Boekwerk VJN 2024 17-5-2023.pdf

Voorjaarsnota 2024

1

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ............................................................................................................................................................. 2 Inleiding .......................................................................................................................................................................... 3 Leeswijzer ...................................................................................................................................................................... 6 Financieel totaaloverzicht........................................................................................................................................... 7 1. De gemeente waar het goed wonen is ................................................................................................................ 8 2. Een leefbare gemeente ......................................................................................................................................... 15 3. De werkende gemeente ........................................................................................................................................ 17 4. De dienstverlenende gemeente........................................................................................................................... 19 5.

Bedrijfsvoering / overhead ................................................................................................................................... 21 6. Algemene dekkingsmiddelen .............................................................................................................................. 25 7. Woonlasten ............................................................................................................................................................. 26 8. Nieuwe en aangepaste investeringen ................................................................................................................ 28 9. Investeringsbegroting ........................................................................................................................................... 32 10. Leningenportefeuille ........................................................................................................................................... 33 11. Onzekerheden, risico’s en kansen .................................................................................................................... 34 12. Voorbereiding begroting 2024 ..........................................................................................................................

35 BIJLAGE - SDG’s ......................................................................................................................................................... 36

2

Inleiding Vooraf

Voor u ligt de voorjaarsnota 2024. Een voorjaarsnota met twee belangrijke lijnen. In de eerste plaats het realiseren van vastgestelde visies en beleidsplannen zoals we in ons coalitieakkoord hebben afgesproken. En daarnaast ook het maken van nieuw beleid. Er gebeurt immers ontzettend veel in de wereld en in Nederland. Met gevolgen waar ook onze gemeente mee te maken heeft. Dat vraagt om nieuwe plannen. En ook om creativiteit. We sluiten onze ogen niet voor de actualiteit en de verwachtingen voor de toekomst. Natuurlijk proberen we de Rijkslijnen op het gebied van onder andere huisvesting, klimaat, stikstof, energietransitie en opvang van vluchtelingen zo goed mogelijk te vertalen in lokale opgaven. En dat maakt dat het nodig is nieuw beleid te formuleren. En dat betekent ook keuzes maken. De gemeente Oude IJsselstreek denkt en handelt al jaren vanuit de Brede Welvaart. Dit perspectief van Brede Welvaart verdiepen we. We kiezen ervoor om bij de afweging van belangen en keuzes het beleids- en wegingskader van de Sustainable Development Goals (SDG) te gebruiken. Een wereldwijd geaccepteerd samenhangend stelsel van 17 doelen die ons helpen verder op weg te gaan richting een duurzame samenleving. De elf dimensies van brede welvaart

In deze voorjaarsnota maken we een eerste vertaalslag van Brede Welvaart naar SDG’s. Het werken en denken vanuit het perspectief van de 17 doelen gaat ons helpen om afgewogen keuzes te maken. Want het gaat niet alleen om financiën, om duurzaamheid, om economische ontwikkeling, om armoedebestrijding of om het meedoen in de samenleving. Het gaat er uiteindelijk om dat we keuzes maken die een bijdrage leveren aan het levensgeluk van onze inwoners en de economische ontwikkeling van onze bedrijven. En dat alles met respect voor onze aarde. Zodat er ook een mooie toekomst is voor de toekomstige generaties.

Koppeling van de SDG’s aan enkele overkoepelende brede welvaartthema’s

3

Waar zetten we op in voor 2024? Op het voortvarend oppakken van woningbouw. Op het realiseren van bedrijventerreinen en het verhogen van de verkeersveiligheid. Op het vergroten van de leefbaarheid door het stimuleren van sport en cultuur en het laten meedoen van iedereen. Op veiligheid, economie en toerisme. Op armoedebestrijding, aanpak van droogte en vermindering van afvalstromen. Op inclusie en onderwijs. En op zorg voor hen die dat nodig hebben. Dit alles vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid. We weten dat belangen tegengesteld kunnen zijn. Dit vergt een rechte rug. Durven vasthouden aan keuzes. Ook als individuele belangen niet helemaal overeenkomen met de collectieve doelen. Deze voorjaarsnota vormt de basis voor de begroting 2024 en de meerjarenbegroting 2025-2027. Het is een eis van de provincie dat het eerste begrotingsjaar sluitend is. En die eis dwingt tot keuzes. Want de middelen zijn beperkt. En het is ons gelukt om voor nu een sluitend begrotingsbeeld 2024 met afgewogen beleidskeuzes te presenteren. Daar zijn we trots op. We doen dat niet alleen. We doen dat samen met onze partners, ondernemers en inwoners. En we blijven werken vanuit de bedoeling.

Van Brede Welvaart naar SDG’s

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Programma 4/5

Programma 3

Programma 2

SDG Onderwerp

Programma 1

De komende tijd worden de SDG’s stapsgewijs geïmplementeerd. Een eerste stap is het koppelen van de 17 doelstellingen aan de vijf programma’s. In de onderstaande tabel wordt per doelstelling aangegeven in welk programma de primaire verantwoordelijkheid ligt en welk programma secundair betrokken is. Het betreft een conceptuele weergave. In de bijlage zijn de doelstelingen opgenomen met de landelijke vertaling. In aanloop naar de begroting worden deze doelen lokaal vertaald, wellicht herverdeeld en verder verfijnd en geconcretiseerd. Die lokale doorvertaling zal de lange termijn doelstellingen aangeven en gaan ons op den duur, tijdens coalitieperiodes en begrotingsjaren, houvast bieden in het maken van de juiste keuzes en het aanbrengen van balans in de vele verantwoordelijkheden waar we voor staan.

Geen armoede Geen honger Gezondheid en welzijn Onderwijs Gendergelijkheid Schoon water en sanitair Duurzame energie Eerlijk werk en economische groei Innovatie en infrastructuur Inclusie Duurzame gemeenschappen Duurzame productie en consumptie Aanpak klimaatcrisis Aanpak ecosystemen water Aanpak ecosystemen land Sterke publieke diensten Samenwerking Programma met primaire verantwoordelijkheid Programma dat secundair betrokken is

4

Het financiële perspectief Het startpunt voor deze voorjaarsnota is de vastgestelde begroting 2023 en meerjarenraming 20242026. Deze is aangevuld met de jaarschijf 2027, gelijk aan 2026. Voor elke jaarschijf geeft dit een voordelig saldo. De ontwikkelingen die zijn opgenomen in deze voorjaarsnota leiden tot een positief saldo in de eerste 2 jaarschijven, maar vooralsnog niet in de laatste jaren. Totaal overzicht (x € 1.000) BGR Saldo baten/lasten begroting 2023-2026 BGR Reservemutaties begroting 2023-2026 Begroting 2023-2026

VJN Totaal onvermijdelijke ontwikkelingen VJN Totaal bestaand beleid VJN Totaal nieuw beleid Totaal VJN 2024 Begroting incl VJN 2024

2024 2025 2026 2027 3.557 6.375 -339 -339 52 326 605 605 3.609 6.701 266 266 voordelig voordelig voordelig voordelig -1.607 -1.800 -136 -3.543

-2.123 -1.860 -227 -4.210

-1.582 -1.730 -51 -3.363

-3.527 -1.726 -51 -5.304

66 2.491 voordelig voordelig

-3.097 nadelig

-5.038 nadelig

Voorheen was 2026 het zogenaamde “ravijnjaar” waarin de rijksfinaciering sterk terugloopt. Afgelopen jaar heeft het Rijk voor dit jaar een eenmalige reparatie gemaakt. De verwachting is dat dit voor 2027 ook weer gebeurt. Maar we zullen de meicirculaire moeten afwachten om precies te zijn op welke manier het Rijk de gemeenten financieel zal bijstaan om urgente maatschappelijke thema’s aan te pakken.

Conclusie Het jaar 2024 en het jaar 2025 zijn sluitend. Het jaar 2026 sluit op een tekort van € 3 miljoen en 2027 op € 5 miljoen. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat op dit moment nog geen duidelijkheid bestaat over de meicirculaire en de precieze manier waarop het Rijk de gemeenten tegemoetkomt. Zodra hierover meer duidelijkheid ontstaat kunnen de cijfers geactualiseerd worden. Ook als het Rijk niet volledig bijspringt is er niet direct reden tot zorg. Onze financiële uitgangspositie na de jaarstukken 2022 geeft ons een goed vertrekpunt. De reserves zijn gevuld, bijna alle financiele ratio’s staan in de beste categorie. Mocht het nodig zijn, dan zijn voor de periode na 2024/2025 nog voldoende inhoudelijke keuzes te maken om ook in die jaren financieel positief uit te komen. Voor nu is het voldoende om te constateren dat in de eerste planjaren we een sluitend beeld hebben. En daarmee realiseren we bestaande visies en beleidsvoornemens en spelen we ook in op de nieuwe uitdagingen waarvoor we ons geplaatst zien. Vanuit vertrouwen dat we samen Oude IJsselstreek Sterk maken en houden.

5

Leeswijzer Deze voorjaarsnota is het startdocument van de P&C-cyclus voor het jaar 2024. Met deze voorjaarsnota blikken we vooruit op de begroting 2024 en geven we op hoofdlijnen weer wat we aan belangrijke punten voorzien om op te nemen in de nieuwe begroting. We maken hierbij onderscheid in:   

Onvermijdelijke ontwikkelingen Ontwikkelingen voortkomend uit bestaand beleid Nieuw beleid

De onvermijdelijke ontwikkelingen zullen sowieso worden opgenomen in de begroting, omdat we hierop geen invloed hebben. Met het vaststellen van deze voorjaarsnota zullen deze punten worden meegenomen in de begroting 2024. Ontwikkelingen voortkomend uit bestaand beleid en nieuw beleid zijn ter kennisname. Afhankelijk van onder meer de meicirculaire kunnen hier in aanloop naar de begroting nog keuzes in worden gemaakt. De aard van de voorjaarsnota maakt dat lang niet alle ontwikkelingen hierin zijn opgenomen. Alléén de punten waarvan we nu voorzien dat die een financieel effect hebben op de begroting zijn vermeld. Datzelfde geldt voor punten waar we nieuwe risico’s in zien maar die we nog niet financieel kunnen vertalen. Die posten zijn met PM opgenomen of zijn tekstueel toegelicht. Natuurlijk gaan heel veel lopende zaken gewoon door en dat ze in dit document niet genoemd worden betekent slechts dat we nu geen financiële afwijkingen verwachten. Deze voorjaarsnota is niet bedoeld als substituut voor de begroting. Dat betekent dat het proces in aanloop naar de begroting 2024 nog kan leiden tot andere uitkomsten. Bij de begroting zullen we daar dan nader op ingaan.

6

Financieel totaaloverzicht Totaal overzicht (x € 1.000) Saldo baten/lasten begroting 2023-2026 Reservemutaties begroting 2023-2026 Begroting 2023-2026

1 2 3 4 5 6

De gemeente waar het goed wonen is Een leefbare gemeente De werkende gemeente De dienstverlenende gemeente Bedrijfsvoering/overhead Algemene dekkingsmiddelen VJN totaal onvermijdelijke ontwikkelingen Saldo na onvermijdelijke ontwikkelingen

1 2 3 4 5 6

De gemeente waar het goed wonen is Een leefbare gemeente De werkende gemeente De dienstverlenende gemeente Bedrijfsvoering/overhead Algemene dekkingsmiddelen VJN totaal bestaand beleid Saldo na onvermijdelijk + bestaand beleid

1 2 3 4 5 6

De gemeente waar het goed wonen is Een leefbare gemeente De werkende gemeente De dienstverlenende gemeente Bedrijfsvoering/overhead Algemene dekkingsmiddelen VJN totaal nieuw beleid Saldo na onvermijdelijk + bestaand + nieuw beleid

2024 2025 2026 2027 3.557 6.375 -339 -339 52 326 605 605 3.609 6.701 266 266 voordelig voordelig voordelig voordelig -337 -292 -27 -179 -575 -197 -1.607

-337 -292 -27 -179 -757 -531 -2.123

-337 -292 -27 -179 -1.173 426 -1.582

-337 -292 -27 -179 -1.173 -1.519 -3.527

2.002 4.578 voordelig voordelig

-1.316 nadelig

-3.261 nadelig

-478 -50 -512 0 -820 0 -1.860

-561 -50 -524 0 -595 0 -1.730

-412 -50 -689 0 -575 0 -1.726

202 2.718 voordelig voordelig

-3.046 nadelig

-4.987 nadelig

5 -536 0 -8 -290 602 -227

5 -536 0 -8 -114 602 -51

5 -536 0 -8 -114 602 -51

66 2.491 voordelig voordelig

-3.097 nadelig

-5.038 nadelig

-357 -50 -553 0 -840 0 -1.800

-89 -386 0 -8 -256 602 -136

7

1. De gemeente waar het goed wonen is Hfd 1.1 1.2 1.3

Totaaloverzicht programma 1 (x € 1.000) Totaal onvermijdelijke ontwikkelingen Totaal bestaand beleid Totaal nieuw beleid Totaal generaal

2024 -337 -357 -89 -783

2025 -337 -478 5 -810

2026 -337 -561 5 -893

2027 -337 -412 5 -744

Onvermijdelijke ontwikkelingen (x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

1e berap 2023 - software gladheidsbestrijding 1e berap 2023 - sportacc. m.n. saldo indexering 1e berap 2023 - prijsst. onderh. groenvoorz. Onvermijdelijke ontwikkelingen

-6 -204 -127 -337

-6 -204 -127 -337

-6 -204 -127 -337

-6 -204 -127 -337

2024 -42 0 0 0 0 -35 0 -100 -255 0 255 0 70 -50 PM PM -200 -357

2025 -42 -46 0 -7 -21 -80 -52 -100 -255 -21 276 -9 79 0 PM PM -200 -478

2026 -237 -93 -41 -7 -21 -80 -52 -100 -255 -43 298 -13 83 0 PM PM

2027 -42 -139 -41 -7 -21 -80 -52 -100 -255 -64 319 -17 87 0 PM PM

-561

-412

1.1 Onvermijdelijke ontwikkelingen Tkv 2.1 5.2 5.7

Voor een toelichting verwijzen wij u de 1e berap 2023.

1.2 Bestaand beleid Tkv 2.1 2.1 2.1 2.1 5.2 5.7 5.7 5.7 7.2 7.2 7.2 7.3 7.3 8.1 8.1 8.1 8.3

Bestaand beleid (x € 1.000) Onderhoud civieltechnische kunstwerken Kapitaallasten Meerjarenplanning Wegen 2024-2027 Kapitaallasten fietspad Megchelen-Landfort Kapitaallasten snelheidsr. maatr. busroute Varsseveld Kapitaallasten div. aanvragen subsidie accomodaties Ecologisch bermbeheer Kapitaallasten investering ecologisch bermbeheer Procesgeld Landschapsp. Oude IJsselzone Extra kosten nieuw Water- en Rioleringsprogramma Kapitaallasten nieuwe investeringen riolering Verhoging rioolheffing Kapitaallasten ondergrondse containers Verhogen afvalstoffenheffing Doorontwikkeling DRU IP - procesgeld Doorontwikkeling DRU IP - SSP Hal Lokaal programma landelijk gebied Subsidie woningisolatie Bestaand beleid

2.1 Onderhoud civieltechnische kunstwerken Doel: het onderhouden van de diverse kunstwerken in het kader van een schone, hele en veilige openbare ruimte. Het gaat om een herziening van het bestaande beheerplan, met daarbij een raming van de te verwachte kosten in de toekomst. Beleidsmatig wijkt het nieuw op te stellen beheerplan niet wezenlijk af van het huidige plan. Financieel gezien echter wel in verband met de gestegen kosten binnen de sector en een uitbreiding van het areaal. Bij de opstelling van het nieuwe beheerplan is een doorkijk gemaakt naar de benodigde kosten voor het instant houden van het areaal. Uit de gehouden inspecties is gebleken dat

8

een drietal bruggen in aanmerking komen voor vervanging in 2027 (opgenomen in de investeringenlijst en kapitaallasten) en één brug in 2026 geschilderd moet worden.

2.1 Kapitaallasten investeringen

Dit betreft de kapitaallasten horend bij de volgende investeringen:    

Meerjarenplanning Wegen 2024-2027 Fietsverbinding Megchelen-Landfort Busroute Varsseveld Aanvragen subsidie accomodaties

Zie ook het overzicht met investeringen.

5.7 Ecologisch bermbeheer Doel: het gemeentelijk areaal van bermen en watergangen beheren we ecologisch volgens het vastgestelde berm- en watergangenbeheerplan. We werken stapsgewijs toe naar het beheer van de bermen en watergangen volgens het vastgestelde Ecologisch berm- en watergangenbeheerplan. Op dit moment kan 50% van het areaal ecologisch worden beheerd met investeringen die in 2021 al zijn gedaan. De ambitie is om het volledige areaal van 110 hectare aan wegberm en 67 hectare aan watergang ecologisch te beheren. De bermen en watergangen bevinden zich als een netwerk door de gemeente. Bijna alle natuurgebieden en landschapselementen staan in verbinding met een wegberm of watergang. Deze wegbermen en watergangen ecologisch beheren zorgt dus voor een flinke impact ten gunste van biodiversiteit, kleurrijk landschap voor recreatie en meer water vasthouden als klimaatadaptatie maatregel. Het gaat om diverse kosten voor de uitvoering ecologisch bermbeheer.

5.7 Kapitaallasten investering ecologisch bermbeheer

Dit betreft de kapitaallasten die horen bij de investering in een maai-zuigmachine voor berm- en watergangbeheer, horend bij ecologisch bermbeheer (zie toelichting bij 5.7 ecologisch bermbeheer en het overzicht met nieuwe investeringen).

5.7 Procesgeld ontwikkelprogramma Landschapspark Oude IJsselzone Doel: uitvoering geven aan het Ontwikkelprogramma LPOIJ De visie LPOIJ is in februari 2022 door de raad vastgesteld. Voor de uitvoering van onderdelen uit de visie is een meerjarig voorbereidingskrediet noodzakelijk en daarnaast ook budget voor concrete uitvoeringsmaatregelen en -projecten. De omvang hiervan is afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt in welke maatregelen en projecten worden opgepakt. Vooralsnog is in ieder geval structureel € 100.000 nodig.

7.2 Extra kosten nieuw Water- en Rioleringsprogramma

Doel: voldoen aan de wettelijke zorgplichten rondom stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Het gaat om de kosten die voortvloeien uit een herziening van het bestaande Gemeentelijk Rioleringsplan, in de vorm van een Water- en Rioleringsprogramma. Beleidsmatig wijkt het nieuw op te stellen programma niet wezenlijk af van het huidige plan. Financieel gezien echter wel in verband met de gestegen kosten binnen de sector. De kosten worden gedekt uit de rioolheffing.

7.2 Kapitaallasten riolering Doel: voldoen aan de wettelijke zorgplichten rondom stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Dit betreft de kapitaallasten van extra investeringen op basis van het nieuwe Water- en Rioleringsprogramma zie ook het overzicht met nieuwe investeringen). De kosten worden gedekt door het verhogen van de rioolheffing.

9

7.2 Rioolheffing De hogere kosten voor riolering (zie “Extra kosten nieuw water- en Rioleringsprogramma” en “Kapitaallasten riolering”) worden gedekt uit de rioolheffing. Dit betekent dat de opbrengsten hiervan toenemen.

7.3 Kapitaallasten ondergrondse containers Doel: vervanging ondergrondse containers De levensloop van een deel van de containers is minder lang dan waarvoor met de afschrijvingstermijn rekening is gehouden in de begroting. We gaan beginnen met de vervanging van de bestaande 112 ondergrondse containers, als eerste zijn er 19 glascontainers gepland voor 2024 omdat de afschrijvingstermijn van dit type container korter is dan voor de overige typen. Als de containers niet vervangen gaan worden lopen we tegen grotere veiligheidsrisico's en hogere reparatiekosten aan. Dit betreft de kapitaallasten die horen bij deze investering (zie ook het overzicht met nieuwe investeringen). De kosten worden gedekt door het verhogen van de afvalstoffenheffing.

7.3 Afvalstoffenheffing De hogere kosten voor “kapitaallasten ondergrondse containers” en personele uitbreiding (zie bij “personele ontwikkelingen” onder programma 5) worden gedekt uit de afvalstoffenheffing. Dit betekent dat de opbrengsten hiervan toenemen.

8.1 Doorontwikkeling DRU Industriepark - procesgeld In het kader van het de doorontwikkeling van de het DRU-Industriepark is er een haalbaarheidsonderzoek gedaan. Hierin is onderzoek gedaan naar versterking van het DRUIndustriepark door de introductie van een hotelfunctie en versterking van de museale invulling en afgeleide evenementenfunctie. Besluitvorming in de raad wordt nu afgewacht voordat een volgende stap gezet kan worden. Bij de volgende stap zal het concept verder worden geconcretiseerd en zal er gewerkt worden aan een financieel kader. Ook zal worden gekeken naar investeringsramingen, (subsidie)bijdragen, exploitatiemogelijkheden en het verkennen van de markt. Er is in deze fase interne capaciteit en externe expertise nodig. Voorgesteld wordt om hiervoor 50.000 euro op te nemen.

8.1 Doorontwikkeling DRU Industriepark – SSP HAL In het haalbaarheidsonderzoek is ook de toekomstige evenementenfunctie van de SSP betrokken. Er zal in de vervolgstappen onder meer gekeken kunnen worden naar de kwaliteit, aard en omvang van evenementen, een mogelijke coproductie met een hotel en of museumfunctie en keuzes in verduurzaming/renovatie. In de begroting is een beperkt bedrag opgenomen voor wettelijk verplicht onderhoud (7000 euro per jaar) en klacht onderhoud (5000 euro per jaar). Groot onderhoud wordt uitgesteld totdat er meer duidelijkheid is over de overige ontwikkelingen. Voorgesteld wordt om hiervoor een PM post op te nemen.

8.1 Lokaal programma landelijk gebied

Doel: wij zetten in op een vitaal en leefbaar buitengebied. Daarvoor werken we aan een “gereedschapskist” met een aantal instrumenten. Er komen vanuit Europa, Rijk, provincie en regio ondersteunende faciliteiten beschikbaar waar wij op willen aansluiten. Op basis van de gebiedsgerichte aanpak van de provincie willen we dit vertalen naar een Lokaal Programma Landelijk Gebied. De uitvoering hiervan zal starten in 2024. We willen zorgen dat we gereed zijn voor het moment dat er meer duidelijkheid komt over de gebiedsaanpak vanuit de provincie. We worden geconsulteerd in het provinciale proces voor het opstellen van het gebiedsprogramma Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG). De gebiedsgerichte aanpak van de provincie (VLGG) willen wij vertalen naar een Lokaal Programma Landelijk Gebied. Uit het VLGG moeten de gebiedskeuzes en een inventarisatie van de opgaven volgen. Afhankelijk van de

10

uitkomsten uit dit proces zullen we de vertaalslag maken naar een Lokaal Programma Landelijk Gebied waarvan de uitvoering zal starten in 2024. De ontwikkelingen in het landelijk gebied vragen om een langjarige inzet tenminste tot 2035. Afhankelijk van de opgaven, keuze van gebieden en bijdragen van derden voortkomend uit het provinciale proces wordt ook inzichtelijk welke bijdrage van ons wordt verwacht. Ongeacht de uitkomsten uit het provinciale proces voorzien we dat er extra formatie nodig is voor de opgaven die we (nu al) zien in het landelijk gebied.

8.3 Subsidie woningisolatie Doel: de klimaatcrisis is een van de grote opgaven van deze tijd. Om de klimaatverandering tegen te gaan worden fossiele brandstoffen vervangen door hernieuwbare energie. In 2023 is een generieke subsidieregeling ingesteld voor woningeigenaren, zonder inkomensgrens. Hiervoor is 200.000 per jaar nodig.

1.3 Nieuw beleid Tkv 0.3 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1 5.2 5.7 5.7 8.1 8.3 8.3 8.3 8.3

Nieuw beleid (x € 1.000) Huisvesting internationale werknemers Kapitaallasten kunstzinnig straatmeubilair Kapitaallasten Snelheidsr. maatregelen Oude IJsselweg Kapitaallasten Snelheidsr. Maatr. Marmelhorstweg Mobiliteitsaanpak kleine verkeersmaatregelen Opstellen mobiliteitsplan Kapitaallasten investering sportpark IJsselweide Meerjarenplan Vergroenen en Klimaatadaptatie Natuur en Milieu Educatie Subsidie landschap en biodiversiteit Rijksbijdrage Nationaal Isolatie Programma Kosten Nationaal Isolatie Programma Rijksbijdrage uitvoering klimaat- en energiebeleid Kosten uitvoering klimaat- en energiebeleid Nieuw beleid

2024 PM 0 0 0 -100 -15 PM PM -18 -25 316 -316 691 -622 -89

2025 PM -10 -6 -6 PM 0 PM PM -18 -25 PM PM 697 -627 15

2026 PM -10 -6 -6 PM 0 PM PM -18 -25 PM PM 697 -627 15

2027 PM -10 -6 -6 PM 0 PM PM -18 -25 PM PM 697 -627 15

0.3 Huisvesting internationale werknemers

Doel: er is vanuit werkgevers een toenemende vraag naar internationale werknemers. Hier hoort passende en fatsoenlijke huisvesting bij. We richten ons daarbij hoofdzakelijk op short- en midstay (enkele maanden tot een jaar). Een ander deel van de internationale werknemers zal zich permanent in Nederland vestigen. Zij zullen (op termijn) instromen op de reguliere woningmarkt. Deze instroom maakt onderdeel uit van ons woningbouwprogramma onder de Woondeal en is opgenomen in onze woningbouwambitie. Tot heden is er geen regionaal en (in Oude IJsselstreek) geen lokaal beleid voor de huisvesting van internationale werknemers. Vanwege de toenemende vraag naar internationale werknemers en de problematiek die samenhangt met huidige wijze waarop zij momenteel gehuisvest worden, is gekozen om ons als regio én gemeente daarvoor te gaan inspannen. We zien namelijk dat werknemers in onze gemeente (gaan) wonen en zowel in onze gemeente als de regio gaan werken. Dit vanuit de overtuiging dat internationale werknemers, net als alle andere inwoners, recht hebben op passende en fatsoenlijke huisvesting. De financiële gevolgen zijn afhankelijk van de strategie en de inzet die de gemeente (politiek/bestuurlijk) kiest.

Dat kan variëren van een bijdrage aan een regionale projectleider van enkele duizenden euro’s tot het realiseren van een aantal (geclusterde) locaties voor huisvesting van internationale werknemers, eventueel gecombineerd met huisvesting voor asielzoekers en vluchtelingen, waarbij de initiële investering kan oplopen tot meer dan €10 miljoen.

11

2.1 Kapitaallasten investeringen Dit betreft de kapitaallasten horend bij de volgende investeringen:   

Plaatsing Schabracqmeubilair Snelheidsremmende maatregelen Oude IJsselweg Snelheidsremmende maatregelen Marmelhorstweg

Zie ook het overzicht met nieuwe investeringen.

2.1 Mobiliteitsaanpak kleine verkeersmaatregelen

Doel: oplossen van kleine problemen die worden gesignaleerd in het verkeer; bijvoorbeeld voortkomend vanuit reguliere contacten met de dorpsraden In het Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan (2012) is opgenomen dat een jaarlijks budget beschikbaar moet zijn voor de financiële dekking van kleine verkeersmaatregelen van €2 per inwoner. Dat was wel prijspeil 2012, we gaan voor 2024 voorlopig uit van bedrag van € 100.000.

2.1 Opstellen mobiliteitsplan Doel: In 2023 wordt gestart met het opstellen van een nieuw beleidsdocument, n.l. het Mobiliteitsplan. Het huidige beleidsdocument (Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan) dateert uit 2012 en is aan vernieuwing toe. Ook in 2024 wordt nog gewerkt aan dit document. Het gaat om de kosten voor het afronden van het document en vaststellen van het beleid.

5.2 Kapitaallasten investering sportpark IJsselweide Naar aanleiding van het locatie onderzoek voor de samenwerkende voetbalverenigingen in Ulft (Ulftse Boys en SDOUC) heeft het college sportpark IJsselweide aangewezen als voorkeurslocatie voor vestiging van de nieuwe fusieclub. Er worden investeringen verwacht voor de sportinfrastructuur (denk aan kunstgrasvelden kleedaccommodaties, mogelijke verschuivingen bestaande accommodaties etc.) en overige randvoorwaarden, zoals waterberging en het verbeteren van de verkeerssituatie (Anton Tijdinklaan en Waalstraat).

5.7 Meerjarenplan Vergroenen en Klimaatadaptatie Doel: klimaatadaptieve en groene kernen voor onze inwoners We werken aan het Meerjarenplan Vergroenen en Klimaatadaptatie. Dit meerjarenplan heeft als doel klimaatadaptieve kernen te realiseren waar hitte en wateroverlast onder de streefwaarden blijft. Het is een volledig nieuw vakgebied, waarbij sinds enkele jaren wordt gewerkt aan data en modellen om deze (toekomstige) problematiek in kaart te brengen, de Klimaateffectenatlas. We worden ondersteund door DataLabGO. In het meerjarenplan bepalen we prioriteiten en maken combinaties met de aanleg- en onderhoudswerkzaamheden, waarna potentiële maatregelen om de knelpunten op te lossen kunnen worden geformuleerd. Dit vraagt veel maatwerk. De eerste stappen geven al veel inzichten maar dit meerjarenplan is een flinke puzzel. We verwachten dat voor deze puzzel extra capaciteit nodig is, zowel in voorbereiding als in uitvoering.

5.7 Natuur en Milieu Educatie Doel: iedere basisschoolleerling in groep 5 tot en met 8 kan elk schooljaar meedoen aan een NME-les. Sinds het schooljaar 2019-2020 bieden we voor alle basisschoolkinderen Natuur en Milieu Educatie aan. Dit was een project op basis van een provinciale subsidie. Het project kent een positief resultaat. In totaal hebben nu 1500 kinderen een NME-les gehad. Veel schoolkinderen vinden de lessen heel leuk en de basisscholen zijn enthousiast om hun onderwijs met deze lessen uit te breiden. We zien ook dat ieder schooljaar meer scholen meedoen. In het eerste schooljaar deden 40 groepen mee, in het huidig schooljaar hebben 87 groepen zich aangemeld.

12

Daarom willen we dit project structureel doorzetten. Dan kunnen ieder schooljaar minimaal 260 kinderen aan 1 van de 6 NME lessen meedoen. De lessen zorgen ervoor dat kinderen buiten werken in de natuur, in slootjes vissen, leren over de vogeltrek en bosdieren, een boerderij bezoeken en leren over werken op de boerderij en leren over het klimaat. Kinderen krijgen met deze lessen een onvergetelijke natuurervaring en –kennis, die aansluiten op de opgaven waar we ons als gemeente voor staan.

8.1 Subsidie landschap en biodiversiteit Doel: structureel subsidie ter ondersteuning van inwoners voor hun plannen voor aanleg van landschap. De subsidie voor aanleg van landschap om de biodiversiteit te versterken kent gemeente Oude IJsselstreek sinds oktober 2021. Dit was een subsidie op projectbasis met financiële ondersteuning van provincie Gelderland. Sinds oktober 2021 hebben we circa 40 aanvragen binnengekregen en gehonoreerd. Daarmee hebben inwoners samen meer dan 75.000 vierkante meter landschap, zoals houtsingels, bomen, struweelhagen en kruidenrijke stroken geplant. Dat zijn bijna elf voetbalvelden landschap erbij in onze gemeente. Een mooie toevoeging voor ons vitale buitengebied. Dit helpt in de grote opgaven rondom klimaat en CO2 opname en versterken van de biodiversiteit. Daarnaast is landschap gewoon goed voor onze eigen leefomgeving en helpt een aantrekkelijke omgeving de toeristische sector. Vanuit het succes van dit project willen we graag structureel verder met deze subsidie voor inwoners.

8.3 Rijksbijdrage Nationaal Isolatie Programma Doel: de klimaatcrisis is een van de grote opgaven van deze tijd. Om de klimaatverandering tegen te gaan worden fossiele brandstoffen vervangen door hernieuwbare energie. Er is de komende jaren extra geld vanuit het Rijk voor woningisolatie (Nationaal Isolatie Programma (NIP)) voor het verduurzamen van woningen van label D en hoger t/m 2026. Het zijn SPUK gelden die in drie tranches aangevraagd kunnen worden. Elke tranche wordt in meerdere jaren uitgekeerd. In 2024 komt het laatste deel uit de eerste tranche. In 2024 en later komt er budget uit de tweede en derde tranche. Alleen het bedrag uit de eerste tranche is al bekend. De tweede en derde tranche is naar verwachting per tranche het dubbele van de eerste tranche; in totaal € 3,5 miljoen.

8.3 Kosten Nationaal Isolatie Programma

Doel: de klimaatcrisis is een van de grote opgaven van deze tijd. Om de klimaatverandering tegen te gaan worden fossiele brandstoffen vervangen door hernieuwbare energie. We verwachten vooralsnog dat de kosten voor de uitvoering passen binnen de rijksmiddelen en hebben dit daarom budgettair neutraal opgenomen. We zetten belangrijke stappen in de warmtetransitie. De dorpsuitvoeringsplannen (DUP’s) voor Silvolde en Varsseveld zijn gereed en in uitvoering. Er zijn verschillende subsidies beschikbaar voor woningeigenaren.

8.3 Rijksbijdrage uitvoering klimaat- en energiebeleid Doel: de klimaatcrisis is een van de grote opgaven van deze tijd. Om de klimaatverandering tegen te gaan worden fossiele brandstoffen vervangen door hernieuwbare energie. Er is de komende jaren extra geld vanuit het Rijk voor de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid, beschikbaar tot en met 2030. Voor 2024 en 2025 zijn de bedragen bekend, voor 2026 en 2027 zijn we uitgegaan van het niveau van 2025. Het budget is bedoeld voor de bemensing, de capaciteit (ambtenaren, inhuur, beleidsonderzoek, e.d.) Het betreft een zogenaamde CDOKE-middelen, die inmiddels zijn aangevraagd.

8.3 Kosten uitvoering klimaat- en energiebeleid Doel: de klimaatcrisis is een van de grote opgaven van deze tijd. Om de klimaatverandering tegen te gaan worden fossiele brandstoffen vervangen door hernieuwbare energie.

13

We verwachten vooralsnog dat een deel (10%) van onze bestaande kosten voor de uitvoering zijn onder te brengen binnen de rijksmiddelen en hebben daarom dat deel buiten beschouwing gelaten, waardoor we op het rijksgeld een klein voordeel verwachten. Speciale aandacht krijgt netcongestie bij Liander. Het komt steeds vaker voor dat elektriciteit niet meer geleverd of teruggeleverd kan worden. Hierdoor kan de lokale opwek van duurzame energie en de economische ontwikkeling blokkeren of vertragen. Samen met Liander wordt naar oplossingen gezocht, deels in RES verband, deels als gemeente zelf. In 2024 worden afspraken gemaakt met Liander. De voortgangsrapportage RES is gereed, het afwegingskader zonnevelden volgt in het najaar. Bij de opwek van duurzame energie houden we rekening met de restcapaciteit. Dit gebeurt in afstemming met de RES.

14

2. Een leefbare gemeente Hfd 2.1 2.2 2.3

Programma 2 (x € 1.000) Totaal onvermijdelijke ontwikkelingen Totaal bestaand beleid Totaal nieuw beleid Totaal generaal

2024 -292 -50 -386 -728

2025 -292 -50 -536 -878

2026 -292 -50 -536 -878

2027 -292 -50 -536 -878

2024 -24 -18 -25 -5 -30 7 -200 -17 20 -292

2025 -24 -18 -25 -5 -30 7 -200 -17 20 -292

2026 -24 -18 -25 -5 -30 7 -200 -17 20 -292

2027 -24 -18 -25 -5 -30 7 -200 -17 20 -292

2024 PM -50 -50

2025 PM -50 -50

2026 PM -50 -50

2027 PM -50 -50

2.1 Onvermijdelijke ontwikkelingen Tkv 5.3 5.6 6.1 6.1 6.1 6.2 6.3 6.3 6.72d

Onvermijdelijke ontwikkelingen (x € 1.000) 1e berap 2023 - indexering o.b.v. muziekconv. 1e berap 2023 - indexering subsidie Bibliotheek 1e berap 2023 - projectgeld inclusie agenda 1e berap 2023 - overeenk. Buurtsch. Sinderen 1e berap 2023 - kostenstijging preventie jeugd 1e berap 2023 - jeugdhulp inz. acad. functie 1e berap 2023 - tekort bijzondere bijstand 1e berap 2023 - nadeel schuldhulpverlening 1e berap 2023 - voordeel jeugdzorg PGB's Onvermijdelijke ontwikkelingen

Voor een toelichting verwijzen wij u de 1e berap 2023.

2.2 Bestaand beleid Tkv Bestaand beleid (x € 1.000) 5.3 Bijdrage/subsidie/huur DRU Industriepark 6.71d Samen Sterker Thuis Bestaand beleid

5.3 Bijdrage/subsidie/huur DRU Industriepark

De stichting DRU heeft aangegeven dat het wenselijk is om het subsidiebedrag te indexeren. Er is niet alleen een subsidie relatie maar de gemeente is ook huurder en eigenaar-verhuurder. Voorgesteld wordt dit verder uit te werken en omdat het resultaat hiervan nog niet duidelijk is hiervoor een PM post op te nemen.

6.71d Samen Sterker Thuis Dit betreft de kosten van het team Samen Sterker thuis, die tot op heden niet begroot zijn en wel moeten worden opgenomen.

15

2.3 Nieuw beleid Tkv 6.1 6.2 6.3 6.3 6.71d

Nieuw beleid (x € 1.000) Doorontwikkeling sociale basis/voorl. veld Lokale Toekomsttuin Minimaregelingen Doorontwikkeling schuldhulpverlening Regionale samenw. Sociaal Domein Achterhoek Nieuw beleid

2024 PM -100 -208 -78 PM -386

2025 PM -250 -208 -78 PM -536

2026 PM -250 -208 -78 PM -536

2027 PM -250 -208 -78 PM -536

6.1 Doorontwikkeling sociale basis / voorliggend veld

Doel: de inrichting van het voorliggend veld in de gemeente Oude IJsselstreek is versnipperd. De roep om een standpunt wat het 'voorliggend veld' is en hoe de gemeente zich daartoe verhoudt neemt toe. De importantie van het voorliggend veld wordt alleen maar groter, o.a. door het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven akkoord (GALA). De noodzaak om, waar mogelijk, af te schalen van zorg naar welzijn is groot om er voor te zorgen dat zorg beschikbaar blijft. Er is formatie nodig om te komen tot een duidelijke opdracht en mogelijk herinrichting (opgenomen onder “personele ontwikkelingen” bij programma 5). Mogelijk ook middelen om opdrachten in het voorliggend veld aan externen te verstrekken, afhankelijk van keuzes die gemaakt gaan worden.

6.2 Lokale Toekomsttuin In 2024 willen we in navolging op Doetinchem ook met onze lokale teams samen met veiligheidspartners een toekomsttuin starten. Daarin doen we ervaring op met een ander traject aanbieden aan gezinnen en huishoudens met meervoudige problematiek én onveiligheid. Deze nieuwe werkwijze moet per 2026 bij iedere gemeente geïmplementeerd zijn. Een traject dat (nog) helderder, logischer en navolgbaarder is. Zodat zij gezien, ondersteund en beschermd zijn. Hiervoor treffen we nu al de nodige (financiële) voorbereidingen, de gevraagde middelen zijn o.a. benodigd voor de inzet van Buurtzorg Jong, Veilig Thuis en de Jeugdbescherming.

6.3 Alle minimaregelingen Uit verschillende onderzoeken blijkt dat bestaanszekerheid en het voorkomen van armoede een belangrijk element is in het voorkomen van ziekte. Voor inwoners met een inkomen op of net iets boven bijstandsniveau zijn er verschillende minimaregelingen waar inwoners aanspraak op kunnen maken met als doel om inwoners te behoeden voor armoede. Deze regelingen worden onder de loep genomen. Om te zien of we het beoogde doel behalen en nog in lijn zijn met de visie van de gemeente. Er is bijvoorbeeld al geconstateerd dat de regelingen versnipperd zijn en dat de regelingen niet altijd worden aangevraagd, terwijl inwoners er wel recht op hebben. .Het voorstel is om te komen tot een opzet om mensen beter te bereiken, de regelingen te ontschoten en te verruimen. Het is nu nog niet mogelijk om een exact bedrag in de raming op te nemen omdat er veel mogelijkheden zijn die nader uitgewerkt moeten worden, het is een indicatie.

6.3 Doorontwikkeling schuldhulpverlening

Schuldhulpverlening moet doorontwikkeld worden, zodat wij inwoners met schulden beter kunnen helpen. Ook moet er meer aan preventie gedaan worden om schulden te voorkomen. Om de dienstverlening aan onze inwoners goed te kunnen blijven uitvoeren, is er een klantvolgsysteem nodig. De noodzaak hiertoe neemt toe, aangezien het aantal inwoners met een schuldvraag ook stijgt. Daarnaast is deze vraag opgenomen om gebruik te kunnen maken van de kennis van Schulinck en de mogelijkheid hebben om ervaringsdeskundigen in te zetten

6.71d Regionale samenwerking Sociaal Domein Achterhoek Op dit moment loopt er een regionaal onderzoek naar de mogelijke nieuw inrichting van SDA. Tevens zijn er wensen tot een verdere professionalisering van het regionale team op tbv contractmanagement, data en toezicht. De vraag is hoe de verdeelsleutel eruit moet gaan zien.

16

3. De werkende gemeente Hfd Programma 3 (x € 1.000) 3.1 Totaal onvermijdelijke ontwikkelingen 3.2 Totaal bestaand beleid Totaal nieuw beleid Totaal generaal

2024 -27 -553 0 -580

2025 -27 -512 0 -539

2026 -27 -524 0 -551

2027 -27 -689 0 -716

2024 -27 -27

2025 -27 -27

2026 -27 -27

2027 -27 -27

2024 0 0 0 0 0 0 0 0 PM -150 -403 -553

2025

2026

2027

0 0 PM 0 -40 31 0 PM -100 -403 -512

-12 -50 PM 0 -40 31 0 PM -50 -403 -524

-25 -99 PM 0 -40 31 -103 PM -50 -403 -689

3.1 Onvermijdelijke ontwikkelingen Tkv Onvermijdelijke ontwikkelingen (x € 1.000) 3.4 1e berap 2023 - regiocoordinator StAT Onvermijdelijke ontwikkelingen Voor een toelichting verwijzen wij u de 1e berap 2023.

3.2 Bestaand beleid Tkv 3.1 3.1 3.1 3.1 3.4 4.2 4.2 4.2 4.2 4.3 4.3

Bestaand beleid (x € 1.000) Biennale Ring van IJzersteden Kap.lst stimuleringsfonds toekomstb. bedrijventerreinen Kapitaallasten bedrijventerr. Hofskamp Zuid Varsseveld Energievoorziening VIP Kapitaallasten camperplekken Kapitaallasten extra investering IKC Gendringen Bijdrage kinderopvang IKC Gendringen Kapitaallasten extra investering IKC Silvolde Toekomstige onderwijsvoorzieningen Leerlingenvervoer Onderwijskansenbeleid Bestaand beleid

3.1 Biënnale Ring van IJzersteden

In 2024 willen we de IJzer Biënnale initiëren. Voor dit cultureel evenement wordt een draaiboek ontwikkeld met thema; Week van het ijzer. We zoeken dekking binnen bestaande middelen.

3.1 Kapitaallasten stimuleringsfonds toekomstbestendigheid bedrijventerreinen Dit betreft de kapitaallasten behorend bij de investering in een stimuleringsfonds. Voor meer informatie verwijzen wij u naar het overzicht met investeringen.

3.1 Kapitaallasten bedrijventerrein Hofskamp Zuid Varsseveld Dit betreft de kapitaallasten behorend bij de investering in bedrijventerrein Hofskamp Zuid Varsseveld. Voor meer informatie verwijzen wij u naar het overzicht met investeringen.

3.1 Energievoorziening VIP

Specifiek inzoomend op het VIP zien we een hoge druk op de bestaande en gewenste nieuwe energieinfrastructuur. De afgelopen maanden voerden we intensieve gesprekken om de energie infrastructuur en energie levering tijdig beschikbaar te hebben. Dat zullen we blijven doen. Daarnaast kijken we ook naar alternatieve manieren om energie te leveren met conventionele en/of alternatieve brandstoffen die later mogelijk in de grondexploitatie of in een investeringsprogramma vertaald worden. Vooralsnog

17

houden we de planning voor het VIP aan, maar we kunnen helaas niet uitsluiten dat het bouwrijp maken van (een deel van) het plangebied vertraging gaat oplopen. Dat zou betekenen dat we ook de verkoop van de kavels later zouden kunnen starten. Eventuele financiële gevolgen daarvan zullen in de grondexploitatie verwerkt worden.

3.4 Kapitaallasten investeringen Camperplekken Dit betreffen de kapitaallasten behorend bij de investering Camperplekken. Zie hiervoor ook het overzicht met investeringen. We zoeken dekking binnen bestaande middelen, daarom is dit voor een nihil bedrag opgenomen.

4.2 Kapitaallasten investeringen IKC Gendringen en Silvolde Dit betreffen de kapitaallasten behorend bij de IKC’s Gendringen en Silvolde. Zie hiervoor ook het overzicht met investeringen.

4.2 Bijdrage kinderopvang IKC Gendringen Dit is de verwachte bijdrage vanuit de kinderopvang ter dekking van de extra investering voor kinderopvang.

4.2 Toekomstige onderwijsvoorzieningen

Momenteel wordt gewerkt aan een nieuw IHP voor de schoolgebouwen in Oude IJsselstreek. Gelet op de toekomstgerichtheid van de gebouwen, het belang van goede onderwijsvoorzieningen en onze wettelijke zorgplicht voorzien we dat we in de komende tien tot vijftien jaar forse investeringen zullen moeten doen voor nieuwe onderwijsgebouwen en grootschalige renovatie van bestaande gebouwen. Het IHP wordt in het 3e kwartaal ter vaststelling aangeboden en daarin zal blijken in welke jaren investeringen nodig zijn.

4.3 Leerlingenvervoer Het budget voor leerlingenvervoer is een open eind regeling, dat jaarlijks iets overschreden wordt. Het zijn dan met name de kosten die toenemen, kosten vervoer die we van ZOOV afnemen. Het aantal leerlingen dat gebruik maakt van vervoer blijft nagenoeg gelijk. Om niet jaarlijks een tekort te hoeven presenteren en omdat we reëel begroten moet er aanvullende financiële ruimte komen ter grootte van € 150.000. Nader onderzoek zal uitwijzen of met dichter nabij en inclusief onderwijs leerlingenvervoer verminderd kan worden en in hoeverre met efficiëntere planning kosten gereduceerd kunnen worden. We vermoeden dat dit in de komende jaren leidt tot lagere kosten.

4.3 Onderwijskansenbeleid Ten aanzien van onderwijskansen hebben we de afgelopen jaren tijdelijk extra middelen ontvangen die voor een breed aanbod aan onderwijskansen is ingezet binnen het onderwijs- en het jeugdbeleid. Het incidentele karakter van deze middelen alsmede het onlangs vastgestelde nieuwe onderwijskansenbeleid en de wenselijke voortzetting van de gemeentelijke dienstverlening ten aanzien van gelijke onderwijskansen voor iedereen maakt dat we hier volop op willen blijven inzetten en er daardoor extra middelen voor nodig zijn.

18

4. De dienstverlenende gemeente Hfd Programma 4 (x € 1.000) 4.1 Totaal onvermijdelijke ontwikkelingen 4.2 Totaal bestaand beleid Totaal nieuw beleid Totaal generaal

2024 -179 0 -8 -187

2025 -179 0 -8 -187

2026 -179 0 -8 -187

2027 -179 0 -8 -187

2024 -119 -5 -55 -179

2025 -119 -5 -55 -179

2026 -119 -5 -55 -179

2027 -119 -5 -55 -179

4.1 Onvermijdelijke ontwikkelingen Tkv 1.1 1.2 7.4

Onvermijdelijke ontwikkelingen (x € 1.000) Bijdrage VNOG 1e berap 2023 - vervoer/opvang zwerfdieren 1e berap 2023 - bijdrage Omgevingsdienst Onvermijdelijke ontwikkelingen

1.1 Bijdrage VNOG

Dit betreft de verwachte hogere bijdrage aan de GR Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland. Deze is wettelijk verplicht op basis van de Wet veiligheidsregio’s (Wvr). De totale begroting van de VNOG is €53.276.000,-. Volgens de herverdeelsleutel 2021 is het aandeel van de gemeente Oude IJsselstreek 4,39%. De bijdrage stijgt met 7,7% ten opzichte van de bijdrage in 2023, van €2.172.000,- naar €2.339.000,- in 2024 (stijging van €167.000,-). De gemeentelijke bijdrage aan de VNOG stijgt alleen als gevolg van de loon- en prijscompensatie en autonome ontwikkelingen. De VNOG zal zich bezighouden met hun wettelijke taken en het (verder) uitvoeren van het Regionaal Beleidsplan 2021-2024. Er zijn geen specifieke nieuwe wensen en/of taken die zij gaan uitvoeren. Wel worden ze meer en meer in positie gebracht bij langdurige crisissen, maar hier krijgen zij stapsgewijs meer geld voor vanuit het Rijk.

1.2 Vervoer dieren / opvang zwerfdieren

Voor een toelichting verwijzen wij u de 1e berap 2023.

7.4 Bijdrage Omgevingsdienst Achterhoek

Voor een toelichting verwijzen wij u de 1e berap 2023.

4.2 Nieuw beleid Tkv Nieuw beleid (x € 1.000) 1.2 Bewustwording cyberveiligheid & privacy Nieuw beleid

2024 -8 -8

2025 -8 -8

2026 -8 -8

2027 -8 -8

1.2 Bewustwording cyberveiligheid & privacy Doel: We maken onze collega’s, inwoners, bedrijven en instellingen bewuster van (cyber-)risico’s en voldoen daarmee aan de oproep van de ledenvergadering van de VNG en geven daarmee invulling aan speerpunt 3 vanuit het Integraal veiligheidsbeleid 2023-2026. We vergroten daarmee de Cyberweerbaarheid, beperken economische schade door onder meer de impact op onze voorzieningen in beeld te hebben, hebben beeld van gedrag en cultuur waarmee we de weerbaarheid kunnen vergroten. Bewustwording van cyberveiligheid en privacy is om verschillende redenen belangrijk voor inwoners, bedrijven, instellingen en de medewerkers van onze organisatie. Als mensen zich bewust(er) zijn van cyberveiligheid en privacy kwesties zijn zij beter in staat om gegevens te beschermen en te voorkomen dat cybercriminelen toegang krijgen tot hun gegevens of voorkomen dat informatie ongeoorloofd wordt verzameld of gedeeld. Verder beperken we hiermee de mogelijke economische schade. Bewustwording

19

kan ook een positieve impact hebben op de economische schade die veroorzaakt wordt door cyberaanvallen en kan leiden tot een cultuurverschuiving naar een meer veiligheidsbewuste samenleving en kan bijdragen aan een beter begrip van de impact van cybercriminaliteit op de samenleving. Hiervoor is tot nog toe geen specifiek budget aangevraagd. Voor 2024 zijn een tweetal programma’s gepland voor inwoners, instellingen en bedrijven. En er is een doorlopend leerprogramma voor de organisatie. Met deze programma’s wordt uitvoering gegeven aan in december 2022 vastgestelde integraal veiligheidsbeleid. Cyberveiligheid is een wettelijke verplichting omdat gemeentes veel gevoelige gegevens van burgers verwerken. Daarom moet de gemeente ervoor zorgen dat deze gegevens goed zijn beveiligd en dat er passende maatregelen worden genomen om de privacy van burgers te beschermen. Verder heeft de gemeente de verantwoordelijkheid om te zorgen voor de continuïteit van haar dienstverlening. De kosten voor inwoners, bedrijven en/of instellingen zijn in dit programma opgenomen (taakveld 1.2), die voor de eigen organisatie in programma 5 (zie aldaar bij taakveld 1.2).

20

5. Bedrijfsvoering / overhead Hfd 5.1 5.2 5.3

Programma 5 (x € 1.000) Totaal onvermijdelijke ontwikkelingen Totaal bestaand beleid Totaal nieuw beleid Totaal generaal

2024 -575 -840 -256 -1.671

2025 -757 -820 -290 -1.867

2026 -1.173 -595 -114 -1.882

2027 -1.173 -575 -114 -1.862

2024 -27 -77 -9 -1.012 -100 -60 860 -150 -575

2025 -27 -77 -9 -1.012 -100 -60 728 -200 -757

2026 -27 -77 -9 -1.012 -100 -60 337 -225 -1.173

2027 -27 -77 -9 -1.012 -100 -60 337 -225 -1.173

5.1 Onvermijdelijke ontwikkelingen Tkv 0.1 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 div

Onvermijdelijke ontwikkelingen (x € 1.000) 1e berap 2023 - Gemeenteraad 1e berap 2023 - Facilitair 1e berap 2023 - Tractiemiddelen 1e berap 2023 - CAO 2023 1e berap 2023 - ICT samenwerking 1e berap 2023 - Licentie en onderhoudskosten 1e berap 2023 - Vrijval stelpost loon/prijscomp. Stijging rente leningen Onvermijdelijke ontwikkelingen

0.1 Gemeenteraad

Voor een toelichting verwijzen wij u de 1e berap 2023

0.8 Facilitair, Tractiemiddelen, CAO 2023, ICT samenwerking, licentie en onderhoudskosten, vrijval stelpost loon- en prijscompensatie Voor een toelichting verwijzen wij u de 1e berap 2023

div. Stijging rente leningen - effect op kapitaallasten In de begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2027 is bij de berekening van de kapitaallasten uitgegaan van een rentepercentage van 2,8% voor nieuw af te sluiten geldleningen. De rente voor nieuw afr te sluiten leningen is inmiddels gestegen naar 3,42%. Hoelang de rente hoog blijft is niet te zeggen. Vooralsnog gaan we uit van een hogere rentestand voor nieuw af te sluiten leningen van 3,3%. Bovenstaand bedrag betreft een globale herrekening van het effect daarvan op de kapitaallasten van de reeds in de begroting 2023-2026 opgenomen investeringen, dus niet de nieuwe/bijgestelde investeringen in deze voorjaarsnota. Voor die nieuwe/aangepaste investeringen zijn de kapitaallasten in elk programma opgenomen, waarbij we tevens uit zijn gegaan van 3,3% rente.

21

5.2 Bestaand beleid Tkv 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8

Bestaand beleid (x € 1.000) Personeel fysiek domein (programma 1) Personeel sociaal domein (programma 2) Personeel economie en onderwijs (programma 3) Personeel dienstverlening (programma 4) Personeel bestuur en bedrijfsvoering (programma 5) Personeel opvang vluchtelingen Verwachte rijksbijdrage opvang vluchtelingen Bestaand beleid

2024 -343 -177 0 -188 -132 -280 280 -840

2025 -343 -177 0 -168 -132 -280 280 -820

2026 -343 -117 0 -80 -55 -280 280 -595

2027 -343 -117 0 -60 -55 -280 280 -575

0.8 Personeel fysiek domein

De bijstellingen hebben onder meer te maken met groenbeheer in verband met areaaluitbreiding, In de afgelopen 10 jaar is de buitendienst met geen enkele, extra, medewerker uitgebreid ondanks dat er die tijd er en ca 70 Ha aan areaal is bijgekomen. We hebben dit kunnen opvangen door onze manier van werken aan te passen en gebruik te maken van de moderne machines, meer inzet van medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt en de digitalisering. We constateren dat we nu al niet meer volledig kunnen voldoen aan de eisen die we met elkaar hebben vastgesteld. Daarnaast is uitbreiding van het team grondstoffen nodig om taken adequaat te kunnen uitvoeren rond onder meer het scheiden van afval. Daarnaast staat het kwaliteitsniveau in de openbare ruimte onder druk waardoor de veiligheid van onze inwoners in het geding kan komen. We praten dan over herstel van loszittende tegels, paaltjes, banken brandkranen, riolering ondersteuning verkiezingen, enz. Daarom voorzien we uitbreiding van het team dat zich hierover ontfermt. Tenslotte is uitbreiding van toezicht en handhaving nodig. Onder meer vanwege uitbreiding van civiele werkzaamheden, maar ook omdat criminelen zich steeds meer verplaatsen van de onder- naar de bovenwereld. Het toepassen van de wet BIBOB, gericht op het voorkomen van ondermijning, is arbeidsintensief.

0.8 Personeel sociaal domein Al enige tijd loopt het mensen met schulden op, zeker sinds de oorlog in Oekraïne en de hoge inflatiecijfers. Op dit moment wordt schuldhulpverlening deels gedekt uit de tijdelijke coronamiddelen, maar er is een structurele oplossing nodig om mensen met schulden te helpen. Daarnaast ramen we voor enkele jaren een cultuurmakelaar.

0.8 Personeel dienstverlening

Doordat er een aanpassing in levensduur van id-kaarten en paspoorten is geweest komt er nu eens in de 10 jaar een piek van vernieuwing documenten. De start van de piek is januari 2024 en deze loopt door tot 2028. In de huidige begroting was al rekening gehouden met hogere legesinkomsten, maar was nog geen tijdelijke uitbreiding van de personele capaciteit opgenomen. Daarnaast willen we specifiek aandacht hebben voor het kwaliteitsniveau van de dienstverlening, waarvoor we tijdelijk aanvullende capaciteit ramen.

0.8 Personeel bestuur en bedrijfsvoering

Vanaf 2024 zijn er geen middelen meer beschikbaar voor lobby activiteiten op regionaal, provinciaal en landelijk niveau. Er bestaat wel de wens om actief lobby te voeren voor onze gemeente of als onderdeel van de regionale lobby. Daarnaast is het noodzakelijk om de capaciteit op het gebied van applicatiebeheer te vergroten.

22

0.8 Personeel team opvang vluchtelingen Voor de opvang van vluchtelingen (Oekraïners; statushouders) is er wellicht structurele ondersteuning nodig van een team medewerkers. De aangestelde regisseur vluchtelingen heeft als onderdeel van de opdracht om in beeld te brengen in hoeverre de huidige toegekende financiële middelen toereikend zijn

0.8 Verwachte rijksbijdrage opvang vluchtelingen

Gezien de compensatie over 2022 en het rijksbeleid, gaan we ervan uit dat we voor de extra kosten van het team opvang vluchtelingen, volledig gecompenseerd worden.

5.3 Nieuw beleid Tkv 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8 0.8

Nieuw beleid (x € 1.000) Personeel ecologisch bermbeheer Techn. voorz. Publicaties Open Overheid Bewustwording cyberveiligheid & privacy Projectbudget bedrijfscontinuiteit Informatieveiligheid BIO2/NIS2 Datagedreven werken - Datawarehouse Personeel data gedreven werken Nieuw beleid

2024 0 -25 -10 -20 0 -25 -176 -256

2025 -54 -25 -10 0 PM -25 -176 -290

2026 -54 -25 -10 0 0 -25

2027 -54 -25 -10 0 0 -25

-114

-114

0.8 Personeel ecologisch bermbeheer Voor wat betreft het ecologisch bermenmaaien gaat het hier over speciale apparatuur (trekker met afzuigwagen) omdat dit soort gras dient te worden afgevoerd. Dit betekent extra werk. Voor deze machine is een bestuurder nodig.

0.8 Technische voorziening Digitale Publicaties Open Overheid Doel: informatie passief en actief publiceren conform de Wet open overheid. Eventueel in samenwerking met andere gemeenten, binnen de ICT Samenwerking en mogelijk VNGverband, willen we een technische voorziening realiseren voor het digitaal publiceren van informatie conform de eisen die de Wet open overheid daaraan stelt.

0.8 Bewustwording cyberveiligheid & privacy

Zie voor een uitgebreide toelichting onder programma 4- 1.2 Bewustwording cyberveiligheid & privacy. De kosten voor inwoners, bedrijven en/of instellingen zijn opgenomen in programma 4 (dienstverlening), die voor de eigen organisatie in programma 5 (overhead/bedrijfsvoering).

0.8 Projectbudget bedrijf continuïteit Doel: continuïteit vormgeven van het functioneren van de gemeente bij een interne crisis rekening houdende met de kritische bedrijfsprocessen zodat de gemeente zo snel als mogelijk de dienstverlening kan hervatten. Voor 2024 willen we werken, samen met het management en het college naar standaard plan voor een interne crisis gebaseerd op een risicoafweging. In 2023 worden de voorbereidingen daarvoor genomen. Het gaat om een uitwerking van het informatieveiligheidsbeleid en is een onderdeel van de nieuwe weten regelgeving rondom informatieveiligheid (NIS2/BIO2).

0.8 Informatieveiligheid BIO2/NIS2 Doel: we werken naar het volledig voldoen aan de wet- regelgeving op het gebied van informatieveiligheid, bereiden een monitoringsmodel voor om de voortgang te monitoren en hebben ter voorbereiding van de begrotingscyclus van 2025 een plan van aanpak met prioritering en risicoacceptatie.

23

In Europa is bepaald dat nieuwe regelgeving noodzakelijk is voor een veilige digitale wereld en dat vitale infrastructuur en ook gemeentes nu deze wettelijke plicht krijgen, beschreven in de NIS2. Eerder was de Baseline Informatieveiligheid Overheid (BIO) geen wettelijk plicht. Deze regelgeving is vergelijkbaar en aanvullend aan de AVG. We bereiden in 2023 een planning voor ten behoeve van een gap-analyse en een plan van aanpak met prioritering voor te leggen en vast te laten stellen door het college waarin alle gestelde (nieuwe) eisen zijn opgenomen in 2024. Deels zijn er in projectvorm al zaken in uitvoering of in voorbereiding. Voor 2025 is de verwachting dat er een budgetvraag komt voor het uitvoeren van projecten, maar hoe groot is nu niet bekend.

0.8 Datagedreven werken - Datawarehouse Doel: dit jaar zijn we bezig met het maken van een plan van aanpak om het datagedreven werken gestructureerd in de organisatie vorm te geven. De pilots waarin we nu oefenen zijn gebaseerd op onderdelen waar al met data wordt gewerkt en daarnaast benutten we de kansen die zich voordoen. Vanaf 2024 willen we datagedreven werken met dit plan van aanpak verder brengen in de organisatie en in 2024 en 2025 gaan borgen in de organisatie. De technische infrastructuur, in de vorm van een 'Data Warehouse', is een noodzakelijk voorwaarde voor datagedreven werken. Daarvoor is het noodzakelijk aanvullende applicaties voor het datawarehouse aan te schaffen alsmede ondersteuning bij de inrichting daarvan.

0.8 Personeel datagedreven werken I&A datasturing - data analist/data engineer

Om ons voor te bereiden op de toename van data gedreven werken is het nodig om onze technische infrastructuur te versterken. Dit houdt in dat we zowel de benodigde menskracht als de juiste applicaties nodig hebben. Om deze reden willen we een data-engineer en een data-analist aantrekken. Een data-engineer houdt zich onder meer bezig met het ontwerpen, bouwen en onderhouden van de infrastructuur die nodig is om data te verwerken te analyseren. En om ervoor te zorgen dat we voldoen aan de geldende wet- en regelgeving op het gebied van privacy en informatieveiligheid. Een data-analist richt zich om het analyseren en interpreteren van data om hieruit waardevolle inzichten te verkrijgen die bijdragen aan de besluitvorming en een bijdragen leveren aan de gestelde doelen. Een beleidsmedewerker heeft vaak te maken met grote hoeveelheden data en informatie en heeft hulp nodig om deze informatie snel en efficiënt te verwerken en nog beter in staat zal zijn zich te focussen op het interpreteren van de resultaten en het formuleren van beleid en beleidsadviezen.

24

6. Algemene dekkingsmiddelen Hfd Algemene dekkingsmiddelen (x € 1.000) 6.1 Totaal onvermijdelijke ontwikkelingen Totaal bestaand beleid 6.2 Totaal nieuw beleid Totaal generaal

2024 -197 0 602 405

2025 -531 0 602 71

2026 426 0 602 1.028

2027 -1.519 0 602 -917

2024 133 -330 -197

2025 -196 -335 -531

2026 758 -332 426

2027 -1.187 -332 -1.519

6.1 Onvermijdelijke ontwikkelingen Tkv Onvermijdelijke ontwikkelingen (x € 1.000) 0.7 Septembercirculaire 2022 0.7 Decembercirculaire 2022 Onvermijdelijke ontwikkelingen

0.7 Septembercirculaire 2022 Dit betreft de doorvertaling van de aanpassingen van de algemene uitkering op basis van de septembercirculaire 2022, exclusief eventuele taakmutaties. De fors negatieve bijstelling voor 2027 betreft het aflopen van de eenmalige vergoeding die het Rijk voor 2026 aan de gemeenten heeft verstrekt, maar die per 2027 stopt.

0.7 Decembercirculaire 2022 Dit betreft de doorvertaling van de aanpassingen van de algemene uitkering op basis van de decembercirculaire 2022, exclusief eventuele taakmutaties.

6.2 Nieuw beleid Tkv Nieuw beleid (x € 1.000) 0.61 OZB 0.7 Opname stelpost comp. Rijk indexering 2022 Nieuw beleid

2024 350 252 602

2025 350 252 602

2026 350 252 602

2027 350 252 602

0.61 Onroerende Zaak Belasting

Over 2022 is de inflatie (CPI) uitgekomen op 10% en voor 2023 gaat het CBS voorlopig uit van 4,4% en voor 2024 van 3,3%. In deze voorjaarsnota zijn wij voorlopig uitgegaan van een trendmatige verhoging van de OZB met € 350.000 wat overeenkomt met een compensatie van de inflatie met 4%.

0.61 Opname stelpost compensatie rijk inflatie 2022 In de najaarsnota 2022 heeft het Rijk bekend gemaakt dat gemeenten en provincies vanaf het voorjaar van 2023 structureel extra middelen krijgen om publieke en maatschappelijke voorzieningen te compenseren voor hoge kosten vanwege de hoge inflatie in 2022. Oorspronkelijk was het macrobudget hiervoor bijna € 500 miljoen, maar het Rijk heeft dit in de voorjaarsnota 2023 fors verlaagd naar een kleine € 130 miljoen. Voor onze gemeente betekent dit een bedrag van rond de € 252.000 euro. Pas bij de meicirculaire weten we het precieze bedrag, maar aangezien het een structurele compensatie is voor prijsstijgingen in 2022, die structureel doorwerken, vinden we het opportuun hier in deze voorjaarsnota al rekening mee te houden.