Bijlage 10 Ontplofbare oorlogsresten.pdf

364-024-VO-01

Pagina 27 van 105

3 RESULTATEN ONDERZOEK CONFLICTPERIODE In het Onderzoek Conflictperiode wordt op basis van bronnenonderzoek beoordeeld of er in het onderzoeksgebied sprake is van aanwijzingen van de mogelijke aanwezigheid van OO.

3.1

LOCATIESPECIFIEKE KENMERKEN

Aangezien locatieverwijzingen een essentiële rol spelen bij het vaststellen van de relevantie van achterhaalde indicaties, wordt er gekeken naar de geografische situatie voor of ten tijde van de oorlog. Derhalve kunnen locatieverwijzingen die uit het huidige stratenbeeld zijn verdwenen toch worden achterhaald. Met behulp van een geallieerde stafkaart uit december 1944, afkomstig van de McMaster University, kan de topografie van het onderzoeksgebied ten tijde van de oorlog worden achterhaald.17 De kaart is gegeorefereerd in ArcGIS waardoor het huidige onderzoeksgebied op de oude situatie kan worden geprojecteerd en op de volgende pagina weergegeven (figuur 2). Op deze kaart staan diverse toponiemen weergeven, zoals de Silvolderbuurt. In de wetenschap van deze (voor een deel) uit de huidige topografie verdwenen locatieverwijzingen zal het indicatieonderzoek worden uitgevoerd. Zoals in paragraaf 2.7 werd vermeld, hanteerden de Geallieerden gedurende de Tweede Wereldoorlog onder andere het zogeheten Nord de Guerre-coördinatenstelsel. De gegevens uit bijvoorbeeld de Daily Logs met de eventueel daarin aangehaalde coördinaten zijn door middel van Geallieerde stafkaarten herleidbaar naar een locatie. Deze Daily Logs geven vaak informatie over aanvalsdoelen, het verloop van de gebeurtenissen/gevechtshandelingen en de gehanteerde wapens en/of gebruikte OO aan Geallieerde zijde.

De volgende kaartvierkanten zijn bij het doornemen van de Daily Logs gehanteerd: NORD DE GUERRE-COÖRDINATEN: RA0668 Onderzoeksgebied RA0768

Onderzoeksgebied

Tabel 7: De gehanteerde kaartvierkanten met basiscoördinaat bij het doornemen van de Daily Logs.

Overzichtskaart 364-024-TE-02 op pagina 30 toont de locatie van de gehanteerde Nord de Guerrecoördinaten ter hoogte van het onderzoeksgebied.

17 McMaster University, stafkaart Terborg, Holland 1:25.000, A.M.S. M832 (G.S.G.S. 4414) Second Edition (A.E.F.) December

1944, Sheet 4004

364-024-VO-01

Pagina 28 van 105

Figuur 2: Dit figuur toont een uitsnede van een geallieerde stafkaart uit december 1944 ter hoogte van het onderzoeksgebied. Bron: McMaster University, stafkaart Terborg, Holland 1:25.000, A.M.S. M832 (G.S.G.S. 4414) Second Edition (A.E.F.) December 1944, Sheet 4004.

364-024-VO-01

Pagina 29 van 105

3.2

OVERZICHTSTABEL CONFLICTPERIODE

De onderstaande tabel vormt een chronologisch overzicht van de informatie die uit literatuur, archiefdocumenten en luchtfotoanalyse is achterhaald. De tabel dient horizontaal te worden gelezen, te beginnen bij de datum van de indicatie, gevolgd door eventuele secundaire en primaire bronnen. Waar mogelijk worden indicaties geverifieerd met behulp van luchtfoto’s en kaartmateriaal, aangeduid met een blauwe of bruine kleur. Vervolgens worden de ingezette OO die relevant zijn voor het onderzoek, waar mogelijk gespecificeerd naar hoofdsoort, subsoort, kaliber en ontsteker. Tot slot wordt bepaald of de indicatie relevant is voor het onderzoek. Deze indicaties zijn geografisch herleidbaar en kunnen bij voorkeur worden geverifieerd met een tweede bron. De indicaties die van belang zijn worden voorzien van een unieke GIS ID, welke ook bij de afbakening van verdacht gebied wordt gehanteerd. De GIS-ID is tevens terug te vinden in de bij dit rapport meegeleverde ArcGIS Shapefile. Indicaties die als relevant zijn bestempeld, worden in Hoofdstuk 5 afgewogen tegen eventuele contra-indicaties en waar nodig afgebakend tot verdacht gebied. DATUM: 10-05-1940

03-06-1940

05-08-1940

Maart 1944

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: ‘In Silvolde en Terborg zag men de eerste morgen het Duitse leger tot de tanden toe gewapend en met de modernste wapens door de straten trekken, richting Doetinchem.’18

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN 19e Grensbataljon: ‘Toen (…) was bericht ingekomen dat de Duitschers op de Kunstweg Terborg-Doetinchem, reeds gevorderd waren tot de verv. hindernis bij de Pol.’20

’10 mei 1940 was een mooie zonnige dag. De Silvoldenaren zetten de stoelen voor het huis en bekeken gelaten de Duitse bezettingstroepen, die voorbij marcheerden en zagen nieuwsgierig de vliegtuigen over komen vanuit Duitsland. Gevechtshandelingen waren er niet in het dorp.’19 ‘Moge hier ten slotte in dankbaarheid worden vermeld, dat de zengende oorlogsvlam gelukkig aan deze gemeente is voorbijgegaan. Voor verwoestingen, zooals op vele plaatsen elders in den lande, is Wisch gespaard gebleven.’21 ‘Bombardement met brandbommen op Wisch.‘22

‘Bombardement op Wisch. Getroffen werd de Colenbrander van de "Kuene", de

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE Op 10 mei 1940 viel het Duitse leger Nederland binnen. De troepen trokken door Silvolde in de richting van Doetinchem. Deze indicatie is contextueel van aard en toont geen gevechtshandelingen aan in (de omgeving van) het onderzoeksgebied. De situatie in de wijde omgeving van het onderzoeksgebied op 10 mei 1940 is weergegeven in figuur 3. Silvolde kwam de meidagen van 1940 zonder schade door. Deze indicatie is contextueel van aard.

De exacte locatie van het bombardement binnen de gemeente is middels literatuur- en archiefonderzoek niet achterhaald. Omdat de indicatie niet feitelijk herleidbaar is tot het onderzoeksgebied, wordt deze niet verder in het onderzoek meegenomen. De exacte locatie van het bombardement binnen de

18 Bruil Traanboer, L.E., Wisch in bezettingstijd 1940-1945 (Aalten 1987), 20. 19 Berkum, M. van, 75 jaar vrijheid: daor he’j ze an!: Silvolde 75 jaar geleden bevrijd (z.p. 2020), 16. 20 Gevechtsverslag, Nederlands Instituut voor Militaire Historie te Den Haag, 409 Gevechtsverslagen en -rapporten mei 1940, inv. nr. 498030. 21 B&W van Wisch, Gemeente Wisch : Oorlogstijd Mei 1940 (Varsseveld 1940). 22 Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 234.

364-024-VO-01

Pagina 31 van 105

DATUM:

Datum luchtfoto 16-09-1944

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: woning van bakker Teenink, Wisselink van de "Keijzer", een schuur en de hooiberg van Vossen.’23

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

Sortie 400-1077

Nummers 3104; 3105.

Schaal 1:15.000

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

Luchtfotoanalyse De luchtfoto’s brengen het gehele onderzoeksgebied in beeld. Binnen de contouren van het onderzoeksgebied zijn vier wapenopstellingen waargenomen die zich op het maaiveld bevinden. Vanaf zo’n 64 meter vanaf de zuidelijke rand van het gebied, zijn grote aantallen verstoringen van militaire aard in het landschap waargenomen.

De wapenopstellingen en verstoringen zijn tevens weergegeven in figuur 4. Classificatie B: Waarschijnlijk 106G-3415

1:10.000

RELEVANTIE gemeente is middels literatuur- en archiefonderzoek niet achterhaald. Omdat de indicatie niet feitelijk herleidbaar is tot het onderzoeksgebied, wordt deze niet verder in het onderzoek meegenomen.

De waargenomen wapenopstellingen en verstoringen komen overeen met waarnemingen die door de geallieerden zijn ingetekend op een defence overprint van 29 maart 1945. Deze kaart is onder deze datum in de tabel opgenomen.

25-10-1944

INGEZETTE OO

3373; 3374

De luchtopnames brengen het gehele onderzoeksgebied in beeld. De eerder waargenomen wapenopstellingen binnen de contouren van het onderzoeksgebied, en de verstoringen ten zuiden van het onderzoeksgebied zijn zichtbaar. De verstoringen ten zuiden van het gebied zijn in aantal toegenomen. Tevens zijn er vanaf zo’n 20 meter vanaf de noordelijke rand van het gebied verstoringen zichtbaar, in de vorm van meerdere rijen schuilmangaten in het landschap. Zulke gaten zijn ook binnen de contouren van het onderzoeksgebied en in de directe nabijheid waargenomen.

Binnen de contouren van het onderzoeksgebied zijn vier wapenopstellingen waargenomen. Ten zuiden van het onderzoeksgebied zijn concentraties verstoringen van militaire aard waargenomen. Er zijn geen aanwijzingen achterhaald dat de waargenomen wapenopstellingen en concentraties verstoringen kunnen wijzen op de aanwezigheid van achtergebleven Ontplofbare Oorlogsresten in het onderzoeksgebied. Hierdoor heeft de waarneming geen invloed op de uitkomst van deze bureaustudie. Er zijn geen aanwijzingen achterhaald dat de waargenomen wapenopstellingen en concentraties verstoringen kunnen wijzen op de aanwezigheid van achtergebleven Ontplofbare Oorlogsresten in het onderzoeksgebied. Hierdoor heeft de waarneming geen invloed op de uitkomst van deze bureaustudie.

In het midden van het onderzoeksgebied zijn graafwerkzaamheden waargenomen in de vorm van een sleuf.

23 Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 1915.

364-024-VO-01

Pagina 32 van 105

DATUM:

26-11-1944

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

16-1404

1:18.000

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

4046

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN De waargenomen verstoringen, wapenopstellingen en sleuf zijn weergegeven in figuur 4. Classificatie B: Waarschijnlijk Deze luchtfoto toont het hele onderzoeksgebied. De eerder waargenomen wapenopstellingen en verstoringen zijn nog zichtbaar. In het midden van het onderzoeksgebied is een pand gerealiseerd, waar een sleuf naartoe gegraven is. Deze sleuf was op de luchtopnames van 25 oktober nog maar gedeeltelijk gegraven. De verder uitgegraven sleuf en het bijgebouwde pand zijn weergegeven in figuur 5.

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Er zijn geen aanwijzingen achterhaald dat de waargenomen wapenopstellingen en concentraties verstoringen kunnen wijzen op de aanwezigheid van achtergebleven Ontplofbare Oorlogsresten in het onderzoeksgebied. Hierdoor heeft de waarneming geen invloed op de uitkomst van deze bureaustudie.

Classificatie B: Waarschijnlijk 19-03-1945

‘Bombardement op Silvolde. Getroffen werd het kasteel Silvolde.’24 ‘Bombardement op Wisch door Typhoons Mk met 194/60 lbs raketten, 18/1000 lbs – en 8/500 lbs bommen. Getroffen werd te Terborg kasteel Schuijlenburg.’25 ‘Op 19 maart 1945 wordt kasteel Schuylenburg in Silvolde gebombardeerd. Duitsers zijn er niet meer aanwezig. Het kasteel wordt totaal vernield.’26

‘Het groote mierennest heeft zich nog steeds meer uitgebreid en thans is het dan ook volkomen onmogelijk een goed overzicht van alles te krijgen. Het overgroote deel van de troepen zijn jonge kerels van 17-20 jaar en behooren volgens de uitmonstering tot verschillende wapens, o.a. inf.- art.- pantserwapen – wielrijders – pn.’s -vbdd. en sanitäter en dan nog enkele van de flak. Nog dezen avond vertrekken zij allemaal behalve de pn.’s en de flak. (…) Spoedig komt er in Silvolde een groote troep. Fallschirmjäger, die de leege plaatsen van gisteren gaan vullen.’29

‘Op 19 maart 1945, veertien dagen voor de bevrijding van Silvolde was het bombardement op kasteel Schuilenburg. Het kasteel was kenmerkend voor Silvolde en lag aan de Paasberglaan ter hoogte van het huidige zorgcentrum. (…) het kasteel werd gevorderd en er zaten in de laatste oorlogsjaren ook Duitse soldaten van een verbindingseenheid ingekwartierd. Dat laatste was bekend bij de geallieerden en heeft geleid tot de ondergang van het fraaie kasteel. (…) Hawker Tyhoons beschoten het kasteel met raketten. (…)

Op 19 maart 1945 werd kasteel Schuijlenburg aangevallen door Typhoons. Dit kasteel was gelegen op een afstand van minimaal 835 meter tot de westelijke rand van het onderzoeksgebied. Vanwege de afstand tot het onderzoeksgebied wordt deze indicatie niet relevant geacht voor dit onderzoek en niet verder meegenomen. Volgens inlichtingenverslagen bevonden zich in Silvolde veel Duitse troepen. Deze melding komt overeen met het feit, dat er in de omgeving van het onderzoeksgebied op luchtopnames militaire activiteit is waargenomen, onder andere in de vorm van graafwerkzaamheden. Deze indicatie is contextueel van aard en wijst niet op gevechtshandelingen in (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

24 Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 2554. 25 Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 2554. 26 Bruil Traanboer, L.E., Wisch in bezettingstijd 1940-1945 (Aalten 1987), 143. 29 Verslag 19-03-1945, Nationaal Archief te Den Haag, 2.13.71 Archieven van het Ministerie van Defensie te Londen [1940-1941]; Ministerie van Oorlog te Londen [1941-1945]; Departement van Oorlog: Bureau Londen [1945-1947], (1933) 1940-1947 (1974), inv. nr. 1846.

364-024-VO-01

Pagina 33 van 105

DATUM:

Datum luchtfoto 23-03-1945

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: Omdat in één van de torens nog een blindganger hing, kon de brandweer het kasteel niet naderen om het vuur te blussen.’27 ‘Het Kasteel Schuilenburg door Jabo’s aangevallen. Totaal uitgebrand. Een blindganger van [60] pond om ± [15] uur ontploft.’28 Sortie Schaal 33-2578 1:11.000

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

Nummers 3047

Luchtfotoanalyse De luchtfoto brengt het volledige onderzoeksgebied in beeld. De op eerdere luchtfoto’s waargenomen wapenopstellingen en militaire werken zijn ook op deze luchtopname waargenomen. In het onderzoeksgebied zijn geen verdere relevante waarnemingen gedaan. Classificatie B: Waarschijnlijk

24-03-1945

‘Bombardement op Silvolde. Getroffen werd de boerderij van J.H. Tangelder aan de Oude Dinxperloseweg.’30 ‘Bombardement op Wisch.’31

25-03-1945

‘Bombardement op Silvolde. Getroffen werd de boerderij van J.H. Tangelder.’33

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Er zijn geen aanwijzingen achterhaald dat de waargenomen wapenopstellingen en concentraties verstoringen kunnen wijzen op de aanwezigheid van achtergebleven Ontplofbare Oorlogsresten in het onderzoeksgebied. Hierdoor heeft de waarneming geen invloed op de uitkomst van deze bureaustudie. Op 23 maart 1945 werd de boerderij van J.H. Tangelder aan de Oude Dixperloseweg getroffen door bommen. J.H. Tangelder woonde in de jaren 1950 nog aan de Oude Dinxperloseweg, namelijk op nummer 6132. ECG acht het waarschijnlijk, dat dit ook ten tijde van het bombardement het adres van J.H. Tangelder was. Dit adres bevindt zich op zo’n 1300 meter afstand van het onderzoeksgebied. Vanwege de grote afstand tot het onderzoeksgebied wordt deze indicatie niet relevant geacht voor dit onderzoek en niet verder meegenomen. Op 25 maart 1945 vielen er bommen op de lage school in

27 Berkum, M. van, 75 jaar vrijheid: daor he’j ze an!: Silvolde 75 jaar geleden bevrijd (z.p. 2020), 35. 28 Harmelink, G.Th.H., Dagboek 1940-1945 bijgehouden door G.Th.H. Harmelink (z.p. z.j.), 17. 30 Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 2566. 31 Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 2566. 32 Lijst van nieuwe en oude huisnummers, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 268. 33 Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 2568.

364-024-VO-01

Pagina 34 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

‘Rond de middag vielen bommen op de Openbare Lage School (nu De Drie Linden) en het naastgelegen huis van het hoofd van de school.’35 ‘Geweldig veel Jabo’s en telkens luchtalarm. Op de o.l. school bommen geworpen.’36

30-03-1945

RELEVANTIE Silvolde, waar zich nu het gebouw De Drie Linden bevindt. Dit gebouw bevindt zich op een afstand van minstens 225 meter van de meest noordelijke rand van het onderzoeksgebied. Tevens vielen er volgens een literatuurbron opnieuw bommen op de boerderij van J.H. Tangelder aan de Oude Dinxperloseweg, op zo’n 1300 meter afstand van het onderzoeksgebied.

‘Op 25 maart staat het hoofd van de school, Jan Siebelink, 40 jaar oud, uit Silvolde, bij zijn huis in de tuin. Op hetzelfde moment komt er een luchtaanval waarbij de school het doelwit is. Hij wordt getroffen in zijn zij door een bomscherf.’34

29-03-1945

INGEZETTE OO

12th Battalion King’s Royal Rifle Corps: ‘Bn to move on LEMON route, i.e. ANHOLT – SILVOLDE 0669 – ZELHEM 0479 – then up any roads keeping five miles or so EAST of the main C.L. Nothing strict was laid down and Bn could choose any routes it liked to fulfill its task.’37

‘Op 29 maart werden Gendringen en Ulft bevrijd en 30 maart Silvolde. De Duitsers boden geen zware tegenstand en in één middag werd de klus geklaard. Daarna trokken de Canadezen verder richting Terborg en Doetinchem, de Engelsen gingen daarna verder richting Varsseveld. (…) Er is in en rond Silvolde niet zwaar gevochten.’38

HQ 8th Armoured Brigade: ’12 KRRC pushing forward on the left reached the outskirts of NIEUWDORF 0767 and sent another column Northwards to SILVOLDE 0768 in the outskirts of which further opposition was encountered from Inf Sp by at least one SP. Gun. At this juncture the left hand column was ordered to turn N.E. along the rd SILVOLDE-VARSSEVELD, while the right hand column moved on to deal with VARSSEVELD itself.’45

´Operatie Forrard On begint vroeg in de morgen om 07.00 uur. (…) In De Heurne en Dinxperlo moet de 51 Highland Divisie

12th Battalion King’s Royal Rifle Corps: ‘Opposition to the Bn’s advance throughout the day was patchy but stubborn. During the afternoon the shelling

Vanwege de afstand tot het onderzoeksgebied worden deze indicaties niet relevant geacht voor dit onderzoek en niet verder in het onderzoek meegenomen. Op 29 maart waren troepen van de 12th Battalion King’s Royal Rifle Corps op weg in de richting van Silvolde. Deze indicatie is contextueel van aard en toont geen gevechtshandelingen in (de omgeving van) het onderzoeksgebied aan. Op 30 maart bereikte het 12e bataljon van de King’s Royal Rifle Corps Silvolde. Volgens literatuurbronnen stuitten de Engelsen die vanuit de Kroezenhoek kwamen op weerstand voorbij de Egginkstraat, op de huidige Berkenlaan. De Berkenlaan bevindt zich op ruim 440 meter afstand van de rand van het onderzoeksgebied.

34 Bruil Traanboer, L.E., Wisch in bezettingstijd 1940-1945 (Aalten 1987), 152. 35 Berkum, M. van, 75 jaar vrijheid: daor he’j ze an!: Silvolde 75 jaar geleden bevrijd (z.p. 2020), 33. 36 Harmelink, G.Th.H., Dagboek 1940-1945 bijgehouden door G.Th.H. Harmelink (z.p. z.j.), 19. 37 War Diary, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv. nr. 5213. 38 Mijnen, E., Mijn vader Eed Mijnen in WO II: belevenissen met Russische gevangenen en een Duits boerengezin (z.p. 2020), 64. 45 War Diary, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv. nr. 4327.

364-024-VO-01

Pagina 35 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: met tanksteun van de Sherwood Rangers de weg vrij maken voor de Guards Armoured Divisie: een opdracht die hen niet lekker zit. (…) De rechtercolonne bereikt Varsseveld, de linker- Silvolde.’39

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

‘De bevrijders van Bontebrug trekken ’s middags verder richting Silvolde. Tegen vieren komen ze Silvolde binnen via de Ulftseweg. Ter hoogte van de Heuvelstraat worden de stoottroepen opgewacht door enkele enthousiaste Silvoldenaren. (…) De infanteristen, die via de Kroezenhoek Silvolde binnenkomen stuiten op flinke weerstand voorbij de Egginkstraat, op de huidige Berkenlaan. Duitsers hebben zich aan weerskanten van de Dinxperloseweg opgesteld en staan in eenmansgaten op de Dennenberg. Uit gesprekken met gevangen genomen Duitsers blijkt dat hun opdracht was om ten koste van alles de geallieerde opmars naar Terborg en Doetinchem tegen te houden. Op diverse plekken in Silvolde slaan granaten in. De bevolking brengt de dag grotendeels door in de schuilkelders. Rond 5 uur ’s middags rukken twee tanks op tot bij de Dennenberg en er wordt over en weer fel geschoten. (…) Vanuit het dorp verschijnen dan meer tanks, die ook de Duitse soldaten op de Dennenberg onder vuur nemen. De Engelsen, die op de Ulftseweg en Oude DinxperlosewegBerkenlaan actief waren, zuiveren die dag Silvolde tot de lijn Laan van Schuylenburch-Munstermanstraat en slaan ’s avonds hun bivak op in Silvolde. Op de Markt voeren dorpelingen gemoedelijke gesprekken met de bevrijders. (…) Toch is nog voorzichtigheid

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN increased considerably. NIEUWDORP 0767 was cleared by B coy carriers supported by tks, and whilst A Coy pushed up the main road to X RDS of SILVOLDE, B Coy took a flank guard centre line from NIEUWDORP-SILVOLDE. A far amount of scrapping went on in SILVOLDE and it was not cleared up until dark. Enemy guns in the area NORTH of the TERBORG – VARSSEVELD RLY became very active when the Bn reached SILVOLDE, and SP guns on right flank were a constant nuisance. (…) When A and B Coys were firm in either end of SILVOLDE, i.e. at 076690 and 068690, C Coy was brought up into A Coy’s posn for consolidation and night patrolling. (…) There was very little shelling during the night. Tac Bn HQ was at 079689 and main Bn HQ at 1066. Both MG pls and the 4.2’’ Mortar Pl came up in the evening and took up posns. Bn moved off at 0700 hrs on the new C.L. with order of march C Coy, A Coy, B Coy.’46 5th Canadian Infantry Brigade: ‘(…) Time of receipt: 302215. From: 2 Div. To: 5 CIB (…) 8 Cdn Recce Regt (14CH) to recce on the SILVOLDE-TERBORGDOETINCHEM AXIS MAKING contact with 43 div.’47

INGEZETTE OO

RELEVANTIE Een aantal boerderijen in de omgeving van Silvolde, waaronder De Nachtegaal, werd vernield. Boerderij De Nachtegaal was gelegen op een afstand van ruim 1700 meter van het onderzoeksgebied. Van de overige in literatuur genoemde boerderijen is de exacte locatie niet achterhaald. Het gevechtsrapport van het 12e bataljon van het King’s Royal Rifle Corps vermeldt, dat het Duitse artilleriegeschut gedurende deze dag erg actief was en dat het tot de avond duurde voordat de Duitse troepen uit Silvolde verdreven waren. Literatuur vermeldt, dat de Duitsers een uitkijkpost hadden in de kerk, waar door de geallieerden op geschoten werd voordat de kerk in Engelse handen was. Gedurende de nacht was het Duitse artilleriegeschut volgens het gevechtsrapport vrijwel niet actief. Het hoofdkwartier van het bataljon bevond zich toen in het coördinaatvak 079689, op minstens 820 meter afstand van het onderzoeksgebied. Bij de Dennenberg werd volgens literatuurbronnen onder andere door Engelse tanks fel geschoten. De Dennenberg bevindt zich op een afstand van minstens 680 meter tot de rand van het onderzoeksgebied. Ook literatuurbronnen melden op 30 maart granaatinslagen gedurende de hele dag, veelal

39 Pol, H.J.A.G., Onze vergeten bevrijders : een onderzoek naar de verrichtingen van de Engelse en de Canadese troepen in Oost-Nederland maart-april 1945 (Hengelo 2000), 15-16. 46 War Diary, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv. nr. 5213. 47 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 4110.

364-024-VO-01

Pagina 36 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: geboden, want regelmatig slaan granaten in, ook op de Markt.’40

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

‘Vrijdag 30 maart 1945: Vanmiddag was het granaatvuur zeer goed te horen, zo erg zelfs dat er in de kapsalon niemand verscheen. Het werd alsmaar erger en er sloegen granaten in op het marktplein. Om half vijf vluchtten we de kelder in. We hoorden het vuur van machinegeweer en trommelvuur van de pantserwagens steeds dichterbij komen. Plotseling werden we hevig opgeschrikt door knallen van dichtbij, we hoorden niets dan schieten. Horen en zien verging ons. Opeens een hard schot. Ze hadden door onze deur geschoten. Toch hebben we toen niet veel angst gehad! Bij half 7 was het wat rustiger en om kwart vóór 7 kon pa zich niet langer bedwingen en ging boven kijken. Hij kwam terug met de woorden: “Och jongens, kom toch us gauw, de Engelsen staon op ’t marktplein!’41

INGEZETTE OO

RELEVANTIE geconcentreerd rondom de Markt, in de buurt van de kerk, waar een uitkijkpost gevestigd was. Ook bij Verheijen aan de Ulftseweg sloeg een granaat in. Meneer Verheijen woonde aan de Ulftseweg 3.48 Dit adres is gelegen op een afstand van minstens 105 meter tot de rand van het onderzoeksgebied. In de geraadpleegde literatuur- en archiefbronnen zijn geen aanwijzingen van gevechtshandelingen of artilleriebeschietingen / granaatinslagen achterhaald, die feitelijk herleidbaar zijn tot (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied. Deze indicaties worden daarom niet verder in het onderzoek meegenomen.

‘Op Vrijdag 30 Maart (Goede Vrijdag) kwamen de eerste geallieerde tanks op grondgebied der gemeente Wisch. (…) De Tommies waren van Anholt over Voorst gekomen op den weg die van den Rijksweg naar Dinxperlo loopt. Zoo kwam een afdeeling langs de Kerspas, die zich daar splitste, één gedeelte ging naar Silvolde, het andere trok Sinderen in. Het was echter geen parade maar oorlog in ernstigen vorm. Want overal waren nog groepjes Duitschers, waarbij nog fanatieken waren die doorvochten tot het einde. Zeer omzichtig gingen de Engelschen te werk, maar dat kon niet voorkomen, dat nog diverse boerderijen 40 Berkum, M. van, 75 jaar vrijheid: daor he’j ze an!: Silvolde 75 jaar geleden bevrijd (z.p. 2020), 9. 41 Berkum, M. van, 75 jaar vrijheid: daor he’j ze an!: Silvolde 75 jaar geleden bevrijd (z.p. 2020), 9,

& Oostendorp, B.F.M., Notities over de Tweede Wereldoorlog, ongecorrigeerd overgenomen uit het dagboek van Ben F.M. Oostendorp, in die tijd wonende aan het Marktplein te Silvolde (z.p. z.j.), 11. 48 Lijst van nieuwe en oude huisnummers, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 268.

364-024-VO-01

Pagina 37 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: vernield werden. De boerderijen van de fam. Colenbrander, ‘’De Nachtegaal”, Barink-Veldhorst, M. Wissink-Tannemaat, en de schuren van Veenhuizen en B, Venneman gingen in vlammen op. (…) Met al dat was Silvolde op Vrijdag 30 Maart Engelsch.’42

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

‘In de toren van de R.K. kerk in Silvolde hebben de Duitsers een uitkijkpost. De posities van de Engelse en Canadese troepen worden doorgegeven aan een batterij artillerie, die bij het Haverbos aan de Varsseveldseweg is opgesteld. Zo worden Gendringen en Azewijn met deze batterij beschoten. De geallieerde troepen beschieten op hun beurt de toren weer. Op Goede Vrijdag 30 maart zitten Th. Gerritsen en J. Huls ook in de toren van de kerk. Ze zien de Engelsen over de oude Dinxperloseweg naderbij komen. Ze naderen Steentjes al en een poosje later zijn de bij de Pr. Bernhardstraat. Ze zien bij Verheijen aan de Ulftseweg een granaat inslaan. (…) Gerritsen en Huls horen, dat er beneden in de toren mensen zijn, ze gaan snel naar onderen. Plotseling staat een Engelse soldaat met getrokken revolver tegenover hen, achter hem staan er nog drie.’43 ‘Centraal in de Achterhoek moest de 2e Canadese Infanteriedivisie opereren en uiterst links, aan het IJsselfront werd de 3e Infanteriedivisie ingezet. Het dorp Megchelen was de eerste Oost-Gelderse plaats, die - nog wel zonder slag of stoot – werd bevrijd, al hadden de geallieerde kanonnen er wel voor onnodige schade gezorgd. De kerkdorpen Sinderen, Silvolde en Ulft kwamen ook zonder strijd vrij. (…) De snelste vorderingen maakten de tanks

42 Nederkoorn, W.P., Er op of er onder: hoe Achterhoek en Lijmers de Duitsche bezetting doorstonden en ervan werden bevrijd (Arnhem 1977), 526. 43 Bruil Traanboer, L.E., Wisch in bezettingstijd 1940-1945 (Aalten 1987), 186.

364-024-VO-01

Pagina 38 van 105

DATUM:

31-03-1945

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: van de Britse Guards Armoured Division. Zij staken bij Anholt onze oostgrens over; een kolonne rukte op in de richting van Silvolde, een andere naar Sinderen.’44 ‘Stille Zaterdag begint rustig. Na de vroegmis om kwart over zeven nemen veel Silvoldenaren een kijkje op het marktplein. De muziektent is flink beschadigd. Er staat een tiental tanks. Duitse krijgsgevangenen zitten te wachten op verder vervoer. Maar al snel wordt het centrum weer bestookt door een Duitse eenheid, die zich heeft verschanst in Reijrinks molen aan de Terborgseweg. Er volgt een urenlang gevecht.’49

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

‘Om goed elf uur moesten we dan ook de kelder weer in omdat we Duitsch granaatvuur kregen. Toen werd ’t pas erg voor ons. De gehele middag sloegen er granaten in. Tusschen de bedrijven door ging er eens even kijken en telkens was er meer kapot, de kerk beschadigd, de muziektent kapot, we dachten er blijft niets over. Tegen de avond werd ’t eerst iets rustiger, maar tegen acht uur begon ’t gedonder opnieuw. ’t Werd zelfs later zo erg dat we telkens mitrailleurvuur hoorden en Engelsch trommelvuur en afschieten van granaten. (…) We hadden ontzettend slaap maar werden telkens door ’t afschieten van de granaten wakker gehouden. Gelukkig wisten we niet, dit merkten we de volgende morgen pas, dat de tanks, die de granaten afschoten op ’t marktplein stonden en dat de Duitschers nog maar weer eens tot de Dennenberg waren geweest.’50

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

5th Canadian Infantry Brigade: ‘Time of receipt: 311215 (…) From: 2 Div. To: 5 CIB. Information: 8 Recce took 60 PW at 062680.’53 ‘Time of receipt: 311410. From: 2 Div. To: 5 CIB. (…) Information: Fus MR coys at 063680 – 060675 – 069674 – 070665.’54 ‘Time of receipt: 311830. From: RHC – 15. To: 5 CIB. Information: (…) Present locn 068688.’55 ‘Time of receipt: 312320. From: 5 Tac. To: 2 Div. Information: (…) Our location 070686.’56

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Op 31 maart bereikten Canadese troepen Silvolde. Literatuurbronnen benoemen opnieuw het inslaan van granaten gedurende de dag. Omdat deze meldingen niet feitelijk herleidbaar zijn tot het onderzoeksgebied, worden ze niet verder in het onderzoek meegenomen.

8th Reconnaissance Regiment (14th Canadian Hussars): ‘To: RHQ. From: C. Time: 1145. Information: 60 P.W. sending to P.W. cage. Captured at 062680. (…) To: RHQ. From: A. Time: 1231. Information: (…) R1 at town sq. 0668. R2 bypassing trying to reach ROLLS ROYCE. Time: 1240. Area NE of town sq 0668 believed clear – area NW believed enemy. (…) To: RHQ. From: RB AD. Time: 1355. Information: (FD) reports H Tk gun bet Terborg and Silvolg. Also last 48 hr. enemy have been pulling out and coming back again. (…) To: RHQ. From: A. Time: 1455. Information: heavy stonk on town 0668 may have been ours. Check and can you do anything about it. Town firmly held. (…) Time: 1515. (…) Shelling was Jerry.’

Het 8th Reconnaissance Regiment nam in de ochtend 60 Duitse soldaten gevangen ter hoogte van coördinaat 062680. Dit is het coördinaatvak waarin het onderzoeksgebied gelegen is, op een afstand van ruim 900 meter van het onderzoeksgebied. Om 13.55 uur meldden zij antitankgeschut tussen Terborg en Silvolde. Om 14.55 meldden ze een Duitse beschieting op het coördinaatvak 0668, waarin het westelijke gedeelte van het onderzoeksgebied gelegen is. De exacte locatie van deze beschieting is niet achterhaald en wordt derhalve niet meegenomen in het vervolg van deze bureaustudie.

10th Canadian Armed Regiment, B Squadron: ‘Sqn remained in laeger awaiting for bridge to be built across the Wyssel River at Ulft. Bridge was finally

Op 31 maart bereikten ook troepen van de Canadese Black Watch Silvolde. Hun doel was het

‘Time of receipt: 312255. From: 5 CIB. To: 2 Div. Information: Tac HQ now located 070686.’57

44 Bollen, H. en P. Vroemen, Canadezen in actie: Nederland najaar '44 - voorjaar '46 (Warnsveld 1994), 100-101. 49 Berkum, M. van, 75 jaar vrijheid: daor he’j ze an!: Silvolde 75 jaar geleden bevrijd (z.p. 2020), 9. 50 Oostendorp, B.F.M., Notities over de Tweede Wereldoorlog, ongecorrigeerd overgenomen uit het dagboek van Ben F.M. Oostendorp, in die tijd wonende aan het Marktplein te Silvolde (z.p. z.j.), 12. 53 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 14110. 54 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 14110. 55 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 14110. 56 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 14110. 57 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 14110.

364-024-VO-01

Pagina 39 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

‘Het was een grote ravage in huis en in het dorp. Overal glasscherven en kapotte gevels. (…) Het 2e Engelse en Canadese leger komt met gemotoriseerde afdeelingen door Silvolde.’51 ‘De 5e Infanteriebrigade had inmiddels Ulft gezuiverd en trok, nadat de Oude IJssel in stormboten was overgestoken, door naar Silvolde. Lt. D.N. Nelson van de Recce rapporteerde: ‘In de buitenwijken merkten we dat de burgers binnenbleven, een teken dat er moeilijkheden dreigden’. Zijn eenheid ging daarom voorzichtig voorwaarts. ‘Aan de andere kant van het dorp was een wegversperring, maar we hadden nog geen vijand waargenomen en er was zelfs geen teken van verdachte activiteiten. Er kwamen enkele burgers naar buiten, die boterhammen aan de soldaten gaven. Nadat deze verorberd waren, nam lt. Elston een sectie mee om de versperring te voet te verkennen. Toen brak de hel los. De vijand had daarachter een hindernis gelegd en wij waren erin getrapt. Mitrailleurs en sluipschutters openden uit verscheidene richtingen het vuur en een regen van granaten daalde op ons neer. In een ommezien zochten soldaten en burgers dekking. Enkele mannen doken hals over kop door een ruit, maar niemand raakte daardoor gewond. Tegen die tijd kregen we hulp van een andere sectie die een FOO (artilleriewaarnemer, H.B.) bij zich had. Snel beklom deze officier de kerktoren om de vijandelijke posities te observeren.

Daarna legde de artillerie goed gericht vuur op de vijand en ook onze mortieren kwamen kort daarna naar voren. De veldslag duurde het grootste deel van de

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN completed by 2130 hrs and Sqn began moving across at 2140 hrs. Proceeded to town of Silvorde, where we met the Blackwatch. Plan was drawn up to take the town of Terbourg during first part of the night.’58 1st Battalion The Black Watch (RHR) of Canada: ´(…) At the Bn. O Gp. which followed, the plan called for us to move to another concentration area at ULFT, where we will cross the OUDE ISSEL. The move commenced at 1400 hrs. and at 1450 hrs. we reported to Bde. that we were then in the new area. (…) Assault boats were brought up to carry the men of the Rifle Coys. across, and on reaching the other side they would march on to the roadway and form up on GOEDERENTRAM. (…) Our orders now are to go on and take the town of TERBORG, which will be known as “BOWLINE”. At 2315 hrs. the plan of attack was laid on at an O Gp. held at that time. A Coy. will lead off, and take the area around MR 0670, B will follow through A – swing to the left, clearing – and establish near the church at MR 053707. D Coy. will be the last Coy. to go in and will clear the woods and high ground to the East of HUISWISCH, MR 054697. Artillery and tank support was included in the plan of attack and as the month closed the Coy. Commanders were briefing their men fully on the task which lay ahead of them. The zero hour will be at 0100 hrs.’59

INGEZETTE OO

RELEVANTIE innemen van Terborg. Om 18.30 meldden zij het coördinaat 068688 als hun huidige locatie. Dit coördinaat is zo’n 40 meter verwijderd van de rand van het onderzoeksgebied. Ook B Squadron van het 10th Canadian Armed Regiment bereikte Silvolde en ontmoette daar de Black Watch. Het hoofdkwartier van de 5th Canadian Infantry Brigade was om 22.55 gelegen in het coördinaatvak 070686, op een afstand van minstens 93 meter tot de rand van het onderzoeksgebied. Om 23.20 meldde 5 Tactical dat hun locatie eveneens coördinaat 070686 was. Uit literatuur- en archiefbronnen blijkt, dat zich gedurende de dag geallieerde troepen in de nabijheid van het onderzoeksgebied begaven. Er zijn echter geen aanwijzingen achterhaald die wijzen op gevechtshandelingen in (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied. Omdat de indicaties niet feitelijk herleidbaar zijn tot het onderzoeksgebied, worden ze niet verder meegenomen in het onderzoek.

51 Harmelink, G.Th.H., Dagboek 1940-1945 bijgehouden door G.Th.H. Harmelink (z.p. z.j.), 21. 58 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 14234. 59 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 15010.

364-024-VO-01

Pagina 40 van 105

DATUM:

01-04-1945

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: namiddag, omdat de vijand hardnekkig weigerde zich over te geven. Pas nadat infanteristen van The Black Watch zich bij ons hadden gevoegd, trok de tegenstander zich omstreeks 1800 uur terug in de richting van Terborg’, aldus lt. Nelson.’52 ‘(…) Maar aan de rand van het dorp richting Terborg moet nog een stevig gevecht geleverd worden met het Duitse geschut bij Reijrinks molen. ’s Nachts blijkt Silvolde midden in het schootsveld te liggen. De Duitsers schieten vanaf de Paasberg en de molenbult van Reijrink, de Engelsen en Canadezen vanaf de Dinxperloseweg, het dorpscentrum en de Laan van Schuylenburg. De huizen in Silvolde hebben het flink te verduren.’60

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

‘’t Was echter Eerste Paaschdag en al ’t leed was spoedig verdwenen, temeer daar er ontzettend veel tanks en andere wagens doorkwamen, waardoor we gelukkig iets geruster werden. (…) Van granaatvuur hadden we niets meer te lasten.’61 ‘Op zondag 1 april, eerste Paasdag, komt het Canadese leger met veel oorlogsmateriaal Silvolde binnen rijden. Zware en lichte tanks, kanonnen, munitiewagens, te veel om op te noemen. Er zijn ook Polen bij. Een gedeelte blijft aan de kant van de weg staan en de soldaten worden meteen bestormd door de burgers, die een ruilhandel beginnen met eieren tegen sigaretten en zeep.’62

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

1st Battalion The Black Watch (RHR) of Canada: ‘Operation – PLUNDER. At 0100 hrs. the attack on the town of TEREBORG commenced. Progress was good until the area of the windmill at 064697 was reached, when A Coy. came under heavy fire from automatic weapons. Some of the tanks from the FORT GARRY HORSE were located on the lower rd at approx.. 062694 with others on the right flank near VINKSCHE-BEEK, and they were called upon to give cross fire upon the windmill area. Shortly following this the Scouts attached to A Coy. brought in 10 prisoners and two – one of whom claimed to be an Ober-Lieutenant – were questioned by Maj. E. MOTZFELDT, the Acting C.O.. The officer asserted that he had been left with 25 men to guard the approaches to the town, but that the ten who were made prisoner were all who remained, the others having been killed or taken their departure. Further prisoners were being brought in from this area and they were a pretty mixed bag.’63

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Op 1 april richtten de geallieerden zich in het gebied noordelijk van het onderzoeksgebied op de inname van Terborg, terwijl er meer Canadese troepen door Silvolde trokken. In de geraadpleegde literatuur- en archiefbronnen zijn geen aanwijzingen achterhaald die erop wijzen, dat het onderzoeksgebied bij gevechtshandelingen betrokken is geweest. Omdat de indicaties niet feitelijk herleidbaar zijn tot het onderzoeksgebied, worden ze niet verder in het onderzoek meegenomen.

‘(…) Sitrep as at 010700A hrs. (…) S Sask R relieved RHC SILVOLDE.’64 South Saskatchewan Regiment: ‘(…) At 0130 hrs (…) Infm was also received that the RHC (Black Watch) were attacking TERBORG, sq 0570, and that the Calgary Highlanders were following behind. At 0515 hrs word was received that the RHC had occupied the western end of TERBORG.’65 The Calgary Highlanders:

52 Bollen, H. en P. Vroemen, Canadezen in actie: Nederland najaar '44 - voorjaar '46 (Warnsveld 1994), 106. 60 Berkum, M. van, 75 jaar vrijheid: daor he’j ze an!: Silvolde 75 jaar geleden bevrijd (z.p. 2020), 11. 61 Oostendorp, B.F.M., Notities over de Tweede Wereldoorlog, ongecorrigeerd overgenomen uit het dagboek van Ben F.M. Oostendorp, in die tijd wonende aan het Marktplein te Silvolde (z.p. z.j.), 12. 62 Bruil Traanboer, L.E., Wisch in bezettingstijd 1940-1945 (Aalten 1987), 190. 63 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 15010. 64 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 15010. 65 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 15264.

364-024-VO-01

Pagina 41 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

Datum luchtfoto 17-07-1945

Sortie 16-2207

Nummers 3047

z.d. 1945

Schaal 1:8.000

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN ‘At approx. 0600 hrs, RSM V. O. Bowen arrived at Tac with the breakfast for all Coys, and at approx.. 0800 hrs the Bn kicked off on the advance to Terburg which was to be our SL for the attack on Doetinchem. From reports of civilians it was thought the enemy had withdrawn some distance, and as a result of this the advance was carried on through Terborg with Capt. I. J. Coady leading in his jeep, and followed by the CO’s Carrier, the remainder of Tac HQ and Sp Coy.’66 Luchtfotoanalyse De luchtopname brengt het onderzoeksgebied niet in beeld. Wel brengt het de omgeving direct ten westen van het onderzoeksgebied in beeld. Er zijn in de directe omgeving van het onderzoeksgebied geen waarnemingen gedaan die met oorlogshandelingen in verband kunnen worden gebracht.

‘Opgave munitie, mijnvelden etc. (…) Ligplaats: B. Barink. Adres: Silvolde B 403 [later Ulftseweg 11067, ECG]. Omschrijving: kartetsgranaat. Ligplaats: Wed. Bruggink. Adres: Silvolde B 405 [later Ulftseweg 7168, ECG]. Omschrijving: 1 granaat. Ligplaats: Hilebrand, J.B. Boerderijnaam: Groot Ottel. Adres: Silvolde B 449 [later Ulftseweg 12869, ECG). Omschrijving: 12 granaten zwaar kaliber. Ligplaats: Veenhuizen, J. Th. Adres: Silvolde B 417 [later Ulftseweg 15070, ECG]. Omschrijving: granaten plus onderstel kanon.’71 ‘Volgende wegen zijn meer of min zwaar beschadigd: (…) Oude Dinxperloscheweg Silvolde.’72 ‘Het aantal woningen vóór het ontstaan van de oorlogsschade bedroeg: 2384. (…) Silvolde: 605. (…) Klasse A. Het aantal woningen, dat totaal verwoest of onherstelbaar beschadigd bedraagt 54, gespecificeerd als volgt: (…) Silvolde: 9. (…) Klasse B. Het aantal woningen, dat zwaar, doch herstelbaar werd beschadigd bedraagt 194, gespecificeerd als volgt: (…) Silvolde: 62. (…) Klasse C. Het

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Geen OO-gerelateerde waarnemingen.

Tijdens het archiefonderzoek zijn er opgaves van munitievondsten in de omgeving van het onderzoeksgebied aangetroffen. Het betreft allen meldingen aan de Ulftseweg. De dichtstbijzijnde melding is de melding aan de Ulftseweg 71, waar een granaat werd aangetroffen. Dit adres bevindt zich op een afstand van minstens 290 meter tot de zuidelijke rand van het onderzoeksgebied. Vanwege de afstand tot het onderzoeksgebied wordt deze indicatie niet relevant geacht voor dit onderzoek en niet verder in het onderzoek meegenomen.

66 War Diary, Library and Archives Canada te Ottawa, RG24-C-3 War Diaries Divisions, inv. nr. 15021. 67 Lijst van nieuwe en oude huisnummers, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 268. 68 Lijst van nieuwe en oude huisnummers, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 268. 69 Lijst van nieuwe en oude huisnummers, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 268. 70 Lijst van nieuwe en oude huisnummers, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 268. 71 Opgave munitie, mijnenvelden etc., Gelders Archief te Arnhem, 1037 Militair Gezag in Gelderland, 1941-1948, inv. nr. 286. 72 Schade-inventarisatie der Gemeente: Wisch, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 2210.

364-024-VO-01

Pagina 42 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN aantal woningen met geringere schade (dakschade en kleinere reparaties) bedraagt 1278, gespecificeerd als volgt: (…) Silvolde: 281.’73

Datum kaart 19-03-1945

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

Waarneming Deze afbeelding toont een uitsnede van een geallieerde defence overprint ter hoogte van het onderzoeksgebied. Binnen de contouren van het onderzoeksgebied zijn vier onbevestigde wapenopstellingen (met een vraagteken) ingetekend. Ten zuiden van het gebied zijn met stervormen weerstandsnesten ingetekend. Ook is er een wapenopstelling ingetekend tussen de Ulftseweg en de Strank. Ten westen van het onderzoeksgebied is bij Schuilenburg een onbevestigde wapendump (met een vraagteken) ingetekend. Deze notities komen overeen met de waarnemingen die zijn gedaan bij het interpreteren van luchtopnames.

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Er zijn geen aanwijzingen achterhaald dat de op de defence overprint en op de luchtfoto’s waargenomen wapenopstellingen en concentraties verstoringen / weerstandsnesten kunnen wijzen op de aanwezigheid van achtergebleven Ontplofbare Oorlogsresten in het onderzoeksgebied. Hierdoor heeft de indicatie geen invloed op de uitkomst van deze bureaustudie.

74

z.d.

Datum luchtfoto

‘(…) De familie woonde aan de Ulftseweg 31. Achter het huis was een bos, zeg maar, waar nu ongeveer basisschool De Plakkenberg is. In dat bos was een hol gegraven waar onderduikers zaten. De ingang was in het duivenhok van buurman Herman Wijnroks. Als er luchtalarm of zo was dan kropen vele buurtbewoners ook in dat hol. In dat bos was ook een schietbaan van de Duitsers.’75

Sortie

Schaal

In de geciteerde literatuurbron wordt gesproken over een onderduikershol en een Duitse schietbaan in het stuk bos op het terrein waarop vandaag de dag de Plakkenbergschool gevestigd is. Het betreft een stuk bos binnen de contouren van het onderzoeksgebied, waarop zich nu het schoolgebouw bevindt. Aan de hand van het literatuur- en archiefonderzoek is geen nadere informatie achterhaald met betrekking tot de beschreven schietbaan. Deze indicatie wordt daarom niet verder in het onderzoek meegenomen. Nummers

Luchtfotoanalyse

73 Schade-inventarisatie der Gemeente: Wisch, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 2210. 74 LMHA, Defence Overprint Terborg, Holland 1:25.000, A.M.S. M832 (G.S.G.S. 4414) Third Edition (A.E.F.) 19 maart 1945, Sheet 4004. 75 Berkum, M. van, 75 jaar vrijheid: daor he’j ze an!: Silvolde 75 jaar geleden bevrijd (z.p. 2020), 23.

364-024-VO-01

Pagina 43 van 105

DATUM: 17-07-1945

1946

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: 16-2207 1:18.000

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN 3047

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN De luchtopname dekt het onderzoeksgebied niet af. Wel is de directe omgeving ten westen van het onderzoeksgebied in beeld gebracht. Er zijn in de directe omgeving westelijk van het onderzoeksgebied geen waarnemingen gedaan die met oorlogshandelingen in verband kunnen worden gebracht.

Schaderapporten76 : B 242 – later Boterweg 2877 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 288,-’ B248a – later Lichtenbergseweg 27 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, loodgieterswerk, schilderswerk (…) 217,-’ B 277 – later Boterweg 29 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 90,-’

INGEZETTE OO

RELEVANTIE Geen OO-gerelateerde waarnemingen.

In het archief van de gemeente Wisch zijn schaderapporten achterhaald van gemelde schades op adressen in de nabijheid van het onderzoeksgebied. De rapporten met betrekking tot adressen die zich binnen vijftig meter afstand van het onderzoeksgebied bevinden zijn in de tabel opgenomen. In de schaderapporten is geen verdere informatie over de precieze oorzaak van de ontstane schade opgenomen. Vanwege het ontbreken van nadere informatie omtrent de oorzaak van de schades, worden deze indicaties niet verder in het onderzoek meegenomen.

B 278 – later Boterweg 22 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, smidswerk, schilderswerk (…) 224,-’ B 279 – later Boterweg 21 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 111,-’ B 279b – later Boterweg 25 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: pakhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) timmerwerk, schilderswerk (…) 240,-’

76 Schaderapporten kern Silvolde, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 4694. 77 Lijst van nieuwe en oude huisnummers, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr. 268.

364-024-VO-01

Pagina 44 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

B 280a – later Boterweg 18 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 97,-’ B 284 – later Lichtenbergseweg 30 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk, loodgieterswerk (…) 274,-’ B 286 – later Boterweg 9 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 119,-’ B 287 – later Boterweg 5+7 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 406,-’ B 288 – later Boterweg 3 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 138,-’ B 290b – later Lichtenbergseweg 19 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, loodgieterswerk, schilderswerk (…) 316,-’ B 293 en 294 – later Lichtenbergseweg 20 en 22 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: dubbel woonhuis.

Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, schilderswerk (…) 211,’ B 338 – later Ulftseweg 29 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woonhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 364-024-VO-01

Pagina 45 van 105

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 241,-’

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

B 345 – later Ulftseweg 35 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woon- en winkelhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, schilderswerk (…) 101,-’ B 346 – later Ulftseweg 37 ‘Gegevens beschadigd perceel: (…) aard en bestemming: woon- en winkelhuis. Datum, waarop schade is toegebracht: 19 t/m 31 maart 1945. (…) metselwerk, timmerwerk, schilderswerk (…) 817,-’ Tabel 8: Overzichtstabel oorlogshandelingen/indicaties met verwijzingen naar (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

364-024-VO-01

Pagina 46 van 105

3.3

FIGUREN BEHORENDE BIJ OVERZICHTSTABEL

Situatie op 10 mei 1940

Figuur 3: Dit figuur toont een uitsnede van een kaart, waarop de troepenopstelling in de wijde omgeving van het onderzoeksgebied, de voorbereide hindernissen en vernielingen, en de grensoverschrijding van Duitse troepen zijn weergegeven. In het vak waarbinnen het onderzoeksgebied valt, bevond zich de 1e compagnie van het 19e Grensbataljon. De voorbereide hindernissen en vernielingen zijn met zwarte nummers aangegeven. De grensoverschrijding door Duitse troepen is met rode pijlen ingetekend. Bron: V.E. Nierstrasz., De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II; Hoofddeel III. Nederlands verdediging tegen de Duitse aanval van 10 – 19 mei 1940, Deel 2 De krijgsverrichtingen in de buitenprovinciën (zonder Zeeland), Onderdeel E De krijgsverrichtingen ten oosten van de IJssel en in de IJssellinie, mei 1940 (Den Haag 1952).

364-024-VO-01

Pagina 47 van 105

Wapenopstellingen en verstoringen van militaire aard, 25 oktober 1944

Figuur 4: Dit figuur toont een luchtopname van 25 oktober 1944, waarop wapenopstellingen zichtbaar zijn binnen de contouren van het onderzoeksgebied. Tevens is er een groot aantal verstoringen van militaire aard waargenomen in en rondom het onderzoeksgebied. In het midden van het onderzoeksgebied is een sleuf gegraven. Bron: Luchtfoto 25-10-1944, NCAP, schaal 1:15.000, Sortienummer: 106G-3415, Beeldnummer: 3374.

364-024-VO-01

Pagina 48 van 105

Pand en gegraven sleuf, 26-11-1944

Figuur 5: Dit figuur toont een luchtopname van 26 november 1944, waarop een nieuw pand zichtbaar is binnen de contouren van het onderzoeksgebied, waarnaar een sleuf gegraven is. Bron: Luchtfoto 26-11-1944, TARA, schaal 1:18.000, Sortienummer: 16-1404, Beeldnummer: 4046.

364-024-VO-01

Pagina 49 van 105

3.4

MIJNENVELDREGISTER

Bij de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) zijn gegevens uit het mijnenveldregister geïnventariseerd over de mogelijke aanwezigheid van mijnenvelden in en nabij het onderzoeksgebied. Uit de door de EOD aangeleverde gegevens blijkt dat er geen aanwijzingen zijn dat er mijnenvelden hebben gelegen in het onderzoeksgebied.

3.5

NAOORLOGSE RUIMINGEN VAN OO

In de archieven van de EOD bevinden zich gegevens van naoorlogs aangetroffen en geruimde OO vanaf de jaren ‘70. De beperkingen van deze bronnen zijn weergegeven in paragraaf 2.9 Nauwkeurigheid en herleidbaarheid. MELDING NR.

DATUM78

LOCATIE

AANGETROFFEN

19760771

31-03-1976

19831904

27-06-1983

Bouwkeet Veluwezoom, Lichtenbergseweg te Silvolde Pr. Bernhardstraat 57 Silvolde

19851728

01-06-1985

Eggingkstraat 2 Silvolde

20130949

2013

Ulftseweg 46

20220139001

2022

Sint Clarastraat 11

1x brisantgranaat van 8.8 cm met schokbuis. 1x brisantgranaat van 5 cm met schokbuis (niet verschoten). 1x brisantgranaat van 25 ponder verschoten met schokbuis. 1x brisantgranaat 15 cm granaat 36 met restant schokbuis (Duits), verschoten 1x scherven; 1x schokbuis No. 152, niet verschoten; 1x slagpijpje, niet afgevuurd; 9x klein kaliber munitie .50 patroon; 100x klein kaliber munitie, divers, vol; 3x restant staartstukken, verschoten; 1x valgewicht 4lbs brandbom.

Tabel 9: Meldingen en ruimingen van mogelijke Ontplofbare Oorlogsresten in (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

De exacte locatie van de aangetroffen brisantgranaat met meldingnummer 19760771 is niet bekend. De granaat werd aangetroffen aan de Lichtenbergseweg, welke weg ongeveer een kilometer lang is. Vanwege het gebrek aan een exacte locatieaanduiding is deze melding niet opgenomen in het figuur met EOD-ruimingen. De munitieartikelen onder nummer 20220139001 zijn aangetroffen bij het opruimen van een woning. Het is dus niet zeker vast te stellen, wat de herkomst van deze artikelen is. De locaties van de EOD-ruimingen zijn te zien in figuur 6.

78 Meldingsdatum.

364-024-VO-01

Pagina 50 van 105

Figuur 6: Dit figuur toont de EOD-ruimingen met een exacte locatieverwijzing in de omgeving van het onderzoeksgebied. Binnen de buffer van 100 meter rondom het onderzoeksgebied zijn twee EODruimingen achterhaald. Het betreft als eerste de melding met nummer 20130949, op een afstand van zo’n 77 meter van het onderzoeksgebied, waar een verschoten Duitse brisantgranaat werd geruimd. Op een afstand van zo’n 43 meter tot het onderzoeksgebied werden meerdere munitieartikelen aangetroffen. De ruiming heeft het nummer 20220139001. De artikelen zijn aangetroffen bij het opruimen van een woning. De oorspronkelijke vindplaatsen van de munitieartikelen zijn niet bekend. De ruiming 19831904 vond plaats op een afstand van ruim 330 meter van het onderzoeksgebied. Het betrof een brisantgranaat van 5 cm (niet verschoten).

364-024-VO-01

Pagina 51 van 105

4 RESULTATEN ONDERZOEK NA-CONFLICTPERIODE Middels het Onderzoek na-Conflictperiode wordt beoordeeld of als gevolg van bodemingrepen in de na-Conflictperiode kan worden geconcludeerd dat er geen sprake is van de mogelijke aanwezigheid van OO en/of de verticale ligging van het maaiveld en verschillende grondlagen dusdanig zijn gewijzigd dat dit van belang is voor de verticale afbakening van een verdacht gebied.

4.1

ARCHIEFMATERIAAL

In het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers zijn archiefstukken opgevraagd inzake naoorlogse werkzaamheden in het onderzoeksgebied. De geraadpleegde dossiers zijn weergegeven in hoofdstuk 8 Overzicht van gehanteerde bronnen. De contra-indicatieve aspecten die zijn verkregen uit het archiefonderzoek worden in deze paragraaf behandeld. Bouw van het R.K. Scholencomplex Silvolde In 1979 werd het bestek opgesteld voor ‘het bouwen van het R.K. Scholencomplex bestaande uit 14 lokalen met bijbehorende ruimten en speelplaatsen alsmede een gymnastiekgebouw met bijbehorende kleed- en doucheruimten.’79 De bouw van het complex werd uitgevoerd in 1980/1981. De exacte hoogte van het onderzoeksgebied t.o.v. NAP voor de uitvoering van de werkzaamheden is niet bekend. Als peil P tijdens de bouw werd 1850 + NAP aangehouden, dit gold als bovenkant van de afgewerkte beganegrondvloer. De te bebouwen oppervlaktes werden ontgraven tot op de op de bij het bestek behorende tekening aangegeven dieptes en tot 0,5 meter buiten de buitenmuren.80 De bedoelde tekening met ontgravingsdieptes is tijdens het archiefonderzoek niet achterhaald. Derhalve zijn de exacte ontgravingsdieptes niet bekend. Onder de bestratingen rondom de bebouwing werd een zandbed van 20 cm dik aangelegd, die vervolgens mechanisch verdicht werd.

De zandbak werd opgebouwd uit een laag sintels van 20 cm met daarop een vleilaag van baksteen. De muur ter hoogte van nummer 5 op de plattegrond werd geplaatst met de fundering op 17.70 meter t.o.v. NAP. Vandaag de dag is de hoogte aldaar 18.30 meter t.o.v. NAP. Dat betekent dat de fundering van de muur ter hoogte van nummer 5 op de plattegrond ligt op een diepte van 0,6 meter. Er werd tevens riolering aangelegd op het schoolterrein.81 De exacte dieptes van de werkzaamheden rondom de bouw van het scholencomplex zijn niet bekend. Wel kan vastgesteld worden dat ten behoeve van de bouw van het scholencomplex grondroerende activiteiten hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied na de Tweede 79 Bestek 1240, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, 1053 Gemeentebestuur Wisch, (1833) 1922-2004 (2009), inv. nr.