Document · PDF

Bijlage 4 Archeologisch onderzoek.pdf

Raadsvergadering 26 maart 2026, gemeente Oude IJsselstreekBij agendapunt: 5: Omgevingsplan Kom Silvolde, IKC Pastoor Bluemersplein 5, Silvolde14.261 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

De hoge verwachting voor resten uit de periode Paleolithicum tot en met de Middeleeuwen blijft gehandhaafd. Er is geadviseerd om bij ingrepen dieper dan 50 cm-mv vervolgonderzoek uit te laten voeren. 51 Tijdens het proefsleuvenonderzoek door ADC zijn enkele paalsporen en twee waterkuilen aangetroffen in en rond een depressie in het dekzandlandschap. De archeologische resten worden op basis van vondsten van handgevormd aardewerk (hoofdzakelijk uit de depressie) in de IJzertijd gedateerd. De bodemopbouw bestaat uit een hoge bruine enkeerdgrond, die grotendeels direct op het dekzand ligt. Alleen in de depressie is nog sprake van een intacte veldpodzolbodem. De vindplaats heeft een gemiddeld tot goede fysieke kwaliteit, maar vanwege het geringe aantal sporen en vondsten en de beperkte ruimtelijke verspreiding van de resten een lage inhoudelijke kwaliteit. Er is geen sprake van een behoudenswaardige vindplaats en er is geen vervolgonderzoek geadviseerd.52

• •

Van de archeologische begeleiding door ADC is geen (afzonderlijk) rapport beschikbaar in Archis3 en DANS. Mogelijk maakt de archeologische begeleiding deel uit van het proefsleuvenonderzoek en/of is dit onderzoek foutief in Archis3 geregistreerd. Op 360 m ten zuidoosten van het plangebied is in 2024 door Greenhouse Advies een booronderzoek uitgevoerd (Archis3 zaaknr. 5547394100). Van dit onderzoek is nog geen rapport beschikbaar in Archis3 en DANS. Op 300 m ten noordoosten van het plangebied zijn in 2020 door Transect een verkennend en een karterend booronderzoek uitgevoerd (Archis3 zaaknrs. 4799765100 en 4883267100). Uit het verkennend booronderzoek is gebleken dat het terrein gelegen is op een rivierduin. Aan de zuidwestzijde van het terrein is vanaf 25-85 cm-mv sprake van een intacte B-horizont en is de top van de rivierduin intact. De top van de C-horizont ligt hier op ca. 100 à 110 cm-mv. In de overige delen van het terrein is de bodemopbouw verstoord

50 Ten Broeke 2022. 51 Thijs en Wullink 2008. 52 Langeveld en Brijker 2010.

29 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

•

tot in de C-horizont als gevolg van egalisatie van het terrein en bouwwerkzaamheden.53 Tijdens het karterend booronderzoek zijn in de top van de rivierduin direct onder de bouwvoor/recente verstoringen archeologische indicatoren aangetroffen in de vorm van fragmenten handgevormd aardewerk (IJzertijd-Vroege Middeleeuwen), gedraaid aardewerk (Late Middeleeuwen), geglazuurd aardewerk (Nieuwe Tijd, 15e-19e eeuw) en een fragment kleipijp (Nieuwe Tijd, 17e-19e eeuw). Omdat in de top van de rivierduin sprake is van een archeologische vindplaats, is geadviseerd een proefsleuvenonderzoek uit te voeren.54 Voor zover bekend op basis van Archismeldingen is dit vervolgonderzoek (nog) niet uitgevoerd. Op 440 m ten noordoosten van het plangebied is in 2015 door Hamaland Advies een verkennend booronderzoek uitgevoerd (Archis3 zaaknr. 3295601100, onderzoek staat dubbel in Archis3 geregistreerd). Uit het booronderzoek is gebleken dat de bodemopbouw langs het hele tracé is verstoord tot in de C-horizont op dieptes tussen 100 en 140 cm-mv. De C-horizont bestaat uit rivierterrasafzettingen van de Rijn/Oude IJssel (matig fijn, matig siltig kiezelhoudend zand).

Vanwege de verstoorde bodem en het ontbreken van archeologische lagen en archeologische indicatoren worden geen intacte archeologische vindplaatsen meer verwacht en is geen vervolgonderzoek geadviseerd.55 Op 500 m ten noordoosten van het plangebied is in 2020 door Hamaland Advies een verkennend booronderzoek uitgevoerd (Archis3 zaaknr. 4879136100). Uit het booronderzoek is gebleken dat de bodemopbouw op het hele terrein verstoord is tot in het dekzand (C-horizont) tot dieptes tussen 60 en 115 cm-mv. Er zijn geen archeologische indicatoren of lagen aangetroffen die duiden op de aanwezigheid van een vindplaats. Er is daarom geen vervolgonderzoek geadviseerd.56 Op 220 m ten noorden van het plangebied is in 2004 door Synthegra een booronderzoek uitgevoerd (Archis3 zaaknr. 2069675100). Uit het booronderzoek is gebleken dat de bodem in de meeste boringen tot 100 cm-mv steenkoolfragmenten bevat en tot minstens deze diepte verstoord is. Onder de verstoorde laag bestaat de natuurlijke ondergrond uit matig grof dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden) op zeer grof rivierzand (Formatie van Kreftenheye). In één boring is in het rivierzand tussen 180 en 185 cm-mv sprake van een grijszwart laagje en tussen 185 en 195 cm-mv een bruin laagje.

Omdat het overige rivierzand geel van kleur is, lijkt het erop dat een geringe mate van bodemvorming binnen het rivierzand heeft plaatsgevonden, vermoedelijk tijdens het warmere Eemien (120.000 – 115.000 jaar geleden) tussen de voorlaatste ijstijd (Saalien) en de laatste ijstijd (Weichselien). Er zijn geen archeologische indicatoren of lagen aangetroffen die duiden op de aanwezigheid van een vindplaats. Er is daarom geen vervolgonderzoek geadviseerd.57

Vondstmeldingen • •

•

Vondstmelding 2705743100 op 220 m ten noordwesten van het plangebied betreft een opgraving door de RCE (toen ROB) uit 1957. Tijdens de opgraving zijn resten gerelateerd aan de kerk aangetroffen, bestaande uit funderingen, een grafkelder en een lemen vloer. Vondstmelding 2819192100 op 160 m ten zuiden van het plangebied betreft een vondst uit 1990 van fragmenten gedraaid aardewerk (Late IJzertijd – Nieuwe Tijd Laat), vaatwerk (Vroeg Neolithicum A – Nieuwe Tijd Laat), handgevormd aardewerk (Neolithicum – Romeinse Tijd) en productieafval van vuursteen (Paleolithicum - IJzertijd). De vondsten zijn gedaan in de stort van een bouwput. Op 500 m ten zuiden van het plangebied zijn meerdere vondstmeldingen geregistreerd: o Vondstmelding 2754465100 betreft een vondst gedaan in 1981 van fragmenten handgevormd aardewerk uit de IJzertijd. o Vondstmelding 2798238100 betreft een vondst gedaan in 1989 van een crematiegraf uit de Vroege tot Midden IJzertijd. o Vondstmelding 2798246100 betreft vondsten gedaan tijdens een veldkartering in 1989 van aardewerkfragmenten uit het Neolithicum (standvoetbeker), Vroege

53 Rap 2020a. 54 Rap 2020b. 55 De Graaf, Van der Kuijl en Rohling 2015. 56 Bosman, Van der Kuijl en Rohling 2021. 57 Emaus en Helmich 2004.

30 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

• • •

Bronstijd (wikkeldraadaardewerk), IJzertijd (handgevormd aardewerk met kamstreekversiering) en de Late Middeleeuwen (kogelpot en Pingsdorf). o Vondstmelding 2819135100 betreft een opgraving door de AWN uit 1991. Op deze locatie zijn een urnenveld en crematiegraven uit de Vroege tot Midden IJzertijd aangetroffen. o Vondstmelding 2819176100 betreft vondsten gedaan in 1990 van bewerkt vuursteen uit het Neolithicum (werktuigen en pijlpunten), handgevormd aardewerk uit de periode Neolithicum – Bronstijd en de IJzertijd, gedraaid aardewerk uit de Vroege Middeleeuwen (Karolingisch) en Pingsdorfaardewerk uit de Late Middeleeuwen o Vondstmelding 3094787100 betreft een vondst uit 1989 van een sestertius uit de Midden Romeinse Tijd A met een portret van een jonge keizer Hadrianus. o Vondstmelding 3183221100 betreft vondsten gedaan in 1989 van bewerkt vuursteen uit de periode Mesolithicum – Bronstijd en handgevormd aardewerk uit de Vroege IJzertijd. o Vondstmelding 2725661100 betreft een vondst gedaan in 1979 van een inhumatiegraf met standvoetbeker (type 1a) uit het Laat Neolithicum A. o Vondstmelding 3078376100 betreft een vondst gedaan tijdens een veldkartering in 1988 van een vuurstenen kling uit het Laat Neolithicum A. o Vondstmelding 3078392100 betreft een vondst gedaan in 1986 van handgevormd aardewerk uit de Late Bronstijd – Vroege IJzertijd.

o Vondstmelding 3181691100 betreft een vondst gedaan in 1990 van bewerkt vuursteen uit het Laat Mesolithicum en ondateerbaar natuursteen (zandsteen/kwartsiet, grof gedateerd Paleolithicum – Nieuwe Tijd). Vondstmelding 2819216100 op 495 m ten zuidoosten van het plangebied betreffen vondsten gedaan in 1990 in een bouwput. De vondsten bestaan uit vuursteenafval uit de periode Paleolithicum – IJzertijd en handgevormd aardewerk uit de IJzertijd. Vondstmelding 2819224100 op 380 m ten oosten van het plangebied betreffen vondsten gedaan in 1990 van handgevormd aardewerk uit de IJzertijd en vuurstenen klingen grofweg gedateerd in de periode Paleolithicum – IJzertijd. Vondstmelding 3071230100 op 500 m ten noordoosten van het plangebied betreft een vondst gemeld in 1976 (vondstdatum onbekend) van een grondspoor uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd. De aard van het grondspoor wordt niet gespecificeerd.

31 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Afbeelding 20: Overzichtskaart met onderzoeks- (gele kaders = niet rapportplichtig/bureauonderzoek, oranje kaders = rapportplichtig/veldonderzoek) en vondstmeldingen (stippen) met het plangebied in het rode kader (Archis3).

2.5

Archeologisch verwachtingsmodel Op grond van de bekende geologische, landschappelijke, aardkundige, archeologische en historische gegevens in en rond het plangebied kan de archeologische verwachting worden bepaald. Geomorfologisch gezien is het plangebied gelegen op een relatief hoge terrasrest-rug die wordt afgedekt door een rivierduin, waarop ook de historische kern van Silvolde is ontstaan. Van oudsher vormen de relatief hoge, droge delen van het landschap in de nabijheid van (stromend) water, zoals rivierduinen langs de Oude IJssel, gunstige vestigingslocaties voor zowel jagers-verzamelaars vanaf het Laat-Paleolithicum als voor landbouwsamenlevingen vanaf het Neolithicum. Archeologische gegevens uit Archis3, zoals de vuursteen- en aardewerkvondsten en het urnenveld die ca. 500 m ten zuiden van het plangebied zijn gevonden (vondstmeldingen 2725661100, 2798238100, 2798246100, 2819135100, 2819176100, 3078376100, 3078392100, 3183221100 en 3181691100), tonen aan dat rivierduinen ter hoogte van Silvolde al sinds minstens het Mesolithicum bewoond werden. Op basis van de bodemkaart is ter hoogte van het plangebied naar verwachting bovenop de rivierduinafzettingen een hoge bruine enkeerdgrond gevormd als gevolg van plaggenbemesting vanaf de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd.

Door de aanwezigheid van een meer dan 50 cm dikke afdekkende eerdlaag kunnen eventuele oudere resten uit het LaatPaleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen in de top van het rivierduinzand goed geconserveerd zijn gebleven. Uit het historisch cartografisch onderzoek is gebleken dat begin 19 e eeuw in het noorden van het plangebied een boerderijerf ligt. In het plangebied kunnen ook resten aanwezig zijn van eventuele (laatmiddeleeuwse) voorgangers van dit erf en van eventuele andere oude boerderijerven op de (flanken van de) rivierduin. Verder staat in het zuidoosten van het plangebied De Sillevoldsche graanmolen, een grondzeiler die in 1812 is gebouwd en in gebruik is geweest tot de sloop in 1927.

32 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Van de graanmolen zijn volgens de molendatabase geen voorgangers bekend. 58 De molen wordt op kaarten vanaf 1936 niet meer weergegeven en het boerderijerf in het noorden van het plangebied wordt vanaf 1955 niet meer afgebeeld. Het plangebied blijft vervolgens op topografische kaarten tot en met 1975 grotendeels onbebouwd, met uitzondering van enkele gebouwen in het zuidoosten en tegen de westelijke grens van het plangebied. De huidige bebouwing van basisschool De Plakkenberg heeft volgens de BAG59 een bouwjaar van 1980 en wordt weergegeven op kaarten vanaf 1987. De gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied is opgenomen in Tabel 2: Tabel 2: Archeologische verwachting plangebied Periode Verwachting Verwachte vindplaatstypen Tweede Laag kleinere objecten en structuren zoals Wereldoorlog crashlocaties, veldgraven en onderduikholen Late Hoog Resten agrarische activiteiten, Middeleeuwen verkaveling, akkerlagen, historische Nieuwe Tijd wegen

Verwachte grondlaag (diepte) Vanaf het maaiveld

In en direct onder de bouwvoor en eerdlaag (hoge bruine enkeerdgrond)

Resten gerelateerd aan 19e-eeuwse erflocatie noorden plangebied en eventuele voorgangers

NeolithicumVroege Middeleeuwen

Hoog

Laat PaleolithicumMesolithicum

Hoog

Resten van Sillevoldsche Graanmolen 1812-1927 zuidoosten plangebied Nederzettingsterreinen, urnenvelden, resten van ijzerbewerking, meilers, dumps.

Direct onder de eerdlaag in de top van de C-horizont (rivierduin)

Jacht-/basiskampen, haardplaatsen/haardkuilen, vuursteenstrooiingen

Exacte diepteligging onbekend Direct onder de eerdlaag in de top van de C-horizont (rivierduin) Exacte diepteligging onbekend

Bodemverstoringen In het plangebied hebben bodemverstoringen plaatsgevonden als gevolg van agrarische activiteiten. De bodemverstoringen van reguliere agrarische activiteiten (ploegen) beperken zich over het algemeen tot de bouwvoor (30 – 50 cm-mv). Verder hebben in het plangebied bodemverstoringen plaatsgevonden als gevolg van bouw- en sloopwerkzaamheden in de 19e en 20e eeuw. Op basis van het uitgevoerde bouwdossieronderzoek reiken de bodemverstoringen van de huidige bebouwing van basisschool De Plakkenberg vlakdekkend tot minimaal 80 cm-mv en maximaal 100 cm-mv. Buiten de bebouwing van de school is in het plangebied mogelijk nog sprake van een meer dan 50 cm dikke eerdlaag die gevormd is als gevolg van plaggenbemesting vanaf de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd. Door de aanwezigheid van de dikke eerdlaag kunnen eventuele archeologische resten in de daaronder liggende rivierduinafzettingen uit de periode LaatPaleolithicum – Vroege Middeleeuwen mogelijk goed geconserveerd zijn gebleven.

58 https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-03121-a. 59 https://bagviewer.kadaster.nl/lvbag/bag-viewer/?zoomlevel=1

33 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Booronderzoek

3.1

Methode Het verkennend en karterend booronderzoek is op 25 februari 2025 uitgevoerd door E.E.A. van der Kuijl (senior KNA archeoloog / senior KNA prospector) met ondersteuning van C. Ariëns (veldmedewerker) conform de eisen van de KNA versie 4.2, BRL SIKB protocol 4003 en het vooraf opgestelde Plan van Aanpak60. In totaal zijn in het plangebied twintig (20) boringen gezet met een megaboor met een diameter van 12 cm. Voorafgaand aan het booronderzoek zijn de boorpunten uitgezet met behulp van GPS. De maaiveldhoogte van de boorpunten is afgeleid van het AHN4. Boring 15, 17 en 20 zijn iets verplaatst vanwege aanwezigheid van kabels en leidingen. De boringen zijn waar mogelijk doorgezet tot minimaal 25 cm in de natuurlijke ondergrond (maximale boordiepte 260 cm-mv in boring 15). Boring 19 is voortijdig gestuit op een ondoordringbare puinlaag. Nadat de boring 2x verzet was en wederom voortijdig gestuit was, is deze boring gestaakt. Het opgeboorde sediment is in het veld bodemkundig beschreven conform de NEN 5104 en de bodemclassificatie volgens De Bakker en Schelling (1989). De afzonderlijke bodemhorizonten zijn uitgezeefd over een zeef met een maaswijdte van 4 mm om archeologische indicatoren te kunnen verzamelen.

3.2

Resultaten Geologie en bodem Voor de ligging van de boorpunten wordt verwezen naar Bijlage 3. De resultaten van de boringen (de boorbeschrijvingen) zijn separaat opgenomen in Bijlage 4. De bodemopbouw binnen het plangebied is tamelijk uniform. In vrijwel geen enkele boring is sprake van een intacte bodemopbouw, waarschijnijk als gevolg van de realisatie van de schoolgebouwen en de inrichting van het terrein van de school met een speelveld, schoolpleinen met speeltoestellen, een zandbak en bijgebouwen zoals een fietsenhok. Beantwoording onderzoeksvragen Op basis van de resultaten van het booronderzoek kunnen de onderzoeksvragen als volgt beantwoord worden: 1. Wat is de bodemopbouw binnen het plangebied? Onder de oppervlakteverharding (klinkers, straatstenen, grind) is sprake van meerdere subrecente sterk gevlekte ophogingslagen van grijs, bruin en geel gevlekt zand waarin o.a. modern baksteenpuin, betonpuin, plastic en stukken tapijt met lijmresten (boring 18) aangetroffen zijn. Uitsluitend in boring 12, 13 en boring 17 is onder de subrecente ophogingslagen nog een restant aangetroffen van het oorspronkelijke lichtbruine homogene plaggendek van matig fijn iets siltig zand op dieptes van respectievelijk 50-95 cm-mv, 45-70 cm-mv en 70-80 cm-mv.

De basis van het bodemprofiel bestaat in alle boringen uit geel of grijs matig fijn iets siltig zand (230-250 µm) en is geïnterpreteerd als rivierduinafzettingen van het Laagpakket van Delwijnen uit de Formatie van Boxtel. Als gevolg van eerdere graafwerkzaamheden is de top van de C-horizont op sterk wisselende dieptes aangetroffen, variërend van 40 cm-mv in boring 6 tot 230 cm-mv in boring 15.

Barth en Van der Kuijl 2025.

34 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Afbeelding 21: Foto van het bodemprofiel van boring 12 met v.l.n.r. de grindophoging, de grijsbruin gevlekte ophooglaag (Ap1), het lichtbruine homogene plaggendek en vanaf 95 cm-mv de grijze rivierduinafzettingen.

Afbeelding 22: Foto van het bodemprofiel van boring 3 met v.l.n.r. de bruine bouwvoor, de grijsbruine sterk gevlekte subrecente ophooglaag en vanaf 50 cm-mv de gele rivierduinafzettingen.

2. Wat is de mate van intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied? Zie antwoord op vraag 1. In alle boringen is sprake van een subrecent verstoorde bodem (A-C profielen) met uitzondering van boring 12, 13 en 17 waar nog een (afgetopt) restant van een plaggendek (hoge bruine enkeerdgrond) aangetroffen is. 3. Zijn, daar waar de bodem intact is, archeologische indicatoren aangetroffen die kunnen wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het onderzoeksgebied? Zo ja, wat is de aard en diepteligging ervan? Alleen in boring 13 zijn in het restant van het plaggendek enkele fragmentjes oranje zacht gebakken baksteenpuin aangetroffen. In de overige boringen is uitsluitend modern afval aangetroffen. 4. Zijn er archeologische lagen aangetroffen (cultuur- en afvallagen c.q. ophogingslagen)? Zo ja, wat is de aard, diepteligging en minimale en maximale dikte ervan? Met uitzondering van het resterende plaggendek in boring 12, 13 en 17 zijn er geen relevante archeologische lagen aanwezig in het plangebied. 5. In welke mate stemmen de resultaten overeen met de verwachtingen? Het verkennend en karterend booronderzoek heeft bevestigd dat in het plangebied vrijwel uitsluitend subrecent verstoorde bodems aanwezig zijn. In slechts drie boringen (12, 13 en 17) is nog een afgetopt restant van de verwachtte eerdlaag aangetroffen.

De basis van het bodemprofiel bestaat zoals verwacht uit rivierduinafzettingen, maar deze zijn echter door eerdere bodemingrepen, vermoedelijk tijdens de bouw van de school, deels afgegraven. Hierdoor kan de archeologische verwachting bijgesteld worden naar laag met als indicatie ‘verstoord’.

35 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

6. Is er vervolgonderzoek noodzakelijk? Zo ja, welke methode is hiervoor het meest geschikt? Uit resultaten booronderzoek is gebleken dat in het plangebied vrijwel overal sprake is van subrecent verstoorde bodems. Derhalve adviseren wij om het plangebied vrij te geven (geen vervolgonderzoek).

36 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Conclusie en aanbeveling

4.1

Conclusie Bureauonderzoek Geomorfologisch gezien is het plangebied gelegen op een relatief hoge terrasrest-rug die wordt afgedekt door een rivierduin, waarop ook de historische kern van Silvolde is ontstaan. Van oudsher vormen de relatief hoge, droge delen van het landschap in de nabijheid van (stromend) water, zoals rivierduinen langs de Oude IJssel, gunstige vestigingslocaties voor zowel jagers-verzamelaars vanaf het Laat-Paleolithicum als voor landbouwsamenlevingen vanaf het Neolithicum. Archeologische gegevens uit Archis3, zoals de vuursteen- en aardewerkvondsten en het urnenveld die ca. 500 m ten zuiden van het plangebied zijn gevonden (vondstmeldingen 2725661100, 2798238100, 2798246100, 2819135100, 2819176100, 3078376100, 3078392100, 3183221100 en 3181691100), tonen aan dat rivierduinen ter hoogte van Silvolde al sinds minstens het Mesolithicum bewoond werden. Op basis van de bodemkaart is ter hoogte van het plangebied naar verwachting bovenop de rivierduinafzettingen een hoge bruine enkeerdgrond gevormd als gevolg van plaggenbemesting vanaf de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd. Door de aanwezigheid van een meer dan 50 cm dikke afdekkende eerdlaag kunnen eventuele oudere resten uit het LaatPaleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen in de top van het rivierduinzand goed geconserveerd zijn gebleven.

Uit het historisch cartografisch onderzoek is gebleken dat begin 19e eeuw in het noorden van het plangebied een boerderijerf ligt. In het plangebied kunnen ook resten aanwezig zijn van eventuele (laatmiddeleeuwse) voorgangers van dit erf en van eventuele andere oude boerderijerven op de (flanken van de) rivierduin. Verder stond in het zuidoosten van het plangebied De Sillevoldsche graanmolen, een grondzeiler dat in 1812 is gebouwd en in gebruik is geweest tot de sloop in 1927. Van de graanmolen zijn volgens de molendatabase geen voorgangers bekend.61 De molen wordt op kaarten vanaf 1936 niet meer weergegeven en het boerderijerf in het noorden van het plangebied wordt vanaf 1955 niet meer afgebeeld. Het plangebied blijft vervolgens op topografische kaarten tot en met 1975 grotendeels onbebouwd, met uitzondering van enkele gebouwen in het zuidoosten en tegen de westelijke grens van het plangebied. De huidige bebouwing van basisschool De Plakkenberg heeft volgens de BAG62 een bouwjaar van 1980 en wordt weergegeven op kaarten vanaf 1987. Booronderzoek Onder de oppervlakteverharding (klinkers, straatstenen, grind) is sprake van meerdere subrecente sterk gevlekte ophogingslagen van grijs, bruin en geel gevlekt zand waarin o.a. modern baksteenpuin, betonpuin, plastic en stukken tapijt met lijmresten (boring 18) aangetroffen zijn.

Uitsluitend in boring 12, 13 en boring 17 is onder de subrecente ophogingslagen nog een restant aangetroffen van het oorspronkelijke lichtbruine homogene plaggendek van matig fijn iets siltig zand op dieptes van respectievelijk 50-95 cm-mv, 45-70 cm-mv en 70-80 cm-mv. De basis van het bodemprofiel bestaat in alle boringen uit geel of grijs matig fijn iets siltig zand (230-250 µm) en is geïnterpreteerd als rivierduinafzettingen van het Laagpakket van Delwijnen uit de Formatie van Boxtel. Als gevolg van eerdere graafwerkzaamheden is de top van de C-horizont op sterk wisselende dieptes aangetroffen, variërend van 40 cm-mv in boring 6 tot 230 cm-mv in boring 15.

4.2

Selectieadvies op basis van het bureauonderzoek Uit het bureauonderzoek is gebleken dat het plangebied een hoge archeologische verwachting heeft voor alle perioden. Specifiek kunnen in het plangebied resten aanwezig zijn van een 19 eeeuwse erflocatie in het noorden van het plangebied en eventuele (laatmiddeleeuwse) voorgangers en resten gerelateerd aan de Sillevoldsche graanmolen uit 1812 – 1927 in het zuidoosten van het plangebied. Eventuele oudere resten uit de periode Laat-Paleolithicum – Vroege Middeleeuwen 61 https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-03121-a. 62 https://bagviewer.kadaster.nl/lvbag/bag-viewer/?zoomlevel=1

37 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

kunnen aangetroffen worden in de top van de rivierduinafzettingen en worden naar verwachting afgedekt door een meer dan 50 cm dik conserverende eerdlaag. Op basis van het uitgevoerde bouwdossieronderzoek reiken de bodemverstoringen van de huidige bebouwing van basisschool De Plakkenberg vlakdekkend tot minimaal 80 cm-mv en maximaal 100 cm-mv. Buiten de bebouwing van de school is in het plangebied mogelijk nog sprake van een meer dan 50 cm dikke eerdlaag die gevormd is als gevolg van plaggenbemesting vanaf de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd. Door de aanwezigheid van de dikke eerdlaag kunnen eventuele archeologische resten in de daaronder liggende rivierduinafzettingen uit de periode LaatPaleolithicum – Vroege Middeleeuwen mogelijk goed geconserveerd zijn gebleven. Omdat de beoogde herontwikkeling nog in de ontwerpfase is, zijn de exacte locatie, omvang en verstoringsdiepte van de beoogde nieuwbouw nog niet bekend. Indien de nieuwbouw volledig binnen het bouwvlak van de huidige bebouwing komt te liggen én de bodem niet dieper wordt verstoord dan de bodemverstoringen van de huidige bebouwing, dan is de kans dat bij de beoogde nieuwbouw archeologische resten verstoord worden laag en wordt vervolgonderzoek niet noodzakelijk geacht.

Indien de beoogde nieuwbouw deels buiten het bestaande bouwvlak komt te liggen en/of de bodemingrepen dieper reiken dan de bestaande bodemverstoringen van de huidige bebouwing, of als in de toekomst bodemingrepen buiten het bestaande bouwvlak voorzien zijn, dan is archeologisch vervolgonderzoek wel noodzakelijk. In dat geval adviseert Hamaland Advies om een verkennend booronderzoek uit te voeren om de aard en mate van intactheid van het bodemprofiel te toetsen. Voorafgaand aan het verkennend booronderzoek is conform BRL SIKB protocol 4003 een Plan van Aanpak (PvA).

4.3

Beoordeling bureauonderzoek Het conceptrapport en het selectieadvies zijn namens gemeente Oude IJsselstreek op 11 december 2024 getoetst door dhr. M. Hattinga-Verschure van de ODA.63 Er zijn geen opmerkingen, maar het selectieadvies van Hamaland Advies wordt slechts gedeeltelijk overgenomen. “Voorafgaand aan bodemingrepen buiten het bestaande bouwvlak dient een gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek (IVO-O) te worden uitgevoerd, conform KNA-protocol 4003. De ondergrondse sloop van de huidige bebouwing en verdere graafwerkzaamheden binnen het bestaande bouwvlak dienen archeologisch begeleid te worden, conform KNA-protocol 4004, tenzij uit het booronderzoek al eerder is aangetoond dat de archeologische trefkans gering blijkt te zijn. Voorafgaand aan de archeologische begeleiding dient er een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld. Deze dient te worden voorgelegd en goedgekeurd door het bevoegd gezag, voordat met sloop- of grondwerkzaamheden begonnen kan worden.”

4.4

Selectieadvies op basis van het booronderzoek Vanwege het vrijwel ontbreken van intacte bodems in het plangebied als gevolg van subrecente bodemingrepen (de bouw van de school en de inrichting van het schoolterrein) adviseren wij om geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren. De kans dat met de voorgenomen bodemingrepen behoudenswaardige vindplaatsen verloren gaan is nihil.

63 Zaaknummer: 2024EA1688

38 van 62

Project Kenmerk

4.5

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Voorbehoud Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. Wij wijzen erop dat het selectiebesluit van het bevoegd gezag af kan wijken van het selectieadvies van Hamaland Advies. Verder geldt er voor toevalsvondsten conform artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet een meldplicht. Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Ook wordt geadviseerd om de verantwoordelijk ambtenaar namens de gemeente Oude IJsselstreek en haar adviseur (Regioarcheologen van de ODA) hierover direct te informeren.

39 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Bronnen Gebruikte literatuur Bakker, H. de & Schelling J., 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland: de hogere niveaus. Wageningen. Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland: De fysisch-geografische regio’s. Assen Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land: inleiding in de geologie en de geomorfologie. Assen. Bosman, E., E.E.A. van der Kuijl & J.F.M. Rohling, 2021. Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Egginkstraat 1 te Silvolde, Gemeente Oude IJsselstreek. Zelhem (Hamaland Advies Projectnr. 202833). Broeke, E.M. ten, 2022. Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Ulftseweg/Industrieweg te Silvolde. Doetinchem (Econsultancy rapport 17730.002). Brugman, B.A., E. Eimermann, R.M. van Heeringen, J.J.W. de Moor, R. Schrijvers & B. Quadflieg, 2014. Cultuurhistorische inventarisatie, waarden-, verwachtingen- en maatregelenkaart als basis voor het archeologiebeleid van de gemeente Oude IJsselstreek. Amersfoort (Vestigia Rapport V653). Brugman, B.A. & R. M. van Heeringen, 2014. Cultuurhistorische waardenkaart gemeente Oude IJsselstreek. Amersfoort (Vestigia Rapport V1009). Bruning, L., 2012. Integrale Kennisagenda Archeologie Provincie Gelderland, Regio’s Rivierengebied, Veluwe en Oost-Gelderland. Provincie Gelderland. Emaus, A.A.G. & C. Helmich, 2004. Inventariserend Veldonderzoek (IVO), Dr.

Schaepmanstraat te Silvolde. Zelhem (Synthegra Projectnr. 174132). Graaf, R. de, E.E.A. van der Kuijl & J.F.M. Rohling, 2015. Bureauonderzoek Archeologie Molenweg-Prins Bernhardstraat te Silvolde, Gemeente Oude IJsselstreek. Zelhem (Hamaland Advies Projectnr. 150950). Kuijl, E.E.A. van der, R. de Graaf & J.F.M. Rohling, 2020. Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Fietspad Over de IJssel-Paasberglaan te Ulft-Silvolde, Gemeente Oude IJsselstreek. Zelhem (Hamaland Advies Projectnr. 202732). Langeveld, M. & J. Brijker, 2010. Silvolde - De Lichtenberg. Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van proefsleuven in de gemeente Oude IJsselstreek. Amersfoort (ADC Rapport 1978). Louwe, E., B. Veselka & P.J.L. Wemerman, 2018. Rapportage archeologische begeleiding Kerkenstraat 1 te Silvolde in de gemeente Oude IJsselstreek. Zwolle (Econsultancy Rapport 15106307). Minister van OCW (ed.), s.a. (ca. 2019) a: Erfgoed Deal. Samen werken aan een waardevolle leefomgeving, s.l, (’sGravenhage). Minister van OCW (ed.), s.a. (ca. 2019) b: Addendum bij de Erfgoed Deal, Den Haag (OCW referentie 19867204). Minister van OCW (ed.), s.a. (ca. 2019) c: Het Afwegingskader Erfgoed Deal, s.l, (’s-Gravenhage). Rap, J., 2020a. Silvolde, Buizenfabriek Prins Bernhardstraat, gemeente Oude IJsselstreek (GE).

Een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Nieuwegein (Transect-rapport 2653). Rap, J., 2020b. Silvolde, Buizenfabriek Prins Bernhardstraat, gemeente Oude IJsselstreek (GE). Een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), karterende fase. Nieuwegein (Transect-rapport 2914). Stuurgroep Erfgoed Deal (ed.), 2022. Uitvoeringsprogramma 6e Ronde 2022. Amersfoort. Stuurgroep Erfgoed Deal (ed.), 2023. Afwegingskader actualisatie Erfgoed Deal. Amersfoort (publicatie d.d. 05-042023). Thijs, W.J.F. & A.J. Wullink, 2008. Een archeologisch bureau-onderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van boringen aan de Lichtenbergseweg, Korenweg en Reeënstraat te Silvolde, gemeente Oude IJsselstreek (Gld.). Geldermalsen (ARC Rapporten 2008-44).

40 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Woolschot, D. & E.E.A. van der Kuijl, 2018. Bureauonderzoek en Verkennend booronderzoek Archeologie Plangebied Heuvelstraat te Silvolde, Gemeente Oude IJsselstreek. Zelhem (Hamaland Advies Projectnr. 187887).

41 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Geraadpleegde websites https://archis.cultureelerfgoed.nl/ Archis3 voor informatie over vondsten, onderzoeken en voor doen van melding https://www.topotijdreis.nl/ voor informatie historische kaarten 1850 - heden https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/ voor hoogte- informatie https://archaeology.datastations.nl/ DANS voor onderzoeksrapporten https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens voor informatie over geologische boringen https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen/kaart voor informatie over geologie, geomorfologie, bodem en grondwatertrap https://www.oude-ijsselstreek.nl/archeologie-cultuurhistorie-en-erfgoedverordening voor gemeentelijk archeologiebeleid https://www.gelderland.nl/kaarten-en-cijfers voor zandbanen- en zandieptekaart Gelderland https://gelderland.nazca4u.nl/rapportage/ Omgevingsrapportage Gelderland voor milieutechnische gegevens https://www.ikme.nl/ikmekaart.html voor WOII gegevens

42 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

BIJLAGEN

43 van 62

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Bijlage 1: Plangebied met school bij de blauwe pijl (Bron: Opdrachtgever)

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Bijlage 2: Overzicht van archeologische en geologische perioden

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Bijlage 3: Bouwtekeningen uit het bouwarchief van gemeente Oude IJsselstreek

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

1979

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

1979

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

1979

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

2003

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

2001

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Bijlage 4; Boorpuntenkaart en coördinaten van de boringen

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Tabel: RD-coördinaten boorpunten

Boorpuntnummer

X-coördinaat

Y-coördinaat

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

223.658 223.640 223.572 223.601 223.620 223.639 223.636 223.617 223.598 223.582 223.556 223.553 223.544 223.547 223.567 223.589 223.593 223.606 223.614 223.597

436.049 436.035 436.000 436.024 436.040 436.055 436.078 436.063 436.047 436.034 436.039 436.062 436.088 436.109 436.125 436.117 436.095 436.105 436.086 436.072

Z-hoogte in meter +NAP 20,06 20,12 18,67 19,57 19,99 19,80 19,90 19,93 18,50 18,49 18,28 18,43 18,43 18,36 18,40 18,04 18,31 18,27 18,33 18,63

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Bijlage 5; Boorlegenda en boorstaten (separaat bijgevoegd)

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Bijlage 6; Impressie van het plangebied tijdens het veldwerk

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Speelveld aan de zuidzijde van de school

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Foto van de school aan de westzijde langs het Past. Bluemersplein

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Foto van de noordzijde (bij de entree) van de school

Project Kenmerk

: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Pastoor Bluemersplein 5 te Silvolde : RB/PBS/HAMA/245066

Foto vanaf de westzijde naar de oostzijde met het schoolplein en de zandbak aan de achterzijde van de school.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.oude-ijsselstreek.nl/api/v1/meetings/5042/documents/33123