Boekwerk VJN 2024 17-5-2023.pdf

25

7. Woonlasten De “woonlasten” is het bedrag dat een huishouden aan de gemeente Oude IJsselstreek betaalt. De woonlasten bestaan uit drie componenten, de rioolheffing, de afvalstoffenheffing en de Onroerende Zaakbelasting (OZB).

Rioolheffing Rioolheffing is het kostendekkende tarief dat een huishouden betaalt voor de riolering. De kosten van de riolering bestaat voor meer dan de helft uit kapitaallasten van in het verleden gedane investeringen. In 2023 wordt er een nieuw Gemeentelijk Water en Rioleringsplan 2024-2027 opgesteld. Hierin staat de begroting voor de komende jaren. Een inschatting van de kosten voor 2024 leidt tot een verwachte toename van het rioolheffingstarief van ruim 16%. Dit is nadrukkelijk een voorlopig beeld, bij de begroting kan een verfijndere doorrekening worden gemaakt. Onder andere kan hierbij gekeken worden welke mogelijkheden de ruimte in het bufferfonds Riolering biedt. Omdat riolering voornamelijk uit kapitaallasten bestaat, is ook de ontwikkeling van de rente van invloed op de totale kosten. Dit kan de kosten voor riolering nog beïnvloeden en daarmee ook het tarief voor rioolheffing.

Afvalstoffenheffing Qua kostenopzet verschilt het product afval/grondstoffen enorm met riolering. Waar riolering grotendeels uit kapitaallasten bestaat van in het verleden aangelegde riolering, bestaat afval/grondstoffen veelal uit marktwerkende onderdelen. Vraag en aanbod, prijs en hoeveelheid spelen hier een grote rol. Vooral voor de overslag en verwerking van het afval is de markt grillig. In 2022 werd bijvoorbeeld in het 1e halfjaar nog het dubbele voor het aanbod papier ontvangen vergeleken met het 2e halfjaar. Voor afval bestaan er meerdere tarieven per huishouden. Eén- en meerpersoonshuishoudens en een grote of kleine container hebben een verschillend tarief. In 2024 wordt overgegaan op tarief voor restafval. Door prijsstijgingen en een vervolgstap in het nieuwe VANG beleid, stijgen de kosten voor 2024 naar verwachting tussen de 10%-15%. Aan deze ramingen wordt nog gerekend, bijvoorbeeld welk effect het nieuwe tarief op rest zal hebben op de hoeveelheid te verwerken restafval. Daarnaast zien we ook ontwikkelingen als afkeur van PBD. Deze ontwikkelingen moeten wij ook nog doorrekenen. Hierdoor is de huidige verwachting van een stijging van het tarief met 10-15% voor dit moment slechts indicatief.

OZB In het coalitieakkoord 2023-2026 is opgenomen dat de woonlasten met maximaal 3% stijgen per jaar. In 2023 hebben wij het tarief voor de OZB verlaagd om aan dit uitgangspunt te voldoen. Op basis van de huidige inschattingen zou vasthouden aan dit uitgangspunt voor het jaar 2024 een daling van de OZB met 7%-8% betekenen, hetgeen afgerond een nadelig effect op de begroting heeft van bijna € 500.000. In een tijd met flinke loon- en prijsstijgingen vinden wij het reëel dit uitgangspunt te heroverwegen. Dit uitgangspunt was immers gebaseerd op inschattingen die er medio 2021 -in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen- waren, toen de inflatie (CPI) nog slechts op zo’n 2,7% lag. Over 2022 is de inflatie (CPI) uitgekomen op zo’n 10% en voor 2023 gaat het CBS voorlopig uit van zo’n 4,4% en voor 2024 van 3,3%. In deze voorjaarsnota zijn wij voorlopig uitgegaan van een trendmatige verhoging van de OZB met 4%. Dit is in afwachting van de meicirculaire en de definitieve berekeningen van de rioolheffing en afvalstoffenheffing.

Totale woonlasten Mochten de genoemde indicatieve verhogingen bij de begroting 2024 werkelijkheid worden, dan stijgen de totale woonlasten in 2024 met zo’n 10%, waar die over 2023 net onder de 3% lag. Wij blijven daarmee nog steeds ruim onder de landelijke trend als we dit afzetten tegen de eerdergenoemde inflatiepercentages. De afgelopen jaren laten ook zien dat onze woonlasten ruim onder de landelijke trend zijn gebleven:

26

Woonlasten per jaar 1.000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 2020

2021 OUIJ

2022

2023

Landelijk gemiddelde

En voor 2024 verwachten we daar nog steeds ruim onder te blijven. We benadrukken hierbij dat dit voor nu nog slechts een indicatieve rekenexercitie is voor deze voorjaarsnota. Veel hangt af van de ontwikkeling van de rijksfinanciering, waarover in de meicirculaire meer duidelijkheid komt. Pas bij de begroting wordt een definitieve berekening gemaakt van de ontwikkeling van de verschillende woonlastentarieven.

27

8. Nieuwe en aangepaste investeringen Onderstaand het financiële effect van nieuwe en aangepaste investeringen, per jaar, met daarbij een indicatie van de bijbehorende kapitaallasten. Investeringen (x € 1.000) 2024 2025 2026 2027 rente 3,3% 2024 2025 2026 2027 prg tkv Nieuw beleid / voortkomend uit bestaand beleid 4.473 3.912 7.312 2.357 afsch.term inschatting kap.lst. 1 0.3 Huisvesting internationale werknemers PM PM PM PM 1 2.1 Civieltechnische kunstwerken 239 25 0 0 0 1 2.1 Wegen 900 900 900 900 20 46 93 139 1 2.1 Snelheidsremmende maatregelen Oude IJsselweg 113 20 6 6 6 1 2.1 Snelheidsremmende maatregelen Marmelhorstweg 122 20 6 6 6 1 2.1 Varsseveld busroute 140 20 7 7 7 1 2.1 Parkeerkoffer Mezenpad/Lijsterstraat PM PM PM PM 1 2.1 Fietsverbinding Megchelen-Landfort 600 15 41 41 1 2.1 Plaatsing Schabracqmeubilair 150 15 10 10 10 1 5.2 Aanpassing sportpark IJsselweide PM PM PM PM 1 5.7 Maai-zuigmachine berm- en watergangbeheer 400 8 52 52 52 1 7.2 Riolering 829 829 829 829 40 21 43 64 1 7.3 Vervanging ondergrondse containers 169 83 83 89 20 9 13 17 1 8.1 Doorontwikkeling DRU IP PM PM PM PM 1 8.1 Lokaal programma landelijk gebied PM PM PM PM 1 8.3 Revolverende lening toekomstbestendig wonen PM PM PM PM 3 3.1 Stimuleringsfonds toekomstbestendige bedrijventerreinen 300 300 300 25 0 12 25 3 3.1 Revitalisering bedrijventerrein Hofskamp Zuid Varsseveld 1.200 1.200 25 0 50 99 3 3.4

Camperplekken 100 20 5 5 5 3 4.2 IKC Gendringen extra ambities en indexering 350 40 9 9 9 3 4.2 IKC Gendringen kinderopvang 1.200 40 31 31 31 3 4.2 IKC Gendringen omliggende openbare ruimte PM PM 3 4.2 IKC Silvolde 4.000 40 0 0 103 totaal

202

378

614

28

1-0.3 Huisvesting internationale werknemers Zie de toelichting bij programma 1. Als er gekozen wordt voor strategie waarbij de gemeente zelf het initiatief neemt voor het realiseren van een aantal (geclusterde) locaties voor huisvesting van internationale werknemers, eventueel gecombineerd met huisvesting voor asielzoekers en vluchtelingen, kan de initiële investering oplopen tot meer dan €10 mln.

1-2.1 Civieltechnische kunstwerken

Bij de opstelling van het nieuwe beheerplan is een doorkijk gemaakt naar de benodigde kosten voor het instant houden van het areaal. Uit de gehouden inspecties is gebleken dat een drietal bruggen in aanmerking komen voor vervanging in 2027. Het gaat hierbij om de volgende bruggen: Wegabrug in Ulft, Zuiderkruisbrug in Ulft en Vijverpadbrug in Gendringen.

1-2.1 Wegen In het huidige beleidsplan staat aangegeven dat de wegen in de gemeente Oude IJsselstreek kwaliteitsniveau basis moeten hebben. Kwaliteitsniveau basis is een voldoende (cijfer tussen 5,5 en 6,5). Het huidige kwaliteitsniveau van wegen met een asfaltverharding ligt onder het gewenste kwaliteitsniveau. De oorzaak hiervan is dat in de vorige planning een aantal wegen doorgeschoven zijn en deze daardoor het kwaliteitspeil omlaaghalen. In de nieuwe planning zijn deze wegen, aangevuld met andere wegen die gereconstrueerd moeten worden weer verwerkt. De verwachting is dat na uitvoering van de nieuwe meerjarenplanning het kwaliteitsniveau stijgt tot het gewenste niveau. De afgelopen jaren zijn vanwege de beschikbare financiële ruimte in combinatie met de inflatie een aantal projecten doorgeschoven. Voor de komende vier jaar is een nieuwe planning opgesteld. Hierin zijn de doorgeschoven projecten van de afgelopen jaren en de noodzakelijke projecten voor de komende jaren verwerkt. Dit resulteert in een gemiddelde investeringsbehoefte van afgerond € 1,6 miljoen per jaar, dat is zo’n € 900.000 meer dan is begroot. Hierin zijn de inflatiekosten verwerkt.

1-2.1 Snelheidsremmende maatregelen Oude IJsselweg De verkeersveiligheid van het kruispunt Oude IJsselweg/N317 is al enige jaren in de aandacht; de ontwikkeling van de zorglocatie van Zozijn aan de Oude IJsselweg heeft de aanpak van dit kruispunt nog urgenter gemaakt. De hoogte van dit krediet wordt de komende weken inzichtelijk gemaakt

1-2.1 Snelheidsremmende maatregelen Marmelhorstweg

De Marmelhorstweg vormt in het fietsroutenetwerk tussen Gendringen en Sinderen nog een belangrijke functie, in combinatie met reeds gerealiseerde vrijliggende fietspaden. Het gaat om het vergroten van de verkeersveiligheid, naar aanleiding van een verkeersveiligheidsanalyse; de maatregelen die hiervoor geschikt zijn, zijn bedoeld om de snelheid van het gemotoriseerde verkeer te verlagen; voor deze maatregelen is een rijkssubsidie beschikbaar.

1-2.1 Varsseveld busroute De busroute van lijn 74 (Doetinchem-Enschede) is een bestaande lijn; de bereikbaarheid van de halte bij het NS station moet verbeterd worden; de aansluiting tussen de beide openbaar vervoer netwerken is belangrijk voor de toegankelijkheid van het openbaar vervoer

1-2.1 Parkeerkoffer Mezenpad/Lijsterstraat De Vogelbuurt is voor het grootste deel voltooid; in dit deel van de wijk zijn naar verhouding te weinig parkeervoorzieningen aangebracht, hetgeen leidde tot veel onrust en ongemak in de buurt. De hoogte van dit krediet wordt de komende weken inzichtelijk gemaakt

1-2.1 Fietsverbinding Megchelen-Landfort

De visie LPOIJ is in februari 2022 door de raad vastgesteld. Daarbij zijn afspraken vastgelegd dat uit een woningbouw ontwikkeling een bijdrage wordt geleverd aan de realisatie van het fietspad GendringenMegchelen. Hiervoor dient, zoals al in de vorige begroting aangegeven, een investering van € 600.000 te worden opgenomen om tot realisatie van het fietspad te komen.

29

1-2.1 Plaatsing Schabracqmeubilair Gemeente Oude IJsselstreek heeft verschillende stalen ornamenten van de kunstenaar Schabracq in bezit welke nog niet in de openbare ruimte geplaatst zijn. Dit kunstzinnige straatmeubilair bestaat uit grote en kleinere lantaarnpalen, bankjes en paaltjes. Voor het opknappen en plaatsen van de totale voorraad Schabracqmeubilair dat bij de brandweerkazerne ligt wordt nu eenmalig budget gevraagd.

1-5.2 Aanpassing sportpark IJsselweide

Naar aanleiding van het locatie onderzoek voor de samenwerkende voetbalverenigingen in Ulft (Ulftse Boys en SDOUC) heeft het college sportpark IJsselweide aangewezen als voorkeurslocatie voor vestiging van de nieuwe fusieclub. Er worden investeringen verwacht voor de sportinfrastructuur (denk aan kunstgrasvelden kleedaccommodaties, mogelijke verschuivingen bestaande accommodaties etc.) en overige randvoorwaarden, zoals waterberging en het verbeteren van de verkeerssituatie (Anton Tijdinklaan en Waalstraat).

1-5.7 Maai-zuigmachine berm- en watergangbeheer Dit betreft de aanschaf van een maai-zuigmachine voor berm- en watergangbeheer, horend bij ecologisch bermbeheer (zie ook de toelichting bij programma 1, taakveld 5.7 ecologisch bermbeheer).

1-7.2 Riolering Dit betreffen extra investeringen op basis van het nieuwe Water- en Rioleringsprogramma.

1-7.3 Vervanging ondergrondse containers

Dit betreft de vervanging van de bestaande 112 ondergrondse containers, als eerste zijn er 19 glascontainers gepland voor 2024 omdat de afschrijvingstermijn van dit type container korter is dan voor de overige typen. Als de containers niet vervangen gaan worden lopen we tegen grotere veiligheidsrisico's en hogere reparatiekosten aan. Zie ook de toelichting bij programma 1, taakveld 7.3.

1-8.1 Doorontwikkeling DRU IP Er zijn ambities uitgesproken over doorontwikkeling van het DRU-Industriepark. In 2022 is hiertoe een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Het gaat dan om de ambities en de wens van de gemeente om de doorontwikkeling vorm te geven door toevoegen van een hotel- en museale functie en daarnaast het evenementenprofiel te versterken. Er is onderzoek gedaan waarbij vakspecialisten zijn ingeschakeld bij de haalbaarheidstoets (voor de museale- en 1 overnachtingsfunctie) naar hetgeen nu geacht reëel te zijn om mee aan de slag te gaan. Het voornemen is om de resultaten en aanbevelingen verder uit te werken in een plan van aanpak. Het doel om tot doorontwikkeling te komen van het DRU-Industriepark is op zich niet nieuw. Het instrumentarium om te komen tot die doorontwikkeling, het inzetten van een projectleider hiervoor en de daarmee samenhangende kosten waren niet eerder concreet. Naast het plan van aanpak wordt duidelijk of en welke investering nodig is.

1-8.1 Lokaal programma landelijk gebied Wij zetten in op een vitaal en leefbaar buitengebied. Daarvoor werken we aan een “gereedschapskist” met een aantal instrumenten. Er komen vanuit Europa, Rijk, provincie en regio ondersteunende faciliteiten beschikbaar waar wij op willen aansluiten. Op basis van de gebiedsgerichte aanpak van de provincie willen we dit vertalen naar een Lokaal Programma Landelijk Gebied. De uitvoering hiervan zal starten in 2024.

1-8.3 Revolverende lening toekomstbestendig wonen

De Toekomstbestendig wonen lening is een lening bij SVn waarbij de provincie 50% cofinanciert. De andere 50% wordt bijgedragen vanuit het gemeentelijke fonds van SVn. Het doel van de lening is om de bestaande woningvoorraad aan te passen voor de toekomst. Het gaat om energiemaatregelen, maar ook levensloopbestendig maken, asbestsanering e.d.

3-3.1 Stimuleringsfonds toekomstbestendige bedrijventerreinen I.v.m. de oprichting van een stimuleringsfonds voor ondernemers op bedrijventerrein IJsselweide is een groter investeringsbudget noodzakelijk. Het fonds heeft als doel de ondernemers te stimuleren om

30

investering te doen op private terreinen voor duurzaamheid en beeldkwaliteit. Uitgangspunt is een aanvraagtermijn van 3 kalenderjaren in aansluiting op de revitaliseringsperiode. Voor de hoogte van de investering is uitgegaan van de ervaringen in Akkermansweide, waar in totaal € 1,8 miljoen euro als fonds is ingezet.

3-3.1 Revitalisering bedrijventerrein Hofskamp Zuid Varsseveld

Al eerder is besloten om de bedrijventerreinen Hofskamp Zuid en IJsselweide te gaan revitaliseren. Gestart is met de planvorming voor IJsselweide. Nu dat deze in 2023 afgerond wordt, wordt in 2024 gestart met de uitvoering. Vanaf 2024 starten we met de planvorming en participatie voor Hofskamp Zuid, hetgeen zal leiden tot investeringen in 2025 en 2026. We hanteren daarbij dezelfde normbedragen als IJsselweide.

3-3.4 Camperplekken

Vanuit het recreatief en toeristisch beleid wordt in het Landschapspark Oude IJssel voorzien in enkele camperlocaties. In 2023 willen we hiervoor een concept uitwerken en deze in gaan 2024 realiseren. Daartoe wordt een investeringsbudget gevraagd.

3-4.2 IKC Gendringen extra ambities en indexering Het IKC Gendringen vraagt aanvullend budget i.v.m. aanvullende ambities van de raad ten aanzien van duurzaamheid en circulariteit en een kleine budgetoverschrijding als gevolg van inflatiecorrectie. Het betreft een investering in 2024 waarvoor de raad in mei 2023 beslist.

3-4.2 IKC Gendringen kinderopvang Het IKC Gendringen vraagt aanvullend budget i.v.m. de realisatie van een kinderopvanglocatie inpandig in het IKC. Deze investering is naast de realisatie van het onderwijsdeel, de zorgplicht van de gemeente. Tegenover de investering voor de kinderopvang staat een kostendekkende huur, die door Humankind via Essentius aan ons voldaan wordt.

3-4.2 IKC Gendringen omliggende openbare ruimte

Na de realisatie van het IKC Gendringen wordt de omliggende openbare ruimte opnieuw ingericht. Momenteel is het nog onduidelijk hoe dat eruit komt te zien. Nadat de definitieve bouwtekeningen zijn gemaakt wordt een stedenbouwkundige uitwerking van de openbare ruimte gemaakt en wordt becijferd welke investering dat met zich meebrengt voor met name wegreconstructie, parkeerplaatsen en groen.

3-4.2 IKC Silvolde Gelijk aan de kostenverhoging van het IKC Gendringen voorzien we ook voor de realisatie van het IKC in Silvolde een kostenverhoging die leidt tot een hogere investeringsraming. Nu is in een investering van € 6,9 miljoen voorzien. We gaan uit van een kostenstijging van 5 tot 10%. Daarnaast komt er een aanvullende investering voor de kinderopvang, met een kostendekkende huur, ter grootte van € 1,8 miljoen. Tevens zal uit het IHP zeer vermoedelijk blijken dat er ook een gymvoorziening nodig is ter grootte van € 1,5 miljoen. Dat maakt bij elkaar een aanvullende investering van € 4 miljoen.

31

9. Investeringsbegroting Onderstaand per programma en taakveld een indicatief overzicht van de restantkredieten uit 2022 en de op basis van deze voorjaarsnota aangepaste investeringsbegroting (bedragen x € 1.000). Er zijn diverse onderwerpen waarvoor nog geen raming/financiële inschatting mogelijk of beschikbaar is, die zijn zoveel mogelijk separaat als PM opgenomen. Onderstaande investeringsbegroting bevat niet de lopende grondexploitaties. tkv

Omschrijving taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 2.1 Verkeer en vervoer 2.1 Verkeer en vervoer - nog niet financieel bekend 5.2 Sportaccommodaties 5.2 Sportaccommodaties - nog niet financieel bekend 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 8.1 Ruimte en leefomgeving - nog niet financieel bekend 8.2 Grondexploitatie - voorbereidingskredieten 8.2 Grondexploitatie - nog niet financieel bekend 8.3 Wonen en bouwen 8.3 Wonen en bouwen - nog niet financieel bekend Totaal programma 1 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Totaal programma 2 3.1 Economische ontwikkeling 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 4.2 Onderwijshuisvesting 4.2 Onderwijshuisvesting - nog niet financieel bekend Totaal programma 3 7.4 Milieubeheer Totaal programma 4 0.8 Overige baten en lasten 0.8 Overige baten en lasten –nog niet financieel bekend Totaal programma 5 Totaal generaal

Rest. 2022 Begr 2023 Begr 2024 Begr 2025 27 0 0 0 PM PM 3.801 339 2.589 1.839 PM PM 0 221 0 0 PM PM PM 279 490 990 190 2.756 1.035 3.041 3.041 0 400 169 83 264 440 0 0 PM PM 5.577 0 0 0 PM PM PM 1.200 0 0 0 PM PM PM 13.904 2.925 6.789 5.153 170 0 0 0 170 0 0 0 900 0 0 0 2.055 312 0 1.500 0 0 100 0 4.228 142 9.304 2.203 PM PM 7.183 454 9.404 3.703 0 140 0 0 0 140 0 0 172 345 320 320 PM PM 172 345 320 320 21.428 3.864 16.513 9.176

Begr 2026 Begr 2027 Totaal 0 0 27 PM PM PM 1.839 2.078 12.485 PM PM PM 0 0 221 PM PM PM 190 190 2.329 3.041 3.041 15.955 83 89 824 0 0 704 PM PM PM 0 0 5.577 PM PM PM 0 0 1.200 PM PM PM 5.153 5.398 39.322 0 0 170 0 0 170 0 0 900 1.500 300 5.667 0 0 100 4.000 0 19.877 PM 5.500 300 26.544 0 0 140 0 0 140 320 320 1.797 PM PM PM 320 320 1.797 10.973 6.018 67.972

32

10. Leningenportefeuille Verloop leningenportefeuille Het totaal van de investeringsbegroting inclusief de in deze voorjaarsnota opgenomen aanpassingen is afgerond zo’n € 18 miljoen meer dan in de meerjarenbegroting 2023-2026 is verwerkt. Daarnaast is sprake van een negatieve bijstelling van het begrotingsresultaat over de 4 jaarschijven van opgeteld zo’n € 15 miljoen. Tenslotte leidt het actuele meerjarenperspectief grondexploitaties tot een hogere voorfinanciering. Alles bij elkaar leidt dit tot een verhoogde financieringsbehoefte die eind 2026 oploopt tot ruim 40 miljoen meer dan waar in de begroting 2023-2026 mee is gerekend:

Stand leningenportefeuille per 31 december 200.000.000 180.000.000 160.000.000 140.000.000 120.000.000 100.000.000 80.000.000 60.000.000 40.000.000 20.000.000 0 2022

2023

huidige begroting 2023-2026

2024

2025

2026

indicatief na VJN 2024

Relatie met wet FIDO

Volgens de wet Fido mogen de aflossingen van langlopende leningen (en renteherzieningen, maar omdat we die niet hebben laten we die verder buiten beschouwing) jaarlijks niet meer zijn dan 20% van het begrotingstotaal. Het doel hiervan is het beperken van renterisico’s. Voor de eerste jaarschijven voorzien we hier niet direct een probleem mee, maar verder in de tijd kan dit wel vraagstuk opleveren. In aanloop naar de begroting 2024-2027 zullen we dit daarom waar nodig nader bekijken. Het is denkbaar dat de investeringsbegroting wordt herijkt en/of getemporiseerd.

33

11. Onzekerheden, risico’s en kansen In de Jaarstukken 2022 is de meest actuele stand van zaken van het weerstandsvermogen en de risico’s opgenomen. Daarnaast zijn in de 1e bestuursrapportage 2023 ook bepaalde risico’s opgenomen. Specifiek voor deze voorjaarsnota brengen wij daarnaast nog een aantal zaken onder uw aandacht, voor zover die niet al bij de verschillende programma’s zijn vermeld.

Algemene uitkering Grootste onzekerheid op dit moment is de toekomstige algemene uitkering met de bevriezing van het accres en de opschalingskorting in het verschiet (ravijnjaar vanaf 2026). Meer duidelijkheid wordt verwacht in de meicirculaire.

Rentestijging De afgelopen periode is de marktrente zeer snel en sterk opgelopen. Door de omvang van de leningenportefeuille drukt herfinanciering van aflopende leningen en het afsluiten van nieuwe leningen die nodig zijn op basis van het investeringsprogramma, momenteel zwaarder op de begroting. De ontwikkelen in de actuele marktrente op de middellange termijn zijn moeilijk te voorspellen.

Loon- en prijsstijging We hebben momenteel te maken met meer dan reguliere kostenstijgingen, die bovendien snel veranderen. De gevolgen voor de langere termijn zijn erg onzeker. Dit speelt met name ook voor de investeringsprojecten. Het hangt voornamelijk af van de tijdsplanning en de dan geldende marktprijzen, op dit moment is het niet mogelijk om een goede inschatting te maken van de financiële effecten.

Macro-economische situatie We leven in een turbulente tijd met grote economische onzekerheden. Op allerlei vlakken in de samenleving zijn ontwikkelingen waar maar moeilijk grip op te krijgen is. Neem bijvoorbeeld de stijging van energieprijzen, krapte op de huizenmarkt, stijging van boodschappenprijzen, ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Dit soort macro-economische effecten hebben ook direct invloed op onze gemeente, maar laten zich moeilijk vertalen naar de lokale situatie.

34

12. Voorbereiding begroting 2024 In verband met de onzekerheid vanuit het Rijk in de financiering voor de komende jaren en de onzekere macro-economische situatie, is deze voorjaarsnota slechts indicatief. De definitieve keuzes voor 2024 zullen in de programmabegroting 2024-2027 worden voorgelegd. Daarbij gaan we dan nader in op de volgende punten:    

Loon- en prijsstijging Actualisatie investeringsbegroting Lokale heffingen Meicirculaire 2023

Loon- en prijsstijging We hebben momenteel te maken met meer dan reguliere kostenstijgingen. Deze voorjaarsnota is opgesteld op basis van constante prijzen, dat wil zeggen tegen het prijspeil 2023. In aanloop naar de begroting 2024 zullen we nader bekijken wat op dat moment een reële inschatting is voor het jaar 2024 en welke rijksbijdrage in de meicirculaire staat voor de loon- en prijsontwikkeling voor 2024.

Actualisatie investeringsbegroting in relatie tot leningenportefeuille Er staan veel investeringen gepland voor de komende jaren, waardoor de leningenportefeuille groeit. Ook de actuele rente is fors toegenomen. Bij de begroting 2024 kunnen daarom aanpassingen volgen qua fasering en prioritering.

Lokale heffingen

Gezien de loon- en prijsstijgingen en verwachte extra kosten voortkomend uit het bestaand beleid zal in aanloop naar de begroting nader bekeken worden welk effect dit heeft op de woonlasten.

Meicirculaire 2023 Veel hangt af van de uitkomsten van de meicirculaire. De meicirculaire zal vertaald worden om de daadwerkelijke budgettaire ruimte te bepalen.

35

BIJLAGE - SDG’s Brede Welvaart

Al enkele jaren hanteert Oude IJsselstreek het begrip Brede Welvaart als een essentiële aanvulling op het meten van onze economie. Brede Welvaart meet naast de economie ook de sociaalmaatschappelijke en ecologische aspecten zoals de gezondheid, de leefomgeving en de ongelijkheid in de samenleving. Daarbij wordt niet alleen naar het hier en nu gekeken, maar ook naar de Brede Welvaart voor toekomstige inwoners evenals de impact van ons handelen op welvaart en welzijn in andere landen. Vanuit de gemeenteraad en het college is de wens naar voren gekomen om de sustainable development goals (SDG’s) in te zetten als instrumentarium ten behoeve van de Brede Welvaart. De onderliggende beginselen en uitdagingen van de SDG’s dragen met haar 17 doelstellingen, als een concrete en beleidsmatige invulling, hieraan bij. Het kan gezien worden als een verdiepingsslag: scoor je goed op de SDG’s dan werk je aan een toekomstbestendige Brede Welvaart.

De 17 doelstellingen SDG’s De komende tijd worden de SDG’s stapsgewijs geïmplementeerd in Oude IJsselstreek. Thans wordt onderstaand een eerste aanzet gedaan. Daarin worden op programmaniveau, op globale wijze de doelstellingen onderling verdeeld. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire verantwoordelijkheid. In aanloop naar de begroting worden deze doelen lokaal vertaald, wellicht herverdeeld en verder verfijnd en geconcretiseerd. Doel

Nationaal doel1 In 2019 maakte 6,2 procent van de Nederlandse bevolking deel uit van een huishouden met een inkomen onder de lage-inkomensgrens. SDG 1 is gericht op de afname van armoede in al haar vormen. Zowel financiële aspecten als de impact van armoede op het leven van mensen maken daar deel van uit. Vergeleken met andere landen komt ondervoeding in Nederland niet vaak voor. Bij ons ligt de nadruk van dit doel op de duurzaamheid van de voedselproductie en de impact ervan op de kwaliteit van de leefomgeving en het dierenwelzijn. Ook voedselverspilling moet afnemen. Het voorkomen van voortijdige sterfte veroorzaakt door overdraagbare en nietoverdraagbare ziektes en psychische problemen staat hoog op de VN-agenda. Het aanpakken van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik kan de gezondheid van veel Nederlanders verbeteren.

Lokaal doel

Primair Programma 2

Secundair -

Programma 2

Programma 1

Programma 2

Programma 1

1 Dit betreft de Nederlandse doorvertaling van de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN, ofwel de Sustainable

Development Goals (SDG’s). In sommige gevallen is deze doorvertaling nog zeer generiek, of onvoldoende lading dekkend.

36

Adequaat onderwijs is voor mensen in alle leeftijdscategorieën en in alle levensfasen van belang, van voorschoolse educatie tot ‘een leven lang leren’. Onderwijs zorgt ervoor dat de werkenden over vaardigheden beschikken om te kunnen functioneren in een kennisintensieve omgeving. De mate van gelijkheid wordt onder meer afgemeten aan verschil in beloning voor arbeid, arbeidsdeelname en de positie van mannen en vrouwen in bedrijfsleven en bestuur. Een andere specifieke doelstelling binnen deze SDG is het terugdringen van geweld gericht tegen vrouwen. De toegang tot schoon drinkwater en sanitaire voorzieningen is goed geregeld in Nederland. De focus van deze SDG ligt bij ons op waterkwaliteit en de efficiëntie van watergebruik.

Programma 3

Programma 2

Programma 1

-

De ontwikkeling en het gebruik van technologieën voor energiebesparing en hernieuwbare energiebronnen zijn een wezenlijk middel om energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen. Dit heeft een positief effect op onze welvaart. Economische groei is pas duurzaam als kapitaal, arbeid en grondstoffen verantwoordelijk worden ingezet en als winsten en inkomens eerlijk verdeeld worden tussen inwoners en bedrijven.

Programma 1

Programma 3

Programma 3

Programma 2

SDG 9 streeft ernaar de mobiliteit en infrastructuur te verbeteren, en de nadelen ervan – zoals tijdverlies als gevolg van files, onveiligheid in het verkeer en druk op het milieu – te verminderen. Ook moet het bedrijfsleven innoveren en verduurzamen. Dit doel gaat over het verminderen van ongelijkheid tussen landen. Maar ook in eigen land is sociale samenhang onontbeerlijk voor het goed functioneren van de samenleving. Iedereen moet gelijke kansen krijgen om deel uit te maken van de sociale infrastructuur. Het aanbod van betaalbare woningen bepaalt waar mensen gaan wonen, naast de werklocatie en sociale relaties. Beweging op de woningmarkt is belangrijk voor starters en doorstromers. Buitenshuis is een gezonde en veilige leefomgeving van belang.

Programma 1

Programma 3

Programma 2

-

Programma 4 Programma 5

Programma 2

Programma 4 Programma 5

Programma 3

Programma 1

Programma 2

37

Onze consumptiemaatschappij produceert veel afval. Duurzame productie en consumptie, met een efficiënter gebruik van grondstoffen, verlaagt de druk op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van die grondstoffen.

Programma 1

Programma 3

SDG 13 is gericht op de aanpak van door mensen veroorzaakte klimaatcrisis. In 2015 is het Parijs-akkoord tot stand gekomen dat beoogt klimaatverandering en de nadelige effecten daarvan te verminderen. De effecten van klimaatverandering vormen een bedreiging voor mens en natuur. Zeewater vormt het grootste ecosysteem ter wereld. De toenemende negatieve effecten van klimaatverandering, overbevissing en vervuiling vormen een bedreiging voor zowel de intrinsieke waarde van het ecosysteem zelf, als het nut en plezier dat mensen eraan ontlenen. SDG 15 gaat over bescherming, herstel en duurzaam beheer van het leven op het land in al zijn vormen. Bescherming en herstel van ecosystemen en biodiversiteit kunnen de weerbaarheid tegen toenemende bevolkingsdruk, intensivering van landgebruik en klimaatverandering versterken Het ervaren van onveiligheid kan een grote impact hebben op het persoonlijke leven en heeft effect op de welvaart. Doeltreffende, verantwoordelijke en transparante instituties zijn essentieel voor het ontwikkelen en behouden van die welvaart. Internationale samenwerking is nodig om de capaciteit en middelen te versterken om de duurzame ontwikkelingsagenda uit te voeren. Het realiseren van de doelen vereist samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving en het aangaan van nieuwe mondiale partnerschappen.

Programma 1

-

-

Programma 1

Programma 1

-

Programma 4

Programma 2

Programma 4 Programma 5

Programma 5

-

Programma 1 Programma 2 Programma 3

38