Jaarstukken 2023 definitief.pdf

3.1 Wonen en vastgoed Wat willen we bereiken? De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8. We willen een woningvoorraad die meebeweegt met de demografische ontwikkelingen en die kwalitatief en kwantitatief voldoet. Een aantrekkelijke en passende woningvoorraad is ook belangrijk voor het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. We willen leegstand voorkomen en ruimte bieden aan nieuwe en bijzondere manieren van wonen. De verbinding tussen wonen, werken en aspecten als cultuur, recreatie, voorzieningen en sociale cohesie willen we versterken.

Te bereiken maatschappelijk effect

De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8.

26

Doelen wonen en vastgoed

Doelen 2030 De bestaande woningvoorraad is in 2030 meer toekomstbestendig (op duurzame wijze energiezuiniger gemaakt, deels afgekoppeld van gas en meer levensloopbestendig). Er zijn voldoende nieuwe (betaalbare) woningen verantwoord en adaptief met zo veel mogelijk circulaire bouwmethoden toegevoegd. In de periode 2023 – 2026 is een versnelling in de woningbouwproductie ingezet.

(Leegstaand) vastgoed is daar waar mogelijk getransformeerd naar wonen. Er zijn innovatieve en duurzame manieren van wonen en bouwen ontwikkeld en gerealiseerd.

Streefwaarden (t.o.v. 2020) Het energielabel-niveau van de Achterhoekse woningvoorraad is verbeterd. Het aandeel toekomstbestendige woningen in de woningvoorraad is toegenomen. Er worden meer circulaire en biobased materialen toegepast in zowel nieuwbouw als verbouw. Er zijn meer betaalbare woningen gerealiseerd (sociale huur, midden-huur en goedkope koop). De regionale bouwproductie is toegenomen. Het bereiken van een krapte-indicator die past bij een gezonde woonmarkt. De zoektijd in de huurmarkt is afgenomen.

Wat hebben we gedaan en bereikt? De bestaande woningvoorraad is in 2030 meer toekomstbestendig.

De grootste uitdaging van verduurzamen ligt bij de particuliere woningbezitters. De corporaties in de Achterhoek zijn sterk aan het verduurzamen en zullen over een aantal jaren hun portefeuille verduurzaamd hebben. De particuliere woningbezitter is echter lastig bereikbaar en minder snel in de omstandigheden of geneigd om te verduurzamen. Dit is ook de reden dat de one stop shop (onderdeel van de baanbrekende aanpak) verlenging heeft gekregen vanuit de thematafel. Tevens komen zij uit de pilotfase en gaan zij nu over tot het creëren van massa; meer wijken in een sneller tempo behandelen met de lessons learned vanuit de pilotfase in ogenschouw nemend. Uiteraard doet de Achterhoek ook mee met het Nationale Isolatie Programma. Een plan van aanpak waarbij de subsidies vanuit het Energieloket Achterhoek worden doorgezet naar de inwoners ligt ter goedkeuring bij de individuele gemeenten. Inmiddels is ook een regionale aanpak voor energie armoede in uitvoering door het Energieloket Achterhoek. Sinds de start van deze campagne zijn hierdoor al ruim 1.000 huishoudens concreet geholpen met advies, kleinschalige maatregelen en vervanging van verouderd witgoed. Vanaf 2024 krijgt de regionale aanpak van huishoudens met energiearmoede een structureler karakter. Gemeenten en Energieloket Achterhoek bereiden op dit moment een driejarige aanpak voor.

Als aanvulling op de aanpak met de bespaarcoach wordt de inzet van de FIXbrigade onderzocht. In de regel installeert de fixer maatregelen waarvoor gereedschap, bepaalde kennis en (technische) vaardigheden zijn vereist. Denk hierbij aan CV waterzijdig inregelen of het ophangen van isolerende gordijnen. Op dit moment wordt de opzet hiervan binnen de regio onderzocht in samenwerking met fixbrigade Nederland.

Voldoende nieuwe (betaalbare) woningen met zoveel mogelijk circulaire bouwmethoden

Begin 2023 is de regionale woonagenda door de 7 gemeenten vastgesteld en de woondeal Achterhoek ondertekend. Hiermee is de visie duidelijk geworden over hoe onze regio de aankomende jaren omgaat met de woonopgaaf in de breedste zin van het woord. Deze stukken 27

bevatten voornamelijk doelen en ambities. Om hier verder invulling aan te geven zijn trekkers benoemd op de verschillende programmalijnen en is binnen elke programmalijn een start gemaakt met een uitvoeringsprogramma. De thematafel is op werkbezoek geweest bij een woningfabriek in Heerenveen. In deze fabriek worden betaalbare woningen gerealiseerd. Bij het bezoek is aan de orde gekomen dat industriële/conceptuele bouw een ander proces en een andere blik van de opdrachtgevers (vnl. gemeenten en corporaties) vraagt. Om de visies en belangen van beide partijen op elkaar af te stemmen is een traject met vertegenwoordigers van deze partijen gestart. Hierbij is hernieuwd opdrachtgeverschap hét thema. Wat is ervoor nodig vanuit beide partijen om ervoor te zorgen dat conceptueel bouwen in grotere schaal van de grond komt. Afgesproken is om vanuit minimaal drie gemeenten (permanente) locaties te bundelen en een gezamenlijke uitvraag te doen met als doel betaalbare conceptwoningen die voldoen aan het bouwbesluit te realiseren, uiterlijk in 2025. Hierbij is de prijs (max. €250.000) leidend, de opdrachtnemer willen we zo min mogelijk beperken in zijn aanbod, omdat we ons realiseren dat er voor conceptwoningen andere variabelen zijn dan bij traditionele bouw. Op dit moment wordt het project verder uitgewerkt en beraden de gemeenten zich op beschikbare locaties.

De verschillende leden van de thematafel zijn individueel bezig met plannen en realisatie van flexwoningen. Oude IJsselstreek heeft met succes een uitvraag gedaan voor 50 flexwoningen, die fabrieksmatig gebouwd zullen worden door geWOONhout in Wehl. Berkelland gaat in 2024 circa 90 flexwoningen plaatsen. Gemeente Doetinchem doet mee met het landelijke Flexcity project. Belangrijk onderdeel hiervan is het onderzoek naar het mogelijk maken van een fysieke herplaatsingsgarantie door het Rijk. De Achterhoek wacht dit onderzoek met belangstelling af en besluit dan of zij verder werk wil maken van onderlinge garantstelling voor elkaars flexwoningen. Samen Biobased bouwen heeft een succesvolle beweging in gang gezet. Contact met de projectleiders en de thematafel is nauw. Begin 2023 is gestart met het aanhalen van de banden met de gemeenten. Zij moeten een prominentere rol spelen in deze thematiek om het verder te versnellen. Inmiddels is een eerste bijeenkomst specifiek voor gemeenten georganiseerd door CirkelRegio, Samen Biobased Bouwen en 8rhk samen. De opkomst was met 40 deelnemers goed en alle gemeenten waren vertegenwoordigd. De bedoeling is een programma over Toekomstbestendig Bouwen te ontwikkelen voor en door gemeenten.

Hierbij is ook RVO betrokken, zij gaan ondersteuning bieden bij het programma en ook bij de ontwikkeling van een biobased conceptwoning voor woningcorporaties.

Versnelling woningbouwproductie Vanuit de thematafel is er een werkgroep die zich bezighoudt met ‘Van dromen naar doen’. Kern van hun inzet is: hoe gaan we onze ambities omzetten in acties. Dit heeft geleid tot concrete acties en een verandering van de gesprekken aan de thematafel. Gesprekken worden nu concreter en inhoudelijker gevoerd (op het gebied van locaties, problematieken en thema’s). Dit leidt tot concrete versnelling van woningbouw. Daarnaast hebben alle gemeenten hun (potentiële) nieuwbouwlocaties in kaart gebracht en gedeeld met de andere gemeenten. Dit om elkaar te ondersteunen waar nodig en mogelijk. Ook worden aan de thematafel de ervaringen met elkaar gedeeld door steeds één lid aan het woord te laten over de lokale uitdagingen en oplossingen. De uitkomsten van het traject ‘Van dromen naar doen’ zijn opgenomen in de uitwerking van programmalijn één van de Regionale Woonagenda, vergroten woningvoorraad en versnelling productie. In de Achterhoek Raad van 25 september is dit zogenaamde 10 puntenplan toegelicht, samen met de voortgang op de andere 3 programmalijnen. Zo komen er Bouw- en Doedagen in de Achterhoek en wordt er gewerkt aan een flexpool voor ambtenaren.

28

Transformatie leegstaand vastgoed Het transformeren van leegstaand vastgoed (vooral in kleine kernen) is van grote toegevoegde waarde voor de leefbaarheid van onze kernen. Vaak hebben deze projecten een grote onrendabele top. Rijksmiddelen worden voornamelijk ingezet voor grotere projecten. Hier is vanuit de thematafel tegen geageerd. Gesprekken met het ministerie hebben ervoor gezorgd dat er openingen zijn gecreëerd en gemeente Berkelland met succes een Woningbouwimpuls aanvraag heeft gedaan voor 351 woningen. Hierop voortbordurend zijn gesprekken geopend tussen RVO en meerdere Achterhoekse gemeenten om te kijken of het mogelijk is een Achterhoekse WBI-aanvraag te doen. Leegstaand vastgoed kan ook goed worden getransformeerd naar nieuwe vormen van wonen, waarbij woningen meer worden gedeeld. Ook in de Achterhoek is deze trend naar ‘het nieuwe wonen’ duidelijke aanwezig. Dit heeft te maken met betaalbaarheid, het tegengaan van eenzaamheid of meer in contact met de natuur willen leven. Woonvormen waarin je zorg draagt voor elkaar, spullen deelt (gereedschap, wasautomaat), een gezamenlijke moestuin hebt en duurzaam/energieneutraal leeft, winnen daarom aan populariteit. In de laatste, zeer druk bezochte én bekeken Meet Up over woningnood in de Achterhoek op 22 juni onderzochten we nieuwe woonvormen. Er is een enquête uitgezet en de uitkomsten ervan worden nu verwerkt.

Overige Activiteiten

In februari 2023 is een brede start geweest rond het thema huisvesting arbeidsmigranten. Ongeveer 100 geïnteresseerde stakeholders uit de regio waren aanwezig. Naar aanleiding van deze sessie is er een projectleider huisvesting arbeidsmigranten aangesteld. Deze projectleider heeft als doel om in 2023 te komen tot een regionaal beleid op dit gebied en het stimuleren en verder helpen van concrete projecten. Voor het thema wonen, welzijn en zorg is een projectgroep aan de slag gegaan met de ontwikkeling van een regionale visie. Hierbij wordt ondersteuning geboden vanuit Platform 31. Inmiddels is een vertegenwoordiging van de VVT organisaties aangeschoven bij de thematafel, zij zal aansluiten wanneer het thema wonen en zorg op de agenda staat.

Projecten Wonen en vastgoed In totaal waren er eind 2023 14 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2023 zijn er geen nieuwe projecten gestart. Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten is te vinden via www.8rhk.nl.

29

3.2 Circulaire economie & energietransitie Wat willen we bereiken? In 2030 wekt de Achterhoek haar eigen energie op, is afval een grondstof geworden en is er meer biodiversiteit door minder emissies. Met deze ambitie groeit de Achterhoek uit tot de schoonste regio van het land. In 2030 wordt afval niet langer als een probleem of als een kostenpost gezien, maar als een nuttige grondstof. Energie wordt duurzaam opgewekt en bij het gebruik ervan staat besparing centraal. We verminderen emissies en creëren zo ruimte voor een grotere biodiversiteit. Ook voor (agrarische) bedrijven is dit interessant om nieuwe, circulaire verdienmodellen te kunnen ontwikkelen.

Te bereiken maatschappelijk effect

In 2030 wekt de Achterhoek haar eigen energie op, is afval een grondstof geworden en is er meer biodiversiteit door minder emissies.

Doelen Circulaire economie en energietransitie Doelen 2030 De Achterhoek ontwikkelt en implementeert oplossingen voor energiebesparing, duurzame opwekking en om zelfvoorzienend te worden.

Streefwaarden (t.o.v. 2020) Regionaal wordt 40% duurzame energie opgewekt, en uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal.

De agro foodsector is koploper in kringlooplandbouw door hoogwaardig benutten en gebruik van (bio)grondstoffen en biomassa en recycling van reststromen. Bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties Gebruik van primaire grondstoffen is t.o.v. 2010 transformeren hun (bedrijfs)processen en gaan met 50% verlaagd o.a. door toepassen van lokaal efficiënter om met (primaire) grondstoffen. geproduceerde biogrondstoffen in bouw & infra In de gebouwde omgeving en infrastructuur zijn (hernieuwbare) grondstoffen efficiënter benut, worden hergebruikt en de levensduur verlengd. Broeikasgasemissies CO2 en stikstof zijn gereduceerd en Broeikasgasemissies door CO2 zijn dragen door innovaties bij aan toename van de teruggebracht met 60% (t.o.v. 1990) en emissies biodiversiteit. van stikstof en ammoniak zijn door kringlooplandbouw substantieel gedaald. De biodiversiteit is toegenomen.

Wat hebben we gedaan en bereikt? Energietransitie

Voor het energievraagstuk van bedrijven en bedrijventerreinen is een project gestart om de situatie in energieopwekking en energieverbruik van bedrijven en op de bedrijventerreinen in kaart te brengen. Om de beschikbare netcapaciteit optimaal te benutten, en slimme energiesystemen te ontwikkelen. In de tweede helft van het jaar zijn de eerste pilots gestart op een tweetal werklocaties. Deze aanpak wordt in samenhang met onder andere de RCT-makelaars uitgevoerd, die bedrijven van direct advies kunnen voorzien bij verduurzamings- en continuiteitsvraagstukken als gevolg van onder andere netcongestie. Een uitwerking voor de prioritaire terreinen, om aan (collectieve) oplossingen te werken volgt in het nieuwe jaar. De uitwerking is een cross over met Thematafel Smart werken & Innovatie. 30

Gemeenten hebben het Akkoord van Groenlo geactualiseerd en werken aan een uitvoeringsagenda. Dit is aan de thematafel toegelicht met als doel om in 3O-verband bij te dragen aan de uitwerking. Het project One-Stop-Shop om woningen te verduurzamen is geëvalueerd en wordt vervolgd. Agem heeft een interessant netwerk bij elkaar gebracht tijdens het Agem Inspiratiecongres. Het zelfleveringsmodel en de pilot i.s.m. Coöperatie BioZon zijn aansprekende successen, die concrete aanknopingspunten bieden om regionaal breder in te zetten, waarbij gebruik wordt gemaakt van het landelijke netwerk. Het Eco accu storage project, voor opslag van (duurzaam) opgewekte energie heeft 3 casussen opgeleverd. Bovenstaande ontwikkelingen zijn relevant gezien de uitdaging van netcongestie om tot lokale en vooral slimme oplossingen te komen, binnen de mogelijkheden van het elektriciteitsnet zolang die capaciteit niet structureel is vergroot. Via het panel Achterhoek Spreekt is dit najaar onderzoek gedaan naar klimaat- en energiemaatregelen bij inwoners in de Achterhoek.

Kringlooplandbouw en Agro Food De langlopende lobby voor het voortzetten van de experimenteeraanpak in de Achterhoek heeft tot een financiële impuls voor de regionale aanpak geleid. In het verlengde daarvan hebben vier boerenorganisaties intentie voor samenwerking uitgesproken. Ook biedt de subsidiemogelijkheden om de regionale visie voor kringlooplandbouw te actualiseren en nieuwe innovatieprojecten te starten. Het ontwerpend onderzoek de zogenoemde Boerderij van de Toekomst, een project van Wageningen Universiteit samen met experimenteergebied Twente, heeft ook een bijdrage van het ministerie van LNV ontvangen en zal starten in het nieuwe jaar. In dit project worden voor de nationale en Europese doelen voor water, klimaat en natuur handelingsperspectieven in beeld gebracht. Daarbij worden bouwstenen uit eerdere projecten ingezet en zullen aandachtsgebieden worden verkend voor verder onderzoek en pilots met proefboerderij De Marke en het netwerk van lokale agrariërs en verbonden partijen. Het project Kunstmestvrije Achterhoek is dit jaar afgerond. Tijdens een goedbezochte eindbijeenkomst werd duidelijk het project een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan mestverwerking en gebruik van alternatieve meststoffen. Voor de Achterhoek, en daarbuiten tot aan de ontwikkeling van Brusselse wet- en regelgeving.

Het concept Zonvarken heeft weer nieuwe stallen opgeleverd en Supermarktketen Jumbo verkoopt sinds kort varkensvleesproducten van de coöperatie Zonvarken in ruim 150 winkels. De langlopende lobby voor het voortzetten van de experimenteeraanpak in de Achterhoek heeft tot een financiële impuls voor de regionale aanpak geleid.

Circulair werken

Op het raakvlak agro-, maak- en bouwindustrie komt de biobased ketensamenwerking op stoom, het project Samen Biobased Bouwen. De eerste velden (25 ha) met gewassen (hennep) zijn ingezaaid en geoogst met wisselend resultaat. Er zijn testen gedaan om het geoogste materiaal via inblaastechniek als isolatie voor woningen toe te passen. Deze product-markt-combinatie wordt verder ontwikkeld om in het nieuwe jaar breder toe te passen. Voor de diverse workshops in het bouwdomein is doorlopend belangstelling. Cirkelregio de Achterhoek heeft een tweetal Community of Practice-bijeenkomsten georganiseerd specifiek voor gemeenten in het kader van Toekomstbestendig bouwen, waaronder de toepassing van hernieuwbare bouwmaterialen. De recente vernieuwende uitvraag voor project De Kwekerij in Doetinchem is daarvan een aansprekend voorbeeld. Mooi resultaat is ook de eerste gemeentelijke nota voor Circulaire economie voor de gemeente Aalten. Diverse partners hebben meegewerkt aan het opstellen van de nota. In de Achterhoek monitor is de eerste grondstofstromenanalyse opgenomen. Die analyse laat zien wat de belangrijkste grondstofstromen zijn voor de regio. In het nieuwe jaar wordt dit verder uitgewerkt.

31

Biodiversiteit Er is een verkenning gestart voor de aanpak van de biodiversiteitsopgave. Daar zijn diverse onderzoeken in meegenomen en is er uitwisseling geweest over lopende activiteiten bij onder andere gemeenten, waterschap en met het boerennetwerk. Dat geeft richting aan de gezamenlijke verkenning. Het onderzoek naar Basiskwaliteit Biodiversiteit biedt inzicht per gemeente waar de opgave het grootst is. Vanuit het onderwijs is Van Hall Larenstein aangehaakt, en worden studenten betrokken bij vervolgprojecten. De thematafel heeft op basis van de verkenning gevraagd om een voorstel voor een regionale aanpak. Die volgt in het nieuwe jaar.

Projecten Circulaire economie en energietransitie

In totaal waren er eind 2023 12 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2023 zijn 2 nieuwe projecten gestart: Projectnaam Vergaderpaviljoen De Marke

Slimme energiesystemen Achterhoek

Korte omschrijving Looptijd Tijdens het project wordt een Biobased vergaderpaviljoen gebouwd met mei 2024 regionaal geteelde gewassen. De bouw van het pand dient als proeftuin voor lokale consortium partijen om bijv. nieuwe gewas/product combinaties en verwerkingsmogelijkheden te onderzoeken en in de praktijk te testen. Tevens wordt op deze manier in de praktijk gebouwd aan nieuwe ketensamenwerkingen. In kaart brengen van huidige en toekomstig te verwachten knelpunten in juli 2024 de netcapaciteit en kansen en mogelijkheden om de beschikbare netcapaciteit beter te benutten. Op kansrijke locaties (bedrijvenparken) aan de slag met bedrijven met impact op netbalancering.

Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten is te vinden via www.8rhk.nl. Hieronder wordt de financiering van de projecten die in 2023 zijn gestart weergegeven.

Financiering projecten Overheid Totaalfinanciering

125.000

32

Maatschappelijke organisaties 0

Ondernemers

Totaal

131.500

256.500

3.3 Gezondste regio Wat willen we bereiken? Er heeft in 2030 een verschuiving plaatsgevonden naar slimmere zorg en het voorkomen van ziekten. Het zogenoemde ‘prevent model’ geeft aan hoe preventie op alle groepen binnen de samenleving kan worden toegepast en welke resultaten behaald kunnen worden. We zetten in op de filosofie van ‘positieve gezondheid’, met andere woorden het vermogen van mensen zich aan te passen en zelf regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. De ‘gezondheidspiramide’ geeft een nieuwe visie op de organisatie rondom gezondheid en zorg. Het vertrekpunt is voorkomen dat mensen ziek worden en zorg nodig hebben. Door op alle niveaus te investeren in leefstijl, preventie, gezondheid en gedrag kan een groot deel van de ziekte- en behandelkosten vermeden worden. Extra aandacht gaat daarbij uit naar mensen met de grootste gezondheidsachterstand, zoals de groep met een lage sociaaleconomische status. Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen.

Te bereiken maatschappelijk effect

Er heeft in 2030 een verschuiving plaatsgevonden naar slimmere zorg en het voorkomen van ziekten.

Doelen Gezondste Regio

Doelen 2030 Streefwaarden (t.o.v. 2020) Er is een betaalbaar en toegankelijk netwerk van De ervaren kwaliteit van zorg is verbeterd. zorg-, gezondheids- en ondersteuningsdiensten De totale kosten van zorg-, gezondheids- en van hoge kwaliteit waar professionals met ondersteuningsdiensten stijgen minder hard dan de plezier werken. huidige verwachting. De Achterhoek is de gezondste regio van De ervaren gezondheid van de Achterhoekers is Nederland door preventie en zorginnovatie, dit toegenomen. in samenhang met wonen, werken, leren en Achterhoekers scoren beter op de verschillende dimensies meedoen. van positieve gezondheid. Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven of organisaties elders. Achterhoekers zijn zelf (langer) verantwoordelijk De veerkracht en weerbaarheid van Achterhoekers zijn voor hun gezondheid. toegenomen.

Wat hebben we gedaan en bereikt? Uitwerking Integraal Zorgakkoord (IZA) in regio

In 2023 is binnen ‘De Gezondste Regio’ veel aandacht besteed aan de regionale uitwerking van het landelijke Integraal Zorgakkoord, wat als doel heeft om de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. In juni 2023 is in de Achterhoek een nieuw regiobeeld vastgesteld. Dit Regiobeeld laat de belangrijkste regionale opgaven zien en vormt het uitgangspunt voor het Regioplan. In de periode juli 2023 tot december 2023 is op basis van het Regiobeeld gewerkt aan het Achterhoeks Regioplan. Het doel van het Regioplan is om te komen tot een beperkt aantal opgaven die met prioriteit worden opgepakt. In december 2023 is het Regioplan vastgesteld door de Thematafel De Gezondste Regio. De thema’s in het Regioplan zijn: gezond leven en preventie, veerkrachtig ouder worden, mentaal gezond en prettig werken in zorg en welzijn. Om het perspectief van inwoners en professionals mee te nemen zijn in oktober drie sessies georganiseerd om 33

gezamenlijk ideeën over oplossingsrichtingen te verkennen. Daarnaast is er samengewerkt in een regionaal programmateam.

Zorginnovatie

Op 9 juni 2023 heeft de stuurgroep van Achterhoek Gezond besloten te stoppen met de wijze waarop zij binnen de Achterhoek hebben geprobeerd vorm en inhoud te geven aan het gedachtegoed van population health management. De leden van de stuurgroep hebben uitgesproken om bij de uitvoering van het Regioplan Achterhoek, conform IZA, de principes van population health management en ook positieve gezondheid terug te laten komen. De ontwikkelplekken zijn overigens wel doorgegaan met hun ontwikkeling.

Preventie In 2020 is het Regionaal preventieakkoord Achterhoek opgesteld met meer dan 80 partners uit de Achterhoek. In het Regioplan voor de Gezondste Regio is preventie wederom benoemd als belangrijk thema, waardoor preventie en zorg vanaf eind 2023 nog sterker met elkaar in verbinding staan en we hierin gezamenlijke plannen ontwikkelen en gaan uitvoeren. Als het gaat om preventie, wordt er verbinding gemaakt met de GALA-plannen (Gezond en Actief Leven Akkoord) van gemeenten en de ambities van de thematafel. Om gezondheidsverschillen te verkleinen, is het nodig om Achterhoekers met een achterstand op het gebied van digivaardigheid te ondersteunen. Het project Digivaardige Achterhoekers is stopgezet (zie Onderwijs en Arbeidsmarkt). Digivaardigheid van inwoners en professionals is en blijft een belangrijk uitdaging met oog op de toekomst, daarom wordt gekeken hoe we in de komende periode aan de slag gaan met dit thema. Het project Welzijn op Recept, waar alle gemeenten op aangehaakt zijn, is één van de ketenaanpakken binnen het GALA en worden regionaal verder versterkt. Vanuit een communicatiewerkgroep van Achterhoekse VVT-organisaties (Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg) is in 2023 gestart met een bewustwordingscampagne ‘Praat vandaag over Morgen’. Het doel van de campagne is om gesprek aan te gaan over ouder worden en om eigen regie te versterken.

Binnen de Gezondste Regio zijn partijen sinds eind 2023 samen aan de slag om deze campagne regionaal en vanuit de samenwerking met gemeenten en zorgorganisaties een vervolg te geven. Hiermee is de eerste stap gezet voor een gezamenlijke bewustwordingscampagne over veranderingen in de zorg in de Achterhoek.

Projecten Gezondste regio

Eind 2023 was er 1 project in uitvoering bij deze thematafel. In 2023 zijn er geen nieuwe projecten gestart via de subsidiekanalen van Regio Achterhoek.

34

Programma 4 Bedrijfsvoering en rente Wat willen we bereiken? Strategische doelstelling Wij willen begrotingsevenwicht binnen de bij andere programma’s nagestreefde doelstellingen en met een minimale bijdrage van de gemeenten een maximaal resultaat behalen. De kosten en opbrengsten moeten elkaar, gezien de beperkte financiële armslag, zoveel mogelijk in evenwicht houden.

Wat hebben we gedaan en bereikt? De volgende werkzaamheden zijn verricht in 2023: Activiteit Prestatie-/resultaatafspraak Incidentele financiering Realiseren van begrotingsevenwicht. Algemeen financieel beleid  Voldoen aan wettelijke kaders (rechtmatigheid);  Continu verbeteren van de beleidscyclus;  Adequate bedrijfsvoering;  Uitvoeren van interne controles conform intern controleplan;  Verantwoording van de uitgaven. Treasury Beheren van de financiële middelen.

Algemeen financieel beleid

In dit kader vraagt het voldoen aan wettelijke kaders en de daarop betrekking hebbende verordeningen continu de aandacht. Vanaf dit boekjaar wordt een rechtmatigheidsverantwoording van het bestuur opgenomen in de jaarrekening. In eerste instantie was dit voorzien voor 2021, maar de wetswijziging is twee jaar uitgesteld. In het kader van deze verandering is een intern controleplan opgesteld waarin is aangegeven hoe de interne controle wordt vormgegeven. De interne controlewerkzaamheden zijn gedurende het boekjaar volgens het controleplan uitgevoerd. Bij de controle zijn geen noemenswaardige afwijkingen van de regelgeving geconstateerd. Voor een nadere toelichting op de onderwerpen van de interne controle wordt verwezen naar de paragraaf rechtmatigheid. We controleren steeds op de naleving en relevantie van geldende regelgeving. In het kader van de wetswijziging zijn in 2023 de financiële – en controleverordening geactualiseerd en vastgesteld. Tot slot hebben in 2023 werkzaamheden plaatsgevonden voor het verkrijgen en verantwoorden van subsidies vanuit diverse regelingen (Leader, Volkshuisvestingfonds, techniekpact, MKB-deal, gebiedsopgave Provincie en Regio Deal).

Treasury

Op het gebied van Treasury zijn in 2023 met name de Regio Deal middelen van belang. Er is € 20 mln. in beheer bij Regio Achterhoek ten behoeve van de financiering van projecten. Hiervan is eind 2023 € 14 mln. besteed. Eind 2022 zijn alle middelen beschikt aan projecten. De projecten dienen uiterlijk in 2025 te zijn afgerond. In 2024 wordt een nieuwe Regio Deal gesloten van € 25 mln. 35

Wat heeft het gekost? Programma 4: Bedrijfsvoering en rente

R 2022

B 2023 primair

B 2023 gewijzigd

R 2023

Lasten (A)

431.000

422.000

833.000

826.000

Baten derden (B)

463.000

376.000

916.000

994.000

Sub-totaal (B-A)

32.000

-46.000

83.000

168.000

Bijdrage gemeenten en Provincie (C) Saldo van baten en lasten (B-A+C)

-73.000 -41.000

-46.000

83.000

-79.000 89.000

Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves Gerealiseerd resultaat

41.000 R 2022 0

46.000 0

54.000 -137.000 0

48.000 -137.000 0

Programma 4:

R 2022

B 2023 primair

B 2023 gewijzigd

R 2023

-0,28

-

Inwonerbijdrage Totaal inwonerbijdrage

-

-0,30

Toelichting

De specificatie van de mutatie reserves voor dit programma (€ 89.000 toevoeging) is als volgt: Mutatie reserves:

raming gewijzigd -5.000

werkelijk

onttrekking reserve doorontwikkeling

-49.000

-48.000

toevoeging algemene reserve

137.000

137.000

Per saldo toevoeging reserves programma 4

83.000

89.000

onttrekking reserve onderhoud huisvesting

-

Het voordelige verschil in de bijdrage gemeenten op dit programma is € 79.000. Het voordeel is vooral ontstaan door rentebaten over het banksaldo bij het Rijk (schatkistbankieren). Voor een nadere onderbouwing van de baten en lasten wordt verwezen naar programma 1.

36

DEEL II Paragrafen

37

1 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen van de Regio is het vermogen om (incidentele) financiële tegenvallers te kunnen opvangen om taken te kunnen voortzetten. Het weerstandsvermogen is de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de beschikbare middelen om niet begrote kosten te dekken) en de risico’s (waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen voor zijn afgesloten). Het weerstandsvermogen is van belang voor het bepalen van de gezondheid van de financiële positie van de Regio.

1.1 Beleid

In de nota “reserves en voorzieningen” van november 2023 zijn kaders gegeven hoe met het vermogen van de Regio kan en mag worden omgegaan. Door het algemeen bestuur is bepaald dat het maximaal te reserveren bedrag voor weerstandsvermogen wordt bepaald op basis van een weerstandsratio van 1,4 * de benodigde weerstandscapaciteit (AB 17 december 2021), ofwel op basis van de primaire begroting 2023 € 358.000. Echter in de laatste nota “reserves en voorzieningen” (2023) is de benodigde weerstandcapaciteit vastgesteld op € 327.000 in verband met gewijzigde risico’s. De maximale omvang voor het weerstandsvermogen is dan € 458.000. Een surplus wordt uitbetaald als het weerstandsvermogen boven dit bedrag uitkomt. Dit wordt jaarlijks bepaald bij het vaststellen van de begroting en wordt bepaald op basis van het laatste jaar van het meerjarenbeeld, rekening houdend met de effecten van inmiddels genomen bestuursbesluiten met financiële gevolgen voor volgende jaren.

1.2 Weerstandscapaciteit

De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve vermeerderd met stille reserves en met onvoorziene posten. Begroting primair

Begroting gewijzigd

Rekening Afwijking (RB)

255.000 8.000 263.000

392.000 120.000 512.000

392.000 118.000 510.000

Per 31 december Vrij besteedbaar deel algemene reserve Onvoorzien Weerstandscapaciteit 31-12-2023

-2.000 -2.000

De omvang van het vrij besteedbare deel van de algemene reserve bedraagt eind 2023 € 392.000 en de weerstandscapaciteit bedraagt € 510.000. De weerstandscapaciteit ligt boven het geformuleerde plafond van € 458.000 als gevolg van een eenmalige onvoorzien bedrag. Bij de begroting wordt een eventueel surplus bepaald.

38

1.3 Risico’s

Door middel van sessies met de medewerkers zijn de risico’s bij de Regio in kaart gebracht. Er is een inschatting gemaakt van de kans dat de gebeurtenis daadwerkelijk plaatsvindt en de (financiële) impact daarvan. De 5 meest belangrijke risico’s staan hieronder benoemd. Risico

Kans

Impact (€) per jaar

Beheersmaatregelen

Inzetten van incidenteel beschikbare middelen voor projecten (bijv. subsdies); risico’s zijn geen politieke keuzes durven maken, tegenstrijdige belangen en het vinden van cofinanciering. Als gevolg van een slechtere financiële situatie bij gemeenten bestaat de kans dat Regio Achterhoek een bezuinigingstaakstelling opgelegd krijgt. De gevolgen van de CAO onderhandelingen en premiestijgingen leiden tot hogere personeelskosten dan de door gemeenten gehanteerde systematiek voor gemeenschappelijke regelingen. Bij eigen projecten; projecten zijn niet op tijd af of gemaakte kosten voldoen niet aan subsidievoorwaarden door bijvoorbeeld inkoopeisen of verantwoordingseisen.

Hoog

Reputatieschade Geen impact in € voor Regio Achterhoek.

Laag

Financiële impact bij een taakstelling van 10% is € 231.000 per jaar.

Laag

Financiële impact bij 1% afwijking in de uitgangspunten is € 19.000 per jaar (gebaseerd op primaire begroting).

Structuur met Achterhoek Raad, Board en thematafels met 3-O samenwerking voor besluitvorming over projecten. Bij een bezuinigingstaakstelling zullen structureel maatregelen in gang gezet moeten worden met kans op gevolgen voor wachtgelden. In 2021 hebben gemeenten ingestemd met een gewijzigde systematiek voor indexering van loon- en prijsstijgingen.

Risico’s rondom personeel; langdurige ziekte of ontslag werknemer.

Laag

Reputatieschade en evt. financiële schade. Bij afkeuring 2% van de projectkosten is het € 25.000 (gebaseerd op werkelijke kosten projecten). Middel Eén zieke of boventallige medewerker kost gemiddeld € 103.000 per jaar

Subsidievoorwaarden vooraf duidelijk in beeld hebben. Strenge interne controle op van de stukken volgens de eisen uit de subsidievoorwaarden. Continue aandacht hiervoor vanuit personeelsbeleid.

In het verslagjaar hebben geen van bovenstaande financiële risico’s zich voorgedaan. 1. De loonontwikkelingen voor 2023 konden binnen de bestaande budgetten worden opgevangen. 2. Er was sprake van twee langdurig zieken, maar dit kon binnen de bestaande budgetten opgevangen worden. 3. Wat betreft projectsubsidies hebben zich geen tekorten voorgedaan in 2023.

39

Overige risico’s Hypotheekverstrekking aan personeelsleden

De mogelijkheid van hypotheekverstrekking is wettelijk verboden sinds 2009. De hypotheken, inclusief die voor personeelsleden van uitgetreden organisatieonderdelen, zijn bevroren. In 2023 is één extra aflossing gedaan. Eind 2023 bedraagt de hypotheekverstrekking nog € 470.000. De restschuld per 31 december 2023 van de hypotheken afgezet tegen de taxatiewaarde van de woningen bij aankoop bedraagt 44 %. Hierbij laten we de waardestijgingen van de woningen vanaf het moment van aankoop tot nu buiten beschouwing. Deze restschuld is aanzienlijk lager dan een eventuele executiewaarde bij gedwongen verkoop (uitgaande van een executieopbrengst van 75%).

Schadeclaim Moram

De zaak Moram betreft een brand bij Moram in ’s-Heerenberg in maart 2001. In 2004 heeft het dagelijks bestuur besloten dat dit aspect buiten de opschaling van de brandweertaak blijft en voor rekening van de Regio Achterhoek is. In 2006 is een hoofdprocedure John Deere-Moram gestart met een vrijwaringsprocedure richting de Regio. Deze procedure is in 2016 afgerond en hiermee krijgt de vrijwaringsprocedure tussen Regio en Moram geen vervolg. In 2008 is een tweede claim in de hoofdprocedure Bosman-Moram neergelegd bij de Regio Achterhoek. De vrijwaringsprocedure van Moram richting Regio krijgt geen vervolg (schikking in hoofdprocedure). Er loopt formeel echter nog wel steeds een procedure bij het Gerechtshof in deze zaak, waardoor de zaak op enig moment weer zou kunnen worden gaan leven. De verwachting dat dit gebeurt, is klein. In 2023 zijn er geen nieuwe ontwikkelingen geweest.

1.4 Financiële kengetallen In de BBV voorgeschreven dat in deze paragraaf de verplichte financiële kengetallen opgenomen moet worden voorzien van een toelichting. Kengetallen: netto schuldquote netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio structurele exploitatieruimte grondexploitatie belastingcapaciteit

Rekening 2022 -128%

Begroting 2023 primair -186%

Begroting 2023 bijgesteld -173%

-154% 32% 1,14% nvt nvt

-204% 25% 0% nvt nvt

-201% 30% 0% nvt nvt

Rekening 2023

De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende geleden weergegeven. Een negatieve schuldquote geeft aan dat er sprake is van een overschot aan middelen, dit is bij de Regio het geval. Het overschot ligt iets lager dan de bijgestelde begroting aangezien we in 2023 uitgaven hebben gedaan uit de door derden beklemde middelen. Hiermee is bij het opstellen van de begroting geen rekening gehouden. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de Regio in staat is aan haar financiële verplichting te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe gezonder het bedrijf. De Regio zal nooit meer eigen vermogen opbouwen, bedragen boven het weerstandsniveau worden uitgekeerd aan de gemeenten.

40

-127% -147% 35% 0,26% nvt nvt

De solvabiliteitsratio is volgens verwachting weer toegenomen. Op de vooruit ontvangen rijksfinanciering (door derden beklemde middelen) voor projecten is het afgelopen jaar meer uitgegeven aan projecten dan er nieuwe middelen zijn binnen gekomen. De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Dit kengetal geeft aan dat er binnen de begroting van de Regio nagenoeg geen structurele vrije ruimte aanwezig is.

1.5 Conclusie weerstandsvermogen De werkelijke weerstandscapaciteit per 31 december 2023 (€ 510.000) iets onder het niveau van de begrote weerstandscapaciteit per 31 december 2023 (€ 512.000). De weerstandscapaciteit ligt boven het geformuleerde plafond van € 458.000 als gevolg van een eenmalig onvoorzien bedrag. Bij de begroting wordt een eventueel surplus bepaald. De Regio heeft geen risicodossiers die niet onder de normale bedrijfsrisico’s vallen waarvoor de weerstandscapaciteit aanwezig is.

41

2 Paragraaf financiering In deze paragraaf (ook wel treasuryparagraaf) geven we inzicht in het financieringsbeleid van de Regio. Achtereenvolgens komen aan de orde treasurybeheer en financiering. De beleidskaders voor de uitvoering van de treasuryfunctie voor de Regio zijn vastgelegd in:  Financiële verordening Regio Achterhoek (2023)  Treasurystatuut Regio Achterhoek (2011)  Nota reserves en voorzieningen Regio Achterhoek (2023)

2.1 Treasurybeheer

Het treasurybeheer is (beleids)uitvoering van de treasuryfunctie, binnen de kaders van het huidige financieringsstatuut. De treasuryfunctie omvat alle activiteiten die zich richten op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, financiële geldstromen, de financiële posities en hieraan verbonden risico’s. Tot treasuryrisico’s behoren renterisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitsrisico’s. Deze risico’s vloeien voort uit de transacties binnen de treasuryfunctie. De wet fido en het hierop gebaseerde treasurystatuut geven de speelruimte waarbinnen de treasuryactiviteiten moeten plaatsvinden. Leningen of garanties mogen alleen uit hoofde van de publieke taak worden verstrekt. Met de komst van het Schatkistbankieren is het uitzetten van overtollige middelen bij financiële instellingen niet meer mogelijk.

2.1.1 Renterisico

Het renterisicobeheer heeft als doelstelling het beperken van de invloed van mogelijke rentewijzigingen op de financiële positie van de organisatie. De wet Fido geeft twee concrete richtlijnen (de renterisiconorm en de kasgeldlimiet) voor het beheersen van renterisico’s.

Renterisiconorm

De renterisiconorm is een instrument voor de beheersing van het renterisico bij herfinanciering. Om dit risico te beperken mag de jaarlijkse verplichte aflossing en renteherziening niet meer dan 20% van het begrotingstotaal per 1 januari bedragen (rente-risiconorm). De Regio heeft geen geldleningen. Derhalve is er geen renterisico.

Kasgeldlimiet

Om de rentegevoeligheid te beperken is de kasgeldlimiet ingesteld. De kasgeldlimiet stelt een maximum aan de omvang van de netto vlottende schuld (kort geld). De zogenaamde netto vlottende schuld mag maximaal 8,2% bedragen van het begrotingstotaal. Daarboven moet lang geld worden aangetrokken. De kasgeldlimiet voor de Regio Achterhoek bedraagt voor 2023 € 309.000 (8,2% * € 3.771.000 op basis van primaire begroting). De Regio heeft gemiddeld een overschot aan middelen (vlottende middelen > vlottende schuld) en blijft daarmee binnen de limiet.

42

Renteschema Externe rentelasten over korte en lange financiering Externe rentebaten Saldo rentelasten en rentebaten Rentelasten projecten (-/-) Rentebaten projecten (+) Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) Renteresultaat op taakveld Treasury Inzet rente op basis van AB-besluiten Positief renteresultaat op taakveld Treasury

Begroting 2023 15.000 -549.000 -534.000 0 0 0 0 0 0 0 -534.000 534.000 0

Werkelijk 2023 5.000 -628.000 - 623.000 0 0 0 0 0 0 0 -623.000 534.000 89.000

2.1.2 Krediet- en liquiditeitenrisico’s

Vanaf 10 december 2013 is het Schatkistbankieren ingevoerd en worden alle overtollige middelen aangehouden in de schatkist. Gelden tegen gunstige rentetarieven uitzetten op spaarrekeningen of deposito’s bij andere instellingen is met de invoering van Schatkistbankieren niet meer toegestaan.

2.2 Financiering

De aanwezig activa worden eerst met eigen vermogen (algemene en bestemmingsreserves) en vervolgens met vreemd vermogen (voorzieningen en langlopende schulden) gefinancierd. In navolgende tabel wordt het jaarlijkse financieringstekort c.q. -overschot op de bestaande vaste activa en passiva geschetst. Stand 1/1 (x € 1.000)

31-12-2023 begroot primair 0 600 0 0 0 600 6.591 3 0 6.594 5.994

Investeringen (bestaand) Ambtenarenhypotheken Lening project LEADER Achterhoek Vervangingsinvesteringen (MJR) Nieuw beleid Activa (A) Reserves Voorzieningen Geldleningen Passiva (B) Financieringstekort (A-B) Financieringsoverschot (B-A)

31-12-2023 begroot bijgesteld 0 600 313 0 0 913 6.485 0 0 6.485 5.572

31-12-2023 werkelijk 0 465 474 0 0 939 6.808 5 0 6.813 5.874

Uit de liquiditeitsstaat blijkt dat eind 2023 de activa grotendeels uit ambtenarenhypotheken en leningen voor het project Leader bestaat. Vanaf januari 2009 zijn geen nieuwe ambtenarenhypotheken meer mogelijk, de bestaande hypotheken lopen wel door tot het einde van de contractduur. De substantiële middelen in de reserves omvatten voornamelijk het 43

investeringsfonds. Deze middelen worden met name worden gebruikt als cofinanciering voor projecten en als cofinanciering van (nieuw)te genereren externe gelden. De maximale omvang van de aan te trekken geldleningen is bepaald op € 6 miljoen, wat gebaseerd is op het totaal van uitstaande hypotheken op dat moment, tegen een rentepercentage van maximaal 4% (bestuursbesluit van 11 november 2002). De aantrekking van geldleningen is gerelateerd aan de uitstaande personeelshypotheken, omdat de personeelshypotheken niet direct contant kunnen worden gemaakt. De financiering geschiedt namelijk nu nog door middel van interne financiering. Als zicht is op de inzet van de middelen van het investeringsfonds ontstaat een maximale financieringsbehoefte van € 465.000. Op dit moment zijn geen geldleningen afgesloten.

2.3 Conclusie Uit de voorgaande paragrafen blijkt dat de Regio bij ongewijzigde voortzetting van het beleid geen risico loopt. Door de vele aflossingen op de hypotheken de afgelopen jaren, wordt het te financieren bedrag steeds lager (eind 2023 maximaal € 465.000).

44

3 Paragraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rond de bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. Hierbij staat het belang van een rechtmatig, doelmatig en doeltreffend beleid en beheer voor op. De organisatie is voortdurend in verandering door de dynamiek in het openbaar bestuur en de ontwikkelingen in de samenleving. Verandering zal de constante factor zijn voor de organisatie. Dat vraagt een organisatie die daarmee om kan gaan en kwaliteit blijft leveren. Het dagelijks bestuur is verantwoordelijk voor een adequate bedrijfsvoering. Het algemeen bestuur heeft een hierbij een kaderstellende en controlerende taak.

3.1 Doelmatig en doeltreffend beleid

In de verordening “onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid Regio Achterhoek 2023” is opgenomen dat het dagelijks bestuur aan de hand van door hen onderzochte risico’s in de bedrijfsvoering bij de begroting jaarlijks aangeeft of er onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het door het dagelijks bestuur gevoerde bestuur zal worden gedaan. Het dagelijks bestuur bepaalt welke organisatieonderdelen, taken of projecten dit zullen zijn. In 2023 waren er geen risico’s in beeld die aanleiding gaven voor een onderzoek.

3.2 Rechtmatigheid 3.2.1 Achtergrond Het dagelijks bestuur was al staatsrechtelijk en bestuurlijk verantwoordelijk voor de rechtmatigheid, maar tot aan 2023 was het de accountant die hierover verslag uitbracht aan het algemeen bestuur. Vanaf 2023 moet het dagelijks bestuur zelf een rechtmatigheidsverantwoording opstellen die opgenomen wordt in de jaarrekening. De regels over de rechtmatigheidsverantwoording zijn opgenomen in artikel 213 van de Gemeentewet. Daarnaast is ook regelgeving opgenomen in het BBV, in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en in de Kadernota rechtmatigheid. Om als bestuur verantwoording te kunnen afleggen is een intern controleplan opgesteld en vastgesteld (AB 10 maart 2021). Het interne controleplan maakt inzichtelijk welke processen onderdeel van de interne controle uitmaken en wat de diepgang van de interne controlewerkzaamheden zijn.

3.2.2 Rechtmatigheidsverantwoording

De rechtmatigheidsverantwoording heeft betrekking op drie criteria: Begrotingscriterium, Voorwaardencriterium en het Misbruik en oneigenlijk gebruik. Deze criteria worden in de volgende onderdelen nader uitgewerkt.

45

Begrotingscriterium

Het begrotingscriterium heeft betrekking op het handelen binnen het kader van de geautoriseerde begroting. Het richt zich primair op de baten en lasten. Met betrekking tot de jaarrekening 2023 zijn de volgende over- en onderschrijdingen in de uitgaven op programmaniveau te constateren: LASTEN Begroting Werkelijk Verschil Smart Governance Bedrijfsvoering en rente Totaal

4.489.000 833.000 5.322.000

4.151.000 826.000 4.977.000

-338.000 -7.000 -345.000

Er is in het boekjaar geen sprake van overschrijdingen van de lasten op programmaniveau. BATEN

Begroting

Werkelijk

Verschil

Smart Governance Bedrijfsvoering en rente Totaal

3.933.000 916.000 4.849.000

3.641.000 994.000 4.635.000

-292.000 78.000 -214.000

Er is in het boekjaar sprake van een onderschrijding van de baten op het programma Smart Governance van € 292.000. Bij de burap in november waren de verwachte baten al naar beneden bijgesteld tot € 4.755.000. De lagere baten worden met name veroorzaakt bij de meerjarige projecten (€ 201.000 lager). Omdat in het boekjaar minder kosten zijn gemaakt voor de projecten worden de (subsidie-) inkomsten doorgeschoven naar het volgende boekjaar. Ook is er in de begroting een opbrengst van de gemeenten geraamd vanwege de begrote toevoeging die gemeenten doen aan het investeringsfonds (in 2023 begroot € 132.000). Dit wordt conform vastgesteld beleid (artikel 7 financiële verordening) pas toegevoegd bij de resultaatbestemming bij de jaarstukken. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar pagina 62.

Voorwaardencriterium

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheersmaatregelen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving, zowel intern als extern. Met onze interne controles sluiten we aan bij de goedkeurings- en rapporteringstolerantie die de accountant hanteert. In nauwe samenspraak met de accountant hebben we de omvang van de steekproeven en de uit te voeren controles bepaald. Controles zijn uitgevoerd op de volgende significante processen: Inkoop en betalen, aanbestedingen, personeel en salarisadministratie, subsidieverstrekking en inkomende gelden. Uit de controles zijn geen onvolkomenheden gekomen. Rechtmatigheidsfouten moeten in de verantwoording worden opgenomen als zij boven het door het algemeen bestuur vastgestelde verantwoordingsgrens uitkomen (3% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves).

M&O-criterium

Naast misbruik en oneigenlijk gebruik kan er sprake zijn van fraude. Op advies van de handreiking Invoering Rechtmatigheidsverantwoording van VNG en IPO hebben we, aanvullend op bovenstaande werkzaamheden, begin 2024 de notitie Fraude Risico geactualiseerd. Daarnaast hebben we in overleg met onze accountant bekeken welke data-analyses zinvol kunnen zijn omdat ze een effect hebben op de kwaliteit van de bedrijfsvoering en ten goede komen aan rechtmatig handelen. Deze analyses hebben we in 2023 uitgevoerd. 46

Bevindingen rechtmatigheid

Hieronder volgen de bevindingen van het verslagjaar: Aanvullende informatie rechtmatigheidsverantwoording Beheersmaatregelen die getroffen zijn om in de toekomst tekortkomingen in de rechtmatigheid (fouten of onduidelijkheden in processen) te voorkomen. Bevindingen die onder rapporteringsgrens blijven, maar wel relevant zijn om het algemeen bestuur over te informeren. Bevindingen die boven de rapporteringsgrens vallen die dagelijks bestuur en algemeen bestuur hebben afgesproken. Bewuste afwijkingen van wet- en regelgeving door bijzondere omstandigheden. Andere zaken die relevant zijn om het algemeen bestuur nader te informeren.

Bevindingen verslagjaar n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

3.3 Wat heeft de bedrijfsvoering gekost? Volgens de richtlijnen in de financiële verordening worden onderstaande kosten in de paragraaf opgenomen.

Personeelskosten (inclusief personeelskosten projecten) Personeel in fte (incl. projecten) Inhuur derden Huisvestingskosten Automatiseringskosten Budgetten voor bestuur (incl. bijeenkomsten colleges en raden) Accountantskosten

Begroting (incl. wijzigingen) 2.195.000 24,45 119.000 54.000 57.000 15.000 13.000

Werkelijk 2.182.000 22,31 149.000 53.000 55.000 14.000 14.000

Voor een nadere onderbouwing van de omvang, opbouw, de ontwikkeling van het personeelsbestand en de loonkosten wordt verwezen naar het formatieplan in deel IV van de jaarstukken.

47

4 Paragraaf subsidies 4.1 Subsidiemogelijkheden voor projecten Voor projecten die in de Achterhoek worden uitgevoerd bestaan er verschillende subsidiestromen bij verschillende organisaties. In deze paragraaf wordt ter informatie aangegeven welke mogelijkheden er zoal zijn gebruikt voor subsidies in 2023.

Verloop projectvoorstel

Op het moment dat een projectidee ontstaat wordt dat via een Thematafel begeleid tot een volwaardig projectvoorstel met ook een financieringsvoorstel. Hierin is opgenomen welke bijdragen de partners (3 O’s) voor hun rekening nemen en voor welk deel een subsidiebijdrage wordt gevraagd. De Thematafel leidt bij positief advies het projectvoorstel door naar de Achterhoek Board. Hierin wordt ook aangegeven op welke subsidiemogelijkheden een beroep wordt gedaan. Is de Achterhoek Board positief, dat wordt het voorstel voorgelegd aan het algemeen/dagelijks bestuur. Indien er middelen gevraagd worden uit het investeringsfonds dan is het aan het algemeen bestuur om hier een besluit over te nemen. Voor de cofinanciering van de overheid zijn er verschillende fondsen/subsidies. Projecten worden uitgevoerd in wisselende samenstelling met wisselende projecttrekkers. De uitvoerende partner zorgt zelf voor aanvullende financiering. Verantwoording vindt door de uitvoerende partner plaats op basis van de afgegeven subsidiebeschikking. Projecten worden gemonitord op hun bijdrage aan de gewenste doelen en op de bijdragen door de 3 O’s. Niet alle uitgaven lopen via de begroting/jaarrekening van Regio Achterhoek. In deze paragraaf worden de verschillende subsidiestromen nader toegelicht. De projecten zelf worden per thema benoemd in de programma’s Smart Economy en Smart Living. 48

4.2 Gebiedsopgave Provincie Gelderland

De provincie heeft middelen beschikbaar gesteld voor vijf gebiedsopgaven, waaronder de Achterhoek. Deze middelen zijn of worden toegekend aan projecten. Via een bulkbeschikking (laatste wijziging mei 2022) heeft de provincie 8,1 miljoen euro aan de Achterhoek beschikt. Daarnaast is er nog een bulkbeschikking (2021) waarmee de Provincie 7,2 miljoen euro aan de Achterhoek beschikt. Deze middelen moeten uiterlijk 31 december 2026 zijn ingezet. De middelen vanuit de Gebiedsopgave worden ingezet als cofinanciering voor projecten. Projecten komen vanuit het veld. De projecten worden inhoudelijk en financieel kortgesloten met de Thematafel en de provincie en voorgelegd aan de Achterhoek Board. Het dagelijks bestuur neemt uiteindelijk een besluit op basis van het advies van de Achterhoek Board. Regio Achterhoek beschikt de projecten door aan de aanvrager. In 2023 is vanuit de provincie € 754.221 vanuit de gebiedsopgave toegekend aan projecten en daarnaast nog € 126.250 sectoraal geld. De projecten staan in de hoofstukken Smart Economy en Smart Living bij de thematafels.

4.3 Investeringsfonds

Het investeringsfonds is hoofdzakelijk gevoed met beschikbare incidentele middelen. Ook draagt de provincie sinds 2018 vanuit de gebiedsopgave middelen bij aan het investeringsfonds van 8RHK ambassadeurs. Deze afspraken lopen tot en met 2023. Vanaf 2024 draagt de Provincie niet meer bij aan het investeringsfonds. Tot slot wordt het fonds – zoals afgesproken in de Achterhoek Werkt Door 2.0 en vastgelegd in de verordening financieel beleid, beheer en organisatie Regio Achterhoek 2023– zo mogelijk gevoed uit een voordelig jaarsaldo van Regio Achterhoek. Dit is maximaal 0,50 per inwoner per jaar (circa € 130.000). Van het investeringsfonds wordt jaarlijks € 250.000 ingezet als werkbudget voor de Board en de thematafels. Daarnaast is € 100.000 beschikbaar als jaarlijks budget om kleinschalige initiatieven te ondersteunen. De overige middelen worden ingezet als (co-) financiering) voor projecten. Ontwikkeling investeringsfonds:

2023

Stand 1 januari (na resultaatbestemming) bij: toevoeging € 1 p.i. (provincie en Regio) bij: vrijval projecten af: inzet eigen projecten (waarover besluitvorming is geweest) af: kosten werkbudgetten Board, thematafels en initiatieven Stand 31 december

6.746.000 145.000 73.000 -336.000 -333.000 6.295.000

Vanuit het investeringsfonds is in 2023 geen cofinanciering toegekend aan projecten van derden die in dat jaar zijn gestart. Voorbereiding op investeringen voor de langere termijn In 2022 is de herijking van de Achterhoek Visie vastgesteld. Bij de herijking van de Visie is ook een eerste ambtelijke financiële doorvertaling van de ambities uit de Visie gemaakt. Met deze financiële vertaling kunnen we in gesprek met Rijk en provincie, met Brussel en met investeerders zoals Oost NL. We gaan zo steeds op zoek naar nieuwe financiële middelen om de doelen uit onze Visie te realiseren. Het investeringsfonds is daarbij van grote waarde om voldoende cofinanciering te kunnen leveren.

49

4.4 Regio Deal

In 2023 waren er geen middelen meer beschikbaar vanuit de Regio Deal. De projecten die in 2023 subsidie hebben ontvangen zijn gefinancierd vanuit de provincie en het investeringsfonds. De projecten die in het verleden gesubsidieerd zijn vanuit de Regio Deal waren in 2023 nog wel (deels) in uitvoering. De projecten staan in de hoofdstukken Smart Economy en Smart Living bij de thematafels. Begin 2024 is een nieuwe Regio Deal aanvraag toegekend voor 25 miljoen voor een looptijd van 3,5 jaar.

4.5 Interreg Met INTERREG worden samenwerkingsprojecten langs de Europese grenzen financieel ondersteund. Voor de Nederlands-Duitse grensregio staat in de periode 2021-2027 een bedrag van ca. 465 miljoen euro ter beschikking. De doelstellingen die met deze middelen moeten worden bereikt staan beschreven in het samenwerkingsprogramma “INTERREG Deutschland-Nederland”. Aanvragen kunnen bij Interreg worden ingediend door publieke of private rechtspersonen (organisaties of bedrijven). Uitsluitend projecten waarbij Nederlandse en Duitse partners met elkaar samenwerken worden gesubsidieerd. De financiering van projecten bestaat altijd uit een eigen bijdrage van de partners, EU-subsidiemiddelen en vaak ook uit nationale en regionale subsidiemiddelen (bijvoorbeeld van ministeries of provincies). De aanvragen worden beoordeeld door Interreg en bij een positief besluit wordt een beschikking afgegeven door Interreg. In 2023 is een aanvraag beschikt voor het INTERREG VI project Euregionale Doorlopende Leerlijn (EDL). Dit is een gezamenlijke aanvraag van gemeente Enschede (leadpartner), Duitse partners en 8RHK Ambassadeurs. Het project draagt bij aan de grensoverschrijdende samenwerking op het vlak van het verbeteren van de doeltreffendheid en inclusiviteit van de arbeidsmarkten en de toegang tot hoogwaardige werkgelegenheid door de ontwikkeling van sociale innovatie infrastructuur.

4.6 LEADER (pop-gelden)

LEADER Achterhoek is bestemd voor de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, buitengebied Doetinchem, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk. De Achterhoek heeft voor de jaren 20152022 de LEADER-status gekregen. Regio Achterhoek is eindverantwoordelijk voor de besteding van de LEADER-gelden. Hiervoor is een LEADER-coördinator aangesteld. Totaal is er een budget beschikbaar van € 6,2 mln. voor projecten. Om voor subsidie in aanmerking te komen is een eigen bijdrage van 50% nodig. De aanvragen worden beoordeeld door de LAG en de provincie. Bij een positief besluit wordt een beschikking afgegeven door de provincie. In 2022 is het huidige LEADER project met drie jaar verlengd en is voor die periode een aanvraag voor extra middelen voor overhead ingediend. Ook is de nieuwe Leader periode van 2023-2027 toegekend aan de Achterhoek. De Achterhoek krijgt hiermee € 1.028.190 EU middelen en € 153.461 provinciale middelen ter beschikking. Vorige periode was de Achterhoek het enige Leader-gebied in Gelderland, de huidige periode zijn er 6 gebieden.

Financiering projecten LEADER

Hieronder staat de totaalfinanciering van LEADER projecten die in 2023 toegekend zijn. Het betreft 14 projecten.

Totaal financiering

LEADER Gemeenten Provincie (pop-gelden) 631.000 345.000 285.000

50

Cofinanciering

Totaal

1.665.000

2.926.000

4.7 Volkshuisvestingsfonds

Het volkshuisvestingsfonds is een Rijksbijdrage van € 5,1 mln. Het betreft een specifieke uitkering. De looptijd is 8 juli 2021 tot en met 31 december 2031. Deze uitkering is toegekend voor de herstructurering van woningen en leefomgeving in de gemeenten Berkelland, Bronckhorst en Doetinchem. Met deze middelen wordt de financiële slagkracht van gemeenten versterkt waardoor ze met een gezamenlijke aanpak de negatieve spiraal in kwetsbare gebieden kunnen doorbreken. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het verbeteren van de woonkwaliteit en leefbaarheid in een duurzame en veilige woonomgeving middels fysieke ingrepen. Het gehele bedrag is doorbeschikt aan de drie genoemde gemeenten.

51

Deel III Jaarrekening

52

BALANS PER 31 DECEMBER 2023 (bedragen x € 1.000,--) ACTIVA

Ultimo 2023

Ultimo 2022

-

-

Vaste activa Materiële vaste activa - Investeringen met een economisch nut

-

Financiële vaste activa - Leningen aan: - Personeelshypotheken - Projecten Leader Achterhoek

939

465 474

Totaal vaste activa

1.231 605 626

939

1.231

Vlottende activa Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar - Rekening-courantverhouding met Rijk - kortlopende deel personeelshypotheken - Overige vorderingen Liquide middelen - Bank- en girosaldi

17.691 17.363 5 323

20.711 20.323 5 383

89 89

Overlopende activa

199 199

668

438

Totaal vlottende activa

18.448

21.348

Totaal-generaal

19.387

22.579

53

BALANS PER 31 DECEMBER 2023 (bedragen x € 1.000,--) PASSIVA

Ultimo 2023

Ultimo 2022

6.808

7.150

Vaste passiva Eigen vermogen - Algemene reserve - Bestemming reserves (overige bestemmingsreserves) - Gerealiseerd resultaat nog te bestemmen

392 6.319 97

Voorzieningen - Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's

5

255 6.771 124 5

Totaal vaste passiva

21 21

6.813

7.171

139

151

Vlottende passiva Netto vlottende schulden met een rente typische looptijd korter dan één jaar - Kasgeldleningen - Bank- en girosaldi - Overige schulden

139

151

Overlopende passiva

12.435

15.257

Totaal vlottende passiva

12.574

15.408

Totaal-generaal

19.387

22.579

54

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Grondslagen activa

De jaarrekening is opgesteld op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijgingprijs. De activa met relatief geringe betekenis (aanschafwaarde < € 2.000) worden in het jaar van aanschaf direct ten laste van de exploitatie gebracht. Afschrijving van de activa (op lineaire en annuïteiten basis) vindt plaats vanaf het moment dat het object voor gebruik beschikbaar is en met inachtneming van de verwachte gebruiks- en nuttigheidsduur. Op gronden en terreinen wordt niet afgeschreven. Bij de doorberekeningen van de kapitaallasten over de vermeerderingen gedurende het boekjaar is uitgegaan van het hele jaar. De waardering van de overige activa en passiva geschiedt in het algemeen tegen nominale waarden. Wanneer hiervan wordt afgeweken, is dit in de toelichting bij de desbetreffende post vermeld.