Programmabegroting 2025 definitief.pdf

Duurzaam vervoer De uitrol van de laadinfrastructuur voor (vracht)auto’s en (deel)fietsen wordt gecontinueerd. De regionale laadvisie is in 2024 vernieuwd en vormt in 2025 nieuwe basis voor verdere uitrol. De focus wordt onder andere gelegd op het creatief oplossen van netcongestie, aansturing en monitoring van de publieke en semipublieke laadinfrastructuur en de samenwerking met bedrijven(terreinen). De logistieke laadinfrabehoefte is (deels) inzichtelijk gemaakt. Gezamenlijk wordt gezocht naar oplossingen om de energietransitie met elkaar te bewerkstelligen. Hiervoor wordt ook in 2025 de logistiek makelaar ingezet.

Slim vervoer

De werkgeversaanpak betreft een gedragsaanpak van de lange adem. De mobiliteitsmakelaars zetten zich in om duurzaam en gezond woon-werk reisgedrag te stimuleren. Doel blijft om bewustwording te creëren voor: thuiswerken en ritdelen, maar ook het stimuleren van het gebruik van alternatieven voor de eigen auto zoals de elektrische deelauto’s, publieke mobiliteit, ritdelen en het gebruik van de fiets. Dit met als doel om de CO2uitstoot te verminderen en gedragsverandering teweeg te brengen naar een duurzame, gezondere verplaatsings- en vervoerswijzekeuze. Daarnaast moet als ‘outcome’ uit de aanpak van de mobiliteitsmakelaars een dynamisch overzicht van de vervoerbewegingen komen, een vergroting van het doelbereik en deelnemers. Ook worden diverse stimuleringscampagnes opgezet. De Achterhoek Deelvervoer Coöperatie en ZOOV werken verder aan het project invulling Taken ADC door ZOOV. Binnen deze samenwerking worden diverse subprojecten uitgevoerd om de fijnmazige bereikbaarheid in de regio te verbeteren. Denk hierbij aan het uitrollen van deelvervoer (elektrische en gewone deelfietsen, deelscooters, deelauto’s etc.), het integreren van HaltetaxiRRReis en ZOOV en het verder ontwikkelen van ons dataplatform, een van de projecten binnen de Regio Deal. De basis is gelegd.

Medio 2025 is het de bedoeling de eerste stappen te zetten naar een regionaal dataplatform waarin relevante verkeers- en mobiliteitsdata wordt ontsloten en gekoppeld met andere informatie. De Gaon-app wordt verder uitgebreid door HaltetaxiRRReis hierin te verwerken. Daardoor wordt het voor inwoners en bezoekers van de Achterhoek nog gemakkelijker om naast deelmodaliteiten ((elektrische) deelfietsen, deelauto’s), een ZOOV-reis of ritdelen nog andere vormen van vervoer te boeken en te betalen. Het is ook de bedoeling om diverse communicatie- en marketingcampagnes uit te voeren. Er zullen dus meerdere acties worden ondernomen om de GAON-app onder de aandacht te brengen en om gebruikers aan de app te binden. Vanuit de A12 Alliantie blijven we inzetten om op de A18-A12 corridor duurzaam reisgedrag te stimuleren. Hiermee zorgen we samen voor een betere doorstroming van het verkeer en houden we de regio’s leefbaar en bereikbaar. Dit doen we concreet door overzicht te creëren, knelpunten te definiëren, het aanjagen van en creëren van oplossingen.

Projecten Mobiliteit en Bereikbaarheid

Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2024-2025 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2024 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2024 en/of verder.

Lopende projecten Projecten Werkgeversaanpak Mobiliteitsmakelaar 2020 -2023

Korte omschrijving Het op peil houden en verbeteren van de bereikbaarheid van Achterhoekse bedrijven en maatschappelijke voorzieningen binnen en buiten de Achterhoek, verdient blijvende aandacht. Ambitie is bovendien om dit verkeer op een zo duurzaam mogelijke wijze plaats te laten vinden. 27

Met behulp van een mobiliteitsmakelaar werkgevers en werknemers gericht informeren en actief stimuleren om duurzame mobiliteitskeuzes te maken. Het doel van de werkgeversaanpak is om de CO2-uitstoot van het woon-werkverkeer, alsook de bereikbaarheid op de belangrijkste corridors zoals de A18-N18 te verbeteren. Elektrische Deelvoertuigen De OV-verbindingen in de kleine kernen binnen de regio Achterhoek zijn Coöperatie Groenkracht Groenlo vaak ontoereikend. Inwoners zijn afhankelijk van eigen vervoer. Als men het kan betalen hebben huishoudens vaak 1 of 2 niet-duurzame auto's ter beschikking. Deze auto's staan het merendeel van de tijd stil en nemen onnodig veel plaats in de publieke ruimte in. Daarbij is een eigen auto voor veel mensen een enorme kostenpost, terwijl men de auto maar sporadisch gebruikt. Er wordt ingezet op 3 actieve duurzame deelauto’s in de kern van Groenlo. Elektrische Deelvoertuigen De OV-verbindingen in de kleine kernen binnen de regio Achterhoek zijn Coöperatie Zonnig Zieuwent vaak ontoereikend. Inwoners zijn afhankelijk van eigen vervoer. Als men het kan betalen hebben huishoudens vaak 1 of 2 niet-duurzame auto's ter beschikking. Deze auto's staan het merendeel van de tijd stil en nemen onnodig veel plaats in de publieke ruimte in. Daarbij is een eigen auto voor veel mensen een enorme kostenpost, terwijl men de auto maar sporadisch gebruikt.

Er wordt ingezet op 1 actieve duurzame deelauto in de kern van Zieuwent. Invulling taken ADC door ZOOV Het uitvoeren van taken voor de Achterhoek Deelvervoer Coöperatie (in 2022-2024 oprichting) door ZOOV voor de periode tot en met 31 december 2024. Procesbegeleiding Achterhoekse De Achterhoekse Rurale MaaS-aanpak verder uitbreiden en nog beter MaaS Aanpak 2023-2025 laten landen in de gehele Achterhoek, o.a.: door het vormgeven van het ADC, verder uitbreiden van modaliteiten en community-building, uitbreiden met aangrenzende initiatieven en regios en koppelen met de provinciale en landelijke MaaS-initiatieven en mogelijkheden. Daarnaast zorgen voor inbedding van de opzet van MaaS in de Achterhoek in een gemeentelijke (of soortgelijke) organisatie. Uiteindelijk moeten de resultaten blijvend van aard zijn en de organisatie op zichzelf staan. De rol van de procesbegeleider moet uiteindelijk niet meer nodig van aard zijn.

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Gebiedsgerichte aanpak N18

Korte omschrijving Inzetten op het nader uitwerken (planvorming) van enkele geprioriteerde bouwstenen en uitvoeren lobby bij Rijk en provincie. Werkgeversaanpak 2025-2026 Voortzetten van de werkgeversaanpak, met als taak werkgevers en werknemers gericht te informeren en actief te stimuleren om duurzame mobiliteitskeuzes te maken. Het doel van de werkgeversaanpak is om de CO2-uitstoot van het woon-werkverkeer, alsook de bereikbaarheid op de belangrijkste corridors zoals de A18-N18 te verbeteren. Vormgeving en exploitatie Betreft de integratie van het OV met OV-vangnet, doelgroepenvervoer en mobiliteitscentrale deelvervoer (Gaon). Hiervoor is nodig: Projectleiding, communicatie/huisstijlvorming/ontwikkelkosten en exploitatie van mobiliteitscentrale. Procesbegeleider Publieke Betreft het verder vormgeven van publieke mobiliteit in de Achterhoek in Mobiliteit samenwerking met Rijk en provincie. Ondersteuner Publieke Mobiliteit Betreft het ondersteunen van de procesbegeleider publieke mobiliteit. Verkenning en planvorming mobiliteitshubs.

Nader verkennen van diverse mobiliteitshubs en het opstellen van plannen voor realisatie van diverse mobiliteitshubs.

28

Uitrol uniformiteit en herkenbaarheid mobiliteitshubs

Alle (mobiliteits)hubs in de Achterhoek moeten eenzelfde uitstraling hebben en uniformiteit uitstralen. Hiervoor zijn enkele (relatief) Kleine aanpassingen per hub voor nodig. Uitbreiden capaciteit ZOOVUitbreiding van ZOOV organisatie naar Gaon-beheer. O.a. met strategisch organisatie adviseur, procesbegeleider, contractbeheerder, klantbeheerder, klantenservice en facturatiestraat. Procesbegeleider Duurzame Continuering van de rol van procesbegeleider Duurzame Mobiliteit, met mobiliteit focus op logistieke behoeften/bedrijventerreinen en de energietransitie. Planvorming en verkenning snelle Planvorming (en lobby) van de reeds verkende fietsverbindingen en fietsverbindingen verkenningen van nieuwe snelle fietsverbindingen in de Achterhoek. Diverse gedragsaanpakken: Betreft diverse aanpakken aansluitend op het programma Gaon om vraaginwoners, scholieren/studenten, en aanbod m.b.t. vervoerswijzekeuzen in beeld te brengen en hier werkgevers en toeristische duurzame oplossingen binnen de Gaon-/Publieke Mobiliteitsaanpak op aan te laten sluiten. Slimme en duurzame mobiliteit in In 2024 is een verkenning naar de mogelijkheden voor een in onze visie de grensstreek passend pilotproject uitgevoerd. In 2025 willen we een project uitvoeren.

Zowel vanuit Duitse als Nederlandse zijde is al enige tijd de wens om een grensoverschrijdende aanpak te realiseren op het gebied van slimme en duurzame mobiliteit. Hiervoor wordt onder meer gekeken naar Interreggelden om dit daadwerkelijk op te pakken en te komen tot concrete resultaten. Delen van je tweede auto Continuering van de campagne (voor het inzetten van bestaande (eigen) auto’s als deelauto uit beschikbare middelen. MarketingPromotiecampagnes voor de Gaon-(deel)modaliteiten, app en zakelijke /communicatiecampagne Gaon kansen binnen de Gaon-aanpak.

29

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

1.344.104

28.800

233.400

1.606.304

Financiering projecten 1.800.000 Maatschappelijke organisaties; 28.800

1.600.000

Ondernemers; 233.400

1.400.000

1.200.000

1.000.000

800.000

Overheid; 1.344.104

600.000

400.000

200.000

0

30

Programma 3 Smart Living In deze paragraaf worden de doelen en projecten van de thematafels weergegeven die vallen onder Smart Living. Dit zijn Wonen en Vastgoed, Circulaire economie en Energietransitie en de Gezondste Regio. Per Thematafel wordt weergegeven wat onze ambitie is voor 2030 en welke doelen en streefwaarden daar bij horen. Vervolgens wordt de aanpak voor het begrotingsjaar 2024 beschreven en wordt inzicht gegeven in de (lopende) projecten. Dit is niet uitputtend, gedurende 2023 zullen nieuwe projecten worden ontwikkeld en worden toegevoegd. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling.

3.1 Wonen en Vastgoed Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken?

We willen een gezonde woningmarkt met een normale spanning: dus met voldoende toegankelijkheid voor alle doelgroepen en een gedifferentieerd aanbod, passend bij de vraag. Dat betekent dat er in voldoende mate betaalbare woningen zijn en voldoende woon-zorgvoorzieningen die nodig zijn voor de sterk groeiende groep senioren. Bij de ontwikkeling van woningen worden verschillende innovatie woonvormen en bouwaanpakken toegepast. Leegstand is alleen nog maar in de vorm van frictieleegstand aan de orde. De woningvoorraad die bij een dergelijke markt past, is toekomstbestendig. Dit houdt in dat deze in aanzienlijke mate energiezuiniger is gemaakt. Daar waar mogelijk zijn woningen meer levensloopbestendig gemaakt. Wonen staat niet op zich maar kent een interactie met de directe omgeving. Daarom is het van belang wonen te verbinden met voorzieningen, bijvoorbeeld op het gebied van werk, mobiliteit, landschap, maatschappelijke voorzieningen en recreatie. Bij de ontwikkeling en herstructurering van woonfuncties is aandacht voor 31

leefbaarheidsfactoren als veiligheid en sociale cohesie binnen wijken. Daarnaast zal de bebouwde omgeving meer klimaatadaptief en volgens de principes van circulariteit ingevuld moeten worden.

Hoe gaan we dat doen? Met een brede, doelgroepgerichte programmatische benadering gaan we slagen maken op de energiezuinigheid van woningen, een transitie naar nieuwe energiebronnen en levensloopbestendigheid. Bij dit eerste worden circulaire (ver-)bouwtechnieken met gebruikmaking van biobased materialen toegepast. Bij dit laatste is het van belang een goede afstemming met de noodzaak tot doorstroming van ouderen te vinden en de daarbij behorende zorgvraag. Ook zullen slimme veranderingen binnen de bestaande voorraad, zoals woningsplitsing en flexibele woningen bijdragen aan meer balans tussen vraag en aanbod. Voor een goede woningmarktbalans zijn ook aanvullingen op de bestaande voorraad nodig. Het gaat dan met name over het toevoegen van betaalbare en levensloopbestendige huur- en koopwoningen. Ook is het van belang huisvestingsvoorzieningen te creëren voor groepen als vluchtelingen, statushouders, mensen die doorstromen vanuit begeleid wonen en maatschappelijke opvang, dak- en thuislozen en arbeidsmigranten. Zeker de eerste jaren is een bouwversnelling nodig. We gaan in ons woonbeleid de komende jaren een slag maken naar gebiedsgericht denken en werken. Op deze manier kunnen we krachten bundelen, opgaven en kansen koppelen en processen en investeringen verbinden.

Op regionaal niveau willen we gedifferentieerde woonmilieus ontwikkelen, zodat er een meerkleurig ruimtelijk pallet ontstaat. Vanuit de regionale woonagenda gaan we daarvoor regionale woonstrategieën uitwerken. Woonstrategieën zijn op specifieke gebieden gerichte aanpakken waarbij een regionale visie en methodiek gekoppeld wordt aan gebiedseigen kenmerken en ambities.

Te bereiken maatschappelijk effect

De woningmarkt in kwalitatief en kwantitatief opzicht toekomstbestendig en in evenwicht.  Betaalbare en duurzame energie (SDG 7)  Duurzame steden en gemeenschappen (SDG 11)  Verantwoorde consumptie en productie (SDG 12)  Partnerschap om doelstellingen te bereiken (SDG 17) Met de verduurzaming van onze woningen en het duurzaam/circulair bouwen dragen we bij aan deze 4 SDG’s.

Doelen Wonen en Vastgoed

Doelen 2030 De bestaande woningvoorraad is in 2030 meer toekomstbestendig (op duurzame wijze energiezuiniger gemaakt, deels afgekoppeld van gas en meer levensloopbestendig). Er zijn voldoende nieuwe (betaalbare) woningen verantwoord en adaptief met zo veel mogelijk circulaire bouwmethoden toegevoegd. In de periode 2023 – 2026 is een versnelling in de woningbouwproductie ingezet. (Leegstaand) vastgoed is daar waar mogelijk getransformeerd naar wonen. Er zijn innovatieve en duurzame manieren van wonen en bouwen ontwikkeld en gerealiseerd.

32

Streefwaarden (t.o.v. 2020) Het energielabel-niveau van de Achterhoekse woningvoorraad is verbeterd. Het aandeel toekomstbestendige woningen in de woningvoorraad is toegenomen. Er worden meer circulaire en biobased materialen toegepast in zowel nieuwbouw als verbouw. Er zijn meer betaalbare woningen gerealiseerd (sociale huur, midden-huur en goedkope koop). De regionale bouwproductie is toegenomen. Het bereiken van een krapte-indicator die past bij een gezonde woonmarkt. De zoektijd in de huurmarkt is afgenomen.

Aanpak voor 2025 In 2023 is een hernieuwde Regionale Woonagenda vastgesteld. In 2024 zijn voor de uitvoering van deze Regionale Woonagenda vier programmalijnen vastgesteld die aansluiten op de vijf bovengenoemde doelen en allen bestuurlijke trekkers hebben. De programmalijnen zijn: 1. 2. 3. 4.

Vergroten woningvoorraad en versnellen woningbouwproductie Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad De Achterhoek, een plek voor iedereen Wonen als integrale gebiedsopgave

Daarnaast is de Woondeal Achterhoek ondertekend en zijn we in 2024 alweer aan de slag met Woondeal 2.0. Ook is er een uitvoeringsplan Woondeal voor de regio opgesteld die met name zorgt voor een versnelling van de woningbouw, met hierbij extra financiering van de provincie Gelderland. Per programmalijn ziet de aanpak voor 2025 er als volgt uit.

Vergroten woningvoorraad en versnellen woningbouwproductie

We gaan verder op de ingeslagen route van ons stappenplan voor de versnelling van de bouwproductie. Dit betekent dat we werken aan het versnellen en uniformeren van procedures. Het loket kleine projecten dat in 2024 wordt opgestart zal in 2025 (bij gebleken succes) verder gestalte krijgen zodat nieuwbouwprojecten van particulieren of kleine spelers sneller gerealiseerd zullen worden. Als de verkenning van 2024 is afgerond kan in 2025, indien opportuun, worden gestart met het opzetten van het regionaal aanjaagteam ofwel de flexpool. Zodat ambtelijke capaciteit is verhoogd en expertise beter wordt gedeeld. Er worden bouwdagen georganiseerd zodat vanuit alle lagen en organisaties meegedacht wordt aan het oplossen van knelpunten en het pakken van kansen om de snelheid van bouwen te verhogen. Ook zal de verdere uitvoering plaatsvinden van het komen tot goedkope (conceptuele) woningen (maximaal €250.000). Verschillende gemeenten en woningcorporaties werken samen aan een gezamenlijke opdracht op verschillende locaties (bouwstroom). Ook wordt verder gewerkt aan het benutten van de bestaande woningvoorraad voor het creëren van extra woningen. Denk hierbij aan woningsplitsing of het ‘optoppen’ van woningen. Hierbij en ook bij de nieuwbouw speelt naast betaalbaarheid ook toekomstbestendigheid een belangrijke rol.

Er wordt gebouwd met het oog op de toekomst, dit betekent onder meer dat zoveel mogelijk biobased bouwmaterialen worden gebruikt en de gebiedsinrichting klimaatadaptief is. Op basis van een duidelijke monitoring van zowel de woningbehoefte, harde en zachte plannen, als de realisatie en de mate van toekomstbestendigheid hiervan wordt voortdurend het gesprek met elkaar gevoerd. Zodat tijdig bijgestuurd kan worden indien nodig.

Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad

Samen met het Energieloket Achterhoek wordt een isolatietraject dat in 2024 is gestart verder uitgerold via drie sporen:  Doe het zelf – subsidie voor aanschaf materialen  Isolatietrein – collectieve inkoopactie isolatiematerialen, subsidie voor investering. (o.a. ‘geld voor glas’)  Maatwerkaanpak – individueel maatwerktraject met advies en isolatiemaatregelen, subsidie voor kosten. Dit is een regionale aanpak met de focus op de Isolatiesubsidie Achterhoek (ISA). De verwachting is t/m eind 2026 ca. 5.000 woningen te isoleren. Hierbij is ook zeker aandacht voor biobased isoleren, dit wordt gerealiseerd vanuit het project Samen Biobased Bouwen en het landelijke programma Building Balance. Diverse gemeenten zullen met financiering uit het Volkshuisvestingsfonds de leefbaarheid en duurzaamheid verbeteren in kwetsbare wijken of het buitengebied. Verder wordt gewerkt aan het uitbreiden van de database en de bewonersportal van het energieloket waarin grondgebonden woningen in bouwperiode 1945 – 1992 zijn ingedeeld in woningtypes met hun energetische analyse en o.a. huidig label, bouwjaar en afbeelding Street View. Deze database zal ook worden ingezet om gemeenten te helpen bij hun verdere uitwerking van de Warmtetransitie.

33

De Achterhoek, een plek voor iedereen In 2024 is een regionaal convenant voor arbeidsmigranten vastgesteld. Door ondernemers en corporaties nauw te betrekken bij de totstandkoming van het beleid is deze werkbaar opgesteld. In 2025 zal dit moeten leiden tot concrete projectontwikkelingen. Dit zorgt voor een betere huisvesting van arbeidsmigranten. De regionale woonzorgvisie blijft een belangrijk thema. In 2024 zal een agenda worden opgesteld die in 2025 haar uitwerking zal krijgen. Vanuit de afspraken in de Woondeal wordt gewerkt aan het bouwen van voldoende betaalbare woningen voor aandachtsgroepen zoals statushouders en mensen met sociale of medische urgentie.

Wonen als integrale gebiedsopgave

Wonen is sterk verbonden aan meerdere uitdagingen. Klimaatverandering, biodiversiteit, vestigingsklimaat ondernemingen, watermanagement en sociale cohesie zijn hier slechts enkele voorbeelden van. Er wordt daarom bewaakt dat er nauwe connectie blijft met andere initiatieven en processen. Wonen moet worden gezien als een onderdeel van een brede maatschappelijk uitdaging. Het is dan ook een belangrijk onderdeel van het Ruimtelijk Perspectief Achterhoek.

Projecten Wonen en Vastgoed

Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2024-2025 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2024 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2024 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Centrumvisie Dinxperlo

Korte omschrijving Aanjagen, versnellen en bewaken van de synergie van de projecten uit de Centrumvisie Dinxperlo om daarmee de geformuleerde doelen/ambities te realiseren. In de Centrumvisie Dinxperlo zijn heldere en onderbouwde keuzes gemaakt om te komen tot een compact, aantrekkelijk, vitaal centrum waar het fijn is om te wonen, te ondernemen, boodschappen te doen, te vertoeven en bovenal om elkaar te ontmoeten. Pilot Transformatievisie Oudestraat Repareren van de leegstand in winkelstraten op de gebruikelijke Neede 2030 manier lukt vaak niet meer. Een transformatie, waarbij delen van de winkelstraat echt worden omgevormd, is nodig. Een winkelstraat die het erg moeilijk heeft is de Oudestraat in Neede. Het rapport Van reparatie naar transformatie uit 2017 heeft dit duidelijk bevestigd. Op dit moment staat ca. 33% van de winkels in de Oudestraat leeg, dit lijkt binnen enkele jaren op te lopen naar 50%. Structurele leegstand is het gevolg. Voor zowel de straat als het vastgoed moet een nieuwe functie worden gezocht. Woon- en Vastgoedmonitor Om goed en snel in te kunnen spelen op de transformatieopgave en de Achterhoek woonbehoefte, ontwikkelingen en opgaven is het van belang actueel inzicht te hebben in feiten, dynamiek op de woningmarkt en trends en ontwikkelingen.

In de vastgoedmonitor worden afzonderlijke onderdelen als woningmarktmonitor en het Achterhoekse woonleefbaarheidsonderzoek (AWLO) samengevoegd. Enkele hoofdindicatoren worden opgenomen in de Achterhoek Monitor die in voorbereiding is.

34

Dorpshart Wehl

Groenlo, een vitaal centrum voor onze inwoners Projecten Steengoed Benutten

Zorgeloos Samenwonen in de Kattenberg

Heuvelstraat Silvolde

One Stop Shop Achterhoek

Gebied zoekt ondernemende bewoner Flexwonen in de Achterhoek

Volkshuisvestingsfonds

Regionaal Versterken van het kernwinkelgebied van Wehl door onder andere te concentreren op speciaalzaken. Wehl ontwikkelen als regionaal recreatief knooppunt waarbij het Kerkplein wordt ontwikkeld naar aantrekkelijk groen verblijfsgebied. Het creëren van een aantrekkelijke binnenstad waar het fijn wonen, werken en recreëren is. Realiseren van fraaie verbindingen naar het hart van de vesting: De Markt, het verblijfgebied van de stad. Uitvoer van diverse projecten vanuit het programma Steengoed Benutten van provincie Gelderland met als doel de aanpak van leegstand of dreigende leegstand op beeldbepalende locaties in de Achterhoek tegen te gaan. Leegstaande plekken krijgen door middel van Steengoed Benutten een nieuwe invulling. Het woongebouw Kattenberg (28 woningen) in Aalten in de nabije toekomst inzetten als aanleun wooncomplex (bij een verpleeghuis) waarbij sprake is van zorgeloos samenwonen in een uniek woonconcept voor relaties waarbij één van de partners dementie heeft. Wonion en medeaanvragers bouwen 28 nul-op-de-meter-woningen (NOM) circulair en in een optimaal verduurzaamde en klimaatadaptieve woonstraat. Hierbij is sprake van een gesloten waterkringloop en een duurzame lokale energievoorziening met opslagcapaciteit om zo veel mogelijk zelfvoorzienend te zijn. De regionale impact is o.a.

het gevolg van opschaling van kennis door samenwerking met lokale organisaties op de verschillende innovatieve onderdelen. Opgebouwde kennis (d.m.v. monitoring en dataverzameling) wordt gekoppeld aan het onderwijsprogramma van Saxion. De One Stop Shop voor woningverduurzaming is een ontzorgconcept gericht op particuliere woningeigenaren om ze te helpen bij het verduurzamen van hun woning. Hier kan je terecht voor het gehele proces van verduurzaming van je totale woning. Via een persoonlijke inlog in een bewonersportaal doorloop je stap voor stap het gehele traject. Van het eerste aanbod, tot de opname van de woning, de financiering en de uitvoering. Alles, op een plek. Toekomstige leefbaarheid en vitaliteit van het gebied versterken door een gezondere mix in bevolkingsopbouw te bevorderen. Dat wordt bereikt door vastgoed in het buitengebied naar behoefte te transformeren naar betaalbare woon-en bedrijfsruimte. Snelle beschikbaarheid van tijdelijke woonaccommodaties (flexwoningen) in met name dorpen, buurtschappen en kleine kernen voor sociale bindingen en versterking van de leefbaarheid met 2 doelgroepen: Jongeren en senioren. Met flexwonen onstaat schakelmogelijkheid en wordt toekomstbestendig circulair en duurzaam gebouwd. De Achterhoek heeft een forse opgave op herstructurering van een deels verouderde woningvoorraad.

Deze woningen kennen een relatief hoog gasverbruik en een verhoudingsgewijs groot aandeel ouderen in de bevolking geeft een aarzeling op renovatie en verduurzaming. Dit project geeft mede invulling aan deze opgave. Doelen daarbij zijn: vergroting van de kwaliteit van wonen, meer levensloop geschikt maken van woningen, reductie van energiegebruik (voorbereiding op energietransitie) en een meer aantrekkelijk woonomgeving met klimaatadaptatie en sociale cohesie. Het project kent drie deelplannen in de gemeenten Berkelland, 35

Bronckhorst en Doetinchem en betreft de verbetering van particuliere woningen in de kwetsbare delen van deze gemeenten. Heerlijk thuis in huis

Compactisering centrumgebied Hengelo

Hart van Wenters

Gebiedsontwikkeling Gendringen

Heerlijk in huis bestaat uit een digitaal regionaal informatiepunt, inspiratie en advies, een contactpunt voor vragen over oplossingen voor een toekomstbestendig thuis en doorverwijzing naar regionale en lokale organisaties voor advies/ondersteuning. In alle deelnemende gemeenten worden jaarlijks en 3 jaar lang ca. 2000 huishoudens aangeschreven. In de communicatie en uitvoering van de aanpak wordt de verbinding gezocht met lopende projecten die bijdragen aan de doelstelling. Het tot uitvoering brengen van het programma-onderdeel een compact en sfeervol centrum uit de Zomer 18 visie voor Hengelo, om daarmee te komen tot een compacter winkelgebied zonder leegstand. Door gerichte verplaatsingen van winkels en transformatie van (leegstaande) winkelpanden in de matig functionerende randen van het centrumgebied naar andere functies (zoals wonen), zal uiteindelijk een compacter centrum-gebied ontstaan waarmee de verblijfskwaliteit van het centrum voor inwoners en bezoekers verbeterd wordt. Na het opstellen van de centrumvisie is het nu tijd om te gaan werken aan de daadwerkelijke herinrichting van de Markt. Er komt een herinrichtingsplan voor de Markt Winterswijk. Na vaststelling van het herinrichtingsplan voor de markt van Winterswijk wordt overgegaan tot de daadwerkelijke realisatie en uitvoering van het plan.

Duurzame doorontwikkeling van het centrum van Gendringen door toe te werken naar realisatie van Het Centrumlint uit de Gebiedsvisie Gendringen. Hiervoor wordt leegstaande detailhandel gesloopt en vervangen door kleinere nieuwbouw ten behoeve van de al in Gendringen aanwezige Coop-supermarkt. Het Willem-Alexanderplein wordt gesaneerd en heringericht als parkeerplaats van de nieuwe supermarkt en standplaats van de jaarlijkse kermis. De bestaande supermarkt aan de Grotestraat wordt gesloopt en vervangen door woningen waarbij de historische gevelrij van de Grotestraat wordt doorgetrokken en in het achtergebied (Veldweg) een nieuwbouw appartementengebouw in CLT (Cross Laminated Timber) komt.

Daarnaast loopt het project Samenbiobased bouwen. Dit project raakt twee thematafels en is opgenomen en nader toegelicht onder Circulaire economie & Energietransitie aangezien het vanuit die lijn wordt gefinancierd.

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Loket kleine projecten

Korte omschrijving Kleinere woningbouwprojecten vragen relatief meer tijd en hebben kwantitatief minder impact. Daarnaast ontstaan dergelijke initiatieven vaker vanuit een niet-professionele ontwikkelaar, waardoor er minder expertise is bij ontwikkelingen. Toch is uitgerekend onze regio gebaat bij veel kleinere projecten. Door de focus op snelheid te leggen bestaat de kans dat deze niet de verdiende focus krijgen. Om dit te voorkomen en om deze projecten toch vlot te trekken, kan een loket behulpzaam zijn. We gaan dit toetsen bij enkele gemeenten. Regionale aanpak voor vernieuwd Betaalbaar bouwen en toekomstbestendig bouwen vraagt om een opdrachtgeverschap voor nieuwe manier van uitvragen van gemeenten en woningcorporaties. In innovatieve, toekomstbestendige 2024 maken we een start met betaalbaar bouwen. In 2025 krijgt dit woningbouw een vervolg waarbij de focus wordt verbreed naar toekomstbestendig 36

Innovatie hotspot voor toekomstbestendige bouw

Flexpool/Aanjaagteam voor nieuwbouw

Uitwerken woonstrategieën

Wonen- en zorgconcepten

bouwen zoals in de Kwekerij is Doetinchem. Er wordt een gezamenlijke ruimte ingericht en een samenwerking opgezet zodat partijen die betrokken zijn bij de woningbouw voortdurend met elkaar kunnen spreken over innovatieve (proces) vraagstukken. Onderwijs wordt hierbij betrokken en ook wordt gekeken hoe we zo goed mogelijk kunnen profiteren van onze innovatieve maakbedrijven. Ambtelijke capaciteit speelt een beperkende rol bij het behalen van de gestelde doelen. Dit geldt voor alle par jen die betrokken zijn; zowel gemeenten, corpora es als bouwbedrijven komen werknemers tekort. In 2025 verwachten we, na onderzoek in 2024 te kunnen overgaan op het opze en van een personele pool die past bij onze behoe en als regio. Dit kan ook in de vorm van aansluiten bij reeds bestaande pools van andere regio’s, de provincie of andere schaal. In de Regionale Woonagenda Achterhoek zijn een viertal woonstrategieën benoemd. Door deze woonstrategieën verder uit te werken versnellen we het zoekproces naar goede loca es. Daarnaast helpt dit in het iden ficeren van kansen en benoemen van knelpunten. We voeren zo een gesprek over meer integrale kijk binnen de regio. De Achterhoek kenmerkt zich door vergrijzing en veel kernen in een landelijk gebied. Wonen en zorg heeft daarom in deze regio extra aandacht.

Daarom streven we in 2025 naar het gezamenlijk ontwikkelen van wonen- en zorgconcepten en daadwerkelijk realiseren hiervan. Hiervoor zien we veel kansen in woonvormen tussen ‘thuis en het verpleeghuis’: aanleunwoningen, serviceflats, ho es en woonzorgboerderijen. Het kleinschalig wonen in de vele Achterhoekse kernen en buurtschappen leent zich hier uitermate goed voor.

37

Financiering lopende projecten Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

25.828.297

2.332.272

942.900

29.103.469

Financiering projecten 30.000.000

29.000.000

Maatschappelijke organisaties; 2.332.272

28.000.000

27.000.000

Ondernemers; 942.900

26.000.000

Overheid; 25.828.297

25.000.000

24.000.000

38

3.2 Circulaire economie & Energietransitie Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken?

Circulariteit heeft een belangrijke plek gekregen in de Achterhoek. Essentieel is de transitie naar hernieuwbare grondstoffen, biomassa wordt in de kringlooplandbouw, in het voedselsysteem en voor bouw en infra optimaal benut. Uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal. We maken de Achterhoek klaar voor een duurzame toekomst en groeien uit tot de schoonste regio van het land. In de transitie naar een duurzaam schone regio worden hernieuwbare grondstoffen gebruikt, (bouw)materialen hergebruikt en door minder emissies kan de biodiversiteit herstellen. We willen in 2030 een reductie van 50% van de primaire grondstoffen realiseren t.o.v. 2010. We willen koploper blijven in het realiseren van een kringlooplandbouw, en werken aan de transitie in de hele keten om te komen tot een duurzaam voedselsysteem. Door hoogwaardig benutten van grondstoffen en recycling van reststromen zijn er minder emissies en creëren we ruimte voor meer biodiversiteit.

Hoe gaan we dat doen?

Voor een schone energievoorziening worden slimme oplossingen ontwikkeld want het stroomnet in onze regio zit ‘vol’. Naast energiebesparing ligt de focus op maximaal benutten van duurzaam opgewerkt energie met flexibele consumptie, opslag van energie en gebruik van alternatieve energiebronnen. Naast private oplossingen door huishoudens en industrie worden coöperatieve oplossingen ontwikkeld. In de bouw en infra, bij bedrijven en op bedrijvenparken is de inzet gericht op besparing van primaire grondstoffen. Daarvoor worden bedrijfsprocessen en producten getransformeerd. Met onze sterke agrosector, innovatieve maak- en bouwbedrijven werken we samen in de keten van productie, verwerking en toepassing van (lokaal geproduceerde) biobased materialen. We versnellen de transitie naar kringlooplandbouw met een goed verdienmodel en praktische ontwikkeling van duurzame oplossingen. De regio is een innovatie-ecosysteem, een field lab met de proefboerderij en satellieten bij boeren die pilots doen. Er wordt doorlopend geëxperimenteerd en gewerkt aan opschaling van innovaties; van bedrijfsniveau naar regio brede toepassing. Duurzame productie wordt verbonden aan duurzame consumptie voor een groene en schone economie. Om het voedselsysteem te verduurzamen, zetten we in op alle schakels in de keten. Burgers worden actief betrokken om een bewuste keuze te maken om duurzaam te consumeren.

Daarnaast zetten we in op het vergroten van de biodiversiteit door natuurinclusieve landbouw en het creëren van de juiste randvoorwaarden in ons landschap, maar ook binnen de bebouwde kom.

Te bereiken maatschappelijk effect

Door over te schakelen naar hernieuwbare energie en grondstoffen, worden minder primaire grondstoffen gebruikt, zijn emissies verminderd en is de biodiversiteit toegenomen.  Betaalbare en duurzame energie (SDG 7)  Industrie, innovatie en infrastructuur (SDG 9)  Verantwoorde consumptie en productie (SDG 12)  Partnerschap om doelstellingen te bereiken (SDG 17) SDG 7 en 12 zijn leidend voor een duurzame schone regio; met duurzame energie en een duurzaam voedselsysteem door kringlooplandbouw. Door technische en sociale innovatie bereiken we deze doelen. Door in te zetten op het vergroten van de biodiversiteit werken we daarnaast aan SDG 15, leven op het land.

39

Doelen Circulaire economie en Energietransitie Doelen 2030 De Achterhoek ontwikkelt en implementeert oplossingen voor energiebesparing, duurzame opwekking en om zelfvoorzienend te worden.

Streefwaarden (t.o.v. 2020) Regionaal wordt 40% duurzame energie opgewekt, en uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal.

De agro foodsector is koploper in kringlooplandbouw door hoogwaardig benutten en gebruik van (bio)grondstoffen en biomassa en recycling van reststromen. Bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties Gebruik van primaire grondstoffen is t.o.v. 2010 transformeren hun (bedrijfs)processen en gaan met 50% verlaagd o.a. door toepassen van lokaal efficiënter om met (primaire) grondstoffen. geproduceerde biogrondstoffen in bouw & infra. In de gebouwde omgeving en infrastructuur zijn (hernieuwbare) grondstoffen efficiënter benut, worden hergebruikt en de levensduur verlengd. Broeikasgasemissies CO2 en stikstof zijn gereduceerd en Broeikasgasemissies door CO2 zijn dragen door innovaties bij aan toename van de teruggebracht met 60% (t.o.v. 1990) en emissies biodiversiteit. van stikstof en ammoniak zijn door kringlooplandbouw substantieel gedaald. De biodiversiteit is toegenomen.

Aanpak voor 2025 Op weg naar een schone, duurzame regio De verduurzaming van grondstoffen en vooral onze energiehuishouding heeft meer aandacht gekregen door geopolitieke ontwikkelingen. Betaalbare en altijd beschikbare energie is niet langer vanzelfsprekend. De beperkingen in het huidige elektriciteitsnet vragen om slim gebruik van de beschikbare capaciteit. Het bouwen met natuurlijke materialen, lokaal geproduceerde vezelgewassen komt op gang door de regionale biobased keten die afgelopen jaren is ontwikkeld. In 2025 werken we verder aan de transitie naar een schone, duurzame regio met leren door te experimenteren, actief kennis te delen en vraag en aanbod bij elkaar brengen. Door aandacht voor de sociale transitie zetten we ook stappen in de manier van werken, produceren, bouwen en consumeren. Specifieke aandachtspunten hierin zijn vernieuwend opdrachtgeverschap en samenwerken in netwerken. Crossovers met andere thematafels dragen bij aan het versnellen van de transitie naar een schone, duurzame regio.

Slim energiemanagement De inzet op duurzame opwekking van de afgelopen jaren is verschoven naar netbewuste ontwikkelingen, omdat het elektriciteitsnet (nog) niet is ingericht op de toenemende energievraag. De inzet is dan ook vooral gericht op verandering in gedrag (verbruikspatronen), (ver)delen van beschikbare netcapaciteit en versneld uitbreiden van het (lokale) elektriciteitsnet. Slim energiemanagement is van belang voor alle inwoners en gebruikers in de gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie en landbouw. In verschillende projecten wordt gewerkt aan (onderdelen van) integrale energiegemeenschappen al dan niet met een (coöperatief) zelfleveringsmodel. Regionaal wordt capaciteit en kennis gebundeld , waarmee regie op en samenhang van ontwikkelingen wordt versterkt.

Transitie in landbouw mét de boeren

De impuls in het regionale agro food-ecosysteem krijgt doorwerking in 2025. Centraal staat het ontwikkelen van (delen van) toekomstbestendige landbouwconcepten die inspelen op de uitdagingen op gebied van klimaat, water, natuur, bodem, stikstof, en biodiversiteit, voor de specifieke context van de Achterhoek. Dat gebeurt vanuit de samenwerking tussen boerenorganisaties én met ketenpartners en overheden. In de Achterhoek ligt de focus op thema’s waar we al langer aan werken zoals de mineralenkringloop en een gezonde bodem, en de wateropgave (kwaliteit en kwantiteit). De lerende aanpak, met boeren van ‘onderop’ 40

en (boeren)experimenten is steeds het vertrekpunt. Delen van kennis speelt een belangrijke rol. Voor de transitie richten we ons ook op het vervolg: de opschaling en doorwerking naar gebiedsgericht werken, in samenwerking met provincie en ministerie.

Circulair en duurzaam bouwen versnellen

De beweging voor biobased grondstoffen die in 2022 in gang is gezet met het project Samen Biobased Bouwen heeft navolging gekregen in verschillende (bouw)projecten en andere regionale activiteiten. Dat wordt in 2025 vervolgd om de ontwikkeling van productie, verwerking en toepassing van hernieuwbare grondstoffen te stimuleren. De focus ligt naast koplopers op de bredere groep boeren en bedrijven die duurzame en circulaire oplossingen toepassen. Er is een koppeling gelegd met de nieuwbouwopgave (o.a. via de Woondeal) en de verduurzaming van woningen die nodig is. Er zijn heldere afspraken gemaakt over het percentage woningen waarin biobased materiaal wordt toegepast. Met name woningcorporaties stappen steeds vaker over op biobased isolatie materialen en andere toepassingen. We werken aan vernieuwend opdrachtgeverschap onder andere met gemeenten en woningbouwcorporaties om de duurzame uitvraag te stimuleren. In 2025 brengen we in beeld hoe teeltsystemen kunnen bijdragen aan opgaven zoals natuurherstel, aanpak droogte en verbetering biodiversiteit en waterkwaliteit. Voor de regionale economie brengen we in kaart welke kansen de grondstoffentransitie biedt om nieuwe bedrijvigheid te creëren. Tot slot blijven we inzetten op verdere bewustwording met goede voorbeelden, voor zowel ondernemers als inwoners en brede kennisdeling in samenwerking met andere regio’s en het Rijk.

Biodiversiteit

Biodiversiteit is cruciaal voor ons bestaan op de aarde. De verkenning in 2023 is in 2024 benut om gezamenlijke ambitie te ontwikkelen en visie te ontwikkelen hoe regionaal een impuls aan biodiversiteit te geven. De inhoudelijke doelen worden opgesteld in een participatief traject zodat dit gedragen wordt door alle betrokken partijen zoals agrariërs, landeigenaren en overheden. In 2025 worden de plannen verder uitgewerkt op drie thema’s: het herstellen dan wel creëren van natuur en biodiversiteit binnen de bebouwde kom, op agrarische gronden en andere gronden in het buitengebied zoals bermen, watergangen en landgoederen. In de uitwerking wordt onderzoek en monitoring meegenomen, om de ontwikkeling over meerdere jaren te volgen.

Projecten Circulaire economie & Energietransitie

Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2024-2025 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2024 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2024 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Innovatiecentrum de Marke

Groene leerkenniswerkplaats (GLKWP)

Korte omschrijving De Achterhoek ontwikkelt zich tot nationale koploper in innovatie en kennisontwikkeling op de terreinen kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw en precisielandbouw. Die koploperpositie dankt de Achterhoek aan een effectief open innovatiesysteem waarin boeren, bedrijfsleven, kennisinstellingen, onderwijs, ketenpartijen en overheden samen grenzen verleggen. De Marke is spil, kenniscentrum en innovatiehub in dit innovatie-eco-agrosysteem. De Achterhoek is aangewezen als agro-innovatieregio voor kringlooplandbouw. Het agro-onderwijs wil daar volledig op aansluiten door een sterke samenwerking met de innovatieve agrosector. Om ook 41

Slimme energiesystemen Achterhoek

Ontwikkeling concept halvering stikstofemissie melkstal

Biobased bouwen Achterhoek

Stimuleren energietransitie agrarisch Achterhoek

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Vernieuwend/circulair Opdrachtgeverschap Energietransitie

Kringlooplandbouw Biobased/circulair bouwen

Biodiversiteit

praktijk-rijk te kunnen leren moet het onderwijs veel meer plaatsvinden buiten het schoolgebouw. De hybride leervormen en toekomstbestendig onderwijs worden vormgegeven in de samenwerking tussen de onderwijsinstelling en een groot aantal bedrijven. Waaronder de 300 boeren en loonwerkers verenigd in de VKA en de Marke, toeleveranciers waaronder ForFarmers en afnemers waaronder Friesland Campina. Hierbij is maximaal synergie gezocht met andere lopende projecten en samenwerkingsvormen. Het in kaart brengen van huidige en toekomstig te verwachten knelpunten in de netcapaciteit en kansen en mogelijkheden om de beschikbare netcapaciteit beter te benutten. Op kansrijke locaties (bedrijvenparken) aan de slag met bedrijven met impact op netbalancering. Dit onderzoeks en ontwikkelingsproject richt zich op het ontwikkelen van een algemeen toepasbaar concept voor het halveren van de NH3stikstofemissies uit Achterhoekse veestallen en de ontwikkeling van een betaalbaar systeem voor de monitoring van het niveau van NH3stikstofemissies in de verschillende typen veestallen. Uiteindelijk leidt dit tot een overzicht van effectieve maatregelen die in veel voorkomende Achterhoekse melkveestaltypen de emissie van NH3stikstof significant verminderen. De uitwerking van een ketenaanpak gericht op biobased bouwen, met landbouw, maak- en bouwindustrie in samenwerking met overheden en onderwijs.

Dit project operationaliseert in een periode van 2 jaar een fieldlab waarbinnen vezels uit extensieve teeltgewassen, agrarische reststromen en beheer van de openbare ruimte vanaf 2025 ingezet kunnen worden in de duurzame renovatie van woningen in de Achterhoek. Dit gebeurt in samenwerking met thematafel wonen en vastgoed. Het project richt zich op het stimuleren van de energietransitie in de Achterhoekse agrarische sector door het inzetten van expertise en reeds ontwikkeld materiaal (door o.a. de WUR), het uitvoeren van een pilot en maatwerk adviestrajecten. Korte omschrijving Kennis- en leerprogramma’s om werkwijze/bedrijfsvoering van onder anderen opdrachtgevers aan te passen t.b.v. verduurzaming en toepassing innovaties (o.a. biobased, bouw en infra). Aanpak netbewuste (congestie)verduurzaming bedrijven(terreinen) Het ontwikkelen van (regionale scenario’s voor) energiegemeenschappen (o.a. verkenning mogelijkheden grensoverschrijdende aanpak). Experimenten met lokale, collectieve oplossingen. Experimenten gericht op opgaven water/klimaat/natuur, t.b.v. ontwikkelen handelingsperspectieven/vernieuwend instrumentarium voor bedrijfsvoering en/of gebiedsgerichte aanpak. Het uitvoeren van een (ontwerpend) onderzoek voor toepassen vezelgewassen i.s.m. het ministerie van BZK. Aandacht voor biodiversiteit, groenblauwe dooradering, natuur, klimaat en landschappelijke kwaliteit.

Sociaal economische verkenning voor biobased/circulaire activiteiten en versterking van regionale economie. Initiatieven als uitwerking van regionale agenda (opgesteld in 2024).

42

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

4.000.000

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

2.124.935

472.949

900.131

3.498.015

Financiering projecten

3.500.000 Maatschappelijke organisaties; 472.949 3.000.000 Ondernemers; 900.131

2.500.000

2.000.000

1.500.000

Overheid; 2.124.935

1.000.000

500.000

0

43

3.3 Gezondste Regio Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken?

We richten ons op vernieuwing en verbetering binnen de gezondheidszorg en welzijnssector, zodat de gezondheid van de Achterhoekse inwoners waar mogelijk kan toenemen. We streven ernaar dat mensen zo lang mogelijk zelf regie kunnen voeren over hun eigen gezondheid en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen. We hanteren twee pijlers: preventie en zorginnovatie. Door te investeren in preventie worden we in de Achterhoek gezonder en kunnen we de belasting op de zorg verminderen. Door een gezonde leefstijl zal op de lange termijn minder zorg nodig zijn. Daarnaast biedt zorginnovatie de mogelijkheid voor slimme oplossingen zodat alle inwoners van de Achterhoek goede, toegankelijke en betaalbare zorg kunnen blijven ontvangen, ook in 2030. We willen werken vanuit een nieuwe visie op anders oud(er) worden in relatie tot wonen en daarmee ook een andere kijk op de rol van het bestaande zorgaanbod in combinatie met wonen. Daarnaast werken we aan innovatie van het gezondheidssysteem, onder de noemer Achterhoek Gezond. We zetten samen met onze partners in op de filosofie van ‘positieve gezondheid’, met andere woorden het vermogen van mensen zich aan te passen en zelf regie te voeren en om te voorkomen dat mensen ziek worden en zorg nodig hebben. Door op alle niveaus te investeren in leefstijl, preventie, gezondheid en gedrag kan een deel van de ziekte- en behandelkosten vermeden worden.

Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen.

Hoe gaan we dat doen?

We werken aan verbindingen tussen het zorgen voor de gevolgen van een aandoening (care), het genezen van een aandoening (cure) en het voorkomen van een aandoening (preventie), zodat een integrale aanpak ontstaat. Hierbij investeren we in de samenwerking tussen partijen en aanbieders die op verschillende plaatsen in de keten werken. Op deze wijze is het mogelijk kennis en middelen richting preventie te verschuiven. Vanuit de ontwikkelplekken van Achterhoek Gezond gaan we samen aan de slag en leren we om het echt anders te doen; meer gericht op gezondheid en samen met inwoners. Op regionaal niveau gaan we vanuit Achterhoek Gezond de randvoorwaarden gezamenlijk invullen: anders organiseren, financieren en monitoren. Door deze aanpak zijn we in staat om groots te denken en met kleine, concrete stappen ons doel te bereiken. En tevens om samen te leren en steeds verder te komen in de beweging naar meer gezondheid voor alle inwoners van de Achterhoek.

Te bereiken maatschappelijk effect

Achterhoekers zijn in 2030 samen langer gelukkig en gezond.  Goede gezondheid en welzijn (SDG 3)  Eerlijk werk en economische kansen (SDG 8)  Duurzame steden en gemeenschappen (SDG 11)  Partnerschap om doelstellingen te bereiken (SDG 17) De meest kenmerkende SDG voor een leven lang gezonde regio is uiteraard SDG 3: gezondheidszorg voor iedereen; waarbij we met elkaar er voor zorgen dat we alle inwoners betaalbare en tijdige zorg en ondersteuning op maat kunnen bieden. Daarvoor moeten we ook werken aan het tegengaan van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Daarvoor zijn de SDG’s 8 en 11 belangrijke voorwaarden: een gezonde economische regio en een gezonde leefomgeving.

44

Doelen Gezondste Regio Doelen 2030 Streefwaarden (t.o.v. 2020) Er is een betaalbaar en toegankelijk netwerk van De ervaren kwaliteit van zorg is verbeterd. zorg-, gezondheids- en ondersteuningsdiensten De totale kosten van zorg-, gezondheids- en van hoge kwaliteit waar professionals met plezier ondersteuningsdiensten stijgen minder hard dan de werken. huidige verwachting. De Achterhoek is de gezondste regio van De ervaren gezondheid van de Achterhoekers is Nederland door preventie en zorginnovatie, dit in toegenomen. samenhang met wonen, werken, leren en Achterhoekers scoren beter op de verschillende meedoen. dimensies van positieve gezondheid. Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven of organisaties elders. Achterhoekers zijn zelf (langer) verantwoordelijk De veerkracht en weerbaarheid van Achterhoekers zijn voor hun gezondheid. toegenomen.

Aanpak voor 2025

Voor de realisatie van de Achterhoek Visie 2030 en de gezamenlijke visie op zorg en gezondheid ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’ werken we vanuit de regionale samenwerking aan landelijke ontwikkelingen zoals het Integraal Zorgakkoord. Hierbij zetten we specifiek in op het versterken van de verbindingen tussen zorgorganisaties en gemeenten, om te werken aan de verschuiving van behandelen naar voorkomen. De genoemde landelijke ontwikkelingen, zoals het IZA, bieden ons de kans om met onze visie op zorg en gezondheid aan de slag te gaan en de stap te maken naar de uitvoering. Dit vraagt het aanjagen van samenwerkingen, het koppelen van initiatieven en regionaal sturen op prioriteiten. Inmiddels geven we via de Thematafel De Gezondste Regio uitvoering aan deze ambities en werken we daarbinnen met een regiegroep.

Uitvoering Integraal Zorgakkoord

Vanaf 2024 is het regioplan Achterhoek medebepalend voor onze activiteiten. Het Regioplan De Gezondste Regio is eind 2023 vastgesteld als regionale uitwerking van het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het regioplan bevat prioritaire opgaven en is te beschouwen als een gezamenlijk kader en uitvoeringsprogramma en draagt bij aan de doelen van de Achterhoek Visie 2030. De vastgestelde thema’s in de Achterhoek zijn (1) Gezond Leven en Preventie, (2) Veerkrachtig Ouder Worden, (3) Mentaal Gezond en (4) Prettig Werken in Zorg en Welzijn. Daarnaast zijn er drie dwarsverbanden die op alle thema’s hun uitwerking hebben: (1) Digitalisering en Technologie, (2) Toekomstbesteding Zorglandschap en (3) Samenwerking. Vanuit regierol werken we aan de uitvoeringsstructuur, waarbij per thema impactvolle transformaties voor de Achterhoek ontwikkeld worden. Deze acties kunnen leiden tot aanvragen voor transformatiemiddelen, een aanvraag voor de inzet van Regio Deal middelen of zijn een voorzetting van al bestaande activiteiten. Daarnaast werken we aan regionale monitoring (met link naar de Achterhoek Monitor) en een regionaal communicatieplan.

Zorginnovatie Om te komen tot slimmere zorg en het voorkomen van ziekten, is anders financieren, monitoren en organiseren van zorg noodzakelijk. Hier proberen we vanuit de tafel uitvoering aan te geven en kennis over te delen. De afgelopen jaren zijn in de regio mooie voorbeelden ontstaan, denk hierbij aan de zorgcorporatie(s). Deze initiateven gaan we vanuit een regionale aanpak desgevraagd ondersteunen en verder brengen en zijn van belang voor leefbare gemeenschappen in de Achterhoek. Wat betreft zorginnovatie en de uitwerking van het onderdeel digitalisering en technologie in het regioplan, zoeken we de samenwerking met en sluiten we aan bij al bestaande initiatieven, zoals de Technologie en Zorgacademie Achterhoek en Vereniging Digitalisering Zorg Achterhoek. Deze partijen zijn direct verbonden bij 45

de uitvoering van het Regioplan Achterhoek. Daarnaast zetten we ook in op concrete toepassingen van zorgtechnologie en digitalisering.

Preventie

De afgelopen jaren is met verschillende interventies ingezet op preventie. In 2025 gaan we hiermee door, onder andere om de toenemende gezondheidsverschillen te kunnen verkleinen. Hiervoor werken we ook aan de uitrol van een communicatie en bewustwordingscampagne. Deze campagne is gericht op het versterken van eigen regie en inwonersbetrokkenheid. Daarnaast werken we aan het ontwikkelen van platforms/tools en projecten die helpen bij versterken van eigen regie en preventie.

Projecten Gezondste Regio Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2024-2025 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2024 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2024 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Achterhoek Monitor thema Gezondste Regio

Fit veur altied

Preventie Akkoord Achterhoek

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Netwerkcoördinatie regionale vertaling Integraal Zorgakkoord (IZA) en uitvoering Regioplan De Gezondste Regio Bewustwordingscampagne De Gezondste Regio Monitoring De Gezondste Regio

Korte omschrijving Data en informatie verzamelen en analyseren vanuit het sociaal domein, cure en care zodat er inzicht komt in de gezondheid en zorg van de hele populatie van de Achterhoek en dat er programmasturing kan plaats vinden. Enkele hoofdindicatoren worden opgenomen in de Achterhoek Monitor. Dit project richt zich op gezondheid en fitheid van de beroepsbevolking binnen de regio Achterhoek. Dit wordt gerealiseerd door het vormen van een regionaal, op beweging en preventie gericht ondersteuningssysteem voor werkgevers én hun werknemers. Dit systeem bestaat nog niet, maar de ingrediënten zijn er al wel. Een Achterhoeks Preventie akkoord waar resultaatafspraken in staan waarop de ondertekenaars aanspreekbaar zijn. Als leidraad is het Nationaal Preventie Akkoord gebruikt met aanvullend de Achterhoekse thema’s schulden aanpak, meedoen en weerbaarheid. Het Achterhoekse Preventie Akkoord sluit nauw aan bij het vernieuwde Achterhoekse Beweeg- en Sport Akkoord.

Korte omschrijving Coördinatie van de regionale doorvertaling van het Integraal Zorgakkoord. Dit betreft de uitvoering van het Regioplan De Gezondste Regio (2023-2027). O.a. uitwerking in regionale prioriteiten, themalijnen, benodigde structuren en aanjagen en organiseren uitvoeringskracht. Opzetten van een communicatieboodschap over het Regioplan De Gezondste Regio. Het betreft een regionale bewustwordingscampagne over de verandering in de gezondheidszorg die we vanuit regioperspectief willen uitdragen. Verder opstellen en concretiseren van de gezamenlijke werkagenda, met specifiek aandacht voor het opstellen van meetbare doelstellingen en het aanbrengen van prioritering, focus en fasering in de 46

(voorgenomen) acties. Regionale aanpak ‘Praat vandaag over morgen’

Fit Veur Altied 2.0

Uitvoering Regio Deal

De campagne ‘Praat vandaag over morgen’ is verbonden aan de Thematafel De Gezondste Regio om de campagne in gezamenlijkheid verder uit te dragen en uit te bouwen. Het doel van de campagne is bewustwording bij ouderen in de regio Achterhoek over de noodzaak zich voor te bereiden op ouder worden en hun eigen rol hierin, specifiek voor de thema’s omzien naar elkaar, prettig wonen en gezond & fit blijven. Het project Fit Veur Altied eindigt in 2024. Daarmee zijn bij vele Achterhoekse organisaties stappen gemaakt als het gaat om vergroten van de gezondheid van de medewerkers en bewustwording. In het vervolg willen we met name het ontstane ecosysteem verder opbouwen. Vanuit de Regio Deal ontstaat de mogelijkheid om te werken aan (lokale) samenwerking en voorzieningen en daarmee bij te dragen aan de impactvolle transformaties uit het Regioplan De Gezondste Regio. Hier gaan we voor complementariteit vanuit verschillende financieringsstromen. Vanuit diverse uitvoeringscoalities ontstaan ideeën over projecten om bij te dragen aan doelen uit Visie 2030 en Regioplan De Gezondste Regio. Soms binnen 4 thema’s, soms ook binnen de dwarsverbanden. Enkele voorbeelden van projecten die momenteel worden verkend zijn: Regionaal Platform eigen regie Gezamenlijke aanpak gezonde leefomgeving Achterhoek Gezonde en duurzame voeding

Daarnaast wordt fase 2 en 3 van het project Digivaardige achterhoekers opnieuw opgebouwd. Dit project raakt twee Thematafels en is opgenomen en toegelicht onder Onderwijs en Arbeidsmarkt aangezien het vanuit die lijn wordt gefinancierd.

47

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

532.830

534.360

10.000

1.077.190

Financiering projecten 1.200.000

1.000.000

Maatschappelijke organisaties; 534.360

800.000

600.000 Ondernemers; 10.000 400.000

Overheid; 532.830

200.000

0

48

3.4 Ruimtelijk Perspectief Achterhoek Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken?

Nederland staat voor grote uitdagingen als het gaat om het gebruik en de (her)verdeling van schaarse ruimte en de verbetering van de leefomgeving. De omvang van de ruimtelijke opgaven in ons land is groot en de ruimte is schaars. De transi e van de landbouw, de energietransi e, de woningbouwopgave, de droogte aanpak, werkloca es en circulaire economie zijn allemaal urgente opgaven. Stuk voor stuk hebben ze verstrekkende gevolgen voor de wijze waarop we onze ruimte en landschap inrichten. Daarom wordt een krach g toekomstperspec ef gemaakt voor de Achterhoek, dat herkenbaar en ambi eus is en een basis biedt om prioriteiten te stellen en keuzes te kunnen gaan maken. Met als doel om een goede lee aarheid in de Achterhoek en goede ruimtelijke kwaliteit van ons landschap te realiseren en daarbij bij te dragen aan brede welvaart.

Hoe gaan we dat doen?

Met de Stuurgroep RPA wordt gewerkt aan het opstellen van een integraal ruimtelijk perspectief. In 2024 leggen we de basis voor het RPA met een Contourenschets en houden we brede gebiedsateliers. De resultaten hiervan zullen in 2025 verwerkt worden in een ruimtelijk toekomstperspectief. Het proces is interactief. Door samen te werken met vele betrokken partijen nemen we de tijd om het proces zorgvuldig te laten verlopen, waarbij we ook goed kijken naar de betrokkenheid van gemeenteraden en de Achterhoek Raad.

Te bereiken maatschappelijk effect Het gedachtengoed van de SDG’s is een basis voor het RPA en de ruimtelijke keuzes die we moeten maken. De uitdaging is om de SDG’s in samenhang te benutten en daarmee de integraliteit en de verbinding tussen de doelen te vergroten. Extra aandacht heeft het verbinden van de SDG’s die gaan over natuur en biosfeer (SDG 15) aan de SDG’s die gaan over samenleving en economie. SDG 15 – Leven op het land Bescherming, herstel en duurzaam beheer van het leven op het land in al zijn vormen. Bescherming en herstel van ecosystemen en biodiversiteit kunnen de weerbaarheid tegen toenemende bevolkingsdruk, intensivering van landgebruik en klimaatverandering versterken. SDG 17 – Partnerschap om doelstellingen te bereiken Dit is de basis van de uitvoering om tot een RPA te komen.