TOEKOMSTVISIE - Oude_IJsselstreek_Magazine_lees 2021 - DEF.pdf

Anders dan de naam ‘Oude IJsselstreek’ doet vermoeden, kijken de mensen hier juist vooruit! •

In Oude IJsselstreek kiezen we voor zeven opgaven die centraal staan op weg naar 2030. De keuze voor deze specifieke zeven opgaven komt voort uit alle gesprekken met de samenleving die in aanloop naar deze toekomstvisie zijn gevoerd. Het zijn opgaven waarmee Oude IJsselstreek antwoorden kan bieden op maatschappelijke uitdagingen die er zijn en als gemeente verder kan groeien. Voor zes opgaven zijn de ambities in grote lijnen weergegeven. De zevende opgave (het witte velletje) biedt ruimte voor wat we nog niet weten. Deze toekomstvisie is niet in beton gegoten en vraagt om open te blijven staan voor nieuwe opgaven die een antwoord vormen op nieuwe uitdagingen. Oude IJsselstreek zou Oude IJsselstreek niet zijn als er geen inwoners en ondernemers waren die direct mogelijkheden zien. Mensen die bij het horen van de opgaven zin in aanpakken krijgen. Na de beschrijving van iedere opgave volgt een interview waarin

die gedreven mensen je meenemen in hun enthousiasme en verbeelding. Hun verhalen zijn één van de vele voorbeelden die bijdragen aan het waarmaken van de Oude IJsselstreekse opgaven. De opgaven hebben een inspirerende en uitnodigende werking. De grote lijn van iedere opgave staat, precies zoals een toekomstvisie bedoeld is. Het is een bewuste keuze om sommige opgaven plaatsgebonden te formuleren, wat niet wil zeggen dat er op andere plekken geen kansen zijn. Concretere invulling en uitvoering krijgt de komende jaren vorm. Voor die verdere invulling spreken we de creativiteit en innovatiekracht van ondernemers en inwoners uit de gemeente aan. Als gemeente zorgen we dat onderliggende beleidsnota’s en uitvoeringsprogramma’s een stevige basis bieden om op voort te bouwen. Die nota’s geven de zorgplicht weer die we als overheid hebben voor een goede fysieke leefomgeving.

Dossier Toekomst Maken zeven Oude IJsselstreekse opgaven 37

OPGAVEN

OPGAVEN

GEMEENTELIJKE OPGAVE I

1

Benut de stroom van de Oude IJssel

Ecologie Wonen op en aan het water Klimaatrobuuste leefomgeving

Recreatie en toerisme Culturele hotspot DRU Bewegen en ontmoeten

INTERVIEW BIJ OPGAVE I

1 De Oude IJssel vormt het natuurlijke ‘blauwe goud’ dat door onze gemeente stroomt. De gemeente zet de komende jaren in op het benutten van alle kansen die de Oude IJssel als zone biedt. Het gebied op en rondom de rivier kan een vliegwiel zijn voor toerisme en recreatie, bedrijvigheid, klimaatvraagstukken en wonen. LEVEN Om te wonen willen we de Oude IJsselzone aantrekkelijk maken voor (nieuwe) inwoners. Het gebied biedt een prachtig woonmilieu, maar de bestaande woningvoorraad sluit niet altijd aan bij de vraag. We bieden ruimte aan wonen op en aan het water. Aan duurzame woningen en aan experimentele en bijzondere woonvormen. Van waterwoningen tot ‘tiny boats’, we denken in principe over alles mee. Het is nodig om het gebied op en rondom het water beter te bestemmen. Gemeente oude IJsselstreek zet in op het toestaan van meer recreatie op meer locaties aan de Oude IJssel. In samenwerking met Waterschap Rijn en IJssel willen we de rivier beter bevaarbaar maken, met bijvoorbeeld kano- en vaarroutes van en naar Anholt en Doesburg. Om de doorgang naar Duitsland mogelijk te maken, zien we het liefst een sluis in plaats van een stuw bij Gendringen. DRU Industriepark is al een unieke locatie als het gaat om het beleven van industrieel erfgoed.

Het is de centrale plek in onze gemeente waar sociaal-maatschappelijke functies, kunst & cultuur, onderwijs & innovatie (start-ups), wonen en werken samenkomen. Het bestaande industriepark biedt enorme kansen voor verdere uitbreiding van wonen, horeca en toerisme. Letterlijk dus een smeltkroes van hoogwaardige voorzieningen voor onze inwoners, de grensregio en daarbuiten. Aan de vaarroutes zoeken we nieuwe ruimte voor aantrekkelijke aanlegplekken, zoals jachthavens en horeca. We ontwikkelen groene ruimtes om van de rust te genieten. Ook op de kade kun je

38

van het water genieten via wandel- en fietspaden die plekken met elkaar verbinden.

Schitteren aan het water bij Terborg

INTERVIEW MET:

Guus Böhmer en Maurice Ebbers Voorzitter en penningmeester Terborg Centraal

Door te investeren in de Oude IJsselzone maken we het gebied tot een aantrekkelijke (leef)omgeving voor inwoners, toeristen en recreanten. HET MAKEN Onze gemeente heeft een ondergrond die niet gevoelig is voor verzakkingen door droogte en de kans op wateroverlast door hoog water in rivieren is nihil. Voor uitdagingen rondom klimaatbestendig wonen biedt het gebied van de Oude IJssel een prachtig woongebied. De Oude IJssel kan een structurele bijdrage leveren aan de uitdagingen die er zijn rond het veranderende klimaat. Bij het ontwikkelen van onze plannen kijken we naar kansen voor opwekking van thermische energie uit water. We houden rekening met de functie die de zone heeft als het gaat om het vasthouden, bergen en afvoeren van water. En met de ecologische verbindingszone die de Oude IJssel vormt voor waterleven, zoals otters, bevers en vogels. Het gebied moet worden ingericht op droogte én hogere piekafvoeren. We stimuleren Nederlandse en Duitse waterbeheerders en ontwikkelaars om afspraken met elkaar te maken over waterveiligheid, waterkwaliteit en biodiversiteit.

Belangrijke nota: - Samen, voor een ijzersterk DRU Industriepark. Dromen, Denken, Doen (2018)

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

De Oude IJssel is veel meer dan alleen een rivier die door onze gemeente stroomt. Het stroomgebied van het water biedt unieke kansen op het gebied van wonen, recreëren en klimaat. Guus Böhmer en Maurice Ebbers zagen dat en werkten, namens Terborg centraal, samen met Terborgs Belang en dorpsbelang Etten aan een plan om die kansen te benutten. HOE WILLEN JULLIE TOEKOMST MAKEN IN OUDE IJSSELSTREEK? Maurice: “In de toekomst worden Terborg en Etten verbonden door een landschapspark waarin de Oude IJssel centraal ligt. In het park kijken mensen vanuit hun appartement uit over de rivier en zien hoe mensen hun bootje aanleggen. Mensen wandelen en fietsen over één van de vele verbindende paden. Vanaf de rivier loopt een logische route naar het knusse centrum van Terborg, dat aangekleed is met veel overhangend groen en aantrekkelijke verblijfsplekken, zoals de Sint Joris pomp.

Het stadsstrand aan de Ettense zijde is een regionale publiekstrekker.” WAAR KOMT JULLIE PLAN VANDAAN? Guus: “We willen veel meer mensen naar Terborg trekken om te winkelen en te laten zien wat Terborg te bieden heeft. Al jaren werd er gesproken over de Hoofdstraat en de winkels. Door de blik te verruimen en van de opgave een visie te maken waar recreatie onderdeel van is, kwam de verbinding met de Oude IJssel in beeld. Jarenlang keerden we die de rug toe. Het gebied tussen Etten en Terborg, daar wordt helemaal niks mee gedaan. Dat gaan we anders doen. Van het één kwam het ander. Nu ligt er een breed gedragen visie die richting geeft en hopelijk aanzet om mooie ideeën te realiseren.” WAT IS JULLIE TIP AAN ANDEREN? Guus: “Onze tip zou zijn: kom uit je eigen zaak, anders komen die klanten niet. Denk na over projecten die echt bijdragen aan een kwaliteitsslag voor het héle gebied.

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

Werk samen met anderen en gun elkaar kansen. Dan krijg je veel meer voor elkaar en pluk je er zelf ook de vruchten van. Wij namen voorbeeld aan andere aansprekende voorbeelden binnen de Oude IJsselzone, zoals de revitalisering van Engbergen, de herontwikkeling van het DRU-complex, KUBAAI in Bocholt, Isseldocks in Doetinchem en de transformatie van het havengebied in Doesburg.” WANNEER IS DE GEMEENTELIJKE OPGAVE OUDE IJSSELZONE VOOR JULLIE GESLAAGD? Maurice: “Wij zijn blij als het stadspark er is én onderdeel is van de Oude IJsselzone-route die in 2030 door vele mensen wordt bezocht. Wij geloven dat de hele regio aantrekkelijker wordt voor (toekomstige) inwoners, ondernemers en toeristen als er over de hele stroomlinie mooie plekken zijn om te wonen, verblijven en ondernemen. Ons stadspark wordt zo’n plek.”

39

OPGAVEN

OPGAVEN

GEMEENTELIJKE OPGAVE II

2

Florerende Smart Industry Bruisend vestigingsklimaat Werkgelegenheid Koploper in Smart Industry

Uitnodigend woonmilieu Goed bereikbaar Doorlopende leerlijn

Een bloeiende en concurrerende lokale economie heeft een aanzuigende werking op mensen en kapitaal waarmee demografische ontwikkelingen kunnen worden gekeerd en wonen een boost krijgt. Drie duidelijke clusters dragen bij aan een robuust economisch systeem. Werken op De Rieze, innoveren op het DRU Industriepark en rond Varsseveld is de innovatieve en hightech maakindustrie dominant. Gemeente Oude IJsselstreek zet zich daarmee de komende jaren nog beter op de kaart en zet in op het ontwikkelen van het nieuwe Varsseveld Industriepark (het VIP). LEVEN In Oude IJsselsteek komen landschap, natuur en hightech bij elkaar. Toekomstbestendige bedrijventerreinen nodigen uit tot innovatie, inspiratie en recreatie. Zo ook het VIP. We bieden er ruimte aan (lokaal) ondernemerschap en met name aan de innovatieve maakindustrie. De bedrijven staan ruim en in het groen. Het gebied is klimaatbestendig en veilig, ingericht voor ommetjes en goed bereikbaar met de fiets, auto en mogelijk OV. Niet alleen op het terrein is innovatie voelbaar, al vanaf de snelweg worden mensen nieuwsgierig gemaakt naar Oude IJsselstreek als koploper op het gebied van Smart Industry. Een passend en uitnodigend woonmilieu is essentieel om aantrekkelijk te zijn voor medewerkers en studenten.

Dat omvat naast voldoende passende woningen, ook onderwijs, netwerken, (digitale) bereikbaarheid, een duurzame leefomgeving en een vitaal economisch ecosysteem. HET MAKEN Met de rode-loper-benadering faciliteren we bedrijven optimaal, zodat zij zich kunnen blijven ontwikkelen. Dat komt ten goede aan de economie en de werkgelegenheid. Binnen de gemeente hebben we een continue interactie met diverse onderwijsinstellingen. We stimuleren het opstarten en aantrekken van start-ups en er is volop experimenteerplek op de DRU en bij het CIVON. Zo creëren we een uitstekende (eigen) kweekvijver en toestroom van innovatief talent dat zich kan vestigen in de gemeente. De energietransitie en circulair leven hebben een prominente plek in de ontwikkeling van het VIP. We stellen maatstaven, vanuit environmental SROI, die bijdragen aan energiebesparing, duurzaam en lokaal opwekken van energie en schoon, circulair en duurzaam bouwen. Dit doen we vanuit het adagium: voor wat, hoort wat.

40

Bijvoorbeeld, bij de koop van een stuk grond, koop je 10% extra grond om te besteden aan ‘groen/natuurzone’ of we verwachten dat je werk biedt aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Woningen die nieuw worden gebouwd, voldoen aan standaarden voor circulariteit en duurzaamheid. We hebben nadrukkelijk oog voor de bredere context. Zo vergroten we de kracht van onze gemeente. We zijn gebaat bij een optimale bereikbaarheid. We benadrukken de nabijheid van Airports Weeze en Düsseldorf en internationaal treinstation Emmerich/Oude IJsselstreek. Spoor, luchthavens, water- en snelwegen zorgen voor een logische verbinding met Rotterdam, het Ruhrgebied en de rest van de wereld. We nemen initiatief om de ambitie tot doorontwikkeling van de N18 tot een regionale stroomweg (100 km/uur, 2x2 rijstroken, ongelijkvloers) waar te maken. De beoogde realisatie van de RegioExpres (sneltrein Doetinchem – Arnhem) maakt het voor studenten en forensen interessanter om in onze gemeente te wonen, te studeren en te werken. Ook het slim organiseren van vervoer heeft onze volle aandacht. Juist in onze regio, waar het vervoersaanbod kwantitatief minder is en de afstanden groter zijn, moet op innovatieve wijze (Mobility as a Service en deelconcepten) worden voorzien in de mobiliteitsbehoefte van inwoners.

Belangrijke nota’s: - Economische Beleidsvisie Oude IJsselstreek 2017-2023 (2017) - Mobiliteitsagenda Achterhoek (2019) 8RHK ambassadeurs - Woningbouwplanning Oude IJsselstreek (2016) - www.hetvip.nl - Plan B voor Oude IJsselstreek (2020)

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

INTERVIEW BIJ OPGAVE II

2

Het VIP, smart tech hotspot

INTERVIEW MET:

Luke Gilbers, Jan Willem Boezel en Marco Willemsen Ondernemers op industriepark Hofskamp

Aan tafel zitten Jan-Willem Boezel (Van Raam), Marco Willemsen (Frontis) en Luke Gilbers (Waterkracht). Drie ondernemers met een bedrijf op industriepark Hofskamp en allemaal een vooruitstrevende blik op de toekomst. HOE WILLEN JULLIE TOEKOMST MAKEN IN OUDE IJSSELSTREEK? Jan-Willem: “Als voorzitter van de VIV, denk ik dat ik namens ons allemaal spreek als ik zeg dat we van het Varsseveld Industriepark (VIP) dé hotspot maken voor hightech maakindustrie. De hightech maakindustrie levert al jaren een grote bijdrage aan de economische positie van Oude IJsselstreek. Ook internationaal staan we bekend om het bedenken én realiseren van oplossingen voor wereldwijde maatschappelijke uitdagingen op het gebied van voeding, mobiliteit, gezondheid, veiligheid, energietransitie en klimaatverandering. Door het VIP te ontwikkelen, blijven we economisch en technologisch vooroplopen. In 2030 zijn we nummer één van de topsector Hightech Systemen & Materialen (HTSM).”

HET VIP, DÉ HIGHTECH HOTSPOT VAN DE WERELD? Marco: “Het belangrijkste ingrediënt, de innovatieve maakindustrie, is natuurlijk al aanwezig. Laten we dat op een on-Achterhoekse manier uitdragen. Daarmee trekken we nieuwe innovatieve bedrijven en versterken onze positie. Bedrijven zijn er binnen hun vakgebied bezig met de laatste ontwikkelingen en ontvangen hier internationale gasten en uitmuntende studenten van alle niveaus en uit alle windstreken. Dat vraagt natuurlijk ook om een goede bereikbaarheid van het park.” WAT MAAKT HET VIP UNIEK? Luke: “Toeleveranciers en maakindustrie zitten op het VIP bij elkaar in het netwerk. We versterken elkaar echt.” Marco: “Dat zie je ook terug in het ontwikkelen en verduurzamen van gezamenlijke faciliteiten. Wij zien liever dat we het hele gebied collectief verduurzamen, dan dat ieder bedrijf dat voor zichzelf moet organiseren. Dan hebben we het over zonnepa-

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

nelen op het dak, wadi’s om wateroverlast en droogte tegen te gaan en over manieren om gezond gedrag van medewerkers te stimuleren.” HOE BLIJFT OUDE IJSSELSTREEK INNOVEREN? Jan-Willem: “Nieuwe frisse ideeën binnenhalen is essentieel. Via een Innovatiehub trekken we high potentials van hogescholen en universiteiten. Het liefst zie ik een eigen ecosysteem van talent in onze gemeente: we grijpen middelbare scholieren ‘bij de kladden’ en we laten ze nooit meer gaan. Na een (snuffel)stage, vinden mensen er plek voor hun eerste start-up, scale-up en dan een vestiging op het VIP. Natuurlijk kunnen ze ook passende woonruimte in onze gemeente vinden. Telkens als iemand denkt dat ‘ie niet verder kan, is er toch weer een nieuwe kans.”

41

OPGAVEN

OPGAVEN

GEMEENTELIJKE OPGAVE III

3

Vitaal platteland

Lokale voedselketen Ondernemerschap Natuurinclusief Weidsheid

Nieuwe (woon)erven Agricultural technology en innovatie Recreatie en beleven INTERVIEW BIJ OPGAVE III

3

Het agrarisch buitengebied is een belangrijke en karakteristieke pijler in onze gemeente. De landbouwsector is voor ons als plattelandsgemeente een cruciale sector, zowel qua economische omvang als qua ruimtebeslag in het buitengebied. Wij zien dat het platteland zich het komende decennium ontwikkelt tot een multifunctioneel buitengebied.

Natuurinclusief wonen, werken en eten

INTERVIEW MET:

Maurits Steverink

Trekker en coördinator ‘Platform Achterhoek Food’

LEVEN Het platteland biedt letterlijk ruimte aan gezond leven. Inwoners en toeristen kunnen er bewegen, sporten, lokaal en gezond eten. Het buitengebied wordt binnen de kernen gehaald door lokale afzet van streekproducten. Door herstel en versterking van landschaps- en cultuurhistorische waarden én door een goede bereikbaarheid blijft het gebied aantrekkelijk om te beleven. Als gemeente stimuleren we bewustzijn van de natuur. Gebruikers van het gebied weten de natuur op waarde te schatten. Een natuurinclusief leven lijkt ons mogelijk in Oude IJsselsteek. Het platteland kan de motor zijn om systemische opgaven rond energie, circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit, leefomgeving en landschap verder te brengen. Met nieuwe woningbouwconcepten willen we bouwen voor jongeren en ouderen in het buitengebied mogelijk maken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het landschappelijke Es-wonen. HET MAKEN De landbouwsector is volop in beweging. Dat vraagt om meebewegen en innoveren als het om het buitengebied gaat. De vitaliteit van dit gebied is sterk verbonden met de vitaliteit van de agrarische bedrijven en hun ondernemingsruimte. Toekomstvaste bedrijven zijn essentieel voor het fraaie landschap. Er zijn mooie koppelingen te maken met innovatiekracht en maakindustrie in onze gemeente. We maken gebruik van de nieuwste ken-

42

nis van zaken, die bijvoorbeeld wordt opgedaan door het coöperatief Agro-Innovatiecentrum De Marke en Civon. We stimuleren innovaties die samenkomen in de landbouw en de voedselketen. Denk daarbij aan circulaire bedrijfsvoering en kringlooplandbouw, precisielandbouw en ketenbenaderingen. Ook digitalisering en Artificial Intelligence zullen een cruciale rol gaan spelen. Het aangelegde glasvezelnetwerk rondom de kleine kernen in het buitengebied voorziet in de behoefte van moderne (landbouw) bedrijven. Het biedt hen mogelijkheden voor onder andere smart farming. Toeristische ontwikkelingen en eventuele nieuwe vestiging van bedrijven in het buitengebied willen we zoveel mogelijk plaats laten vinden op erven van boeren die vrijkomen. Zo houden we het gebied aantrekkelijk en voorkomen we ondermijnende criminaliteit en onveiligheid in leegstaande stalgebouwen. Functieverandering van bestaande percelen en de mogelijkheid om boerderijen te splitsen kunnen daarbij nodig zijn. Al dit soort ontwikkelingen versterken het landschap.

Belangrijke nota’s: - Visie op Vitaal en leef baar platteland (in ontwikkeling) - Functies zoeken plaatsen zoeken functies (2006) Regio Achterhoek - Plan B voor Oude IJsselstreek (2020)

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

Als trekker en coördinator van het LEADER Achterhoek project ‘Platform Achterhoek Food’ heeft Maurits Steverink als geen ander een visie op een vitaal platteland in Oude IJsselstreek. Platform Achterhoek Food draagt door projecten en structuur in de regio bij aan het verduurzamen van de voedselketen én aan een mooi landschap en natuur. HOE WIL JIJ TOEKOMST MAKEN IN OUDE IJSSELSTREEK? “In 2030 is de Achterhoek het Italië van Noordwest Europa: natuurinclusief wonen, werken en eten zijn er de normaalste zaak van de wereld. Voedsel is daar de verbindende factor in, iedereen moet immers eten. Oude IJsselstreek is één van de spelers die dat samen met vele anderen mogelijk maakt. LEG EENS UIT, ‘NATUURINCLUSIEF’? “Natuurinclusief betekent in mijn ogen dat we natuurlijke oplossingen toepassen en de natuur versterken. Zet in op minder vervuiling, minder bestrijdingsmiddelen,

het stimuleren van biodiversiteit, duurzaam materiaal gebruik, drinkbaar grondwater, geen fossiele energie, vogels en bijen in stand houden. Werken aan een circulaire economie, zonder afval en uitputting en met respect voor mens en natuur.” IS DAT HETZELFDE ALS KRINGLOOPLANDBOUW? “Het woord kringlooplandbouw wordt nu volop gebruikt dankzij minister Schouten, maar legt wat mij betreft veel te veel nadruk op alleen de landbouw. De tijd dat alles buiten de kernen boerengebied is en dat we in de kernen vestigingsvraagstukken hebben, ligt achter ons. Ook scholen, bedrijven(terreinen), sportvelden en particulieren kunnen bijdragen aan een natuurinclusieve samenleving.” HOE KRIJGEN WE IEDEREEN IN BEWEGING? “Er ligt een prachtige kans om ons op de kaart te zetten als natuurinclusieve regio. De markt daarvoor is gunstiger dan ooit en in onze gemeente en regio

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

zitten (inter)nationale bekende experts en vakmanschap. Steeds meer mensen willen weten waar hun eten vandaan komt en op een duurzame manier leven en beleven. Als iedereen meedoet en we cross-overs maken met bijvoorbeeld toerisme, kunnen we van de natuurinclusieve Achterhoek een prachtig businessmodel maken. Als we dat goed uitdragen, trekken we nieuwe bewoners, bezoekers en ondernemers.” VEEL NIEUWE BEDRIJVIGHEID DUS? “Gebruik ruimte van vrijkomende gebouwen en kavels om plek te bieden aan ambachtelijke, duurzame bedrijven, zorgboeren en vergaderruimtes in oude boerderijen. En zorg voor aanpassing van regelgeving en infrastructuur. Dan denk ik bijvoorbeeld aan het eenvoudig kunnen aanpassen van de bestemming van een boerderij en de bereikbaarheid ervan door wegen en fietspaden. Als iedereen de fun ziet van natuurinclusiviteit, kunnen we het ook integreren in ons leven en naar buiten presenteren. Zo blijft onze hele gemeente vitaal!”

43

OPGAVEN

OPGAVEN

GEMEENTELIJKE OPGAVE IV

4

De allernieuwste energie

Recreatie en beleving Energieneutraal Off-grid wonen

Duurzame logistiek Wind, zon en waterstof Bereikbaarheid

INTERVIEW BIJ OPGAVE IIV

4

Energiehotspot Netterden

In onze gemeente vinden ontwikkeling plaats op vele fronten, van woningbouw tot het ontwikkelen van industrie en bereikbaarheid. Bij al die ontwikkelingen maken we optimaal gebruik van de meest duurzame en nieuwste vormen van energie. We willen als gemeente energieneutraal zijn in 2030.

LEVEN Samen gaan we ‘van het aardgas af’. We stimuleren het gebruiken en opwekken van duurzame energie, zowel op grote schaal als ook op particuliere daken. Nieuwe gebouwen worden al zonder gasaansluiting gebouwd. Bij bestaande gebouwen moeten eigenaren vaak nog isoleren en op een andere manier warmte verkrijgen. We bieden daarover bij/met het Agem Energieloket inspiratie, informatie en hulp aan inwoners, bedrijven en non-profit organisaties. Daarnaast doen we onderzoek naar alternatieven voor aardgas om woningen en kantoren te verwarmen. Dit komt samen in onze visie op de warmtetransitie. Eind 2021 moeten we een planning klaar hebben wanneer welke wijk van het aardgas af gaat. Daarna gaan we per wijk een plan maken hoe dat gebeurt en welk alternatief voor aardgas het beste is voor elke wijk. HET MAKEN Het gebied ten noorden van Netterden wordt de motor en het voorbeeld voor de nieuwste fase van de energietransitie. Het weidse gebied bij Netterden leent zich goed voor windenergie. Windpark Den Tol ontwikkelt een tweede lijn windturbines, parallel aan de bestaande. We gaan een duurzame samenwerking aan met Netterden Zand & Grind om nog meer zonne-energie op water op te wekken. De uitbreiding van Netterden Zand en Grind gebruiken we om een landschappelijk aantrekkelijk recreatiegebied te creëren tussen de lijnen van de windturbines in.

We herstellen landschapselementen en versterken de groene zone rondom Netterden. Bezoekers komen voor een unieke beleefervaring op het vlak van nieuwe energie. Het zicht op de windturbines en het zonnepark vormt het Kinderdijk van de 21e eeuw.

44

INTERVIEW MET: De netcapaciteit is een probleem voor het afvoeren van (te veel) opgewekte zon- en windenenergie. Waterstof kan worden ingezet als energiedrager die de piekspanningen op kan vangen. Waterstof past uitstekend bij ons als smart tech gemeente. Netterden Zand & Grind is een aantrekkelijke testlocatie voor waterstof waar ook Liander gebruik van kan maken. We onderzoeken in co-productie met ketenpartners, zoals netbeheerders en provincie, de mogelijkheid voor een waterstoffabriek. De energie voor deze fabriek wordt rechtstreeks geleverd door windturbines en zonneparken. Er is een groeiende stroom vrachtverkeer door de groei van de logistieke hub DocksNLD op de grens van Netterden en ’s Heerenberg en de geplande doortrekking van de A15. We zoeken Europese samenwerking op het gebied van waterstof als nieuwe brandstof voor de toekomst, zodat we het vrachtverkeer daarvan kunnen voorzien. De nu nog beruchte dozen van DocksNLD, straks op innovatieve wijze ingepast in het landschap, worden wat ons betreft het voorbeeld van duurzame en verantwoorde logistiek.

Belangrijke nota’s: - Uitnodigingskader Lokale duurzame energieopwekking (2020) - Rode Loperbeleid uit Economische Beleidsvisie Oude IJsselstreek 2017-2023 (2017) - https://www.wrij.nl/thema/kennis-informatie/ waterthema’-0/energieneutraal/energieneutraal/ thermische-energie/

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

Dick Snippe

Directeur Netterden Zand en Grind

We spreken met Dick Snippe, directeur van Netterden Zand en Grind. Hij onderstreept het belang van verduurzaming en het gebruik van nieuwe energie. We stellen hem een aantal vragen over de toekomst van Oude IJsselstreek op dat vlak. HOE WILT U TOEKOMST MAKEN IN OUDE IJSSELSTREEK? “We kunnen alleen maar toekomst maken als we in alles wat we doen inzetten op een energietransitie. De aarde raakt uitgeput, en er ligt nu nog een kans om dat tij te keren. Daar moeten we wel hard voor aan het werk. Wij niet alleen. Het heeft meer impact als partijen samenwerken op een duurzame manier, letterlijk en figuurlijk. Inwoners, gemeente, energieleveranciers en bedrijven. Uit ervaring kan ik zeggen dat Netterden een uitstekende omgeving is voor zo’n samenwerking.”

DE GEMEENTE WIL DAT HET GEBIED TEN NOORDEN VAN NETTERDEN IN 2030 HÉT VOORBEELD IS VAN DE ALLERNIEUWSTE EN DUURZAME ENERGIE. HOE KIJKT U DAARNAAR? “Het dorp Netterden en omgeving heeft al jaren een groot aandeel in duurzame energieproductie door de zes bestaande windturbines. Ook wij dragen daaraan bij door de realisatie van het eerste drijvende zonnepark van Oost-Nederland op ons terrein in Gendringen. We hopen dat inwoners en bedrijven daardoor nog bewuster worden van de kansen die nieuwe energie biedt. Het lijkt mij fantastisch als we daarin voorop blijven lopen. Binnen ons project Azewijnse Broek is naast het vergroten van de biodiversiteit in het gebied, het opwekken van duurzame energie een doelstelling. We gaan uitvoerig monitoren welke effecten het huidige zonnepark op

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

de ecologie van de plas heeft. Als dit goed uitpakt, zijn er met de juiste onderbouwing zeker mogelijkheden voor een verruiming van deze vorm van energieopwekking in de toekomst.” WELKE KANS MOETEN WE ZEKER BENUTTEN ALS HET GAAT OM DÉ HOTSPOT VAN NIEUWE ENERGIE? “Logistiek gezien ligt Netterden op een internationale logistieke hotspot, zowel qua spoor, water als snelweg. De gemeente Montferland biedt al ruimte aan een logistieke hub (DocksNLD) en heeft nog plannen die uit te breiden. Er ligt een kans om daar een voorbeeld van duurzame, energieneutrale en verantwoorde logistiek te maken.”

45

OPGAVEN

OPGAVEN

GEMEENTELIJKE OPGAVE V

5

Groene parels

Groen karakter versterken Biodiversiteit Educatie

Toerisme Natuurontwikkeling Fiets- en wandelnetwerken

INTERVIEW BIJ OPGAVE V

5

Van de Slangenburg tot de Vennebulten en van het Zwarte Veen tot de Anholtse bossen vormen prachtige landgoederen, oude bossen en natuurgebieden een groene parelketting door Oude IJsselstreek. De opgave ‘Groene Parels’ zet in op het verder versterken van dit karakteristieke landschap.

LEVEN We gebruiken het landschap iedere dag. Zodra we ons huis uit stappen om te werken of te ontspannen. Ons landschap geeft het gebied karakter. Het is een essentieel deel van ons cultureel erfgoed. We stimuleren dat onze inwoners het landschap waarin ze leven beter leren kennen. Kennen is de eerste stap om vervolgens ons landschap te kunnen waarderen, ontwikkelen, verbeteren en uitbreiden. HET MAKEN Biodiversiteit is de basis van ons bestaan en dus is het belangrijk om het landschap en het groene karakter te behouden voor onszelf en de generaties na ons. Er zijn parels waar flora en fauna alle ruimte krijgen en parels die ruimte bieden aan vergroening en verduurzaming van de landbouw- en vrijetijdssector. Woningbouw kan mogelijk zijn als agrarisch vastgoed wordt gesloopt of getransformeerd. Landschappelijk inpassing is een vereiste om aan te tonen dat het woningbouwplan ruimtelijke kwaliteit biedt. Een andere optie waarbij woningbouw in het buitengebied mogelijk is, is bij landgoedontwikkeling waarbij natuurontwikkeling de tegenprestatie is.

46

We dragen als gemeente zelf actief bij aan meer biodiversiteit en het bieden van een groene en gezonde leefomgeving. We zetten ons in voor instandhouding en verbetering van fiets- en wandelpaden. Ook grondeigenaren stimuleren we tot natuurontwikkeling. Onze aansluiting bij het Gelders Natuurnetwerk biedt daarvoor extra kansen. Doorlopend zijn we op zoek naar nieuwe ideeën en kansen die bijdragen aan het behouden en blijvend ontwikkelen van de natuur, landgoederen en het groen. Daarvoor werken we intensief samen met particulieren, Natuurmonumenten, Geldersch Landschap en Kastelen, Staatsbosbeheer, aangrenzende gemeenten (ook in Duitsland), VAL, LTO en vele anderen.

Belangrijke nota’s: - Visie op landschap, natuur en groene kernen (2021) - Natuurbeheerplan 2021 Provincie Gelderland (2020) Provincie Gelderland - Beleidsnotitie recreatie en toerisme (2020)

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

Glansrijke natuurontwikkeling voor de Vennebulten

INTERVIEW MET:

Pim Leemreise Directeur Stichting De Vennemarke

Pim Leemreise is directeur van Stichting De Vennemarke. Deze stichting beheert de Vennebulten en natuurstroken in het Zwarte Veen. Bomen namen de heide over op de Vennebulten waardoor kenmerkende planten en dieren van de heide in de verdrukking kwamen. De stichting helpt de natuur een handje. Door het juiste beheer van de Vennebulten en het Zwarte Veen komen bijzondere soorten terug. HOE WIL JE TOEKOMST MAKEN IN OUDE IJSSELSTREEK? “We zien in toenemende mate aandacht voor natuur en landschap, zoals voor patrijzen, wilde bijen en andere insecten. Ook zijn er veel vrijwilligers actief op het gebied van natuurbescherming en landschapsbeheer. Deze aandacht is ontstaan door het steeds verder verschralen van de natuurkwaliteit van het agrarisch cultuurland. Het wordt er steeds stiller. Lokaal komen er initiatieven zoals nieuwe landgoederen en nieuwe natuur. Denk aan de Aa-Strang bij Engbergen. Ik geloof dat er

meer plekken zijn met bijzondere natuurwaarden. Die moeten we koesteren om de natuurlijke waarden te behouden en het liefst te herstellen. Natuur bestaat niet altijd uit niets doen. Juist door actief landschapsbeheer, creëer je diversiteit. Zo hebben we de Rijsbes nog net weten te behouden. Zonder onze inzet was de plant voorgoed verdwenen.”

ontstaan de komen de tijd. Mensen moeten soms even tijd hebben om tot concrete ideeën te komen. Zo zijn er gedachten om delen van het gebied extensiever te bewerken. Ik kan me voorstellen dat agrariërs aan dat idee moeten wennen, maar het is wel een ontwikkeling die vermoedelijk over een paar jaar verplicht wordt gesteld door Brussel. Wij sorteren daar vast op voor.”

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK WIL INZETTEN OP HET VERSTERKEN VAN DE KETTING MET GROENE PARELS IN DE GEMEENTE, HOE KIJK JIJ DAARNAAR? “De Vennebulten en het Zwarte Veen mag je zeker beschouwen als parels, al kunnen ze nog veel harder glanzen. Op dit moment werken partijen als gemeente, waterschap, provincie en vrijwilligers namens De Vennemarke aan een visie voor het gebied, waarna vele andere partijen uitgenodigd worden aan te haken. Gebiedsontwikkeling is altijd een gezamenlijk project. Wie weet welke nieuwe initiatieven nog

WELKE UNIEKE KANS MOGEN WE NIET UIT HET OOG VERLIEZEN? “Vergeet bij het aantrekkelijk maken van de groene gebieden niet om ook routes aan te leggen. Landgoederen en natuurgebieden kunnen schitterend met elkaar verbonden worden door wandel- en fietsroutes over bestaande wegen, fiets- en zandpaden. Langs al die routes kun je natuurlijk extra aandacht hebben voor ontspanning en recreatie én voor het realiseren van doelen op het gebied van natuur, klimaat en milieu. Daarmee kun je de kracht van het groen heel sterk neerzetten.”

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

47

OPGAVEN

OPGAVEN

GEMEENTELIJKE OPGAVE VI

6

Gezond oud worden én gezond jong zijn

Inwonerinitiatief Verantwoordelijkheid Positieve gezondheid Ontmoeten

Naoberschap Bewegen (digitale) Bereikbaarheid Wonen

INTERVIEW BIJ OPGAVE VI

6

Oude IJsselstreek is de plek waar mensen zich kunnen ontplooien, gezond kunnen leven en regie op hun eigen leven hebben.

Streetball door zelf initiatief te nemen

INTERVIEW MET:

Benny Vonk en Lucas Scholman Initiatiefnemer en deelnemer Stichting Streetball Oude IJsselstreek

LEVEN Bewoners van Oude IJsselstreek zijn gehecht aan hun eigen autonomie. Ze blinken uit in het zelf organiseren van activiteiten die de leef baarheid in hun omgeving en hun welbevinden vergroten. Daarbij leggen inwoners continu verbinding met mensen uit hun netwerk. Het naoberschap zit in ons DNA. Om tot duurzame oplossingen te komen is initiatief en betrokkenheid van inwoners van groot belang. In de basis benutten we vooral de kracht van de maatschappij om een plek te maken waar mensen hun leven lang fijn en gezond kunnen wonen. Om de kracht uit de samenleving optimaal te benutten bieden we voldoende aanleidingen voor ontmoeting, duurzaam gedrag, leren, spel en bewegen. HET MAKEN Extra aandacht geven we aan twee maatschappelijke uitdagingen: gezond oud worden én gezond jong zijn. Het streven is dat ouderen in Oude IJsselstreek in 2030 wonen in woningen die passen bij hun gezinssituatie en hun eventuele zorgbehoefte. Er zijn voldoende mensen die zorg kunnen leveren. Daarnaast maken we gebruik van de kracht van de samenleving om eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan. Daar wordt ook direct een mooie verbinding gemaakt tussen jongeren en ouderen. We willen jongeren zoveel kansen en plezier bieden dat ze, nadat ze het ouderlijk huis uitvliegen, graag in de gemeente blijven wonen óf na een periode van studeren weer terugkeren. Dat betekent

48

voldoende ruimte voor jongeren om te bewegen en elkaar te ­ontmoeten. We sluiten aan op het ondernemerschap en de (digitale) interesses van jongeren. Bij het Almende en Anton Tijdink Techniekopleidingen hebben jongeren alle kans zich te ontwikkelen. De (digitale) infrastructuur is goed waardoor jongeren zich binnen en buiten de gemeente veilig kunnen verplaatsen; met de bus naar de Radstake, op de fiets een avondje stappen in Doetinchem. Jong en oud kunnen zelf initiatief nemen om met een collectief van particuliere opdrachtgevers (natuurinclusieve) woningen te bouwen. Samen werken we aan een groenere leefomgeving.

Belangrijke nota’s: - (vervolg op) Beleidskaders volksgezondheid 2017-2020 Regiogemeenten Achterhoek “Positieve gezondheid en preventie”, Achterhoek gezondste regio - Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek. Een gezamenlijke, regionale visie op zorg en gezondheid Thematafel De Gezondste Regio (2020) - Gemeentelijke Startnotitie: “op weg naar een stevige sociale basis.” + vervolg (2020)

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

Benny Vonk startte in 2013 met Streetball in Silvolde. Streetball (straatbasketbal) geeft een positieve uitdaging aan (hang)jongeren en brengt hen letterlijk in beweging. Streetball is inmiddels spin-off voor veel andere activiteiten. Lucas Scholman ervaart zelf de kracht van Streetball. Benny en Lucas zien een toekomst vol beweging voor Oude IJsselstreek. HOE WILLEN JULLIE TOEKOMST MAKEN IN OUDE IJSSELSTREEK? Benny: “Streetball is in Silvolde ooit gestart om jongeren een uitdaging te geven en overlast te voorkomen. Inmiddels zijn de hangjongeren uit 2013 de vrijwilligers van nu geworden die het goede voorbeeld en wekelijkse sporttraining aan jongeren geven. Ik durf wel te zeggen dat het leven van veel jongeren die bij ons mee hebben gedaan leuker is geworden voor henzelf. Dat dragen ze uit en daarmee inspireren ze ook anderen. Naar de toekomst toe zou ik dan ook zeggen: kijk waar de energie ligt in de

samenleving en spreek mensen daarop aan. Mooie projecten ontstaan dan vanzelf.” WAT IS VOLGENS JULLIE DE SUCCESFACTOR OM MENSEN IN BEWEGING TE KRIJGEN? Lucas: “Doordat ik mee ging doen met Streetball kwam ik letterlijk weer in beweging op verschillende fronten. Gewoon een beetje streetballen, dat leek me wel wat. Inmiddels ben ik zelf trainer en houd ik me ook actief bezig met het runnen van jongerencentrum De Lichtenberg, direct naast de sporthal. Daar ontmoeten we elkaar en organiseren we activiteiten, zoals Fataalsessies waarin jongeren een gesprek hebben over levensthema’s als joyriden, reanimatie, zinloos geweld of corona. Het thema wordt altijd gekozen op aangeven van één van de jongeren.”

nodig is en daar een plan voor te maken. Het liefst met de betrokkenen samen. Ik geloof niet in het ‘uitrollen van een programma’. Het is veel beter om in te zetten op eigenaarschap, energie te laten waar energie zit en uit te gaan van gemeenschappelijke waarden. Dat geldt niet alleen voor jongeren, maar eigenlijk voor iedereen. Bovendien is de laagdrempeligheid een echte succesfactor van wat we doen.” OUDE IJSSELSTREEK IN 2030? Benny: “Een plek waarin mensen uitgenodigd en gefaciliteerd worden om dingen te doen waar ze energie van krijgen. Die energie kun je ook uitdragen naar anderen.” Lucas: “Hopelijk een plek waar ik heerlijk woon en een plek om te streetballen natuurlijk.”

Benny: “Ik geloof dat je mensen in beweging kunt krijgen als je de juiste randvoorwaarden en benadering kiest. Dat vraagt om iedere keer opnieuw te kijken wat er

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

49

OPGAVEN IDENTITEITSCOLUMN

GEMEENTELIJKE OPGAVE VII

7

COLOFON Dit magazine is de Toekomstvisie 2020-2030 van gemeente Oude IJsselstreek.

Het witte vel

www.oudeijsselstreek.nl

Vanaf de eerste gesprekken is duidelijk geweest dat de Toekomstvisie een levend document moet zijn. Want hoe we ook vooruit turen, zowel de nabije als de verre toekomst kennen we niet. Er zullen zich tal van zaken voordoen die ons dwingen deze Toekomstvisie bij te stellen. Hobbels en beren op de weg, maar juist ook kansen, versnellingen en innovaties. Het enige dat we zeker weten is dat er vroeg of laat ruimte gaat ontstaan voor dit soort zaken. Om onszelf in de Toekomstvisie ook letterlijk de ruimte te geven om in te springen op nieuwe ontwikkelingen heeft het ‘Witte Vel’ vanaf het begin een plek gehad. Een nog blanco hoofdstuk dat symbool staat voor de prachtige onzekerheid van de toekomst en al het moois dat daaruit voort gaat komen. Om uitdrukking te geven aan de kansen van het witte vel sluiten we de Toekomstvisie af met een column die (een gedeelte) van de toekomstige mogelijkheden schetst.

Onvoorziene toekomst Experimenteren Flexibiliteit  amen toekomst S maken

De seinen staan op groen door Ir. Bertram de Rooij (Wageningen Environmental Research - Wageningen University & Research) Ik zal geen uitgebreide wetenschappelijk verhandeling geven over alle transitietheorieën, ‘lock-ins’ of ‘tipping points’, maar het is belangrijk notie te hebben van het feit dat niets zo veranderlijk is als de toekomst. Langs de gidslijn moeten voldoende mogelijkheden zijn om nieuwe opgaven of urgenties snel aan te haken en te beschouwen wat dat betekent voor de grotere lijn; zonder dat dat afbreuk doet aan die grotere lijn. Niet wachten tot de onzekerheden zekerheden zijn, want dan ben je vaak te laat. Anticipeer, beweeg en stuur. Blijf vooruit denken. Begin 2020 brachten wij als Wageningen University & Research een toekomstperspectief uit voor een natuurlijkere toekomst voor Nederland in 2120. Een perspectief dat alle opgaven waar Nederland voor staat vertaalt in één beeld. Een beeld dat inzicht geeft in fundamentele keuzes en ruimtelijke implicaties en daarbij ook ruimte voor interpretatie en maatwerk laat. Het heeft de discussie over ‘Waarheen met Nederland?’ duidelijk gevoed. Ook Oude IJsselstreek is ermee in een nieuw perspectief geplaatst. Met groot genoegen draag ik dan ook mijn steentje bij aan de toekomstvisie van Oude IJsselstreek.

Ik geef een aantal inzichten mee die we bij het opstellen en na het publiceren van het toekomstperspectief van Nederland in 2120 hebben opgedaan. Het plaatst deze toekomstvisie niet alleen in een breder en fundamenteel perspectief, maar onderstreept ook de ingezette lijn en ambities van Oude IJsselstreek. Een aanmoediging om de visie van Oude IJsselstreek verder te brengen en de gemeente verder in haar kracht te zetten. Een stap voorwaarts! Koester de natuurlijke basis en de verscheidenheid daarin. Verschil-

50

lende ambities en systemen vloeien in die basis samen en staan op een duurzame wijze in verbinding. Luister weer naar het landschap. En maak dat ook expliciet: verbeeld, bediscussieer en experimenteer. Een gezond natuurlijk fundament is cruciaal voor een gezonde, bestendige economie en maatschappij. Bovendien is het voor deze gemeente een sterke identiteitsdrager.

omgevingswet@oude-ijsselstreek.nl > voor vragen of opmerkingen over deze toekomstvisie MAAK TOEKOMST IN OUDE IJSSELSTREEK (2021) is een uitgave van de gemeenteraad van gemeente Oude IJsselstreek. INHOUD Vele inwoners, ondernemers, organisaties en medewerkers van gemeente Oude IJsselstreek CONCEPT & REALISATIE Geesje Philippi (Procesmakers), Claasje Reijers (CLAASJE/) REDACTIE Vele medewerkers van gemeente Oude IJsselstreek, Geesje Philippi (Procesmakers), Claasje Reijers (CLAASJE/) FOTOGRAFIE Duncan de Fey en Mathijs Hanenkamp, Jan den Brink, Stan Bouman CONCEPT, ONTWERP EN UITWERKING MAGAZINE Bas Postma en Marcel te Brake (Diep Arnhem) ILLUSTRATIES Jenny Hasae, Chris Bosch en Marcel te Brake (Diep Arnhem) Zet- en drukfouten voorbehouden. Deze toekomstvisie is gepubliceerd in 2021.

En laat ik afsluiten met dat grotere verhaal. Hospers benadrukt in zijn column over flexibel samenwerken in dit magazine Oude IJsselstreek de kracht en het potentieel van de gemeente om op verschillende schaalniveaus strategisch te gaan samenwerken. Oude IJsselstreek, neem ook zelf regie door nog sterker eigen ambities en kracht uit te dragen. De gemeente laat al op diverse vlakken zien zich zeker te willen roeren. Zet het samenbindende, overkoepelende verhaal nog krachtiger neer in een verbeeldende propositie voor de regio, voorbij de regio en voor de eigen bedrijven en bewoners. Laat zien hoe het kan en dat het kan. Durf te dromen, durf te doen! En zo gek is dat niet, als we nu naar de bewegingen in het land kijken. Een groenere economie als potentiële herijking van de ruimtelijk-economische dogma’s... Ik ben ervan overtuigd dat de Oude IJsselstreek er meer en meer toe zal doen. Een natuurlijkere toekomst voor Oude IJsselstreek...de seinen staan op groen!

Belangrijke nota: - Een natuurlijker toekomst voor Nederland in 2120, Wageningen University & Research (2019)

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

51

MAAK TOEKOMST IN OUDE IJSSEL STREEK GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK POSTBUS 42, 7080 AA GENDRINGEN

TELEFOONNUMMER: (0315) 292 292 E-MAILADRES: INFO@OUDE-IJSSELSTREEK.NL

OUDE IJSSELSTREEK - TOEKOMSTVISIE

52