230926 GALA Plan van Aanpak definitief.pdf

GALA Plan van Aanpak Oude IJsselstreek 2024-2026

Onderwerp document Oude IJsselstreek • 26/09/2023

Inhoud Inleiding 1. De huidige situatie 1.1 Kansengelijkheid vergroten 1.2 Mentale gezondheid versterken 1.3 Het stimuleren van vitaal ouder worden 1.4 Sport en bewegen 1.5 Cultuur als bindmiddel in het sociaal domein 1.6 Partners

2. Aanvraag GALA-middelen 2023-2026 3. Wat wij willen bereiken en hoe? 3.1A Gezonde en sterk sociale omgeving 3.1B Uitvoering en samenwerking 3.2A Gezond en kansrijk opgroeien 3.2B Uitvoering en samenwerking 3.3A Fysieke en mentale gezondheid 3.3B Uitvoering en samenwerking 3.4A Vitaal ouder worden 3.4B Uitvoering en samenwerking

4. Ondersteunende onderdelen 4.1 Kennis- en adviesfunctie van de GGD 4.2 Coördinatie van de regionale aanpak

5. Bewaking voortgang, samenhang en synergie 6. Verbinding onderdelen Brede SPUK en doelen GALA en Sportakkoord II 7. Toestemming gebruik informatie 8. Ondertekening Bijlagen: -

Regionaal samenwerken aan de Gezondste Regio Indicatoren GALA Oude IJsselstreek juli 2023 GALA Kennisdocument – Indicatoren Oude IJsselstreek, GGD augustus 2023

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

2

Inleiding Als gemeente Oude IJsselstreek willen wij het beste voor onze (± 40.000) inwoners. Deze droom houden wij voor ogen: het verbeteren van de door de inwoners ervaren kwaliteit van hulp en ondersteuning, waarbij mensen worden geholpen de regie over hun leven (terug) te nemen. Onze inwoners maken gezonde keuzes, die de kwaliteit van het leven verhogen en bijdragen aan een vitale gemeenschap. We kiezen er vervolgens niet voor om ons handelen te vertalen naar een abstracte optelsom van speerpunten, projecten en maatregelen. De gemeente zoekt nadrukkelijk de verbinding tussen personen en groepen. We denken niet in de professional of cliënt, maar in mensen en hun verhaal. Zo geven we elkaar meer ruimte om eigenaarschap te ervaren over ieders eigen situatie en samen te bewegen naar de doelen die we met elkaar stellen. Bovenstaand gedachtegoed komt sterk terug in onze nota ‘Naar het hart van de beweging’ (2020), waarmee een visie is neergelegd voor het Sociaal Domein. De volgende (uitvoerings)nota’s geven hier verder invulling aan: Lokale Gezondheidsagenda 2021-2024 ‘Gezonde Kansen in Oude IJsselstreek’, Lokaal Sportakkoord 2022 ‘Heel Oude IJsselstreek in beweging’, de Cultuurnota 2022-2032 ‘Cultuur smeedt de toekomst’ en de Lokale Inclusie Agenda 2022 – 2024 ‘Iedereen doet mee’. De Lokale Gezondheidsagenda spreekt over gezondheid, dat meer is, dan ‘niet ziek zijn’.

Wij benadrukken van daaruit Positieve Gezondheid. Hierin staat de veerkracht van mensen centraal. We komen allerlei uitdagingen in het leven tegen. De meesten hebben het vermogen zich te herpakken en zijn in staat om zelf regie te voeren over hun leven. Positieve Gezondheid staat voor de kwaliteit van het leven, waarbij meedoen in de samenleving, het versterken van het gezonde en goed in je vel zitten belangrijke elementen zijn.

Regio We verhouden ons nadrukkelijk ook tot onze regio. Daarin zijn leidend het regionaal preventieakkoord 2020-2030 ‘Gezondheid en geluk voorop in de Achterhoek’, de gezamenlijke, regionale visie op zorg en gezondheid ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’ uit 2020 en het Regiobeeld Achterhoek 2023. In het Regiobeeld staan de huidige vraag en aanbod van zorg en ondersteuning in de Achterhoek en de verwachte vraag en aanbod in 2040. Ook bevat het Regiobeeld cijfers over demografie, sociaaleconomische status en leefstijl van inwoners. Deze factoren beïnvloeden het gebruik en de vraag naar zorg en ondersteuning. Met de cijfers uit het Regiobeeld kunnen zorgaanbieders, gemeenten en de zorgverzekeraar voor de meest urgente uitdagingen in de Achterhoek plannen maken. Bij voorkeur samen met professionals, cliënten en inwoners. Het eigen ambtelijk dataonderzoek GALA-indicatoren Oude IJsselstreek (juli 2023) en het GALA KennisdocumentIndicatoren Oude IJsselstreek van de GGD (augustus 2023) hebben beide mede richting gegeven aan dit plan en geholpen om keuzes te maken ten aanzien van doelgroepen en aandachtsgebieden.

Collectieve bewustwording We doen al veel goede dingen: we richten ons op specifieke doelgroepen en maken resultaten meetbaar. Toch is er meer verandering nodig in denken. We zullen ons als lokale en regionale overheid, maar ook als samenleving in zijn geheel bewuster moeten worden van de eigen mogelijkheden van onze gemeenschap. We zien het als een overheidstaak om inwoners meer mee te nemen in deze ontdekkingstocht door in gesprek te zijn over dit thema. Dit geldt ook voor de inwoners die individualistischer zijn ingesteld. Als voorwaarde zien wij, dat het Rijk zich blijft inzetten voor voldoende bestaanszekerheid en voldoende toegang tot professionele zorg.

In gesprek Tussen juni en juli 2023 zijn er op ambtelijk niveau gesprekken gevoerd met Buurtzorg Jong, Helpgewoon Buurtsport, Sensire, Sociaal Werk Oude IJsselstreek (OIJ) en Yunio. Daaruit kwam positieve respons op het uitgangspunt van GALA: in onderlinge chemie de sociale cohesie in Oude IJsselstreek versterken en onderhouden, door in contact te zijn met de inwoner. GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

3

Vanuit de ontwikkelteams (lokale inkoop) is input opgehaald, die te maken heeft met het versterken van de sociale basis en het voorliggend veld. Hiermee kunnen er initiatieven ontplooid worden of haken we aan bij bestaande initiatieven. Gericht op onderling contact en netwerkondersteuning. Daarnaast hebben wij geluisterd wat er leeft in de Jongerenraad. Het thema ‘mentale gezondheid’ kwam daarin sterk naar boven. De participatiecoach van de gemeente heeft begin augustus een uitvraag gedaan op sociale media rondom de behoefte van inwoners als het gaat om onderling contact en netwerkondersteuning. Ook deze input was van waarde voor dit plan. De GGD heeft ons procesmatig ondersteund en inhoudelijke adviezen gegeven op dit Plan van Aanpak. Ons GALA-Plan van Aanpak draagt sterk bij aan integraal domeinoverstijgend werken, zowel lokaal als regionaal, welke wij van harte toejuichen. Hiermee staan wij open voor meer chemie tussen beleidsterreinen en in de uitvoering. Dankzij de vijftien onderdelen binnen de SPUK-regeling, welke in paragraaf 3 zullen terugkomen, krijgt de bestaande samenwerking een impuls en meer focus. We houden hierbij ons vizier gericht op 2040: een generatie waarbij de gezondheidsachterstanden sterk zijn verlaagd; een generatie die meer uitgaat van eigen veerkracht en positieve gezondheid. Kortom, een gezonde generatie.

Leeswijzer Onze huidige situatie beschrijven wij in paragraaf 1 met vijf opgaven. Drie komen deels ook terug in onze lokale gezondheidsagenda: kansengelijkheid vergroten (1.1), mentale gezondheid versterken (1.2) en het stimuleren van vitaal ouder worden (1.3). Wij wijzen ook op de infographics van de gezondheidsagenda: een cijfermatig beeld van de lokale situatie waarop het gezondheidsbeleid is gebaseerd. Het Lokaal Sportakkoord kent als opgave dat alle inwoners van de gemeente kunnen bewegen en sporten (1.4). De Cultuurnota is onder meer gericht op: cultuur als bindmiddel om mensen (weer) actief deel te laten nemen aan onze samenleving (1.5).

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

4

1. De huidige situatie 1.1 Kansengelijkheid vergroten Eén op de drie volwassenen in onze gemeente behoort tot de groep lager opgeleiden. Lager opgeleiden hebben vaker een ongezonde leefstijl. Zij roken meer, eten minder gezond en hebben vaker overgewicht. Zij ervaren ook minder brede welvaart dan hoger opgeleiden. Mensen met een laag inkomen en lage opleiding leven gemiddeld zes jaar korter dan mensen die hoog zijn opgeleid en een hoog inkomen hebben. Ze ervaren meer chronische stress als gevolg van sociale of financiële problemen, zoals werkloosheid en langdurig leven in armoede. Chronische stress vergroot de kans op hart- en vaatziekten, diabetes en depressie. Het heeft ook invloed op de cognitieve vermogens en (gezondheids)vaardigheden van mensen om met problemen om te gaan. Gezondheidsverschillen worden niet alleen veroorzaakt door sociaaleconomische ongelijkheid. De achterliggende ongelijkheid is complex. En deze is niet alleen op individueel niveau te beïnvloeden. Het is een interactie tussen verschillende factoren. Denk aan ongelijkheid in onderwijs, arbeidsmarkt, sociale zekerheid, leefomgeving en sociale relaties. Deze factoren beïnvloeden elkaar langdurig. Verschillen ontstaan niet plotseling. Ze zijn vaak een gevolg van een opstapeling van problemen gedurende de levensloop van een persoon of zelfs daarvoor.

Een betere gezondheid voor mensen met een lage sociaaleconomische positie wordt vooral beïnvloed door te investeren in bovengenoemde factoren die buiten het gezondheidsdomein liggen. En minder door mensen op individueel niveau aan te spreken. Uit het Regiobeeld 2023: De gemiddelde sociaaleconomische status (SES-WOA) score wordt berekend op basis van gegevens over financiële welvaart (W), opleidingsniveau (O) en recent arbeidsverleden (A) van de huishoudens in de betreffende regio. Een hogere score reflecteert een hogere sociaaleconomische status. In Oude IJsselstreek ligt deze iets boven het landelijk gemiddelde: 0,0-0,1 (2019). SES-WOA spreidingsscore: geeft aan in welke mate huishoudens binnen de gemeente, wijk of buurt van elkaar verschillen in termen van welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname. Hoe hoger de score, hoe meer spreiding. 0,7-0,8 (2019). In de gemeente is het aandeel huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum iets onder het landelijk gemiddelde: (2019-2021). 10-15% heeft moeite met rondkomen. Problematische schulden ligt boven de 8%. Het aantal personen met een bijstandsuitkering ligt in de Achterhoek lager dan in Nederland. Per 10.000 inwoners zijn er in de Achterhoek 251 personen met een bijstandsuitkering. In Nederland zijn dit 431 personen. In Oude IJsselstreek 265.

De netto arbeidsparticipatie is in de Achterhoek (72,4%) ongeveer gelijk aan Nederland (72,2%). In Oude IJsselstreek ligt deze er iets onder: 71,5% (2022). Oude IJsselstreek scoort minder gunstig wat betreft huishoudens met problematische schulden, huishoudens met een inkomen tot 120% en personen met een bijstandsuitkering. Dit zou ook kunnen verklaren waarom deze gemeente minder gunstig scoort bij regie over eigen leven. De verdeling in Oude IJsselstreek van het percentage inwoners 18 jaar en ouder dat regie over het eigen leven heeft is 88-90% (2020). Het aandeel volwassenen en ouderen in de Achterhoek dat mantelzorg verricht is relatief hoog 16-18%. Er zijn weinig verschillen tussen de gemeenten (2020). Het aantal levend geboren kinderen in de sub-regio Achterhoek per 10.000 ligt voornamelijk tussen de 80-100. Het laagst scoren de gemeenten Bronckhorst (67) en Oude IJsselstreek: 72 (2021). Het aantal deelnemers aan Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) per 10.000 inwoners ligt voor Oude IJsselstreek tussen de 30-35. Met de GLI werken volwassenen aan hun leefstijl met onder andere aandacht voor gezonde voeding en bewegen.

Deelopgaven Voor kansengelijkheid liggen er deelopgaven onder (a) jongeren, (b) het vergroten van gezondheidsvaardigheden en (c) de aansluiting daarbij op andere beleidsterreinen, zoals ons Beleidskader Onderwijskansen 2023-2026 ‘Gelijke onderwijskansen voor ieder kind’, welke zich richt op kinderen in de leeftijd van 0 tot 12 jaar.

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

5

Voor (a) jongeren worden sporten, bewegen en cultuur toegankelijker gemaakt. Helpgewoon Buurtsport is een belangrijke partij, die met o.a. buurtsportcoaches verbinding maakt tussen verschillende organisaties en partijen, inspeelt op bewonersinitiatieven, sport- en beweegactiviteiten organiseert en kinderen meer inzicht geeft in gezonde leefstijlen. Cultuurcoaches zijn op hun beurt actief binnen cultuureducatie. Een ander voorbeeld is de het onderdeel ‘Kansrijke Start’ en daarbinnen de aanpak ‘Nu Niet Zwanger’ (NNZ). Deze aanpak geeft professionals een handreiking om jonge kwetsbare inwoners te helpen om onbedoelde zwangerschappen te voorkomen. In noodsituaties kan door de gemeente de anticonceptie worden vergoed. Wat betreft (b) het vergroten van gezondheidsvaardigheden werkt onze gemeente met sleutelpersonen uit migrantengroepen. Deze kunnen in hun moedertaal de groepen aanspreken. Hier geeft de gemeente een vrijwilligersvergoeding voor. We richten ons hiermee op de basisvaardigheden, zoals omgangsnormen, cultuur en taal. Mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, rekenen en/of digitale vaardigheden kunnen terecht bij het Taalhuis in de lokale bibliotheek. Ze krijgen ondersteuning of advies en kunnen cursussen en workshops volgen zoals 'voel je goed’ waarmee een gezonde leefstijl wordt bevorderd.

Ook kunnen kosteloos formele taallessen worden gevolgd via het Graafschap College. Aansluitende (c) andere beleidsterreinen versterken een gezonde leefomgeving. Hier volgen een aantal voorbeelden. Binnen het onderwijskansenbeleid leggen we ons toe op zeven speerpunten: toegankelijke peuteropvang; voorschoolse educatie voor peuters; tijdelijke vergoeding voor kinderopvang (via sociale medische indicatie); doorgaande lijn en overgang van voor- en vroegschoolse educatie; ouderbetrokkenheid; aanvullend aanbod en aansluiten bij aanpalende onderwerpen. Een voorbeeld van aanvullend aanbod is de Zomerschool. De Zomerschool is bedoeld voor leerlingen die een extra steuntje in de rug kunnen gebruiken op het gebied van taal. Het is een mooie investering in de kansengelijkheid. Zo willen we voorkomen dat leerlingen tijdens de zomervakantie achteruitgaan in prestatieniveau. De kinderen verstevigen hun kennis die ze in het afgelopen schooljaar hebben opgedaan. Daarnaast is het een nuttige en vooral leuke invulling van de lange zomervakantie. De actie ‘tegel eruit, boom erin zorgde voor de aanplant van 724 bomen in Silvolde, Terborg en omgeving. In de nieuwe beweegtuin in Gendringen helpen buurtsportcoaches van Helpgewoon Buurtsport inwoners bewegen. In Varsseveld is een inclusieve speeltuin (0-99 jaar) gerealiseerd door middel van een participatief traject.

We hebben met Menzis afspraken gemaakt dat minima met een Menzis Garant Verzorgd polis en een BMI hoger dan 25, gratis een Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) kunnen volgen. Er zijn vier GLI-teams in Oude IJsselstreek: twee SLIMMER-teams in Terborg en Ulft, een Beweeg Kuur in Terborg en een Cool in Terborg. GLI is een programma om je leefstijl aan te passen bij overgewicht. Via de huisarts worden deelnemers verwezen naar een leefstijlcoach. Buurtsportcoaches begeleiden deelnemers naar sport- en beweegactiviteiten.

1.2 Mentale gezondheid versterken De meeste mensen in onze gemeente ervaren een hoge mate van welbevinden. Tegelijk zien we dat er ook mensen zijn die onvoldoende weerbaar zijn en geen “nee” durven zeggen tegen verleidingen en groepsdruk. Ook zijn er mensen die minder goed functioneren omdat ze somber, depressief of angstig zijn. Veel mensen met depressieve klachten vragen niet zelf om hulp en ondersteuning. Uit landelijk onderzoek blijkt dat vooral (kwetsbare) jongeren op het vmbo en mantelzorgers het risico lopen een depressie te ontwikkelen. Steeds meer jongeren kampen met psychische problemen, waaronder stress, onzekerheid en prestatiedruk op school. Dit beeld zien we bevestigd, in het feit dat dit thema sterk leeft in de Jongerenraad, als in de lokale gezondheidsmonitor van de GGD. Het blijkt dat lager opgeleiden psychisch relatief ongezonder zijn dan hoger opgeleiden. Ook omgevingsfactoren spelen mee. We zijn ons ervan bewust dat een groene omgeving stress verlagend werkt. Zo’n omgeving stimuleren wij met een duidelijke Visie op landschap, natuur en groene kernen. Uit het Regiobeeld 2023: Het percentage inwoners van 18 jaar en ouder in de regio Achterhoek, waarbij sprake is van ernstige of zeer ernstige eenzaamheid, ligt in onze gemeente op 10-13%. Ook de gemeenten Doetinchem en Winterswijk liggen op dit niveau welke

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

6

hoger is dan de andere gemeenten in de Achterhoek; in de drie genoemde gemeenten ligt het aandeel alleenstaanden relatief hoger. De in paragraaf 1.1. genoemde redenen bij regie over eigen leven kunnen volgens de regio hierop misschien van invloed zijn. Het aantal cliënten met ernstige psychiatrische aandoeningen per 10.000 inwoners in de regio Achterhoek verschilt sterk per gemeente. De gemeentes Doetinchem (138) en Winterswijk (118) scoren het hoogst, Oude IJsselstreek: 82 (2021). In de Achterhoek wordt 47% van het oppervlak gebruikt voor groen; dit percentage is gelijk aan dat van Nederland (2021). In Oude IJsselstreek ligt deze op 41,9%. Driekwart van de inwoners van de Achterhoek (2020) vindt dat er voldoende groen in de buurt is; dit aandeel is gelijk aan dat in Nederland. Gemiddeld ligt Oude IJsselstreek met 74% iets onder het gemiddelde van de acht Achterhoekse gemeenten (75,6%).

Deelopgaven Voor het versterken van Mentale gezondheid kennen we de volgende deelopgaven: (a) preventieve aandacht voor weerbaarheid en veerkracht op scholen, (b) psychische klachten verminderen en (c) bestrijding van eenzaamheid. De opgave (a) preventieve aandacht voor weerbaarheid en veerkracht op scholen ligt in eerste instantie bij de scholen. Zij bepalen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid op welke wijze hier aandacht aan wordt gegeven. Nieuw Rijksbeleid zorgde ervoor dat scholen financieel niet hoeven te leunen op de gemeente voor de aanschaf van weerbaarheidstrainingen: de NPO-gelden voorzien daar ruimschoots in. (Het Nationaal Programma Onderwijs, is een steunpakket om schade als gevolg van corona te herstellen.) Deze middelen betreffen tijdelijke middelen en lopen tot juli 2023, maar kunnen nog worden uitgegeven tot 31 juli 2025. Hetgeen in Oude IJsselstreek wordt gedaan. Het Almende College (VMBO/HAVO/VWO) benut de NPO-gelden voor het verbeteren van de mentale gezondheid van leerlingen door meer aandacht voor de leerlingen: kleinere klassen, extra onderwijsassistenten, meer mentoraat en meer individuele begeleiding. Het welbevinden wordt verder vergroot door in te zetten op intensieve introductieperiode voor nieuwe klassen, meer sportieve en culturele activiteiten, met oog voor de eigen groene omgeving van de school.

De pedagogische basis wordt op deze manier versterkt. Via de GGD en het LEA blijven we actief volgen hoe dit in de komende tijd uitpakt. We willen ook vroegtijdig inwoners ondersteunen, die ons benaderen voor hulp vanuit de Participatiewet. De opgave is om (b) psychische klachten te verminderen. In 2021 heeft dit de aandacht gekregen bij intakegesprekken. Bij mentale klachten, kiezen we ervoor de wettelijke verplichting (boetes) te laten voor wat het is, om de inwoner adequaat van dienst te kunnen zijn en richting werk te begeleiden. In 2021 is ervoor gekozen om met een nieuwe partner (Twomorrow) gespecialiseerde job coaching in te zetten bij psychische klachten. Deze werkt met IPS (Individuele Plaatsing en Steun). Dit is een methode om mensen met een ernstige psychische aandoening te helpen bij het verkrijgen en behouden van betaald werk of, en dat geldt vooral bij jongeren, bij het oppakken van een studie. 17% van de volwassenen in onze gemeente is mantelzorger. Dit percentage ligt hoger dan het landelijk gemiddelde. Mantelzorg verlenen leidt vaak tot voldoening, maar kan ook leiden tot zware belasting. Landelijk onderzoek laat zien dat 8% van de mantelzorgers een emotionele stoornis heeft, waaronder een depressie. Dit cijfer is nog hoger bij mantelzorgers voor mensen met GGZ- of verslavingsproblematiek. Volgens het GGD-kennisdocument voelt 21% zich overbelast.

Mantelzorgers vinden het moeilijk om toe te geven dat ze de zorg niet meer aan kunnen. Ze doen dan ook niet snel een beroep op professionele ondersteuning. Een depressie wordt bij mantelzorgers dan ook niet altijd tijdig gesignaleerd. Om depressie te voorkomen, zien wij als opgave onze mantelzorgende inwoners die zich bij ons melden met langdurige overbelasting, de autonomie over hun leven terug te laten nemen. Hiervoor maken we gebruik van het GGnet aanbod Preventieve ondersteuning mantelzorgers (POM). Deze methode zet in op het voorkomen van overbelasting bij mantelzorgers (van inwoners met psychische problematiek) door middel van individuele gesprekken. Daarnaast biedt Sociaal Werk OIJ diverse trainingen en cursussen voor mantelzorgers, de Dag van de Mantelzorger en het ‘Mantelzorg Compliment’. Een werkgroep WMO-consulenten werkt samen met de POH-GGZ (Praktijk Ondersteuner Huisarts Geestelijke Gezondheidszorg) en het ambulant behandelteam van GGNet. Met als doel het versterken van de sociale basis, de GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

7

instroom van GGZ-behandeling te beperken en de wachtlijsten behandeling in te korten. In de uitvoering zijn belangrijke stappen gezet in de opgave van (c) bestrijding van eenzaamheid. Bij eenzaamheid voelt iemand zich niet verbonden met zichzelf of met de ander. Eenzame mensen ervaren hun leven ook als minder zinvol en voelen zich vaker buitengesloten. 37% van de inwoners in Oude IJsselstreek ervaart eenzaamheid. Onder meer met Movisie, Sensire en Sociaal Werk OIJ vormen we een coalitie tegen eenzaamheid. Er zijn vanaf juni 2021 plekken voor ontmoeting gefaciliteerd. Dit gebeurde meteen na het einde van de lockdown: twee locaties met een seniorensoos (Ulft, Terborg) en later nog twee (Varsseveld en Silvolde), die eens per week inwoners verwelkomen. Inwoners ontvangen hier maandelijks informatie over hoe ze hun gezondheid kunnen verbeteren, door zelf te koken en hun brein scherp te houden door spelletjes, etc. De lokale coalitie tegen eenzaamheid is inmiddels verbreed naar meer partijen. Tijdens de week tegen eenzaamheid in 2022 heeft er een grote startbijeenkomst (meer dan 40 aanwezigen) plaatsgevonden. Sociaal Werk OIJ is nu aan de slag met kleinere werkgroepen van partners en inwoners. De begeleiding naar ontmoeting heeft vanuit het medisch domein een stimulans gekregen door Welzijn op Recept. Welzijn op recept is in 2021 gestart.

Inwoners met psychosociale klachten die zich bij hun huisarts melden, worden passende activiteiten aangeboden om eenzaamheid/depressie te verminderen. Alle huisartsenpraktijken verwijzen inmiddels door via Welzijn op Recept.

1.3 Het stimuleren van vitaal ouder worden Volgens onze lokale gezondheidsagenda (2021) blijft de vergrijzing en ontgroening van onze bevolking toenemen. Meer mensen worden ook steeds ouder (dubbele vergrijzing). Daardoor neemt het aantal kwetsbare ouderen ook toe. In Oude IJsselstreek is 23% van de inwoners ouder dan 65 jaar. De gemeente is met dit percentage meer vergrijsd dan het gemiddelde in de Achterhoek (22,4%) en Nederland (18,8%). Mede door de vergrijzing is het aandeel mensen met chronische ziekten hoog. Dit zal de komende jaren toenemen. Uit het Regiobeeld 2023: Hier volgen bevindingen die voor de hele Achterhoek gelden. De Achterhoeks bevolking bestaat uit relatief veel ouderen. Sinds 2007 was de toename van het aantal ouderen (75+) en de afname van de groep 25 tot 50-jarigen in de Achterhoek sterker dan gemiddeld in Nederland. De groep 50-75-jarigen is daarentegen in de Achterhoek relatief groot. De vergrijzing zal de komende decennia verder toenemen, het aandeel ouderen (65+ en 80+) is in de regio Achterhoek hoger dan gemiddeld in Nederland en zal in de Achterhoek de komende jaren ook nog eens sterker toenemen dan gemiddeld. Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder stijgt van 25,0% in 2023, naar 32,9% in 2040. In 2040 is o.b.v. de prognose 22% van de bevolking tussen 65 en 80 jaar oud; 11% is dan 80 jaar of ouder.

Absoluut stijgt het aantal 65 plussers van 74.470 in 2023 naar 94.020 in 2040; een toename van 19.550 personen.

Deelopgaven Om ouderen te stimuleren in hun vitaliteit is het netwerkverband LONO (Lokaal Ouderen Netwerk Oude IJsselstreek) actief. Het is een netwerk tussen een aantal organisaties dat zich inzet voor ouderen en mantelzorgers ten aanzien van zorg, ondersteuning en welbevinden. Hierbij zijn ook de seniorenverenigingen (zoals de KBO’s en de seniorenbonden) aangesloten. Doel van het LONO is elkaar weten te vinden, delen wat goed werkt, en wat niet, en de samenwerking versterken. Er is een basisgroep van deelnemende organisaties. Daarnaast betrekken we anderen, naar gelang het onderwerp. De basisgroep bestaat uit Alzheimer NL regio Oost-Gelderland, Azora, Bibliotheek Achterhoekse Poort, Gemeente Oude IJsselstreek, Help gewoon buurtsport, Huisartsenzorg Oude IJssel, Netwerk Ouderen en Veerkracht Achterhoek, Sensire en Sociaal Werk OIJ.

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

8

Bij Helpgewoon Buurtsport en Advies- en behandelcentrum Azora ligt de deelopgave van valpreventie door middel van voorlichting en training. Wij hebben ook een stevig Plan van aanpak dementievriendelijke gemeente 2021-2024 geschreven met de titel ‘Mensen met dementie tellen mee in Oude IJsselstreek!’. We geven uitvoering aan dit plan langs de volgende vier doelen: a. We werken aan preventie en verkleinen zo het risico op dementie. Een gezonde leefstijl verkleint het risico op het krijgen van dementie met 40%. Het gaat dan vooral om: niet roken, minder alcohol drinken en voldoende lichaamsbeweging. Maar ook voldoende mentale activiteiten, geen diabetes, lage bloeddruk, en een gezond gewicht verkleinen het risico. b. We maken de samenleving dementievriendelijk. We vergroten de kennis van inwoners, organisaties en bedrijven, zodat signalen worden herkend en mensen weten hoe ze dit bespreekbaar kunnen maken. Ook werken we aan begrip en acceptatie. c. Mensen met dementie kunnen (blijven) meedoen. We stimuleren dat mensen zo lang mogelijk gebruik kunnen maken van reguliere (verenigings)activiteiten en ontmoetingsmogelijkheden waaraan ze altijd al deelnamen. Daarmee dragen we bij aan normaliseren. Als Wmo-dagbesteding nodig is, zorgen we voor een gevarieerd aanbod dat aansluit bij de belangstelling van de persoon. d.

We bieden ondersteuning en informatie op maat aan mantelzorgers, zodat zij hun naaste in balans kunnen blijven ondersteunen. We noemen hier ook de 'FreeWheel Vitality Club', een initiatief voor en door ouderen zelf. De opzet van deze beweegclub voor ouderen heeft inmiddels opvolging gekregen via beweegclubs in andere gemeenten. Helpdesk Kwetsbare Ouderen is sinds januari 2023 omgevormd naar Informatiepunt Dementie Achterhoek (IDA). Het Informatiepunt is er voor mensen met een hulpvraag bij (het vermoeden van) dementie. Dementie is een onderwerp dat veel vragen oproept. Het is ook mogelijk om via deze weg casemanagers dementie en specialisten ouderengeneeskunde te benaderen voor consultatie en advies.

1.4 Sport en bewegen Uit het regiobeeld 2023 In de Achterhoek is het aandeel personen dat aangesloten is bij een sportvereniging (60,1%) hoger dan in Nederland (48,6%). Voor Oude IJsselstreek geldt: 53%.

Met input van ruim veertig deelnemers vanuit sportverenigingen, sportaanbieders, zorginstellingen, maatschappelijke partijen, onderwijs en het bedrijfsleven is het Lokaal Sportakkoord ‘Heel Oude IJsselstreek beweegt 2022’geschreven.

Deelopgaven Het lokaal akkoord heeft als opgave: alle inwoners van de gemeente kunnen bewegen en sporten. De volgende deelopgaven zijn aan de orde: a. Jeugd tot en met 12 jaar vaker en beter laten bewegen b. Jeugd 12+ in Beweging c. Ouderen vitaal en gezonder in beweging d. Vitaal aan het werk e. Een toekomstbestendig sportlandschap met sterke verenigingen Het jongerenwerk met haar partners (Streetball, Mills gym en scholen) zetten in op jongeren meer in beweging krijgen. Ook stuurt de gemeente erop aan om ouderen vitaal te houden en gezonder in beweging te houden. Een andere doelgroep betreft de werknemers en vitaliteit in hun werk. De gemeente werkt daarnaast aan een toekomstbestendig sportlandschap met sterke verenigingen. Lokale partners die daaraan meedoen zijn: sportaanbieders, sportverenigingen, fysiotherapeuten, individuen, buurtsportcoaches,

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

9

werkgevers, onderwijsinstellingen en zorginstellingen. Buiten deze organisaties geeft de gemeente ook een prikkel aan de inwoner zelf door deze te activeren om met nieuwe ideeën te komen via de website mijnsportidee.nl. Het lokaal sportakkoord ligt in lijn met regionaal sportakkoord welke is gebaseerd op twee deelakkoorden: (I) Inclusief bewegen en sporten, waarbij iedereen is uitgenodigd om te bewegen of te sporten. De focus ligt op een gezonde jeugd, vitaal ouder worden, uniek sporten en vitale medewerkers; (II) Excelleren in de Achterhoek, het positioneren van de regio, d.m.v. innovatie op talentontwikkeling, open clubs en evenementen. De samenwerking vindt regionaal plaats, de uitvoering lokaal met lokale (sport)aanbieders. De Strategische partners van de aangesloten Achterhoekse gemeenten zijn o.a. Voetbalclub De Graafschap, Provincie Gelderland, Rabobank, Het Graafschap College, KNVB, Sociaal Domein Achterhoek, Menzis, Estinea en zorgaanbieders Elver, Lichtenvoorde en Zozijn. Zie ook: achterhoekinbeweging.nl/over-ons/samenwerking We lichten hier de inzet van de buurtsportcoaches uit. Deze richten zich op: open club en vitale sportparken, uniek sporten, gezonde jeugd en vitaal ouder worden. ‘Open club en vitale sportparken’ worden gestimuleerd door onder andere de oprichting en instandhouding van het Vereniging Informatie en Evaluatie Punt (VIEP).

Er is in dit kader aandacht gegeven aan het KiVaDa-seizoen (Kinder Vakantie Dagen): een week lang plezier voor kinderen tot en met 14 jaar; en er zijn verbindingen gelegd met en tussen diverse buurtschapshuizen. Daarnaast is met sportparkmanagement gewerkt aan een coöperatieve vereniging en valpreventie gefaciliteerd. Het ‘Uniek Sporten’ wordt concreet ondersteund door de beweegmakelaar. Er is in dit verband contact met de verenigingen, er is ondersteuning bij de Achterhoekse Unieke Spelen en het contact met de werkgroep Onbeperkt Meedoen verloopt goed. De beweegmakelaar helpt iedere inwoner om een passende sport- of beweegactiviteit te kiezen. Wat doet de beweegmakelaar? In een persoonlijk adviesgesprek bekijken jullie samen wat u kunt aanpassen aan uw leefstijl om actiever te worden. Het gaat dan niet alleen over sport, maar ook zeker over bewegen. De beweegmakelaar geeft u tips over een gezonde(re) leefstijl, meer bewegen in het dagelijks leven en adviseert u over mogelijke activiteiten. Hierbij wordt rekening gehouden met uw wensen, behoeften en mogelijkheden. Het doel is om samen te bepalen op welke manier u een gezondere leefstijl kunt krijgen zodat u zich fitter gaat voelen. In het gesprek bespreken we op welke wijze de beweegmakelaar u hierin gaat begeleiden. Er is ook een regionale beweegmakelaar vanuit het Slingeland Ziekenhuis actief.

Iedereen is gebaat bij een actieve leefstijl en voor iedereen is een geschikte vorm van bewegen te vinden. De beweegmakelaar helpt u bij het vinden van een beweegactiviteit die past bij uw wensen en mogelijkheden en geeft u het steuntje in de rug dat u wellicht nodig heeft. Of u nu 30 of 80 jaar bent, een chronische ziekte heeft of revalideert, de beweegmakelaar is er voor iedereen die gezonder wilt gaan leven. Op eigen initiatief of op advies van de arts of therapeut. Op het gebied van ‘Gezonde Jeugd’ vinden veel activiteiten plaats. Enkele interessante activiteiten om eruit te lichten zijn de volgende: MQ-scan, waarbij de motorische ontwikkeling wordt gemonitord en wordt ingezet op een betere motoriek voor een gezondere jeugd. Gym Extra, waarbij naar aanleiding van de MQ Scan kinderen met de score ruim onder gemiddeld en onder gemiddeld uitgenodigd worden om deel te nemen aan een programma van acht weken (Gym Extra). Hierbij kan iedereen op zijn of haar niveau deelnemen. Er wordt extra aandacht besteed aan de onderdelen waarin de leerlingen zich kunnen verbeteren, zoals bijvoorbeeld het coördinatievermogen. Bij het project Graafschap Verbindt is het doel om gezondere wijken te maken en te zorgen voor minder overlast van de jeugd. In tien weken tijd worden wedstrijden gespeeld, waarbij een profvoetballer als rolmodel dient.

Er zijn nevenactiviteiten bij, zoals voetvolley, pijl en boogschieten en basketbal. Onder ‘Vitaal ouder worden’ worden diverse activiteiten georganiseerd, zoals SLIMMER (één van de GLI’s). Ook noemen wij de beweegtuinen gericht op beweging van 60+ inwoners. We noemen hier ook het ZonMw-project 'De Pas Erin'. Het is een initiatief om wandelen als middel in te zetten in het sociaal domein.

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

10

In dit project worden gemeentelijke leernetwerken opgezet waarin knelpunten zoals ‘hoe bereik je de inwoner?’, ‘hoe maak je impact inzichtelijk?’ en ‘hoe borg je het programma?’ worden besproken met inwoners, professionals en onderzoekers. Kennis uit o.a. begeleidend participatief actie-onderzoek wordt hierin meegenomen. In de regio WestAchterhoek zijn veel wandelinitiatieven, maar deze staan nog sterk op zichzelf waardoor geen uitwisseling van kennis en ervaring plaatsvindt. Bij dit project wordt gewerkt aan versterking en verduurzaming van lokale wandelinitiatieven. De gemeente kent een actief subsidiebeleid ten opzichte van het verenigingsleven in Oude IJsselstreek, waarmee getracht wordt inwoners te laten participeren in de samenleving. Hiervoor biedt de gemeente een basissubsidie Welzijn, Cultuur en Sport, de mogelijkheid van subsidie maatschappelijk effecten en subsidie evenementen.

1.5 Cultuur als bindmiddel in het sociaal domein Aanbieders van kunst en cultuur in de breedste zin van het woord bieden in Oude IJsselstreek een gevarieerd aanbod op gebied van (amateur)theater, kunst, muziek en dans. Er zijn kleinschalige en grotere verenigingen en diverse podia en expositieruimten. Amateurkunst en het verenigingsleven leveren een belangrijke bijdrage aan de sociale cohesie en de leefbaarheid. Wij koesteren ons verenigingsleven, en werken daarom samen aan de toekomstbestendigheid daarvan. Het verenigingsleven is de ‘jus van de samenleving’. Onderzoek wijst uit dat cultuurdeelname een positieve bijdrage levert aan: het versterken van de eigen kracht, talentontwikkeling, het aangaan van sociale contacten, het verbeteren van de communicatie, meer levensvreugde en, afhankelijk van de activiteit, ook fysieke verbeteringen. Activering door middel van cultuur kan daarmee het startsein zijn van nieuwe positieve ontwikkelingen. Mensen ontmoeten elkaar, zingen en/of tekenen samen en voelen zich weer betrokken bij de samenleving en gewaardeerd. De opgave is om cultuur als bindmiddel te zien om mensen weer actief deel te laten nemen aan onze samenleving. Hierbij wordt aangesloten bij het gemeentelijk gezondheidsbeleid en problematiek als dementie en eenzaamheid.

Deelopgaven a. We willen dat ouderen in onze gemeente de overtuiging met ons delen dat cultuur, mogelijkheden biedt om positieve gezondheid te versterken en alle kansen aangrijpen om aan kunst te doen. Dat geldt zowel voor thuiswonende ouderen als mensen in woonzorgcentra en voor zowel kwetsbare als vitale ouderen. Wij helpen ouderen daarbij op weg. Het is ons doel dat kunstparticipatie een vanzelfsprekend onderdeel binnen de ouderenzorg wordt. Daarom werken we nauw samen met onze programmapartners en andere regionale organisaties. b. We ontwikkelen nieuwe ‘community art’-projecten zoals Circu-art waarbij we nieuwe doelgroepen met kunst in aanraking laten komen. c. Cultuureducatie beschouwen wij als een voorportaal van een sterk (cultureel) verenigingsleven. Wij zien de positieve effecten van het verenigingsleven en stimuleren de ontwikkeling van een krachtig cultureel veld. Uit dialogen met onder andere de cultuurcoach en de cultuurverenigingen zien wij het belang van ondersteuning op het gebied van verbinding en afstemming.

Kunst en Naoberschap Het Achterhoeks programma Lang Leve Kunst en Naoberschap is sinds 2014 één van de projecten van het landelijke programma Lang Leve Kunst. Het begrip Naoberschap is toegevoegd, omdat het uitdrukking geeft aan een belangrijk cultuuraspect van de Achterhoek. Binnen dit programma werkt Amphion Cultuurbedrijf succesvol samen met een groot aantal regionale partners, zoals welzijns- en zorginstellingen, zorgprofessionals en gemeenten. Ook onze gemeente neemt deel aan dit programma. Op die manier is een robuust draagvlak gewaarborgd. Daarnaast is de inzet van professionele kunstenaars en gepassioneerde vrijwilligers onmisbaar.

Community art Kunst en cultuur kunnen een grote bijdrage leveren om mensen met elkaar te verbinden. Oude IJsselstreek kent een uitgebreide maakindustrie. Uit deze industrie afkomstig afval willen we omzetten naar grondstoffen waarmee

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

11

kunstenaars kunnen bouwen. Dat doen we samen met inwoners. Uiteindelijk realiseren we op deze manier een gezamenlijke kunstwerken die soms een plek kunnen krijgen in de openbare ruimte.

1.6 Partners Partners in de beleidsuitvoering zijn de zorgverzekeraar, (sport- en cultuur-) verenigingen, supermarkten en welzijnsen zorgorganisaties, GGD, (eerstelijns)zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, het onderwijs, vrijwilligersorganisaties (zoals ouderenbonden) en inwoners. Voor wat betreft cultuur wordt samengewerkt met de aanbieders, de makers en liefhebbers. Vanuit de 'Health in all policies' gedachte agendeert de beleidsadviseur publieke gezondheid op de verschillende beleidsterreinen. Het is vervolgens aan de verschillende beleidsadviseurs om een integrale afweging te maken om gezondheid ook een plek te geven op hun beleidsterrein. Daarbij heeft de beleidsadviseur publieke gezondheid als regisseur de rol collega’s te adviseren, stimuleren en/of te faciliteren.

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

12

2. Aanvraag GALA-middelen 2023-2026 Oude IJsselstreek heeft voor alle onderdelen een aanvraag ingediend en deze is gehonoreerd.

3. Wat wij willen bereiken en hoe? Het hoofddoel van ons GALA-Plan van Aanpak ligt in lijn met de visie van de regionale thematafel ‘de Gezondste Regio’: Wij willen dat Achterhoekers (en daarmee onze inwoners van Oude IJsselstreek), gezond zijn en daarover zelf de regie hebben. Gezondheid, preventie en leefstijl zijn leidend, niet ziekte en behandeling. We spannen ons er samen maximaal voor in dat onze inwoners zich gezond en gelukkig voelen en minder zorg nodig hebben. Bij al onze inspanningen betrekken we van af het begin inwoners en patiënten. Onze in paragaaf 1 genoemde vijf opgaven vertalen wij in deze paragraaf naar vier opgavelijnen: (1) Gezonde en sterk sociale omgeving, (2) Gezond en kansrijk opgroeien, (3) Fysieke en mentale gezondheid, (4) Vitaal ouder worden. Per opgavelijn beschrijven wij onder A welke subdoelen we voor ogen hebben en welke resultaten wij wensen te behalen. Onder B staan de uitvoering en samenwerking beschreven. Per opgavelijn is een grafische weergave van een deel van de DIN-sessie te zien, die met ondersteuning van de GGD, in juli 2023 is gehouden. In deze sessie is gebruik gemaakt van de GALA-indicatoren Oude IJsselstreek (juli 2023) en het GALA Kennisdocument Oude IJsselstreek van de GGD (augustus 2023). Beide zijn te vinden in de bijlagen.

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

13

3.1A Gezonde en sterk sociale omgeving

De gemeente beoogt (a) het versterken van de sociale basis; (b) dat meer inwoners meedoen in de samenleving; (c) het beter inrichten van een gezonde leefomgeving; (d) dat meer inwoners lid zijn van een sportvereniging en (e) het verkleinen van de gezondheidsverschillen.

Sociale basis Oude IJsselstreek wil een sterke visie hebben op de sociale basis. Hiervoor stellen wij een beleidsvisie op, die uiterlijk in juni 2024 af is. De visie beschrijft hoe het gezamenlijke veld toewerkt naar een samenwerking gericht op preventie en het in de kracht zetten van de al aanwezige netwerken. Het gaat om de sociale samenhang of samenlevingsopbouw, mantelzorg, tegengaan van eenzaamheid, inzet en ondersteuning van vrijwilligerswerk en professionals in het sociaal domein. Deze thema’s worden binnen de voorwaarden voor toekenning van de middelen verbonden aan de lokale context en de leefomgeving. Beschreven wordt hoe het bouwteam de niet-geïndiceerde zorg door ontwikkelt. De verder te ontwikkelen sociale kaart wordt in 2024 geïntegreerd in een geactualiseerde hulpwijzer. Waarmee het voorliggend veld in situaties, die daarom vragen snel bij de juiste info kan komen of AVG-proof doorgeleid kan worden. We willen dat al onze inwoners meedoen op het voor hen hoogst mogelijke niveau. Specifiek voor ouderen zie ook paragraaf 3.4. GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

14

Meedoen Cultuur is een ‘bindmiddel’ waardoor mensen actief meedoen in de samenleving, zie ‘Pijler 2’ van onze cultuurnota). Kunst en cultuur helpen kwetsbaren in de samenleving dichter bij de wereld te brengen. Zoals in paragraaf 1 beschreven: cultuurdeelname draagt positief bij aan het versterken van de eigen kracht, het aangaan van sociale contacten, het verbeteren van de communicatie, levensvreugde en, afhankelijk van de activiteit, ook lichamelijke verbeteringen. Activering door middel van cultuur geeft een impuls aan nieuwe gunstige ontwikkelingen. Mensen ontmoeten elkaar, geven uitdrukking aan inspiratie en expressie en voelen zich verbonden en gewaardeerd. In 2024 is er in Terborg minimaal één plek gerealiseerd waarin mensen elkaar ontmoeten en de sociale basis versterkt wordt, waardoor mensen een grotere positieve gezondheid ervaren. Verschillende (migranten)groepen ontmoeten elkaar, leren elkaars talenten kennen er wordt samen gekookt. Men leert wat gezonde voeding is en leert te praten over wezenlijke thema’s. Op deze manier wordt ook de eenzaamheid verminderd.

Gezonde omgeving Wij gaan voor een gezonde omgeving. Ondanks dat een gezonde omgeving niet nader is gespecificeerd in de SPUKonderdelen stellen wij in het algemeen, dat het stimuleren van een gezonde school-, sport-, woon-, vrijetijds- en digitale omgeving breed onderdeel is van dit Plan van Aanpak. Om je goed in je vel te voelen stimuleert een natuurlijke, groene omgeving meer, dan het andere uiterste: asfalt en beton. Oude IJsselstreek is van zichzelf landelijk en groen. Toch is er binnen de bebouwde kom winst te behalen. Met de vuistregel 3-30-300 kijken we naar de mogelijkheden. Zien we vanuit elke woning drie bomen? Valt 30% van een wijk in de schaduw van een boom. Is er vanuit elke woning op 300 meter afstand een hectare groen? We laten ons hierbij leiden door onze Visie op landschap, natuur en groene kernen.

Deelname aan een sportvereniging Het percentage inwoners dat lid is van een sportbond is 27,3% (2021) Bron: KISS (Kennis en rapportage Systeem Sport) van het NOCNSF. Dit cijfer kent een dalende trend. Volgens het GGD-kennisdocument is 30% (2022) van de volwassen inwoners lid van een sportvereniging. Deze niveaus willen wij graag stabiliseren.

Gezondheidsverschillen In de meest recente monitor volwassenen en ouderen 2022, zien we dat 77% van de inwoners met een SES middel of hoog een (zeer) goede gezondheid ervaart. 57% van de inwoners met een lage SES ervaart hun gezondheid ook als (zeer) goed. We willen graag dat de inwoners met een lage SES zich beter gaan voelen. In 2040 willen we dat de ervaren gezondheid van inwoners met een lage SES substantieel is gestegen ten opzichte van de inwoners met een SES middel of hoog.

3.1B Uitvoering en samenwerking GALA-SPUK-onderdelen: 1. Lokaal Sport Akkoord (structureel) 2. Brede Regeling Combinatiefuncties (structureel) 3. Terugdringen gezondheidsachterstanden (structureel) 5. Mentale gezondheid (t/m 2025) 8. Leefomgeving (t/m 2025) 10. Versterken Sociale Basis (t/m 2026) 11. Mantelzorg (structureel) 12. Eén tegen eenzaamheid (t/m 2025)

Doelgroepen waar wij ons extra op richten zijn nieuwkomers, mensen (waaronder ouderen) met een psychische kwetsbaarheid, naasten van mensen met een psychische kwetsbaarheid en mantelzorgers. GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

15

Sociale basis Met Sensire, Yunio, Buurtsport en Sociaal Werk OIJ worden in het eerste kwartaal van 2024 meerjarenafspraken gemaakt over het versterken van de sociale basis. Daarbij geeft de gemeente aan voor welke maatschappelijke vraagstukken een oplossing moet komen. De organisaties geven vanuit hun deskundigheid en ervaring aan welke oplossingen zij zien, hoe zij de opgave gaan aanpakken hoe zij daarbij inwoners betrekken en hoe resultaten te meten. We vragen aan onze partners om daarin te ondersteunen door aan te sluiten op het gewone leven, relaties en netwerken op te bouwen, zodat zowel de gemeenschap als de inwoner sterker worden. Daarnaast vragen we expliciet aandacht voor kwetsbare doelgroepen in de samenleving. De partners werken hierin samen met zelforganisaties, buurthuizen, gemeenschapshuizen, sleutelpersonen en ervaringsdeskundigen. Het versterken van de sociale basis volgt ook uit de ontwikkelagenda. Het wordt opgepakt door het lokale inkoop bouwteam in het ontwikkelteam: echt doen wat nodig is binnen de Wmo. Hierbij werken de zorgorganisaties (uit het bouwteam) samen met Sociaal werk OIJ en Wmo-consulenten. We gaan de komende jaren extra investeren in de verbinding tussen de sleutelpersonen en eerstelijns zorg (voornamelijk de huisartsen). Deze verbinding is nog minimaal en is voor verbetering vatbaar.

Ook zetten wij via de sleutelpersonen, in samenwerking met de inzet van de GGD Noord- en Oost-Gelderland, in op gezondheidsvoorlichting van inwoners met een migratieachtergrond. Sleutelpersonen krijgen zo mogelijk nog in 2023 een cursus van Pharos om hun rol te versterken. We onderzoeken ook hoe zij regionaal meer ondersteuning kunnen krijgen. De coördinator Gezondheid statushouders van de GGD kan de gemeente ondersteunen om het gezondheidsbeleid rond statushouders - binnen de huidige en komende Inburgeringswet – op te stellen en uit te voeren. Voor mantelzorgers komt in 2024 een lokaal mantelzorg knooppunt. Dit wordt door een subsidiepartner gecoördineerd. Hiervoor is deskundigheidsbevordering nodig. Het ontmoetingscentrum in Terborg wordt gesitueerd in de Rietborgh en verbonden aan het voorliggend veld. Binnen de te maken afspraken vallen ook ouderenontmoetingscentra (Seniorensosen) voor kwetsbare ouderen in de kernen Silvolde, Terborg, Ulft en Varsseveld. Hierin wordt nadrukkelijk samengewerkt met de eerstelijnsgezondheidszorg en de VIEP. VIEP is een centraal, onafhankelijk adviespunt voor alle vragen en uitdagingen waar een vereniging, stichting of buurthuis tegenaan loopt.

Meedoen Het wijkgericht werken legt in zijn algemeenheid nadruk op de plaatsen Terborg en Ulft (Ulft -Centrum/Ulft-Oost). Onder meer door de werkgroep ‘Onbeperkt Meedoen’ wordt uitvoering gegeven aan de lokale inclusie agenda. Sociaal Werk OIJ faciliteert de opstart van een Regenboogwerkgroep met inwoners, waarbinnen gebouwd wordt aan bewustwording, zichtbaarheid, ontmoeting en herkenning van de LHBTIQ + gemeenschap. Wij zien de positieve effecten van een sterk verenigingsleven en stimuleren de ontwikkeling van een sterk cultureel veld. Uit dialogen met onder andere de cultuurcoach en de cultuurverenigingen blijkt dat ondersteuning op het gebied van verbinding en afstemming gewenst is. Wij zetten daarom in op deze ondersteuning. Hiervoor verwijzen wij naar het uitvoeringsprogramma Cultuur, dat in de tweede helft van 2023 wordt vastgesteld door het College van B&W. Wat volgens ons veel synergie kan creëren tussen inwoners en organisaties uit het veld, is een pilot binnen de GALAplanperiode met een platform van bewonersinitiatieven. Door middel van vouchers krijgen de initiatieven een impuls. De vouchers of waardecheques worden verspreid onder de inwoners. Elk huishouden (± 17.000) ontvangt één keer per jaar een waardecheque met een unieke activatiecode en nieuwsbrief in de brievenbus. Er kan ook bij aanvang met één of twee kernen gestart worden om leerervaring op te doen.

De hoogte van het bedrag, wordt nader bepaald. De vouchers of waardecheques kunnen verzilverd worden binnen het (online) platform voor bewonersintiatieven. Meerdere gemeenten hebben hier positieve ervaringen mee opgedaan (zie ook maakjewijk.nl). Inwoners kunnen de cheques online of offline doneren aan het initiatief dat zij graag steunen. Ook kunnen inwoners sparen voor een eigen initiatief. Mensen gaan langs de deuren of zamelen op creatieve manieren cheques in. Zo gaan buurtinitiatieven leven en ontstaat er meer contact tussen inwoners. Als voorwaarde stellen we dat de waardecheques alleen kunnen worden verzilverd als het past binnen de GALA-doelen. De ervaring elders leert dat per keer ongeveer de helft wordt verzilverd. De coördinatie voor het ontwikkelen van de website, beoordeling en PR brengen wij onder bij één van onze subsidiepartners. GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

16

Gezonde omgeving We gaan de komende tijd meer kijken naar combinaties van de portefeuilles: cultuur, sport, bewegen, gezondheid. Om van daaruit het gebruik van buitenruimte te stimuleren. Het Sociaal Domein heeft sinds 2022 een plek aan de Omgevingstafel. In dit overleg waarbij de initiatief nemende inwoners aanwezig mogen zijn, worden plannen besproken die niet automatisch passen binnen de regels van een bestemmingsplan. Het kan ook gaan om plannen waarbij meerdere vakgebieden betrokken zijn, waarbij het handig is om te weten wat de gemeente vindt van die plannen voordat er een officieel traject wordt gestart. Voorbeelden kunnen zijn de (ver)bouw van een woning, een andere invulling voor een bedrijfspand of de aanleg van een speeltuin door buren. Tijdens het Omgevingstafeloverleg toetsen meerdere specialisten van de gemeente samen het inwonersinitiatief op haalbaarheid. Daarvoor gebruiken wij ons beleid en regelgeving. De Omgevingstafel geeft een advies over het ingediende plan. Er wordt uitvoering gegeven aan het Speelruimteplan: 'Samen naar buiten in Oude IJsselstreek', spelen bewegen en ontmoeten voor jong en oud (2022). Het speelruimtearsenaal wordt vernieuwd en krijgt meer variatie. Ook zullen de speelruimte toegankelijker worden gemaakt voor mensen met een beperking en ouderen.

De sportmogelijkheden worden met Helpgewoon Buurtsport verbreed, zodat niet alleen ‘balletje trappen’ mogelijk is, maar ook Urban Sports of een beweegtuin voor ouderen, zodat speeltuinen nog meer een ontmoetingsplek kan zijn voor 0-99 jarigen. De gemeente gebruikt een basisbudget (structureel) om 85 speelruimten verspreid over de gemeente te onderhouden en een impulsbudget (incidenteel) voor het omvormen van speelruimte naar de nieuwe ambities. Er zijn inmiddels vier beweegtuinen gerealiseerd in de plaatsen Terborg, Ulft, Silvolde en Varsseveld. Ouderen hebben baat bij op hen afgestemde fysieke beweegroutes. Landelijk spreekt men ook wel van KWIEK beweegroutes. Wij werken tot dusverre met QR-FIT beweegroutes. Naast beweegtuinen gaan we voor ouderen in onze gemeente QR-FIT beweegroutes voor ouderen aanleggen. Onze gemeente gaat verkennen hoe regionaal kan worden aangesloten op het Schone Lucht Akkoord (SLA). Het SLA is een akkoord tussen het Rijk, provincies en gemeenten om de luchtkwaliteit in Nederland blijvend te verbeteren. De eerste handtekening werd gezet in januari 2020 en inmiddels hebben alle 12 provincies getekend. Het plan 'Oude IJsselstreek klimaatbestendig: Klimaatagenda 2022-2026' is een klimaatadaptatieplan. Het klimaat verandert en weersomstandigheden worden extremer. Dit zullen we merken in zowel onze vijftien woonkernen als op het platteland.

We krijgen vaker te maken met extreme neerslag, hittegolven, lange periodes van droogte en grotere fluctuaties in de rivieren. Als we de gemeente Oude IJsselstreek veilig, leefbaar en aantrekkelijk willen houden voor toekomst, moeten we onze leefomgeving zodanig inrichten dat we ons voldoende kunnen weren tegen de weersextremen: de gemeente wenst klimaatbestendig te zijn. Daarmee kunnen we ook op gebieden als wonen en werken een positieve en integrale bijdrage leveren aan positieve gezondheid. Hieruit volgt dat er naast het nationaal hitteplan ook uitvoering wordt gegeven aan een lokaal hitteplan wanneer nodig, zodat ouderen en kinderen sterk en gezond blijven. In dit kader verwachten wij ook de effecten van de nieuwe Omgevingswet die ingaat op 1 januari 2024. De wet staat vooral voor een nieuwe manier van denken en doen in de gebiedsontwikkeling. In plaats van vraagstukken over de fysieke leefomgeving per sector te benaderen, biedt de omgevingswet de mogelijkheid om integraler en met meer samenhang ons werk te doen. Deze gebiedsgerichte, integrale aanpak is broodnodig voor de grote opgaven waar we voor staan op het terrein van woningbouw, verduurzaming van de energie, infrastructuur, landbouw en natuur.

Voor advies over het inrichten en behouden van een gezonde leefomgeving in relatie tot ruimtelijke plannen, maken we gebruik van de diensten van medische milieukunde van de GGD Noord- en Oost-Gelderland. Sportstimulering wordt verder beschreven in paragraaf 3.3.

Gezondheidsverschillen We vragen van alle domeinen dat zij in hun werkwijze aandacht hebben voor het effect op gezondheidsverschillen. Daarbij is het streven dat zij benoemen hoe zij bijdragen aan het terugdringen van gezondheidsverschillen. Dit kan

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

17

door zich te richten op differentiatie, (gezondheids)vaardigheden en toegang van diensten (health and equity in all policies).

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

18

3.2A Gezond en kansrijk opgroeien

We zien graag dat meer kinderen (a) een gezonde start hebben, (b) alle jeugdigen kansrijk opgroeien, (d) meer kinderen en jongeren bewegen en doen aan cultuur en (d) dat meer inwoners beter rond kunnen komen.

Gezonde start Het is van belang, dat er uiterlijk in 2024 een start wordt gemaakt met regionale ketenaanpak. Kansrijke Start. Hierbinnen vindt regelmatig een gezamenlijke weging plaats welke doelgroepen, type interventies en geografische gebieden de meeste aandacht verdienen. Kansrijke Start bestaat uit drie actielijnen: een actielijn vóór de zwangerschap, tijdens en na de zwangerschap. Onze aandacht gaat uit naar een toename van aanstaande kwetsbare ouders, die goed voorbereid starten met hun zwangerschap. We richten ons daarbij ook op minder ongeplande en onbedoelde zwangerschappen in kwetsbare gezinnen. Tijdens de zwangerschap willen we beter medische en sociale problemen signaleren en na de geboorte willen we dat meer kwetsbare ouders zijn toegerust voor het ouderschap en opvoeding. Wij werken veel met het laagdrempelige programma Nu Niet Zwanger (NNZ). NNZ is een erkende aanpak, die wij integreren in de werkwijze van al onze gecontracteerde zorgpartners. Het is daarom nodig om het aantal aandachtsfunctionarissen dekkend te laten zijn. De aanstaande en/of jonge ouders ondersteunen wij zo door bewuster te worden van hun kinderwens, zodat zij daar meer regie op kunnen voeren. Hiervoor bieden wij voorlichting

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

19

in de preconceptiefase en prenatale fase. De aandachtsfunctonarissen zijn ook nodig tegen de achtergrond van de andere twee actielijnen. Met name kwetsbare ouders zouden in de eerste duizend dagen van hun kind goed begeleid moeten worden. Indien nodig zal omwille van maatwerk worden ingezet op erkende interventies.

Opgroeien, beweging en cultuur Cultuureducatie is onmisbaar voor de vorming van jonge mensen tot kritische volwassenen. Onze cultuurnota beschrijft dit onder ‘Pijler 1’. We vinden het van groot belang dat alle kinderen in aanraking komen met cultuur. Door cultuur te integreren in het curriculum van het onderwijs, zorgen we ervoor dat kinderen die van huis uit niet worden grootgebracht met cultuur, dit wel meekrijgen op school. Dat betekent dat er op zoveel mogelijk scholen sprake moet zijn van cultuuraanbod of integratie van cultuur binnen andere vakken. De ouderbetrokkenheid stimuleren wij in de breedte waar kinderen en jongeren actief zijn en dan met name in de minder kansrijke gebieden. Het stimuleren van sport en beweging komt terug onder paragraaf 3.3

Rondkomen Financiële onzekerheid kan veel stress veroorzaken bij ouders, in families of sociale netwerken. Daarom moeten alle inwoners met financiële zorgen de gelegenheid krijgen om passende ondersteuning te ontvangen.

3.2B Uitvoering en samenwerking GALA-SPUK-onderdelen: 2. Brede Regeling Combinatiefuncties (structureel) 4. Kansrijke Start (structureel) 5. Mentale gezondheid (t/m 2025) 9. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en Vroegsignalering Alcoholproblematiek (t/m 2025) 10. Versterken Sociale Basis (t/m 2026) 12. Eén tegen eenzaamheid (t/m 2025)

Gezonde start De gemeente bouwt verder met de lokale en regionale coalitie Kansrijke Start. Voor de uitbreiding van NNZ worden voldoende aandachtscoördinatoren geworven door onze gecontracteerde zorgpartners. We spreken dit af in onze eerstvolgende kwartaalgesprekken (accountgesprekken). De participatie van de doelgroep in ondersteuningsaanbod wordt bevorderd op diverse manieren die zoveel mogelijk maatwerk bieden. We noemen hier ook ‘centering pregnancy’ en ‘parenting’. Deze worden op dit moment nog niet aangeboden. Het zijn relatief nieuwe erkende vormen van zwangerschaps- en consultatiebureauzorg, waarbij (aanstaande) ouders ondersteuning en begeleiding krijgen in een groep. Binnen de groepsbijeenkomst is niet alleen ruimte voor de gewone medische controles, maar ook voor gesprekken over leefstijlkeuzen, voorbereiding op het ouderschap, voeding, slaapproblemen, vaccinatie en dergelijke. De deelnemers leren van elkaars inzichten en ervaringen. Ouders en zorgverleners worden zo partners in de opvoeding. We onderzoeken welke partner dit aanbod kan gaan uitvoeren. De prenatale (groeps-)voorlichting blijven wij onderhouden. Dit zijn maandelijkse regionale avondbijeenkomsten welke ingevuld worden door een team van verloskundige eerste lijn, verloskundige tweede lijn, een gynaecoloog en kraamzorg.

We blijven ook inzetten in op prenatale huisbezoeken en geven verder uitvoering aan het basispakket Jeugdgezondheidszorg via Yunio. De GGD biedt het basispakket als het gaat om 4-18 jaar jarigen. De cursus ‘OuderTeam’ bereidt aankomende ouders samen voor op het ouderschap. De pilot wordt eind 2023 door Yunio geëvalueerd. Bij goed gevolg kan deze worden toegevoegd aan ons lokale aanbod. Homestart heeft een aanbod van ervaren opvoeders, die op vrijwillige basis ouders met opvoedvragen ondersteunen. Het project ‘Zwanger en Gezond’ is een leefstijlprogramma waarbij een gezonde start van de baby in een gezonde omgeving centraal staat. Binnen dit leefstijlprogramma werken deelnemers aan bewustwording van hun leefstijl en

GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK

20

aan persoonlijke doelstellingen op het eigen niveau. Het is een samenwerking tussen Verloskundigenpraktijk Ulft en Helpgewoon Buurtsport. Daarnaast hebben andere sport- en zorgprofessionals ook een belangrijke rol, wat samen een vast team aan professionals vormt.

Opgroeien en cultuureducatie ‘Young & Kids’ helpt jonge (aanstaande) moeders en vaders een zelfstandig bestaan op te bouwen. De opvoeding van hun jonge kind en uiteindelijk de zoektocht naar geschikt werk of een opleiding staan daarbij voorop. Dit aanbod van Yunio is vooral gericht op jonge moeders (15-25 jaar). We investeren in ‘VoorZorg’-trajecten voor jonge moeders. Dit is een beperkte groep. Het gaat gemiddeld om vijf moeders per jaar. Als een vrouw voor de eerste keer zwanger is, is ondersteuning fijn, helemaal als je nog jong bent. ‘VoorZorg’ is een programma voor vrouwen tot ongeveer 25 jaar, die zwanger zijn van hun eerste kind en weinig of geen opleiding hebben genoten. Soms is er sprake van middelengebruik of zijn er psychosociale problemen. De aanstaande moeders krijgen verpleegkundige ondersteuning tijdens de zwangerschap en bij de verzorging en opvoeding, totdat het kind 2 jaar oud is. ‘Infant Mental Health’ (IMH) wordt aangeboden door Jeugd GGZ van GGNet. GGNet specialiseert zich in de ondersteuning van kinderen van -9 maanden tot 5 jaar en hun ouders die elders onvoldoende geholpen worden of bij wie het behandelproces stagneert. Door middel van IMH heeft de professional oog voor het samenspel tussen omgeving, biologische factoren en de ouder-kindrelatie. Hij kijkt breed naar het ontwikkelingsverloop van het kind, de ouder en anderen.

Hij heeft aandacht voor de kwaliteit van de verschillende relaties in een systeem, als ook hoe deze relaties fysiologische kenmerken als verhoogde arousal beïnvloeden tot aan sociaal-emotionele factoren en gezondheid. Hoe eerder er gewerkt wordt aan de relatie (hechting) tussen ouder en kind, hoe meer de kans afneemt dat het kind later ook psychische of psychiatrische problemen ontwikkelt. Dit beperkt eventuele gevolgschade bij het kind. ‘Integrale Vroeghulp’ (IVH) van de organisatie Mee, is tijdige hulp aan kinderen van 0 tot 7 jaar en te vroeg geboren kinderen. IVH wordt ingezet bij vragen over ontwikkeling of gedrag en wordt gegeven aan kind en ouder/verzorger. We verkennen de inzet van #OPLADERS in kwetsbare gebieden. #OPLADERS zijn mensen in de buurt. Samen met het eigen netwerk vormen zij als het ware het ‘dorp’ om het gezin heen. De vader met een kind op de basisschool, de moeder langs de lijn van het voetbalveld. Maar ook de buren van vier deuren verderop of iemand in de buurtWhatsAppgroep. Ze kunnen helpen om de balans te houden in het drukke bestaan. Door eens iets over te pakken, te regelen of op te vangen. Yunio coördineert dit project. ‘Inhuis steungezinnen’, eveneens van Yunio, is een vrijwilligersproject. Een steungezin biedt gewoon een kopje thee na school of helpt bij samen knutselen.