte.

1.4

Proces

Riolering is samen met de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) onderdeel van de afvalwaterketen en heeft via overstorten en regenwateruitlaten veel relaties met het watersysteem. Dit Wrp is daarom tot stand gekomen in samenwerking tussen gemeente Oude IJsselstreek en waterschap Rijn en IJssel. Het waterschap maakt net als de gemeente deel uit van het samenwerkingsverband Afvalwaterteam Etten. Ingenieursadviesbureau Sweco heeft haar kennis ingebracht. Vóór vaststelling door de gemeenteraad is het ontwerp-Wrp officieel ter becommentariëring gezonden aan de bij Wet milieubeheer genoemde instanties (Wm 4.23): waterschap Rijn en IJssel en provincie Gelderland.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

12/64

Introductie

2. Wat is tot nu toe gedaan 1.5

Leeswijzer

In figuur 1-1 staat de opbouw van dit Wrp. In dit eerste hoofdstuk zijn de achtergrond en aanleiding voor dit Wrp beschreven. In hoofdstuk 2 wordt teruggeblikt op de periode 2017 tot nu: in hoeverre zijn de voorgenomen werkzaamheden bijvoorbeeld uitgevoerd? In hoofdstuk 3 wordt de visie beschreven: welke doelen en ambities heeft de gemeente? Hoofdstuk 4 gaat in op de relatie met het Omgevingsplan en op de verantwoordelijkheden: wie doet wat en met welke partijen werkt de gemeente samen? De hoofdstukken 5, 6 en 7 omschrijven het eigenlijke programma: waar staat de gemeente nu, wat gaat de gemeente doen en wat kost het (personeel en financiën)? Bij dit Wrp is een aantal bijlagen gevoegd, waaronder een begrippenlijst.

H1: Waarom een Wrp Introductie H2: Wat is tot nu toe gedaan

Structuur Wrp

Visie

H3: Wat willen we

Plan

H4: Wie doet wat H5: Waar staan we nu

Programma

H6: Wat gaan we doen H7: Wat kost het

1.6

Figuur 1-1: Structuur Wrp Terugblik op de afgelopen planperiode

De afgelopen jaren is de riolering beheerd volgens de opzet uit het (verlengde) GRP 2017-2020. Doordat het GRP zowel beleid als uitvoering in één plan combineerde, diende het als brede leidraad voor diverse werkzaamheden omtrent water en riolering. Daarnaast is het GRP vanuit financiën gebruikt om jaarlijks bij te sturen. De financiële houdbaarheid is een sterk onderdeel van het huidige GRP. Bovendien heeft de gemeente scherp in beeld ‘hoe het zit’ doordat de gemeente de financiële berekeningen zelf maakt.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

13/64

Introductie Introductie

De samenwerking met provincie, water- en zuiveringsbeheerders is prettig verlopen. De samenwerking binnen de afvalwaterketen Etten is minder intensief, onder andere doordat er meer en meer in regioverband wordt samengewerkt op met name het thema klimaatadaptatie. Samenwerking op het thema klimaatadaptatie is sterk in ontwikkeling. De afstemming tussen het waterschap en de gemeente over inbreidingsplannen kan helderder. In het huidige GRP is hierover geen beleid opgenomen. In de visie van het waterschap is 80mm berging opgenomen. Dit is weliswaar vastgesteld door het bestuur, maar geen eis. Het is een vertrekpunt. Het GRP biedt helderheid over berging op eigen terrein. De eis zoals opgenomen in het GRP 2017-2020 dat 10% van de oppervlakte bij nieuwe ontwikkelingen beschikbaar moet zijn voor berging, is inmiddels gemeengoed geworden en draagt bij aan het duurzaam verwerken van hemelwater. Voor het monitoren van de grondwaterstand werd eerder gebruik gemaakt van een grondwatermeetsysteem. Inmiddels is van dit systeem afgestapt. De relatie tussen de meetresultaten en de eventuele grondwaterproblemen zoals water in kruipruimtes was niet duidelijk. Door het gebrek aan toegevoegde waarde, de kosten en problemen met het contract is van dit systeem afgestapt. Wel zijn er nog verschillende DINO-peilbuizen in bedrijf.

In regioverband is ook samengewerkt bij de ontwikkeling van het Regionale Meeten monitoringsysteem voor rioolgemalen en overstorten RMRIJ. De aandacht voor het belang van klimaatadaptatie is de afgelopen jaren verder toegenomen. Waar de focus vooral lag op het voorkomen van problemen op het gebied van wateroverlast, ligt inmiddels ook grote focus op het voorkomen van droogteschade, hittestress en overstroming. Als Nederland zijn we vooral goed in het afvoeren van water en minder goed in het vasthouden van water voor tijden van schaarste. Problemen op het gebied van droogte nemen hierdoor toe. Voldoende water van goede kwaliteit is echter belangrijk voor de volksgezondheid en leefomgeving. Voor zowel mens, dier als plant is water noodzakelijk om te leven. Het water dat in de hele Achterhoek, en dus de gemeente Oude IJsselstreek terechtkomt, is met name afkomstig uit de lucht. De regio is voor wateraanvoer afhankelijk van regen. Om droogteschade te voorkomen is het belangrijk dat water meer lokaal wordt vastgehouden. In samenwerking met de gemeenten en WRIJ is een klimaatatlas ontwikkeld met een stresstest voor het watersysteem: Klimaatatlassen (arcgis.com). De klimaatatlas biedt goede inzichten welke gebieden kwetsbaar zijn en waar als eerste wateroverlast zal ontstaan.

Dit is waardevolle informatie, die kan worden gebruikt voor de verdere uitwerking van de klimaatagenda 2022-2026. In Tabel 1 is te zien hoe de rioolheffing zich afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Zoals te zien is de rioolheffing in werkelijkheid lager gebleven dan in het vorige GRP is aangegeven. Dat heeft effect gehad op de hoogte van de voorziening; deze is nu

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

14/64

Introductie

nog minimaal gevuld waardoor het lastiger wordt toekomstige (grote) schommelingen in de hoogte van de rioolheffing te voorkomen. Tabel 1 Ontwikkeling rioolheffing

Jaar

GRP scenario, prijspeil 2017

GRP scenario nominaal

Werkelijk

2017

€ 246

€ 246

€ 246

2018

€ 254

€ 251

€ 246

2019

€ 261

€ 276

€ 237

2020

€ 269

€ 300

€ 231

2021

€ 231

2022

€ 231

2023

€ 241

1.7

Wat is uitgevoerd?

De afgelopen periode zijn de nodige riolen vervangen. Daarnaast zijn diverse hemelwaterriolen aangelegd. Ook zijn op grote schaal renovaties uitgevoerd aan zowel de drukriolering in het buitengebied als aan de grotere gemalen. De samenwerking binnen het Afvalwaterteam Etten is sinds het opstellen van het voorgaande GRP stiller komen te liggen. Dit heeft met diverse factoren te maken, zoals het wegvallen van de trekker hiervan en diverse personele wijzigingen bij de verschillende partners. Daarnaast is in de regio gaandeweg meer nadruk komen te liggen op de samenwerking in het kader van DPRA en de droogteaanpak. De samenwerking verandert zich dus in de loop der tijd en blijft zich ontwikkelen. De nieuwe planperiode zal daar hernieuwde aandacht aan worden gegeven. In Tabel 2 staat een overzicht van de maatregelen en in hoeverre deze de afgelopen periode wel, of niet zijn uitgevoerd. Tabel 2 Uitgevoerde maatregelen Omschrijving

Jaar van uitvoering

Bedrag (excl. BTW)

Uitgevoerd?

Exploitatie riolering

Jaarlijks

Variërend

√

Vervanging/renovatie drukriolering

Jaarlijks

€ 347.000,-

√

Vervanging/renovatie gemalen en randvoorzieningen

Jaarlijks

€ 72.000,-

√

Maatregelen

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

15/64

Vervanging/renovatie vrijvervalriolen

Jaarlijks

€ 1.543.000,-

√

Klimaatadaptatie: verbetering en afkoppelen

Jaarlijks

€ 250.000,-

√

Ontwikkelen proces klimaatstresstest

2015 – 2016

€ 20.000,-/ organisatie

Ontwikkelen test extreme buien

2015 – 2016

1)

Toename vuiluitworp door klimaatontwikkeling

2015 – 2016

1)

√, er is een stresstest uitgevoerd binnen het Afvalwaterteam Etten √, stresstest is uitgevoerd d.m.v. 3Di model -

Opstellen waterkansenkaart

2015 – 2016

1)

-

Doorwerking resultaten levensduurverlenging riolering Formuleren kwaliteit afvalwaterketen

2015 – 2016

1)

-

2015 – 2016

-

Formuleren kwetsbaarheid afvalwaterketen

2015 – 2016

€ 20.000,-/ organisatie € 20.000,-/ organisatie

Acties Afvalwaterteam Etten

1)

1.8

-

De trainee zou worden ingezet op verschillende activiteit van augustus 2015 t/m juli 2017. De kosten van de trainee waren ca. € 60.000 per jaar. Onder andere door het wegvallen van de trekker binnen Afvalwaterteam Etten, zijn deze acties (nog) niet uitgevoerd.

Raadpleging inwoners

Begin april 2023 is het bewonerspanel benaderd met een onlinevragenlijst (Maptionnaire) over de rioleringszorg. In totaal hebben bijna 600 inwoners de vragenlijst ingevuld. De vragen gingen over wateroverlast, over wat men belangrijk vindt in relatie tot de werking van het riool en over de keuzes die men zou maken op het gebied van bijvoorbeeld afkoppelen. De resultaten van de onlinevragenlijst worden gebruikt bij het opstellen van dit Wrp om de communicatie te verbeteren en zo mogelijk maatregelen toe te spitsen op de wensen. Een drietal vragen ging over wateroverlast. Allereerst is gevraagd wat men onder wateroverlast verstaat. De uitkomsten staan hieronder. Ongeveer 73% van de respondenten heeft nog nooit gezien dat het water in hun straat niet goed wegliep. 16% heeft dat 1 tot 2 keer gezien, 9% 3-10 keer en 2% vaker dan 10 keer.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

16/64

Het merendeel van de mensen vindt het wateroverlast als er grote plassen op straat staan. De derde vraag over wateroverlast was of men wateroverlast bij het veranderende klimaat vindt horen. Van de respondenten vindt 60% van wel en 40% van niet. Plassen op straat zullen in de toekomst vaker voorkomen en er ook steeds meer ‘bij gaan horen’. Slechts 9% vindt dit niet acceptabel, 50% vindt dat een Figuur 2-3: wat verstaat u onder wateroverlast?

Figuur 2-2: Wateroverlast hoort bij een veranderend klimaat?

half uur water op straat acceptabel is. De anderen vinden een langere tijdsduur ook acceptabel. In de voorlichting richting inwoners wordt dit nadrukkelijker en duidelijker gecommuniceerd. Een andere vraag was of men weet wat wel en niet in de riolering mag worden geloosd. Ruim 40% van de mensen wil dit graag uitgelegd krijgen.

Figuur 2-4: Weet u wat u in de riolering mag lozen?

Steeds meer gemeenten verplichten hun inwoners op grond van de Waterwet om regenwater zelf op te vangen en in de grond te brengen. Volgens de Waterwet hebben inwoners en bedrijven die plicht in veel gevallen. Ook Oude IJsselstreek denkt

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

17/64

daarover na. Alle werkzaamheden op eigen terrein en de kosten zijn dan voor de eigenaar van het perceel. De antwoorden staan in Figuur 2-5. 25% werkt hier graag aan mee, 43% alleen als het voor iedereen verplicht is. Bij het opstellen van een (verplichtende) hemelwaterverordening wordt daarom extra aandacht besteed aan participatie. Figuur 2-5: Wilt u meewerken aan opvangen hemelwater op eigen terrein?

De laatste vraag die hier besproken wordt, is de volgende: “Stel u bent bestuurder van uw gemeente en u mag aangeven wat het belangrijkst is. Welke van onderstaande opties vindt u het belangrijkst? (Kies minimaal 1 optie en maximaal 3). De belangrijkste opties zoals duurzaam materiaalgebruik en techniek, het goed functioneren en hygiëne vormen een basis voor dit Wrp. De gemeente zal hier in de uitvoering extra aandacht aan schenken.

Figuur 2-6: Wat is belangrijk?

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

18/64

Visie Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

19/64

Visie

3. Wat willen we In dit hoofdstuk worden de beleidslijnen voor de zorgplichten geschetst. Naast korte termijn ambities wordt hierbij een doorkijk naar de lange termijn gemaakt. De visie van de gemeente luidt: “We zorgen voor een klimaatbestendige leefomgeving, hebben voldoende water én droge voeten. We spoelen niet weg, en willen niet verdrogen. Dit betekent dat we zuinig omgaan met water, water lokaal vasthouden, en soms laarzen dragen. We monitoren het effect van maatregelen en als inzichten vernieuwen passen we de maatregelen aan. ” De tritsen voor de omgang met water die in de Nota Ruimte 2005 zijn opgenomen: ‘schoonhouden – scheiden – zuiveren’, en ‘vasthouden – bergen – afvoeren’ gelden nog steeds. De laatste trits wordt gezien de periodieke schaarste van water tegenwoordig aangevuld tot: ‘benutten en besparen – vasthouden en infiltreren – bergen – afvoeren’ en is ook in de landelijke maatlat groene en klimaatadaptieve gebouwde omgeving opgenomen. Deze wordt leidend voor het omgaan met water in gemeente Oude IJsselstreek.

1.9

Waarom rioleringszorg

Van oudsher is de bescherming van de volksgezondheid de belangrijkste functie van de riolering. Door verschillende deskundigen in binnen- en buitenland wordt de aanleg van riolering zelfs gezien als de grootste bijdrage aan de volksgezondheid van de afgelopen eeuw. In de loop der jaren zijn ont- en afwatering van het stedelijk gebied om droge voeten te houden en de leefbaarheid te verbeteren en de bescherming van het milieu daarbij gekomen. De focus is verbreed van water in de rioleringsbuizen, naar een bovengrondse inrichting waarbij water zoveel mogelijk kan infiltreren en lokaal wordt verwerkt. Dit nieuwe Wrp heeft ten opzichte van het voorgaande GRP meer raakvlakken met diverse thema’s zoals klimaatadaptatie, groen en wegen. Het klimaat is aan het veranderen en periodes van langdurige droogte, hevige neerslag en aanhoudende hitte komen steeds vaker voor. Zo is verdroging momenteel een belangrijk thema in de regio en neemt de kans op onomkeerbare schade door watertekorten toe. Dit, en het tegengaan van wateroverlast en hitte, kan niet vanuit één vakgebied worden opgelost. Het is noodzaak klimaatbestendig te ontwikkelen zodat Oude IJsselstreek ook in de toekomst een prettige en gezonde leefomgeving blijft.

Hiervoor moet bijvoorbeeld regenwater zoveel mogelijk lokaal infiltreren, moet de waterkringloop meer circulair gemaakt worden waarbij water niet als afval- maar als grondstof wordt gezien en moet de openbare ruimte anders ingericht worden: minder verharding en meer ruimte voor groen en water (water dat kan infiltreren).

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

20/64

Visie

1.10

Speerpunten duurzaamheid en klimaatadaptatie

Voor een duurzame, toekomstbestendige omgang met de leefomgeving moet anders gedacht worden: het water- en bodemsysteem moet als basis worden gezien. Waarom zijn bepaalde gebieden nat en andere juist droog? En hoe beweegt het (grond)water zich door een gebied? Welke (on-)mogelijkheden biedt de bodem? Eind 2022 is hierover een kamerbrief verschenen waarin 33 structurerende keuzes zijn opgenomen die richting geven aan de manier waarop water en bodem sturend gemaakt kunnen worden. Daarnaast zijn verschillende uitgangspunten opgenomen om ‘water en bodem sturend’ vorm te geven. Eén daarvan is niet afwentelen. Dit betekent dat problemen van bijvoorbeeld wateroverlast niet afgewenteld mogen worden op toekomstige generaties, naar andere gebieden of functies of van privaat naar publiek. Hiervoor is het belangrijk dat de bodem niet nodeloos bedekt wordt met verharding of grond (oftewel verhogen) zodat water lokaal kan infiltreren. Inbreiden vóór uitbreiden is hierdoor niet altijd in lijn met de principes uit de kamerbrief en kan zelfs bijdragen aan problemen op het gebied van wateroverlast, droogte- en hittestress. Ook in de Klimaatagenda 20222026 wordt de ambitie beschreven om toe te werken naar een klimaatbestendige gemeente.

Weersomstandigheden worden extremer en de grote hoeveelheden neerslag die in korte termijn vallen, kunnen niet altijd met ondergrondse buizen worden afgevoerd, daar is de riolering niet op ontworpen. Dat betekent dat afvoer van hemelwater bovengronds moet plaatsvinden naar plaatsen waar het water zo min mogelijk schade veroorzaakt en de tijd krijgt om te infiltreren. Dat is belangrijk omdat afvoeren niet altijd wenselijk is en juist het vasthouden van water noodzakelijk is om (de toenemende) droogte tegen te gaan. Dit draagt bij aan het behouden en versterken van een gezond en aantrekkelijk woonklimaat en het klimaatbestendig ontwikkelen waarbij rekening wordt gehouden met het klimaat van 2050. Dat komt terug in het beleid voor de omgang met hemelwater.

1.11

Beleid stedelijk afvalwater

Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel van huishoudelijk afvalwater met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. De gemeente zamelt dit afvalwater in en transporteert het naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Bij grootschalige nieuwbouw wordt een gescheiden stelsel aangelegd. Bij kleinschalige inbreidingen wordt aangesloten op het

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

21/64

Visie omliggende stelsel, waarbij geldt dat het nieuwe aanbod van afvalwater moet passen in het omliggende stelsel. Bij nieuwe aansluitingen in het buitengebied biedt de gemeente de bewoners een rioolaansluiting aan. De gemeente legt geen IBA's aan. Particulieren mogen wel zelf een voorziening aanleggen, mits deze aan de wettelijke eisen voldoet (septictank, IBA). De kosten zijn in alle gevallen voor de particulier. Het is ook hier belangrijk dat bij nieuwe aansluitingen in het buitengebied rekening wordt gehouden met de capaciteit van het al aanwezige systeem. Niet alle ontwikkelingen kunnen hier per definitie op aangesloten worden. Voorkomen moet Pilot worden dat meer water geloosd wordt dan het systeem aan Heuvelstraat kan. In het pilotproject Heuvelstraat Overstortingen op oppervlaktewater wordt circulariteit op een hoog Op een aantal locaties in het rioolstelsel zijn overstorten niveau gerealiseerd. Hemelwater aangelegd om bij hevige regen overlast in huizen en op straat wordt gezuiverd tot drinkwater, te voorkomen. Als het voor de waterkwaliteit nodig is en het afvalwater wordt hergebruikt zonder nadelige effect op de volksgezondheid mogelijk is, voor het doorspoelen van wordt het aantal overstortingen op een doelmatige manier toiletten en zwart water (toilet verminderd door aanpassingen aan het stelsel uit te voeren.

water) wordt in zo’n mate gezuiverd dat het in de bodem Waterkwaliteit geïnfiltreerd mag worden. Door De waterkwaliteit wordt steeds belangrijker. In 2000 is de middel van de pilot worden Kaderrichtlijn Water opgesteld. Doel hiervan was de mogelijkheden voor het circulair waterkwaliteit binnen Europa te verbeteren; in 2027 moet de omgaan met water onderzocht kwaliteit van alle waterlichamen in Europa zowel chemisch als en wordt hiermee ervaring ecologisch op orde zijn en hiermee een gezond leefgebied opgedaan. Daarbij wordt de vormen voor diverse planten, dieren en mensen. Het is toepasbaarheid op andere hiervoor noodzaak dat het water wordt gezuiverd naar deze locaties onderzocht. De pilot is toekomstige eisen. Gemeente Oude IJsselstreek en waterschap een samenwerking van onder Rijn en IJssel moeten deze komende periode gezamenlijk onderzoeken hoe de waterketen als geheel functioneert; niet langer op woonkern- en bemalingsgebiedniveau maar naar het hele zuiveringsgebied waarbij ook overstorten en het functioneren van RWZI's wordt meegenomen. Indirecte lozingen Het is belangrijk om stoffen die nadelig zijn voor de kwaliteit van het rioolstelsel, voor de RWZI of voor het oppervlaktewater, te weren. Toezicht op indirecte lozingen (lozingen door bepaalde categorieën bedrijven op de riolering) is daarom belangrijk.

1.12

Beleid verwerking hemelwater

Burgers en bedrijven hebben op grond van de Waterwet (artikel 3.5) een eigen verantwoordelijkheid voor het hemelwater dat op eigen terrein valt. De gemeente

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

22/64

is verantwoordelijk voor het hemelwater op openbaar gebied. Bij nieuwbouw verwerkt de particulier het hemelwater op eigen perceel mits dit redelijkerwijs mogelijk is. Als dit niet kan, levert de particulier het hemelwater (gescheiden van vuilwater) aan op de perceelsgrens. De gemeente heeft dan een inspanningsverplichting om dit afvloeiende hemelwater in te nemen en te verwerken. Aan deze inspanningsverplichting wordt voldaan door aan particulieren een voorziening aan te bieden waarin het hemelwater geloosd kan worden, zoals een aansluiting op de riolering. Welke voorziening dit is, maakt overigens voor de zorgplicht niet uit. Vanuit de gemeente is er echter een voorkeur voor gescheiden riolering. De gemeente beoordeelt per geval welke voorziening past bij de situatie. Voor de omgang met hemelwater sluit de gemeente aan bij de landelijke maatlat en hanteert de voorkeursvolgorde benutten en besparen – vasthouden en infiltreren – bergen – afvoeren. De gemeente streeft ernaar dat bij een piekbui van 70mm in één uur geen onveilige situaties of schade ontstaan. Dit is de bui uit de landelijke maatlat, die eenmaal in de 100 jaar voorkomt in 2050. Dit is overigens niet op elk terrein en in elke situatie voldoende om wateroverlast te voorkomen. Wateroverlast zoals kortdurend water op straat waarbij het nodig is om laarzen aan te doen, wordt het nieuwe normaal.

Overigens kan ook deze ‘maatlatbui’ de komende jaren veranderen als klimaatmodellen daar aanleiding toe geven. Het is belangrijk hier alert op te zijn. Voor nieuwbouw waarbij een nieuw bestemmingsplannen nodig is, moet altijd een waterparagraaf worden opgesteld op basis van het bestaande gemeentelijk programma van eisen met randvoorwaarden en ontwerpgrondslagen voor het waterhuishoudkundige systeem. De gemeente en het waterschap maken gezamenlijk afspraken over de waterhuishouding in nieuwe gebieden en de aanleg van waterberging. Daarbij wordt ten minste vastgehouden aan de eis dat 10% van het bruto-oppervlak beschikbaar is voor water. De afgelopen periode is dit al meegenomen in diverse ruimtelijke plannen. Het belangrijkste uitgangspunt voor het waterbeheer bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen is ‘waterneutraal ontwikkelen’, dus dat een ontwikkeling zijn omgeving niet belast met meer of minder water. Zo wordt voorkomen dat verdroging of wateroverlast optreedt in het plangebied van de ontwikkeling en in zijn omgeving. Bij een nieuwe ontwikkeling (van onverhard naar verhard) kan als vuistregel genoemd worden dat van de maatregelen om voldoende water vast te kunnen houden, ca. 90% van de compensatie nodig is om waterneutraal te blijven en ca. 10% om daarbij ook klimaatrobuust te zijn.

De bergingseis voor ontwikkelingen in de bebouwde kom is strenger als voor het landelijke gebied, omdat het stedelijk gebied door de het grotere oppervlak aan verhard oppervlak veel gevoeliger is voor wateroverlast. Ook is er veel minder ruimte voor het hemelwater om te infiltreren. De hoogst toelaatbaar geachte kans

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

23/64

Visie op wateroverlast in het stedelijk gebied is vastgesteld op 1/100 jaar. Hier dient rekening te worden gehouden met klimaatontwikkeling door de bui met 10% te vergroten (bui T100+10%). Komende jaren wordt ingezet op maximaal infiltreren waar dat kan. Afvoeren mag alléén als het, onderbouwd, niet anders mogelijk is. Als hemelwater moet worden afgevoerd, dan moet het bij nieuwbouw altijd gescheiden van het overig afvalwater worden aangeleverd aan de perceelgrens. Bij voorkeur bovengronds. Dat is de invulling van de trits ‘schoonhouden-scheiden-zuiveren’. Op drukriolering mag uitsluitend huishoudelijk afvalwater worden geloosd. Het systeem is niet ontworpen op de afvoer van hemelwater. Daarnaast beïnvloedt het afvoeren van het relatief schone hemelwater via de drukriolering de werking van de rioolwaterzuiveringsinstallatie negatief. Ook water dat schadelijk is voor de werking van de drukriolering, zoals water uit ontijzeringsinstallaties, mag niet op drukriolering worden geloosd. Afkoppelen Het afkoppelen van verhard oppervlak zorgt voor minder milieubelasting doordat afkoppelen leidt tot minder overstortingen en de rioolwaterzuiveringsinstallaties efficiënter kunnen werken. Daarnaast draagt afkoppelen bij aan het voorkomen van wateroverlast doordat de druk op het riool afneemt tijdens hevige regenbuien.

Ook draagt afkoppelen bij aan het voorkomen van droogteschade doordat de grondwaterstand op natuurlijke wijze wordt aangevuld wanneer het water in het gebied wordt vastgehouden. De kosten van het afkoppelen zijn relatief hoog. Daarom wordt afkoppelen zoveel mogelijk gecombineerd met andere werkzaamheden zoals rioolvervanging, herinrichting van wegen of andere projecten in de openbare ruimte. Per project wordt beoordeeld of afkoppelen op die locatie mogelijk en doelmatig is. Inmiddels wordt bij rioolvervanging in de meeste gevallen een hemelwaterriool bijgelegd. We willen bewoners en bedrijven actief stimuleren om af te koppelen, en om dat goed en duurzaam te doen. In de afkoppelverordening (tweede helft 2023) is opgenomen hoe men moet afkoppelen en hoeveel subsidie men hiervoor kan krijgen. Aanpassen aan het veranderende klimaat Het rioolstelsel zoals dat in de tweede helft van de vorige eeuw werd aangelegd, is ontworpen op het verwerken van buien die destijds eenmaal in de twee jaar voorkwamen (‘bui 08’ uit de Kennisbank Stedelijk Water, komt overeen met ongeveer 20 mm per uur). Deze bui moest door de riolering, dus ondergronds, verwerkt kunnen worden. Maar in de loop der jaren zijn de buien extremer geworden. Inmiddels is een bui die eenmaal in de twee jaar valt al ongeveer 30 mm per uur.

Hevige regenbuien hebben nu al een grote invloed op het functioneren van het rioolstelsel en door klimaatverandering wordt deze invloed alleen maar groter. De zware buien kunnen niet door het rioolstelsel worden verwerkt; het water kan dan niet de riolering in. Water op straat (voor kortere periode) wordt daarom

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

24/64

steeds meer het nieuwe ‘normaal’. Zolang dat niet tot onveilige situaties en schade leidt, is dat niet erg. Dit wordt als hinder gezien en dat moeten we met elkaar gaan accepteren. Onveilige situaties en schade worden zoveel mogelijk voorkomen. Daarom wordt nu gerekend met de maatlatbui van 70 mm in een uur. Echter kan er altijd een extreme bui vallen die toch tot schade leidt. Met het uitvoeren van de stresstest in het kader van het DPRA is hier steeds meer aandacht voor. Ook in regionaal verband wordt hier aandacht aan gegeven. Onder andere via de website www.weetvanwater.nl. Om regenwater lokaal te kunnen bergen en infiltreren is het nodig dat voldoende terrein onverhard is. Momenteel is echter zowel openbaar- als privaat terrein steeds verder aan het verdichten, bijvoorbeeld door inbreidingen. De gemeente zet daarom in op vergroenen. Onder andere door op openbaar terrein het goede voorbeeld te geven en door in te zetten op het vergroten van het bewustzijn over het belang van groen. Ook is het tegengaan van het volledig verdichten van bedrijventerreinen gewenst. De 10% eis als ruimte voor water bij nieuwe ontwikkelingen, biedt de benodigde ruimte voor het realiseren van de verwerking van hemelwater op openbaar terrein. Een goede werking van de bergings- en infiltratievoorzieningen is zo beter gewaarborgd. Dit is maatwerk bij de ontwikkeling van nieuw bedrijventerreinen.

1.13

Beleid grondwater

De gemeente heeft de grondwaterzorgplicht (binnen de bebouwde kom) om onder voorwaarden maatregelen tegen structurele grondwateroverlast te treffen, mits dat doelmatig kan. De taken van de gemeente liggen in de openbare ruimte en bij coördinatie en onderzoek. De aanpak van grondwateroverlast is een samenspel van de betreffende grondeigenaar, gemeente Oude IJsselstreek, waterschap Rijn en IJssel en provincie Gelderland. Net als bij de hemelwaterzorgplicht, is op particulier terrein primair de eigenaar zélf verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen tegen grondwateroverlast. Dit geldt voor zover deze problemen niet aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van de buur (overheid of particulier). In gemeente Oude IJsselstreek ligt het grondwater over het algemeen diep: zo’n 5 meter onder maaiveld. Daarom zijn problemen met grondwateroverlast over het algemeen niet aan de orde in gemeente Oude IJsselstreek. Vanuit de ‘Aanpak droogte Achterhoek’ (een samenwerking van 11 gemeenten) is over de hele Achterhoek een 100mm hogere grondwaterstand de ambitie. Of dit ook gerealiseerd kan worden, is nog niet bekend. Oude IJsselstreek ondersteunt deze ambitie, maar heeft daarbij twee aandachtspunten. Ten eerste zou deze grondwaterstijging binnen Oude IJsselstreek op sommige locaties tot grondwateroverlast kunnen leiden.

Het feit dat deze Achterhoek brede doelstelling zich richt op het voorkomen van droogteschade in bepaalde gebieden en op andere plekken tot wateroverlast kan leiden, maakt ook een Achterhoek brede grondwatermonitoring wenselijk. Dan kunnen de grondwaterstanden vanuit de

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

25/64

samenwerking gemonitord worden en kan in gezamenlijkheid worden onderzocht hoe voorkomen kan worden dat de grondwaterstijging op de ene locatie een oplossing is en mogelijk tot problemen leidt op een andere locatie. Ten tweede moet onderzocht worden of de 100mm hogere grondwaterstand kwalitatief haalbaar is. Om dit te bereiken zal namelijk meer hemelwater lokaal verwerkt moeten worden. Zoals reeds beschreven, is de regio voor de aanvoer van water afhankelijk van regenwater, dus dit water zal meer vastgehouden moeten worden om de grondwaterstand te laten stijgen. Het lokaal verwerken van hemelwater kan door de verspreiding van lichte verontreinigingen leiden tot vergrijzing van grondwater (het tot steeds grotere diepte verontreinigen van grondwater).

1.14

Beleid oppervlaktewater

Hemelwater dat niet infiltreert, moet worden afgevoerd of herverdeeld via oppervlaktewateren zoals vijvers, sloten, kanalen en rivieren (zoals de Oude IJssel). Deze zijn veelal in beheer bij waterschap Rijn en IJssel. De gemeente en het waterschap zetten zich beide in voor een goede waterkwaliteit. Uitgangspunt voor de waterkwaliteit is dat er geen verslechtering mag plaatsvinden van - en dat er geen vreemde stoffen gebracht mogen worden in het oppervlaktewater. In de Kaderrichtlijn Water (KRW) staan de chemische - en biologische doelen en eisen voor de kwaliteit van het oppervlaktewater beschreven. Zie hiervoor ook waterkwaliteit in paragraaf 3.3.

1.15

Beleid communicatie

Het zorgen voor een goede leefomgeving is een gezamenlijke inspanning als het om water gaat. Het gaat om de volksgezondheid en droge voeten, maar ook om bijvoorbeeld biodiversiteit. Inwoners en bedrijven moeten weten hoe hemelwater op eigen terrein verwerkt kan worden, wat wel en niet geloosd mag worden op de riolering, hoe precies afgekoppeld kan worden, et cetera. Daarom is communicatie belangrijk en wordt op het delen van informatie ingezet. Communicatie naar de inwoners en bedrijven wordt ook samen met WRIJ en in regioverband opgepakt. Er is een website ontwikkeld “Weet van Water” waar inwoners allerlei informatie kunnen vinden.

1.16

Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden

Riolering wordt aangelegd om: a. de volksgezondheid te beschermen; b. zoveel mogelijk droge voeten te houden; c. een gezonde leefomgeving te bevorderen.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

26/64

Vanuit deze primaire doelen van de riolering, worden de doelen voor de rioleringszorg beschreven. Door aan deze doelen functionele eisen en maatstaven te koppelen wordt de rioleringszorg toetsbaar. Binnen de rioleringszorg worden de volgende doelen onderscheiden: 1. Zorgen voor inzameling van stedelijk afvalwater. 2. Zorgen voor transport van stedelijk afvalwater. 3. Zorgen voor inzameling van hemelwater (voor zover niet door de particulier). 4. Zorgen voor verwerking van ingezameld hemelwater. 5. Zorgen dat (voor zover mogelijk) het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert. In Bijlage 1 is een set van functionele eisen, maatstaven en meetmethoden opgenomen waaraan de riolering dient te voldoen. Hierin zijn ook duurzaamheidsprincipes opgenomen. Daarnaast zijn voorwaarden opgenomen die nodig zijn om effectief te kunnen sturen.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

27/64

4. Wie doet wat Plan

Dit hoofdstuk gaat over de verantwoordelijkheden van gemeente en andere partijen. In onderstaande figuur is een schematisch overzicht gegeven van de verantwoordelijkheden van verschillende partijen.

Figuur 4-7: Overzicht wettelijke verantwoordelijkheden per overheidsinstelling of voor de inwoner

1.17

Wat doet de gemeente?

Plan

De gemeente is verantwoordelijk voor een goede invulling van de gemeentelijke watertaken. Zoals reeds beschreven, hangt de invulling van gemeentelijke watertaken met diverse vakgebieden en partijen samen. Zo heeft de inzameling van zowel afval- als hemelwater raakvlak met de zorg voor een goede kwaliteit oppervlaktewater, raakt de omgang met hemelwater thema’s als circulariteit en het waarborgen van voldoende drinkwater en dragen groene, waterbergende voorzieningen bij aan

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

28/64

Plan

thema’s als ecologie, klimaatadaptatie en het vasthouden/infiltreren van water. Met deze thema’s zijn naast de gemeente ook andere partijen zoals waterschap, bewoners, bedrijven, provincie en drinkwatermaatschappijen betrokken. Zoals in de Wet milieubeheer is aangegeven, wordt het beleid in ieder geval afgestemd met de beheerder van de zuiveringen waarop het door de gemeente ingezamelde (afval)water geloosd wordt. Voor de gemeente Oude IJsselstreek is dat waterschap Rijn en IJssel. Water moet zichtbaarder worden en het bewustzijn over het belang van water moet toenemen. Zonder voldoende water treden immers grote problemen op met betrekking tot de leefomgeving, volksgezondheid en biodiversiteit. Waar mogelijk wordt communicatie over water en riolering meegenomen in de communicatie- en participatietrajecten voor ruimtelijke ontwikkelingen. De bestaande communicatiekanalen blijven in stand, waaronder bijvoorbeeld de website weetvanwater.nl.

1.18

Wat doet de gemeente in samenwerking met anderen?

Samenwerken was, is en blijft uitermate belangrijk. Afstemming tussen verschillende disciplines binnen de gemeente wordt met de komst van de Omgevingswet nog belangrijker dan het nu al is. Door gedeelde verantwoordelijkheden tussen burger en overheid wordt rioleringszorg steeds complexer. Gezien de huidige ontwikkelingen kan water niet ‘continu’ via de riolering worden afgevoerd. Het lokaal vasthouden van en zuinig omgaan met water wordt steeds belangrijker. Integraal werken is noodzakelijk, net als afstemming en participatie met anderen partijen. Zo is het bijvoorbeeld noodzaak dat zowel openbaar als particulier terrein vergroent. Afvalwaterteam Etten De gemeente Oude IJsselstreek is onderdeel van Afvalwaterteam Etten. Dit is een samenwerkingsverband van het waterschap en drie gemeenten. Binnen het samenwerkingsverband werken de partijen aan het realiseren van een efficiënte afvalwaterketen zodat de leefomgeving gezond is voor mens en dier. Daarnaast werkt het samenwerkingsverband aan een transparante afvalwaterdienst en een doelmatig en duurzaam afvalwaterbeheer. Waterschap Rijn en IJssel Samenwerking tussen de gemeente en het waterschap is op diverse thema’s, zoals waterkwaliteit en klimaatadaptatie, gewenst. De samenwerking tussen gemeente Oude IJsselstreek en waterschap Rijn en IJssel wordt de komende jaren geïntensiveerd; er is behoefte aan herijking van de samenwerking.

Op het gebied van klimaatadaptatie kunnen projecten gezamenlijk gefinancierd worden. Daarnaast bestaat de behoefte om gezamenlijk te kijken naar het thema klimaatadaptatie. Ook worden onderzoekskosten opgenomen voor het opstellen van een gezamenlijke visie. Deze visie moet richting geven over waar men gezamenlijk naar toe wil. Het waterschap krijgt graag meer zicht op hetgeen in de rioolwaterzuiveringen terechtkomt. Met behulp van bijvoorbeeld een dataviewer kan dit overzichtelijk in beeld worden gebracht. Op dit moment zijn er goede contacten met het waterschap in regioverband. Via het regionale meet- en monitoringssysteem (RMRIJ) kan bij elkaar in de keuken gekeken worden. Ook zijn gemeente en waterschap actief betrokken bij de Beleidstafel Riolering Achterhoek+.

Datum: 25-08-2023

Versie: Concept 6

29/64

Tot slot kunnen gemeente en waterschap op het gebied van communicatie meer in gezamenlijkheid optrekken. Informatie kan bijvoorbeeld gedeeld worden over waar welk water naartoe gaat, welke maatregelen inwoners zelf kunnen treffen en hoe een klimaatadaptieve inrichting eruitziet op zowel openbaar als privaat terrein. Dit is voor een deel al gestart onder de samenwerking Weet van Water.

Plan

1.19

Wat wordt van inwoners en bedrijven verwacht?

De gemeente werkt op verschillende manieren aan het voorkomen van wateroverlast, droogte- en hittestress en het zorgen voor een gezonde, toekomstbestendige leefomgeving. Zoals reeds aangegeven, hebben perceeleigenaren ook een belangrijke rol in de verwerking van hemelwater en het voorkomen van problemen op het gebied van wateroverlast, droogte- en hittestress. Een groot deel van het grondgebied binnen de bebouwde kom is namelijk in particulier bezit. Dit betekent dat een groot deel van de neerslag op particulier terrein valt. Daarnaast hebben inwoners en ondernemers ook een eigen verantwoordelijkheid. Bijvoorbeeld voor het in goede staat zijn van perceel en gebouwen op dat perceel, voldoende groen/onverhard terrein en het eventueel waterdicht maken van kelders en andere ondergrondse bouwlagen. De gemeente streeft ernaar dat 9 op de 10 inwoners bekend is met de gevolgen van klimaatverandering voor de eigen omgeving (doelstelling Klimaatagenda 2022-2026). De gemeente kan veel regelen en sturen in het functioneren van de riolering, maar kan niet alles zelf uitvoeren. Ook inwoners hebben een belangrijke invloed op het functioneren van de riolering. De gemeente wil geen extra regels en verplichtingen aan inwoners opleggen, maar wil wel dat inwoners helpen bij het goed laten functioneren van de riolering. Daarom worden een aantal verwachtingen uitgesproken.