Ontwerp RES 1.0 Achterhoek definitief.pdf
Tekst van het document
Ontwerp RES 1.0 Achterhoek
Samen d’ran om de energie-ambities te realiseren 13 juli 2021
NP RES - Gemeente Oude IJsselstreek
Partners: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk, provincie Gelderland, waterschap Rijn en IJssel en netbeheerder Liander.
Voorwoord Als Achterhoekers hebben wij het geluk om in een van de mooiste regio’s
een mooi voorbeeld mee om deze weerstand in perspectief te plaatsen:
van ons land te mogen wonen en werken. Uitgestrekte weilanden,
“Tot en met de jaren ‘70 had iedereen een foeilelijke tv-antenne op het dak
het welbekende coulisselandschap, knusse winkelstraten, een
om televisie te kunnen kijken. Nog niet zo heel lang geleden vond men
ondernemersklimaat en maakindustrie om trots op te zijn en natuurlijk de
zonnepanelen op het dak maar lelijk, totdat men het nut ervan ging inzien
onuitputtelijke ‘naoberschapsmentaliteit’. De vele verenigingen en dorps- en
en nu meer dan 1 miljoen huishoudens zonnepanelen geplaatst hebben.” Een
buurthuizen vormen het middelpunt van onze samenleving en leefbaarheid
collega Jong RES vertegenwoordiger in de regio Noord-Holland Zuid riep
is daarbij een begrip dat bij ons allemaal hoog in het vaandel staat. Om onze
Nederlanders op om de ‘windmolen weer te omarmen als nationale trots’,
mooie streek en haar prachtige landschap in stand te houden moeten we
waar deze ons opnieuw kan helpen bij het houden van droge voeten.
met zijn allen een transitie doormaken: de energietransitie. En het mooie is: deze zit vol kansen om onze regio alleen maar nog mooier te maken. Kortom,
Uit meerdere onderzoeken is gebleken dat het gros van de mensen, jong en
samen d’ran!
oud, zich zorgen maakt over klimaatverandering en de gevolgen daarvan. Het is nu tijd om van de praattafel over te gaan tot actie, samen aanpakken
Mijn naam is Thijs Huls, 28 jaar en van jongs af aan woonachtig in de
en samen profiteren. We zullen daarbij bepaalde veranderingen moeten
gemeente Winterswijk. Sinds de zomer van 2020 ben ik vertegenwoordiger
accepteren, wat beter zal lukken als we vooral ook de kansen ervan in
van Jong RES in de regio Achterhoek. Mijn belangrijkste taak is om jongeren
gaan zien. Samen kunnen we de Achterhoekse economie en leefbaarheid
te betrekken bij de RES, hen hierin een stem geven en daarmee op te komen
een enorme impuls geven én er tegelijkertijd voor zorgen dat het unieke
voor de belangen van de toekomstige generatie. Zij zouden in een net zo’n
landschap, ondanks de komst van nieuwe elementen, in stand gehouden
De Regionale Energiestrategie (RES)
mooie Achterhoek moeten kunnen opgroeien, wonen en werken als de
blijft voor de toekomst.
gaat over de toekomst en de volgende
huidige generatie. Voor ons jongeren is de energietransitie geen discussie;
generaties, opgesteld met de huidige
liever vandaag dan morgen. Jong RES is blij dat de Achterhoek de toekomst
Het eerlijke verhaal daarbij is dat wij als Achterhoek met het huidige
kennis door de huidige generatie. Nu
serieus neemt en zich nadrukkelijk heeft ingezet om ook jongeren te
RES-bod van 1,35 TWh niet energieneutraal zullen zijn in
handelen is bittere noodzaak om de
bereiken, met als hoogtepunt de Achterhoekse Swipocratie (online peiling)
2030. Er moet nog veel meer gebeuren in de jaren erna,
uitstoot van CO2 zo snel mogelijk te
in maart 2021, waardoor zeker 1000 Achterhoekse jongeren betrokken zijn
wat ook kansen biedt voor nieuwe ontwikkelingen en
verminderen, uitstellen van maatregelen
geraakt bij de RES.
technologieën die mogelijk minder impact hebben op het landschap. De RES wordt daarom elke twee jaar
zou onverantwoord zijn. Die wetenschap klinkt wat mij betreft voortreffelijk
In de ontwerp-RES 1.0 die voor u ligt komt u meerdere malen de woorden
geactualiseerd. Het reële verhaal is ook dat we hier niet
door in het voorwoord van Thijs Huls,
‘lokaal eigendom en zeggenschap’ tegen. Jong RES hoopt zowel de huidige
op kunnen wachten en nu aan de slag moeten met
vertegenwoordiger van de volgende
als toekomstige generatie bewust te maken van het feit dat deze woorden
de technologie die vandaag de dag voor handen
generatie!
enorme kansen bieden. Waar onze energie nu nog van over de hele wereld
ligt. Voor niets schijnt de zon en waait de wind.
naar de Achterhoek komt en de winsten buiten de Achterhoek vallen, krijgen
Samen d’ran!
Frans Langeveld
wij nu de kans om het radicaal anders te doen. We bepalen samen waar
Bestuurlijk trekker RES Achterhoek en
hernieuwbare energie wordt opgewekt, investeren daarin samen en bepalen
Thijs Huls
wethouder duurzaamheid gemeente
daardoor waar de inkomsten belanden. Dit vereist wel dat we samen gaan
Vertegenwoordiger Jong RES Achterhoek en
Doetinchem
aanpakken om deze woorden ook daadwerkelijk om te zetten in daden.
lid stuurgroep RES Achterhoek
Veranderingen brengen altijd weerstand met zich mee. Mijn vader gaf mij
2
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Inhoudsopgave Samenvatting
4
1
Inleiding
14
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
RES 1.0 Achterhoek Status van dit document Waarom een Regionale Energiestrategie? Van wie is de RES? Totstandkoming RES 1.0 Het traject na de RES 1.0
15 16 16 18 20 20
2
Aanleiding RES 1.0
21
2.1 2.2 2.3
Klimaatsverandering tegengaan Snelheid geboden Nationaal kader voor regionale energiestrategieën
22 22 23
3
Duurzame energie in de Achterhoek
25
3.1 3.2 3.3 3.4
Uitgangssituatie Achterhoek Inhoud bestaand beleid Provinciaal beleid Huidige productieniveaus van duurzame energie
26 27 27 28
4
De keuze van de RES-partners
30
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6
Waar staan we voor? Het voorstel voor de productie van duurzame energie Hoe gaan we om met de Achterhoekse ruimte? De Achterhoek aan zet Ruimtelijke keuzes Verdere samenwerking bij de realisatie van het voorgestelde productieniveau
31 31 32 32 33 36
5
Naar een Regionale Energiestrategie
37
5.1 5.2 5.3
Wat is de opgave? Achterhoekse ambitie Zoektocht naar de ruimte
38 38 40
6
Systeemefficiëntie en energiemix
6.1 6.2 6.3 6.4
Het Achterhoekse elektriciteitsnetwerk Netwerkproblematiek Systeemefficiëntie Opgave en energiemix
7
Zoektocht naar de ruimte
47
7.1 7.2 7.3
Zon op dak Windenergie Zon op land
48 53 57
8
Netwerkimpactanalyse
58
8.1
59
8.2
Ruimtelijke alternatieven productie duurzame energie verkend Beschouwing door de netbeheerder
60
9
Financiële participatie en lokaal eigendom
62
9.1 9.2
63 63
9.3 9.4
Lasten en lusten Wat betekenen lokaal eigendom en financiële participatie in de praktijk? Hoe hier te komen? Alternatieve aanpakken Plan van aanpak lokaal eigendom
64 65
10
Warmte
67
10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 10.6
De Regionale Structuur Warmte (RSW) Energie besparen Aardgasvrije bebouwde omgeving Warmtevraag en warmteaanbod in de Achterhoek Warmtekansen in de Achterhoek Strategie: in stappen naar aardgasvrij
68 68 68 70 70 75
11
Participatie en communicatie RES 1.0 Achterhoek
79
11.1 11.2 11.3
Informatievoorziening en dialoog Visies, meningen, opinies Begrip, acceptatie, draagvlak
80 81 84
12
Hoe verder?
85
12.1 12.2 12.3
Naar een RES 2.0 en verder Verdere participatie Programmatische regionale aanpak
86 86 86
41
Begrippenlijst
87
42 43 43 45
Colofon
88
Bijlage 1: Totaaloverzicht zoekgebieden
89
3
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Samenvatting RES 1.0
NP RES
4
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Strategische verkenning
afwegingskader die handvatten geeft voor het opstellen en invullen
Deze RES 1.0 is een strategische verkenning naar de toekomstige
van de RES 1.0. De handreiking is niet juridisch bindend. Deze is een
productie van duurzame energie in de Achterhoek. De verkenning
logische invulling van de afspraken in het Klimaatakkoord.
behandelt ruimte voor zonne-energie, op daken of op land, en
Deze RES 1.0 is gebaseerd op de nationale handreiking.
voor windturbines en de mogelijke en wenselijk verdeling van de energieproductie over windturbines en zonnepanelen. Ook
Energietransitie in beweging
de gevolgen van keuzes rond locaties en de energiemix op het
De energietransitie is constant in beweging; keuzes nu zijn niet
bestaande energiedistributienetwerk zijn onderzocht. De verkenning
voor de eeuwigheid. Op de langere termijn wordt energieproductie
neemt daarnaast gemeentelijke en provinciale beleidsmatige kaders,
of winning gebaseerd op technische innovaties van groter belang,
kansen en belemmeringen op juridisch – planologisch vlak, in
evenals opslag van energie. Ook de productie van waterstof
ogenschouw, alsmede bestaand ruimtegebruik en opvattingen van
met behulp van duurzame energie krijgt naar verwachting een
inwoners en organisaties.
belangrijke positie. Vandaar dat in het RES-traject wordt gesproken van een RES 2.0
Deze RES 1.0 is geen juridisch bindend document, maar geeft
en RES 3.0. In de komende tientallen jaren gaat de aandacht uit
koers aan de toekomstige energiestrategie in de Achterhoek. De
De focus ligt op een snelle toename van de productie van duurzame
naar de inzet van allerhande innovaties die het mogelijk maken om
opname van de inhoud van de RES 1.0 in planfiguren die juridische
energie. Hierbij is de blik gericht op productiemethoden en bronnen
duurzame energie te produceren, op te slaan en te distribueren.
doorwerken naar overheden, organisaties en inwoners, omgevings
van duurzame energie die nu voorhanden zijn en die snel een
visies of -programma’s, resulteert in een juridisch kader waaraan
substantiële bijdrage kunnen leveren aan de energieproductie. Dat
Totstandkoming RES 1.0
initiatieven voor duurzame energie kunnen worden getoetst en
zijn op dit moment windenergie en zonne-energie. Qua warmte zijn
Deze RES 1.0 is het resultaat van de samenwerking tussen de
beoordeeld.
onder meer benutting van industriële restwarmte, en warmte uit
Achterhoekse gemeenten (waarbij inbegrepen de gemeente
oppervlaktewater of afvalwater of geothermie aan de orde.
Montferland), de provincie Gelderland, het Waterschap Rijn en
Ten tijde van de opstelling van de RES 1.0 beschikten de gemeenten
IJsel en netbeheerder Liander. In diverse ambtelijke werkgroepen
al over beleid voor de productie van duurzame energie en over beleid
De doorvertaling naar het Nederlandse Klimaatakkoord waarop
is de RES 1.0 inhoudelijk vormgegeven. De stuurgroep RES, waarin
dat zonneparken en windparken toestaat. Ook bestonden daarvoor
het RES-beleidskader is gebaseerd op het Klimaatakkoord in Parijs.
overheden en organisaties deelnemen, heeft mede richting
al lopende initiatieven ten tijde van de opstelling van de RES 1.0.
De klimaatverandering verloopt echter sneller dan verwacht en
gegeven aan de ambtelijke werkzaamheden. Deze samenwerking is
Deze RES 1.0 heeft geen invloed op deze lopende initiatieven; deze
voorspeld in het Klimaatakkoord in Parijs. De uitstoot van CO2 dient
ondersteund door een projectorganisatie RES.
worden beoordeeld en getoetst aan het bestaande beleid.
daarom met spoed te worden gereduceerd. De EU sorteert daar
De regionale samenwerking draagt bij aan het benutten van de
al op voor met een aanscherping van de eerder overeengekomen
kwaliteiten van de Achterhoek als geheel en een zo efficiënt
doelstelling.
mogelijke benutting van het elektriciteitsnetwerk.
‘elektriciteit’ (productie van duurzame energie) en ‘gebouwde
Nationale handreiking en afwegingskader
Bij de productie van deelresultaten en tussendocumenten voor
omgeving’. Het Klimaatakkoord heeft de ambitie dat de “meer
Het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NP
de RES 1.0 zijn diverse informatie- en dialoogsessies gehouden
grootschalige (>15kW) elektriciteitsproductie op land tenminste 35
RES), de werkorganisatie die de totstandkoming van de dertig
met inwoners, raden en organisaties. Deze sessies zijn voor het
TWh productie bedraagt in 2030”.
energiestrategieën begeleidt, hanteert een handreiking en
merendeel online gehouden vanwege het COVID-19 virus.
Klimaatakkoord De RES vult het Klimaatakkoord in voor de onderwerpen
5
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Tabel: Huidige opwekking van duurzame energie (TWh) in de Achterhoek (Bron SDE + omgevingsvergunningen peildatum 1 januari 2021)
Grootschalig zon op dak Vroegtijdige ambitie heeft tot resultaat geleid
Zonneparken op land
Windturbines
Totalen
Gerealiseerd
Inclusief harde pijplijn1
Gerealiseerd
Inclusief harde pijplijn
Gerealiseerd
Inclusief harde pijplijn
Gerealiseerd
Inclusief harde pijplijn
Aalten
0,007
0,010
0,002
0,002
0,040
0,040
0,050
0,053
Berkelland
0,010
0,019
0,000
0,080
0,000
0,000
0,010
0,099
Bronckhorst
0,008
0,013
0,002
0,004
0,000
0,000
0,010
0,017
Doetinchem
0,006
0,011
0,000
0,000
0,000
0,000
0,006
0,011
Montferland
0,007
0,009
0,004
0,004
0,012
0,012
0,023
0,025
Oost Gelre
0,009
0,013
0,002
0,018
0,000
0,000
0,011
0,032
Oude IJsselstr.
0,010
0,016
0,004
0,030
0,025
0,120
0,039
0,166
Winterswijk
0,006
0,010
0,0003
0,059
0,000
0,000
0,007
0,070
Totalen
0,064
0,102
0,015
0,198
0,077
0,172
0,155
0,471
Sinds 2009 staat klimaat en duurzaamheid op de agenda in de Achterhoek en zetten de gemeenten stappen om de energietransitie vorm te geven. De ambitie in de Achterhoek heeft als resultaat dat gemeenten ruimtelijk beleid hebben om de productie van duurzame energie door zonnepanelen en windturbines te faciliteren. Binnen een stelsel van aangewezen gebieden en beoordelingscriteria ontwikkelt de markt initiatieven voor zonne- of windparken. Gemeenten hebben hun ruimtelijke plannen met bewoners en andere stakeholders besproken om begrip en acceptatie te krijgen voor de opwekking van duurzame energie op hun grondgebied. In de Achterhoek zijn inmiddels diverse wind- en zonneparken aangelegd. Ook is een aantal projecten gerealiseerd voor grootschalige (>15 KW piek) opstellingen van zonnepanelen op daken. De bijgevoegde tabel toont de productie van duurzame energie naar methode – zon op dak, zonneparken op land en windturbines – verdeeld over de gemeenten.
1
Voor de harde pijplijn zijn de volgende slagingspercentages gebruikt: wind: 100%, zon op land: 75% en zon op dak: 25% (vanwege netcongestie).
6
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Ruimte voor opwekking van duurzame energie Het nationale RES-proces betekent voor de Achterhoek aanpassing en waar mogelijk verbetering van het bestaande beleid, zoals: • Koppeling van opwekking van duurzame energie aan andere ruimtelijke thema’s; • Een afstemming van de zoekgebieden voor de opwekking van duurzame energie op de kansen en mogelijkheden van het elektriciteitsnetwerk; • Het expliciteren van de mogelijke inzet van warmte ten behoeve van ruimteverwarming. Een geleidelijke transformatie dus naar een betere benadering van de productie van duurzame energie; ‘voortbouwen op’ en ‘verrijken van bestaand beleid’. Door het RES-proces kwam de vraag hernieuwd op tafel hoeveel ruimte in de Achterhoek beschikbaar is voor de productie van duurzame energie via wind en zon, hoe die ruimte kan worden ingezet en wat een redelijke bijdrage is aan het nationale streven van 35 TWh op land. De ruimte in de Achterhoek, aan te geven op basis van wettelijke normen voor de plaatsing van windturbines, planologisch-juridische belemmeringen en provinciale en gemeentelijke beleidskaders voor de inpassing van windturbines en zonneparken, is relatief groot. In de Achterhoek kan bij benadering voor 2,42 TWh aan windenergie worden bijgeplaatst en 2,77 TWh aan zonne-energie2 worden geproduceerd.
Een strikt ruimtelijke benadering doet geen recht aan de vele factoren die het ruimtegebruik in de Achterhoek beïnvloeden; de Achterhoek heeft wat te kiezen. Kortom, er kan veel, maar wat wil de Achterhoek? Hoe de ruimte voor de productie van duurzame energie te benutten? 2
NP RES
Bron: Ruimtelijke check op concept-RES Achterhoek, HNS, 28 mei 2020
7
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
De Achterhoekse keuze met deze RES 1.0 Productie van duurzame energie De bijdrage aan de productie van duurzame energie in de Achterhoek is bepaald aan de hand van uiteenlopende afspraken en ontwikkelingen, zoals: • De afspraak in het Klimaatakkoord om tenminste 35 TWh op land te produceren, verdeeld over de 30 RES-regio’s: • De CO2-emissiereductieafspraak in het Gelders Energie Akkoord; • Mondiale, Europese en nationale ontwikkelingen die er alle op duiden dat inspanningen om klimaatverandering tegen te gaan moeten worden geïntensiveerd en dat er meer duurzame energie noodzakelijk is;
Samenvatting voorgestelde bijdrage duurzame energie
• Het kabinetsbesluit om geen gas meer te gaan inzetten voor ruimteverwarming die een toenemende
De RES-partners stellen voor om 1,35 TWh productie van duurzame energie in te brengen als bijdrage aan het Klimaatakkoord.
elektriciteitsvraag, zeker in de Achterhoek, tot gevolg
De voorwaarde aan deze bijdrage is dat 0,35 TWh wordt geproduceerd door grootschalige opstelling van zonnepanelen op bedrijfsdaken
heeft;
en agrarische bebouwing. Hiermee wordt dus maximaal 1 TWh op land geproduceerd door windturbines en zonneparken.
• De toename van elektrisch rijden dat een vergelijkbaar effect zal hebben; • Het ambitieniveau in de Regionale Uitvoeringsagenda (RUA) Energie van 2016.
De realisatie van deze voorgestelde productiehoeveelheid moet in ieder geval deels met zon op dak worden gerealiseerd. Voorgesteld wordt om 0,248 TWh extra aan duurzame energie via grootschalige opstellingen van zonnepanelen op dak te realiseren zodat het totale niveau op 0,35 TWh komt.
Tegen deze achtergrond heeft de stuurgroep RES Achterhoek
De bijdrage aan windenergie die de gemeenten in het kader van deze RES 1.0 bieden, bedraagt 0,546 TWh. Met deze bijdrage is gestreefd
besloten vast te houden aan de Achterhoekse doelstelling.
een zo goed mogelijke verhouding wind – zon te realiseren. De resterende energieproductie om tot de bijdrage aan het Klimaatakkoord van 1,35 TWh te komen, kan worden opgevuld met zonne-energie. Vanwege netwerkefficiëntie en kosten voor de Achterhoeker is het zinvol om ook extra windenergie toe te voegen en niet uitsluitend zonne-energie.
8
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Deze bijdrage omvat de nu al geproduceerde energie door
kans op realisatie zo groot mogelijk maken. Het plan van aanpak
Een ruimtelijke analyse heeft geleid tot een overzicht van
windturbines en zonnepanelen. In de Achterhoek wordt al 0,471
zon op dak in deze RES 1.0, om zon op dak met kracht te stimuleren
zoekgebieden waar meerdere grote windturbines kunnen
TWh duurzame energie geproduceerd (ca. 35% van de bijdrage van
de komende jaren, is mede op die inpassingsladder gebaseerd.
worden geplaatst, zoekgebieden voor kleinere turbines nabij bedrijventerreinen en zoekgebieden voor kleinere turbines in het
1,35 TWh). Dit betekent dat ruimte is gezocht voor de productie van 0,879 TWh extra in uiterlijk 2030.
Windenergie
buitengebied. Zie hiervoor bijlage 1.
Windenergie is van groot belang in de energiemix en het In de verkenning van de mogelijkheden om de bijdrage zo goed
beperken van de maatschappelijke kosten van de energietransitie.
Zon op land
mogelijk in te passen in de Achterhoek is aandacht geschonken aan
Tegelijkertijd hebben windturbines visuele impact op hun omgeving,
De ruimte voor zon op land is binnen de Achterhoek ruim voldoende
diverse onderwerpen. Dit waren onder meer de beschikbaarheid
produceren ze geluid en vrezen sommigen dat laagfrequent geluid
om de bijdrage vanuit zon aan de 1,35 TWh te realiseren. De
van geschikte ruimte voor windenergie, de wijze waarop zon op
tot gezondheidsschade leidt.
Achterhoekse gemeenten hebben al bestaand beleid dat voorziet
dak met kracht kan worden bevorderd en de mogelijkheden om
in de toelating van zonneparken. De opgave voor zonneparken kan
zonne-energie en wind op het elektriciteitsnetwerk aan te sluiten
In deze RES 1.0 is daarom bijzondere aandacht besteed aan de
binnen deze kaders worden gerealiseerd. Een selectieve omgang
tegen acceptabele kosten en binnen een acceptabele termijn. Ook is
selectie van zoekgebieden voor windturbines. In de Achterhoek zijn
met de keuze van locaties van zonneparken, de kwaliteit van de
aandacht besteed aan de verhouding tussen windenergie en zonne-
de vele factoren die relevant zijn voor de plaatsing van windturbines
initiatieven en de koppeling aan zoekgebieden voor windturbines,
energie die daarvoor wenselijk is.
in beeld gebracht en systematisch gewogen. Dit heeft een overzicht
niet alleen bij toekomstige maar ook bestaande turbines, is zinvol.
van grotere en kleinere zoekgebieden voor windturbines als resultaat.
Dit bespaart enerzijds waardevolle ruimte en drukt anderzijds de
Voorkeur voor zon op dak
Voor alle Achterhoekse gemeenten geldt wel dat op grond van een
kosten van aansluiting op het netwerk.
De Achterhoek heeft de voorkeur voor grootschalige (meer
integrale ruimtelijke belangenafweging, onder meer in het kader
dan 15 KW piek) opstellingen van zonnepanelen op daken. De
van de opstelling van omgevingsvisies, sommige zoekgebieden
Netwerkproblematiek
energieproductie hiervan betekent optimaal gebruik van de ruimte.
uiteindelijk toch anders worden ingezet. De mogelijkheid om
Het elektriciteitsnetwerk raakt vol door de groei in aantal
Zo hoeven minder zonne- en windparken landschappelijk te
zoekgebieden voor windturbines anders te benutten is in de
zonnepanelen op daken, zonneweides en windmolenparken die
worden ingepast en is het verlies aan biodiversiteit en natuur- en
Achterhoek aanwezig omdat het aandeel windenergie ruimschoots
elektriciteit aan het net leveren. Uitbreiding van industrieterreinen,
landbouwgrond kleiner.
in de Achterhoek kan worden geproduceerd. Er is ‘schuifruimte’.
woonwijken en trends als elektrisch rijden verhogen de elektriciteits
De Achterhoek heeft een hoge doelstelling voor het realiseren
vraag. Hierdoor wordt het net toenemend belast. Het netwerk in de
van zon op dak. Minimaal 0,35 TWh duurzame energie moet via
Zoekgebieden voor windturbines zijn in twee categorieën verdeeld
Achterhoek kent al knelpunten in geval van piekbelastingen.
grootschalige opstellingen van zon op dak worden geproduceerd.
• Gebieden voor ‘grote’ clusters: windparken van meer dan
De keuzemogelijkheden voor zoekgebieden voor zonneparken en
Dit streven naar het maximaal benutten van de potentie voor de opwekking van zonne-energie op daken is reëel, maar niet
5 turbines van 5,5 MW (tiphoogte 240 meter). In enkele gebieden
windparken worden hiermee ingeperkt. Niet overal kan zonder meer
in de Achterhoek kan zo’n relatief groot cluster worden geplaatst.
een windpark of zonnepark worden aangesloten.
• Gebieden voor ‘kleine’ clusters in agrarisch gebied en kleine
De ligging van zoekgebieden voor een wind- of zonnepark, of een
eenvoudig. Bedrijfsdaken en daken van agrarische bebouwing
clusters bij bedrijventerreinen; windparken van 3 of 4 turbines
grootschalige opstelling van zonnepanelen op daken, houdt verband
bieden genoeg oppervlakte, maar kunnen niet overal worden
van 3,5 MW (tiphoogte 175 meter). Voor kleine clusters is op
met de ligging en capaciteit van dit elektriciteitsnetwerk. Deze
aangesloten op de middenspannings-infrastructuur. Liander heeft
diverse plaatsen in de Achterhoek de ruimte.
ligging bepaalt ook de hoogte van de kosten van aansluiting op het
een inpassingsladder voor zon op bedrijfsdaken opgesteld die de
netwerk en de realisatieduur van die aansluiting.
9
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Systeemefficiëntie en energiemix
Netwerkimpactanalyse
windturbines binnen een beperkt aantal zoekgebieden. Diverse
De locatie bepaalt ook of de aansluiting binnen een acceptabele
In de aanloop naar de RES 1.0 zijn drie alternatieve vormen van
gemeenten hebben daarvoor eigen beleidskaders opgesteld die
termijn kan worden gerealiseerd. Met een afgewogen keuze van
ruimtegebruik voor de productie van duurzame energie verkend met
doorklinken in dit regionale kaartbeeld.
zoekgebieden kan een systeemefficiënt en kosteneffectief netwerk
een netwerkimpactanalyse. Dit waren:
in stand worden gehouden. Dit is belangrijk om kostenstijgingen
• Een alternatief zoekgebieden voor de productie van duurzame
Regionale benadering; gemeentelijke beslisruimte
voor de consument te beperken.
energie zoveel mogelijk aansluitend bij het bestaande ruimtelijke
De regionale benadering in deze RES 1.0 houdt ook in dat gemeenten
Een evenwichtige energieproductie met zon en wind, een juiste
beleid daarvoor;
zelf de mogelijkheid hebben om nog keuzes te maken. Er is
energiemix, zorgt voor een systeemefficiënt en kosteneffectief
• Een alternatief waarin zoveel mogelijk wordt uitgegaan van
gemeentelijke beslisruimte binnen de overkoepelde RES Achterhoek.
elektriciteitsnet. Wind en zon zijn vrijwel complementair; als de zon
grotere opstellingen van (grotere) windturbines en zonnepanelen
Op weg naar de RES 2.0 voeren de gemeenten zelf de dialoog
schijnt, waait het meestal niet hard en als het hard waait, schijnt
(clustering);
met inwoners en organisaties over de concrete invulling van de
de zon meestal niet. De leveringsonzekerheid neemt daardoor af. Windturbines hebben daarbij een bijna vier keer hogere bedrijfstijd
• Een alternatief waarin productielocaties gespreid zijn over de Achterhoek en is uitgegaan van kleinere turbines.
dan zon. Tegen dezelfde kosten voor infrastructuur kan dus vier
zoekgebieden voor windturbines en zonneparken. Zo kan met de direct betrokkenen worden uitgewerkt hoe zorgen over gezondheid kunnen worden weggenomen, en tot een concrete
maal zoveel energie worden opgewekt. Ofwel: louter zon kost wat
Elk van de alternatieven bestond uit een combinatie van
inpassing van windturbines kan worden gekomen die op zo min
infrastructuur betreft bijna vier keer zoveel als louter wind. Door een
windturbines en zonneparken (een energiemix) die samen tot
mogelijk bezwaren stuit. Dit doet recht aan de roep voor meer
adequate energiemix kan veel meer duurzaam opgewekte energie
1,35 TWh duurzame energie leiden. In elk alternatief is een productie
participatie van inwoners en organisaties in het besluitvormings
worden aangesloten tegen dezelfde kosten, in dezelfde ruimte en tijd.
door zonnepanelen via grootschalige opstellingen op daken van
proces. Gemeenteraden blijven zo nadrukkelijk aan het stuur.
0,35 TWh opgenomen.
Lusten naast de lasten in de regio
Een adequate energiemix betekent dat met enige marge een verhouding van zon en wind van een-op-een in opgesteld vermogen
De conclusie van de netwerkimpactanalyse is dat met een adequate
Windparken en zonneparken moeten leiden tot voordeel voor
moet worden nagestreefd. Via de bedrijfstijd vertaalt zich dat tot een
zon-wind-verhouding in de Achterhoek zowel het clusteralternatief
omwonenden en andere betrokken organisaties. De lusten van
gewenste zon-wind-verhouding van 1 op 3 in energie op het niveau
als het spreidingsalternatief mogelijk zijn. Deze conclusie is
energieproductie, in de vorm van revenuen of andere maatschappe
van onderstations.
verwerkt in deze RES 1.0. Het is wel van belang dat de hoeveelheid
lijke lokale voordelen, moeten landen in de Achterhoek!
Wanneer de Achterhoekse bijdrage van 1,35 TWh aan het
opwek per onderstation wordt geborgd. De netbeheerder staat
Om dit te bevorderen bevat deze RES 1.0 een plan van aanpak lokaal
Klimaatakkoord wordt verminderd met de projecten die zijn
regionale regie voor op de realisatie van duurzame energie en stelt
(collectief) eigendom van energieproductie. Met dit plan van aanpak
gerealiseerd of met zekerheid gerealiseerd gaan worden, ontstaat de
daarvoor een uitvoeringsprogramma voor.
wordt een traject uitgezet richting de RES 2.0 waarmee onder meer
onderstaande restopgave:
omwonenden, inwoners en energiecorporaties mede aan het stuur
• Zon op dak: 0,248 TWh
Zoekgebieden voor windturbines
zitten bij de realisatie van zonne- en windparken en de financiële
• Zon op land: 0,013 TWh
Op basis van het zoekproces naar de ruimte en bestuurlijke
vruchten van productie van duurzame energie kunnen plukken.
• Wind: 0,618 TWh
voorkeuren stelt de stuurgroep RES Achterhoek zoekgebieden voor windturbines voor: een selectie uit het bredere palet van
Innovatie
Deze restopgave en de verdeling over zon op dak, zon op land en
mogelijke zoekgebieden. Er is restrictief omgegaan met potentiële
Deze RES 1.0 vult in hoe de Achterhoek voor 2030 een bijdrage kan
wind op land, afgeleid van een wenselijke energiemix, was het
zoekgebieden om het karakteristieke, gesloten landschapsbeeld
leveren om de klimaatverandering tegen te gaan door de productie
vertrekpunt bij het zoeken naar de ruimte voor realisatie van het bod
van de Achterhoek zo min mogelijk te beïnvloeden. De gemeenten
van duurzame energie. Deze bijdrage is urgent. Op dit moment
in de Achterhoek.
en de provincie hebben zich meer gericht op concentratie van
zijn vooral wind- en ook zonne-energie de productiemethoden die
10
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Zoekgebieden windturbines Achterhoek
Legenda Gemeentegrens Bufferzone Veluwe Wespendief N2000-gebieden Gelders natuurnetwerk Groene ontwikkelzone Zoekgebied windturbines Zoekgebied windturbines - verkenning na 2022
0
4
8
11
16 kilometer
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
substantiële hoeveelheden energie kunnen produceren. Vandaar dat
Warmte
De Achterhoek kent maar zeven warmteclusters waarbij
hierop nu de focus ligt.
De Regionale Structuur Warmte in deze RES 1.0 geeft de vraag en het
er een warmtevraag is van meer dan 1500 w.e. (warmte-
De tijd staat echter niet stil en innovaties in energieproductie,
aanbod van warmte op basis van bestaande bronnen op kaart weer.
eenheden) of 60.000 GJ. Het betreft: Groenlo, Winterswijk,
transport en opslag zijn op de middellange en lange termijn te
Op de kaart zijn de kansen voor een collectief warmtenet aangeduid.
Aalten, Ulft, Doetinchem, Didam en ’s-Heerenberg. De
verwachten. Nieuwe, verbeterde batterijtechnieken zijn de komende
De warmtekaart is een momentopname en zegt nog niet of een
warmtekaart geeft voor de zeven grote warmteclusters aan
jaren, maar niet binnenkort, te verwachten. De inzetmogelijkheden
alternatief warmtesysteem realiseerbaar is. Deze zal waarschijnlijk
welke warmtebronnen er aanwezig zijn Daarnaast zijn er
van duurzaam geproduceerde waterstof in bedrijven, voor transport
naar aanleiding van nieuwe inzichten uit voortgaand onderzoek
een twintigtal potentiële kleine warmteclusters (minder
en ook voor verwarming van vastgoed wordt momenteel verkend in
worden aangepast.
dan 1500 w.e.).
studies, maar ook al in concrete (demonstratie)projecten aangetoond.
Op basis van de warmtekaart kunnen een aantal conclusies worden
Op weg naar de RES 2.0 worden daarom technische ontwikkelingen
getrokken. Er is een lage warmtevraagdichtheid in de Achterhoek. Ook
op de voet gevolgd en wordt waar mogelijk ingespeeld op mogelijk
is er een beperkt aanbod van warmtebronnen. Hierdoor zijn er niet veel
heden om deze in de Achterhoek in te zetten,
kansen voor grote collectieve warmteoplossingen in de Achterhoek.
en het bijbehorende ruimtegebruik, in detail te bekijken. Deze
Waar zoekgebieden over gemeentegrenzen liggen, werken de
tweede netwerkimpactanalyse maakt duidelijk hoe voorgenomen
gemeenten samen om tot afstemming te komen over de wijze van
netwerkinvesteringen adequaat kunnen worden benut en hoe
benutting van deze gebieden. Een adequaat participatietraject met
onnodige congestie op het netwerk en kosten voor infrastructuur
alle omwonenden en andere stakeholders past hierbij. De provincie
worden vermeden. Ook draagt Liander bij aan het uitrollen van het
vervult hierbij desgewenst een facilitaire rol. Vanuit cumulatie van
plan van aanpak zon op dak, zodat een belangrijke Achterhoekse
milieueffecten kan afstemming op regionaal en zelfs bovenregionaal
ambitie succesvol kan worden ingevuld.
niveau noodzakelijk blijken.
d’r an als motto houdt in dat iedere gemeente bijdraagt. In goed
De gemeenten pakken hun rol op in het nader onderzoeken van
De rol van de provincie heeft nog een ander dimensie. De provincie
Nederlands vertaald: iedereen doet wat.
de concrete benutting van de zoekgebieden voor windenergie.
heeft de bevoegdheid om een windpark van meer dan 5 MW en
Samenwerking in dit traject naar de RES 2.0 betekent het afgewogen
Zij gaan daarvoor het verdere gesprek aan met direct betrokken
kleiner dan 100 MW ruimtelijk in te passen via een provinciaal
invullen van de rollen van de RES-partners, dat is essentieel voor het
stakeholders, sturen nader onderzoek rond de concrete benutting
inpassingsplan. De provincie is daarbij verplicht deze bevoegdheid
verdere succes.
van de zoekgebieden aan en zetten de nodige stappen om deze op te
toe te passen als een initiatiefnemer een afwijzing heeft ontvangen
nemen in ruimtelijke plannen. Daarmee wordt een juridische basis
van de gemeente. De provincie moet voor het betreffende project
Liander levert een belangrijke bijdrage in het begin van het
gelegd voor de finale besluitvorming over windenergieprojecten. Ook
dan wel van mening zijn dat sprake is van een goede ruimtelijke
traject naar de RES 2.0 door het totaalbeeld van de voorgestelde
dragen zij bij aan de stimulering van collectief, lokaal eigendom van
ordening, zoals dat op grond van de Wro moet worden aangetoond.
energieproductie, en de verdeling daarvan over wind en zon
de energieproductiemiddelen.
Deze RES 1.0 is een belangrijk onderdeel bij deze afweging.
Voor de realisatie van wind- en zonne-energie zijn de gemeenten het erover eens om als uitgangspunt ‘Samen d’r an’ te gebruiken. Samen
12
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Regionale Structuur Warmte
Potentiële nieuwe warmtebronnen voor cluster
Warmtekaart Achterhoek, mogelijk toekomstperspectief 2030
(technisch potentieel) Open Bodemenergiesystemen (OBES) (<500m) OBES met TEO OBES met riothermie (TEA) Ordiepe grothermie (500-1.000m) Conventionele geothermie (1.000-4.000m) Biomassa (verbranding) Restwarmte Restwarmte van RW21 of rioolgemaal (TEA) Ontoereikend Competitie Ontoerijkend + competitie
Legenda Warmtevraag
Clusters potentiële ontwikkeling grote warmtenetten (>1.500 w.e.: kam benadrukt) Clusters potentiële ontwikkeling grote warmtenetten (>1.500 w.e.) Clusters potentiële ontwikkeling kleine warmtenetten (<1.500 w.e.) Warmte-Infrastructuur
Tracé bestaand warmtenet Uitbreiden/verdichten bestaand net Potentiële warmtenet-verbinding Duurzame energieproductie Overig
Restwarmtebron Restwarmte van RWZI en rioolgemalen Restwarmte van afvalenergiecentrale Restwarmte van datacentrum Condenswarmte Warmte beschikbaar in effluent- en rioolleiding (grondwater) Beschermingsgebieden
Regio
Toelichting op totstandkoming Warmtekaart en Disclaimer • Verwachte warmtevraag in 2030 (na besparing en uitbreiding woningbouw, harde plancapaciteit); • Clustering van warmtevraag: daar waar kansen zijn voor warmtenetten vanuit de warmtevraag; • Inventarisatie van technisch mogelijke warmtebronnen; • Koppeling van de warmtebronnen aan de vraagclusters, daar waar grote warmtenetten mogelijk zijn (>1.500 woningen of equivalent daarvan);
• De warmtebronnen zijn gekoppeld aan vraagclusters o.b.v. technische mogelijkheden en op volgorde gezet middels een Multicriteria Analyse met drie kerncriteria (Duurzaam, Betaalbaar & Beschikbaar). Dit geeft een eerste indicatieve volgorde van potentiële bronnen per vraagcluster; • Op de kaart is aangegeven waar keuzes mogelijk zijn in de regionale verdeling van warmtebronnen of regionale infrastructuur. Deze keuzes worden gemaakt bij de uitwerking in de gemeentelijke Transitie Visies Warmte.
13
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
1 Inleiding
Gemeente Aalten
14
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
1.1 RES 1.0 Achterhoek
Figuur 1: Denkmodel RES 1.0 Achterhoek
Deze RES 1.0 is het resultaat van een strategische verkenning naar de toekomstige productie van duurzame energie in de Achterhoek. In deze verkenning is de aandacht uitgegaan naar vragen als: waar is ruimte voor zonne-energie, op daken
Uitgangssituatie
of op land, en waar is ruimte voor de plaatsing van windturbines? Ook is nagegaan wat een mogelijke
Verandering:
Nadere
Klimaatakkoord
analyses
Concept-RES
Concretisering
Regionale opgave productie daarzame energie 1,35 TWh
Welke energiemix? Verdelingsaspecten
Besluit RES 1.0
Een antwoord: zo kan het!
en wenselijk verdeling is van de energieproductie over windturbines en zonnepanelen. Rond zonnepanelen is daarbij zoveel mogelijk rekening gehouden met de uitgangspunten van de zonneladder. Ook zijn de effecten van keuzes
Gemeentelijke ambitie(s) productie daarzame energie
Het regionaal bod als bijdrage aan de landelijke opgave
rond locaties en de energiemix op het bestaande energiedistributienetwerk onderzocht. Waar is ruimte voor energieteruglevering op het net? Waar
Interactie
zijn daarvoor aanvullende investeringen in het netwerk noodzakelijk?
Ruimtelijke beleidskaders daarvoor
Ruimtelijke consequenties!
In deze verkenning is daarnaast gekeken naar gemeentelijke en provinciale beleidsmatige kaders, kansen en belemmeringen op juridisch – planologisch vlak, aansluiting van energieproductie op andere Achterhoekse thema’s en bestaand ruimtegebruik en de opvattingen van inwoners en organisaties. Kortom, er is grote aandacht besteed aan beantwoording van de vraag hoe de energietransitie, waar het de productie van
Elektriciteitsinfrastructuur
Infra biedt mogelijkheden en belemmeringen!
Ruimtelijkfunctionele gevolgen / kansen / bellemmeringen / meerwaarde - Acceptatie / draagvlak
1,35 TWh productie van duurzame energie
Gebruik van de ruimte
Gebruik van de elektriciteitsinfrastructuur
Participatie
duurzame energie betreft, vorm kan krijgen in de Achterhoek. De naaste figuur illustreert het denkmodel op basis waarvan de RES 1.0 is opgesteld.
Ontwikkelingsgang Regionale Energiestrategie 1.0
15
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
1.2 Status van dit document
De RES 1.0 is een tussenstap op weg naar een verdergaande energie
De RES 1.0, het resultaat van de verkenning, is geen juridisch
transitie. Met een tijdshorizon tot aan 2030 focust de RES zich op een
bindend document. Het document geeft een koers aan voor de
snelle toename van de productie van duurzame energie. Dit is urgent
toekomstige energiestrategie in de Achterhoek. Deze koers wordt
om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden. De blik
alleen werkelijkheid als deze wordt overgenomen in planfiguren die
is daarbij gericht op productiemethoden en bronnen van duurzame
wel juridische doorwerking hebben naar overheden, organisaties en
energie die nu voorhanden zijn en een substantiële bijdrage kunnen
inwoners. In omgevingsvisies of -programma’s. Pas dan vormt de
leveren aan de energieproductie. Dat zijn nu windenergie en zonne-
inhoud van deze RES 1.0 een juridisch kader waaraan initiatieven
energie. Qua warmte zijn in principe onderwerpen als benutting
voor duurzame energie kunnen worden getoetst en beoordeeld.
van industriële restwarmte, en warmte uit oppervlaktewater of afvalwater of geothermie aan de orde. In de Achterhoek zijn deze
Het traject van opstelling van de RES 1.0 vindt plaats tegen een
bronnen maar in beperkte mate aanwezig of bruikbaar.
achtergrond waarin al gemeentelijk beleid voor de productie van duurzame energie bestaat. Op grond van dit beleid zijn al diverse
Op de langere termijn zal de aandacht kunnen verschuiven naar
zonneparken en windparken gerealiseerd en bestaan er diverse
energieproductie of winningstechnieken die voortkomen uit
initiatieven voor wind en zon in verschillende ontwikkelingsstadia.
technische innovaties. Opslag van energie wordt ongetwijfeld van
De RES heeft geen invloed op deze lopende initiatieven. Deze
toenemend belang. Ook de productie van waterstof met behulp
initiatieven worden beoordeeld en getoetst aan het bestaande beleid.
van duurzame energie, waarvoor nu al de eerste initiatieven zich aandienen, zal zich naar verwachting meer en meer een positie verwerven. Dit zal bijvoorbeeld kunnen gaan doorwerken naar
1.3 Waarom een Regionale Energiestrategie?
bedrijventerreinen die qua energie zelfvoorzienend zijn, die
De RES is een uitvoeringsinstrument van het Klimaatakkoord, meer
‘off-grid’ zijn.
specifiek de overlegtafels ‘elektriciteit’ (productie van duurzame energie) en ‘gebouwde omgeving’ (besparing). Het Klimaatakkoord
De energietransitie is dus constant in beweging; keuzes die nu
spreekt van het streven naar “een rijk geschakeerd, overwegend
gemaakt worden zijn niet voor de eeuwigheid. Vandaar dat in het
decentraal, hernieuwbaar elektriciteitssysteem in 2050 met richting
RES-traject wordt gesproken van een RES 2.0 en RES 3.0. In de
2030 vooraleerst Wind op land en Zon-PV”. De ambitie is daarbij
komende jaren gaat de aandacht uit naar de inzet van allerhande
dat de “meer grootschalige (>15kW) elektriciteitsproductie op land
innovaties die het mogelijk maken om duurzame energie te
tenminste 35TWh productie bedraagt in 2030”.
produceren, op te slaan en te distribueren.
De regionale insteek, anders dan een aanpak door individuele
Figuur 2 illustreert dit.
gemeenten, draagt bij aan het benutten van de kwaliteiten van
Gemeente Aalten
de Achterhoek als geheel en het zeker stellen van een zo efficiënt
In deze RES 1.0 geeft de RES-regio Achterhoek haar bijdrage aan
mogelijke benutting van het elektriciteitsnetwerk en het uitbreiden
voor de opwek van duurzame elektriciteit in 2030, en heeft het haar
daarvan.
bronnen voor duurzame warmte in kaart gebracht.
16
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Figuur 2: Het verdere tijdspad van de Regionale Energiestrategie
RES op weg naar 2030 & 2050 2019
Klimaatakkoord Definitief Klimaatakkoord getekend. De RES is één van de maatregelen uit het Klimaatakkoord.
1 juli 2021
2018
Start RES Regio’s starten en bereiden de RES voor. 30 Regio’s van de RES gevormd.
2020
1 oktober 2020
2021 Tweede Kamer verkiezingen
Opleveren RES 1.0 per regio Stapsgewijs toewerken naar realisatie van RES. Dit verschilt per regio.
Lokale ambities en initiatieven 2013 Energieakkoord Nederland 2015 Klimaatakkoord Parijs
Gemeenteraadsverkiezingen
2022
3.0
2023
Concept RES Aanleveren van bestuurlijk vastgestelde concept-RES.
Provinciale staten verkiezingen & Waterschapsverkiezingen
1 juli 2025 RES 3.0 Tusssentijds ijkmoment.
1 juli 2023
Europese verkiezingen
RES 2.0 Tusssentijds ijkmoment.
2024
35TWh Duurzame 1 januari 2030 Energie In 2030 is de doelstelling van 35TWh duurzame energie op land gerealiseerd.
1 januari 2025
2025
Omgevingsvergunningen De omgevingsvergunningen voor zon- en windprojecten in 2030 zijn verleend.
2030 1 januari 2050
Intensivering dialoog met de samenleving
Verankering in instrumenten omgevingswet
Uitbreiding van het net
100% Hernieuwbare Energie We stoten geen CO2 meer uit.
2050
17
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
1.4 Van wie is de RES?
omgevingsplan, omgevingsverordening). De interbestuurlijke samenwerking vindt plaats vanuit de één-overheid gedachte, op basis van vertrouwen en gelijkwaardigheid.
Voor het opstellen van de RES is Nederland opgesteld in dertig regio’s. De regio’s worden in het Klimaatakkoord uitgedaagd om een RES te ontwikkelen met een hogere ambitie voor elektriciteit
Het Rijk handelt als actieve partner in het proces, ondersteunend,
dan wat optelt tot tenminste 35 TWh. Het wordt aan de regio’s over
meewerkend en borgend vanuit de nationale publieke belangen
gelaten om zelf de hoogte van het bod te bepalen. Daarnaast moeten
en nationale afspraken. Daartoe is ook het NP RES, het Nationaal samenwerkingspartner. ‘De RES’ is dus geen zelfstandig orgaan,
Programma RES, en de bij behorende programmaorganisatie
maar een hulpinstrument voor regionale samenwerking. De
ingericht. Uitgangspunten binnen de samenwerking zijn
De acht Achterhoekse gemeenten Bronckhorst, Winterswijk, Oost
energietransitie en de grote maatschappelijke inspanning die dit
subsidiariteit en bestuurlijke instrumenten (het goede gesprek)
Gelre, Doetinchem, Aalten, Montferland, Oude IJsselstreek en
vergt, vraagt om gezamenlijk optrekken van de overheden en om
boven juridische instrumenten.
Berkelland vormen samen met de provincie Gelderland en het
betrokkenheid van de samenleving. De samenwerkende overheden
waterschap Rijn en IJssel de RES-regio Achterhoek3. Deze partners
nemen het voortouw in het RES-proces en de verankering van
zijn samen eigenaar van de RES 1.0. Netbeheerder Liander is
de RES-plannen in hun omgevingsbeleid (omgevingsvisie,
de regio’s een Regionale Structuurvisie Warmte opstellen.
3
Wanneer er in deze Regionale Energiestrategie wordt gesproken over ‘de Achterhoekse gemeenten’ dan worden daarmee de gemeenten van de RES-regio Achterhoek bedoeld.
Drie kernwaarden RES Achterhoek We doen het samen: ‘Samen d’ran’
We gaan resultaat gericht, realistisch en zorgvuldig te werk
We willen win-win situaties creëren
De partners van de RES Achterhoek slaan de handen ineen en betrekken stakeholders en inwoners om samen tot een
Alles wat we adviseren, doen Zowel de lokale, regionale als landelijke ambities zijn bekend. Daar
en realiseren moet voor zoveel mogelijk partijen, stakeholders en
handelen we naar.
inwoners voordelen hebben. Het mes snijdt steeds aan twee kanten,
geaccepteerde en gedragen RES te komen. Saamhorigheid voert
En dat doen we naar eer en geweten. We zijn zorgvuldig met feiten
de gezamenlijke belangen staan voorop. Dat zal niet altijd lukken,
de boventoon: eensgezindheid over gemeenschappelijke belangen,
en cijfers en zorgvuldig in de omgang met belanghebbenden. We
want we zijn realistisch. Maar met die intentie gaan we te werk.
onderlinge verbondenheid, rechtvaardige verdeling, respect voor
geven realistische adviezen en analyses en zijn (pro)actief om
We houden rekening met de gemeenschappelijke Achterhoekse
verscheidenheid en ruimte voor couleur locale. Samen d’ran is
concrete resultaten te behalen. Met een integrale aanpak benutten we
belangen op gebied van natuur, landschap, milieu, cultuur en
ons motto!
koppelkansen met overige duurzame en maatschappelijke thema’s.
leefbaarheid.
18
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Positie RES Achterhoek 1 juli 2021
Klimaatakkoord Parijs
49% minder CO2-uitstoot t.o.v. 1990
Klimaatakkoord Nederland
Energieneutraal: 95% minder CO2-uitstoot t.o.v. 1990
>>>>
1990
2015
2018
2019
2020
2021
2023
2025
1 juni: Concept RES
1 juli: RES 1.0
1 juli: RES 2.0
Vergunningen wind- en zonparken
2030
2050
Start opstellen Regionale Energiestrategieën (RES)
Energie-ambities Achterhoek
De RES geeft invulling aan het onderdeel grootschalige opwek van duurzame energie met zon en wind met als doel om in 2030 landelijk 35 TWh op te wekken door en in 30 regio’s. “ De Achterhoek wil met de RES een reële bijdrage leveren aan de
Gelders Energie Akkoord 2015 (GEA)
Regionale Uitvoeringsagenda Achterhoek 2018 (RUA)
Ambitie: Gelderland
(gebaseerd op Akkoord van Groenlo 2013)
Energieneutraal in 2050
landelijke opgave én aan de eigen energie-ambities.”
Drie kernwaarden Regionale Energiestrategie (RES) Achterhoek:
Ambitie: Achterhoek energieneutraal in 2030 Eén van de projecten van RUA: Document Achterhoeks koersdocument voor duurzame energie (ruimtelijk kader duurzame energie Achterhoek)
Resultaten opwek gerealiseerde en geplande projecten zon en wind (x TWh) + Schatting opwek via nieuwe projecten zon en wind (x TWh) = Basis voor bestuurlijke keuzes eerste bod voor concept RES (en basis voor RES 1.0 en RES 2.0)
“Samen d’ran”
Principes proces RES Achterhoek:
• • • •
Oog voor provinciale, regionale en gemeentelijke belangen, ambities en uitdagingen Betrekken van inwoners en stakeholders op lokaal niveau Haalbaarheid door afstemming op capaciteit en efficiëntie elektriciteitsnetwerk
Resultaatgericht,
Integrale aanpak door benutten van koppelkansen met andere duurzame en
realistisch en
maatschappelijke thema’s
zorgvuldig
Betrokkenen RES 1.0 Achterhoek: Beleid Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie (RODE-beleid)
• •
Bestuurlijke eigenaren/partners:
Per gemeente* In afstemming met inwoners en stakeholders
* Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre,
Achterhoekse gemeenten*, provincie Gelderland en Waterschap Rijn en IJssel. Netbeheerder Liander is partner.
Bestuurlijk trekker:
Frans Langeveld, wethouder Duurzaamheid Doetinchem
Consultatie:
Stuurgroep (wethouders en vertegenwoordigers maatschappelijke
Participatie:
Inwoners en professionele belanghebbenden
Besluitvorming:
Gemeenteraden, Algemeen Bestuur waterschap en Gedeputeerde
organisaties)
Oude IJsselstreek, Winterswijk Resultaten opwek gerealiseerde projecten duurzame energie via zon en wind
We doen het samen
Win-win situaties creëren
Staten provincie
per gemeente tellen mee voor de RES Achterhoek. Coördinatie en ondersteuning:
Projectorganisatie o.l.v. programmaleider
19
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
1.5 Totstandkoming RES 1.0
tot ruimtelijke ordening. En anderzijds omdat er regionale, dus
• Het zeker stellen dat meer en meer mensen en organisaties
gemeentegrens overstijgende opgaven liggen voor de RES 1.0.
in de Achterhoek de financiële vruchten plukken van de energieproductie in de regio; het ‘geld’ blijft daardoor in de
Deze RES 1.0 is geproduceerd in een intensieve samenwerking tussen de medewerkers en bestuurders van de Achterhoekse
De participatie op regionaal niveau is tijdens het proces RES 1.0
gemeenten, de provincie Gelderland het Waterschap Rijn en IJsel en
georganiseerd door de projectorganisatie RES Achterhoek.
versterkt. • Het opnemen van de inhoud van deze RES 1.0 in ruimtelijke
netbeheerder Liander. In diverse ambtelijke werkgroepen is de RES
plannen zodat de realisatie een juridische basis krijgt;
1.0 inhoudelijk vormgegeven. De stuurgroep RES, waarin overheden en organisaties deelnemen, heeft mede richting gegeven aan de
regio en daarmee wordt de Achterhoekse duurzame economie
1.6 Het traject na de RES 1.0
• Het verlenen van vergunningen die het toelaten dat projecten kunnen worden gerealiseerd; dit na onder meer nader (milieu)-
ambtelijke werkzaamheden. Toeval of niet, figuur 2 geeft een kronkelige weg aan richting het
onderzoek om daarmee een optimale inpassing van een wind- of
Bij de productie van deelresultaten en tussendocumenten voor
uiteindelijke doel van het nationale RES-proces: de realisatie van
zonnepark in de omgeving te realiseren.
de RES 1.0 zijn diverse informatie- en dialoogsessies gehouden
tenminste 35 TWh duurzame energieproductie via zonnepanelen
met inwoners, raden en organisaties. Deze sessies zijn voor het
en windturbines op Nederlands grondgebied. Die weg zal ook
In werkelijkheid zal het proces nog de nodige discussie opleveren,
merendeel online gehouden vanwege het COVID-19-virus.
ongetwijfeld kronkelig zijn. In rechttoe rechtaan bewoordingen zijn
zullen successen worden afgewisseld met teleurstellingen, zullen
de volgende stappen richting de RES 2.0:
beelden moeten worden bijgesteld of gecompleteerd. Kortom, een
• Het nader uitwerken van concrete energieprojecten; dit
weg zal worden doorlopen die steeds richting de stip op de horizon
regionaal niveau. De RES richt zich niet op lopende projecten op
in participatietrajecten waarin projectontwikkelaars,
leidt maar niet via de kortste lijn. Het zal ook een weg zijn waarop
lokaal, gemeentelijk niveau. Enerzijds omdat lokale (inwoners)
energiecorporaties, inwoners, bedrijven en organisaties de dialoog
overheidsregie een vereiste is en regionale samenwerking een
participatie reeds heeft plaatsgevonden bij de gemeenten voor
aangaan om te komen tot gedragen energieprojecten;
waardevolle bijdrage aan het uiteindelijke succes zal leveren.
In de aanloop naar de RES 1.0 is gekozen voor participatie op
het opstellen van hun beleidskaders duurzame energie in relatie
• Het schenken van bijzondere aandacht aan het realiseren van zonnepanelen op daken;
NP RES
20
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
2 Aanleiding RES 1.0
Gemeente Bronckhorst
21
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
2.1 Klimaatsverandering tegengaan Klimaatconferentie Parijs en het Nederlandse Klimaatakkoord
natuur. Onderzoeken die uiteindelijk bij concrete zoekgebieden
De klimaatverandering gaat veel harder dan verwacht4 en is
gedaan moeten worden, kunnen leiden tot andere uitkomsten en
voorspeld tijdens het afsluiten van het Klimaatakkoord in Parijs en
afwegingen.
de doorvertaling naar het Nederlandse Klimaatakkoord waarop het RES-beleidskader is gebaseerd. De EU sorteert daar al op voor met een aanscherping van de eerder afgesproken doelstelling.
Op de klimaatconferentie in 2015 in Parijs hebben 196 landen overeenstemming bereikt over reductie van CO2 en het
2.2 Snelheid geboden De uitstoot van CO2 dient daarom met spoed te worden gereduceerd.
verduurzamen van de energievoorziening, met als doel om klimaatverandering tegen te gaan. De vertaling van dit akkoord
Om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden is snel
De RES-aanpak richt zich daarom op het realiseren van de productie
naar doelstellingen en maatregelen voor Nederland, is gedaan in het
handelen geboden. Recente inzichten die na de totstandkoming van
van tenminste 35 TWh duurzame energie in 2030. Dit verklaart de
Klimaatakkoord, dat in juli 2019 gepresenteerd is.
het Klimaatakkoord zijn verkregen zijn onder meer:
focus van de RES-aanpak op productietechnieken die direct een
• De 1.5 tot 2 graden opwarming van de aarde wordt binnen vijf jaar
bewezen en significante bijdrage kunnen leveren aan deze productie.
Eén van de maatregelen uit het Klimaatakkoord is het opstellen van dertig regionale energiestrategieën waarin de mogelijkheden voor opwek van duurzame energie en warmte in kaart zijn gebracht en
al bereikt;
Dit zijn momenteel zonne-energie en windenergie.
• Op grote schaal smelten van ijs op de Noordpool én de Zuidpool, oceanen die nog nooit zo warm waren;
Andere productietechnieken, zoals kernenergie, kunnen zeker
zijn doorgerekend. In de RES doet elke regio een bod aan het Rijk
• Enorme bosbranden in Australië en Siberië en Amerika;
niet voor 2030 relevante bijdragen leveren in de energieproductie
over hoeveel duurzame elektriciteit en warmte het in 2030 gaat
• De CO2-uitstoot stijgt ondanks de COVID-crisis door (dec 2020);
in Nederland. Opslagtechnieken voor elektriciteit, de inzet van
opwekken. Met de RES-systematiek wordt invulling gegeven aan de
• De groei van de elektriciteitsvraag gaat harder dan voorspeld;
waterstof et cetera zijn innovaties die nog in ontwikkeling zijn, maar
doelstellingen en afspraken die gemaakt zijn aan de overlegtafels
de warmtevraag van industrie moet van fossiel gedreven naar
in de toekomst naar verwachting een belangrijke rol gaan spelen.
‘elektriciteit’ en ‘gebouwde omgeving’ die hebben bijgedragen aan de
(duurzame) elektriciteit gedreven levert een enorme extra
Opslag is bijvoorbeeld zinvol om afschakeling van bedrijven van het
inspanning op voor de opwekking van duurzame elektriciteit;
net bij piekbelasting te voorkomen.
totstandkoming van het Klimaatakkoord.
• Het realisatietempo blijft ook in Nederland achter. Concreet is in het Klimaatakkoord afgesproken om in 2030 84 TWh
4
WMO statement on the state of the global climate in 2019, World Meteorological Organization, WMO nr-1248.
hernieuwbare elektriciteit te produceren uit wind en zon. Circa 60% (49 TWh) daarvan komt op zee en ongeveer 40% op land (35 TWh). De afspraak van tenminste 35 TWh is niet verder uitgesplitst in wind of zon. Ook is er geen verdeling afgesproken tussen de regio’s. Die keuzes zijn aan de provincies, gemeenten en waterschappen uit de dertig RES-regio’s. Wel is afgesproken dat elke regio bijdraagt aan de benodigde verduurzaming, daartoe een aanbod doet op basis van redelijkheid en daarbij een afweging maakt tussen draagvlak, ruimte, milieu, systeem- en kostenefficiëntie. Tevens is afgesproken om te streven naar ‘over-programmering’. Er blijven immers nog de nodige afwegingen te maken, denk aan de netcapaciteit, betrokkenheid bewoners en impact op de
22
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Verhoging CO2-reductiedoel in de EU
2.3 Nationaal kader voor regionale energiestrategieën
Samen werken aan duurzame energie De gezamenlijke ‘lagere’ overheden, provincies, gemeenten en waterschappen hebben in het kader van het Klimaatakkoord
Nationale handreiking en afwegingskader
aangeboden om gezamenlijk tenminste 35 TWh duurzame
De inhoud van deze RES 1.0 is niet willekeurig gekozen. Op nationaal
energieproductie met behulp van windturbines en/of zonnepanelen
niveau heeft het Nationaal Programma RES, het NP RES, een
te produceren. Zij geven aan welke energieproductie zij willen
handreiking en afwegingskader opgesteld. De handreiking geeft
leveren binnen de eigen regio. Ook geven zij aan hoeveel warmte
De verhoging van het CO2-reductiedoel in de EU leidt
handvatten hoe de RES 1.0 is op te stellen; het afwegingskader geeft
er binnen de regio inzetbaar is. Het gaat hier dan over bijvoorbeeld
mogelijk tot een hoger Europees doel voor hernieuwbare
de onderwerpen aan die idealiter in de RES 1.0 worden opgenomen
industriële restwarmte, geothermie, warmte uit wateren et cetera.
energie. Dit kan ook leiden tot een hogere bijdrage van
en ook geeft de handreiking criteria voor de nadere invulling
Nederland. Dit is echter nog onzeker en afhankelijk van
daarvan. De handreiking is niet juridisch bindend. De handreiking is
Een belangrijke gedachte hierbij is die van solidariteit: “Iedereen
Europese besluitvorming. In het rapport Bestemming
een logische invulling van de afspraken die in het Klimaatakkoord
doet wat”. Deze gedachte sluit naadloos aan bij de al lopende
Parijs is berekend dat de bijdrage van Nederland uit zou
tussen partijen zijn gemaakt.
samenwerking in de Achterhoek op duurzaamheids- en energievlak. Iedere regio bepaalt zelf de hoogte van de bijdrage aan het
komen op 31-33% (huidig: 26%) als de doelstelling uit de richtlijn Hernieuwbare Energie (REDII) op 38-40% zou
De inhoud van de handreiking en het afwegingskader zijn te vinden
Klimaatakkoord. Voor de hoogte van die bijdrage is geen norm
uitkomen. Bij de doorrekening van het Klimaatakkoord
op de website van NP RES.
gesteld vanuit het Nationaal Programma RES.
heeft PBL berekend dat bij volledige uitvoering van het Klimaatakkoord Nederland op 30-32% kan uitkomen. De huidige inzet, waaronder die op vergroting van het aanbod hernieuwbare elektriciteit op zee en land, levert dus een grote bijdrage, maar is niet genoeg. Duidelijk is dat richting 2050 het duurzame energie-aanbod in Nederland verder moet stijgen, mede door de opwek van hernieuwbare elektriciteit. Via de RES’en wordt nu gestuurd op de realisatie van tenminste 35 TWh duurzame energie. De Stuurgroep Extra Opgave heeft een inschatting gemaakt van de elektrificatiebehoefte van de industrie (en datacenters) in 2030 aanvullend op het Klimaatakkoord. Het gaat hierbij om 15 tot 45 TWh aan elektriciteit. De Stuurgroep voorziet de hiervoor benodigde opwek op zee (tot 10 GW). Deze zou daarmee geen rol spelen in het RESproces. Een aanvullende opgave voor de RES voor 2030 in TWh is geen vanzelfsprekendheid.
Gemeente Bronckhorst
23
Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek
Waar richt de RES zich op?
Ruimte voor nieuwe energie. Niet makkelijk, wel nodig. De noodzaak van het Klimaatakkoord. Het Klimaatakkoord komt niet zomaar uit de lucht vallen. We maken grondstoffen sneller op dan de aarde ze kan aanvullen. Zo putten we de aarde uit, met alle gevolgen van dien voor onze leefomgeving. Daarom hebben 76 partijen het Klimaatakkoord ondertekend. We hebben afgesproken maatregelen te nemen om klimaatverandering tegen te gaan, zoals het opwekken van duurzame energie. Tot 2030 richten we ons met name op zonne- en windenergie. Het grootste gedeelte daarvan wordt gewonnen op zee, maar omdat dat niet voldoende is, onderzoeken we ook alle mogelijkheden op land.
Deze RES is erop gericht de toekomstige duurzame energievoorziening in de Achterhoek mede vorm te geven. Tegen de achtergrond van een toenemende vraag naar duurzame energie, de noodzaak om de op dit moment bruikbare productiemethoden voor duurzame energie (windturbines en zonnepanelen) een plek te geven, een brede maatschappelijk discussie hoe dit kan gebeuren en gemeentelijke energie-opgaven en bestaand beleid geeft de RES een koers aan hoe de regionale energievoorziening kan worden ingevuld en geïnnoveerd. Deze RES is geen ‘dichtgetimmerd’ geheel, het is immers een strategische verkenning. Uitgaande van de vertreksituatie van een divers gemeentelijk en provinciaal beleid, uiteenlopende opvattingen van (gemeente)raden, verschillende gemeentelijke spanningsvelden tussen energieopgave en ruimtelijke mogelijkheden deze te realiseren, is deze RES veeleer een vingerwijzing hoe in gezamenlijkheid de regionale opgave kan worden ingevuld. De RES 1.0 is in het gehele traject daarmee geen sluitstuk, maar een begin. Een belangrijke en noodzakelijke eerste stap om verder te kunnen richting realisatie van voldoende opwek van duurzame energie in de regio.
Ons landschap verandert. Onze omgeving verandert. Kolen- en gascentrales staan voor de meeste mensen uit het zicht. Maar windmolens en zonnepanelen? Die zijn zichtbaar en dichtbij. Het is duidelijk dat dit gevolgen heeft voor ons landschap en voor de omgeving waarin we wonen. We kunnen er niet omheen om samen te bekijken wat de beste mogelijkheden zijn. Dit gebeurt in 30 energieregio’s in de zogenoemde Regionale Energiestrategie (RES).