23-175c College - Vrijetijdsagenda Achterhoek 2020-2030.pdf
Tekst van het document
Vrijetijdsagenda Achterhoek 2020-2030
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
1
Vrijetijdsagenda Achterhoek 2020-2030
2
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
3
Voorwoord Werk, studie, zorg voor anderen: om onze dagelijkse routine te doorbreken vinden we het heerlijk om ook tijd te spenderen aan sociale contacten, hobby’s, sport en aan vakantie. Op het moment van schrijven zitten we echter middenin de coronacrisis en zijn we gebonden aan huis. Deze bijzondere situatie doet ons meer dan ooit beseffen hoe fijn het is dat we zelf kunnen kiezen waar, wanneer en hoe we invulling geven aan onze waardevolle vrije tijd. Ik denk zelfs dat we op dit moment meer dan ooit uitkijken naar uitstapjes, weekenden weg en onze welverdiende vakantie. In de Achterhoek verwelkomen we die toeristen en recreanten maar al te graag. Onze regio leent zich bij uitstek om jaarrond te genieten van al het moois dat we te bieden hebben. Het is fijn om te zien dat bezoekers enerzijds genieten van de rust, ruimte, stilte en donkerte van het coulisselandschap tijdens een wandel- of fietstocht. Anderzijds worden ook de bruisende en pittoreske dorpen en stadjes bezocht waar mensen op het terras genieten van een goed glas lokale wijn en een borrelplank met typisch Achterhoekse streekproducten na afloop van een museumbezoek. Voeg daar de oprechte gastvrijheid aan toe die in onze volksaard zit en elke keer weer verrast.
Deze verschillende mogelijkheden die de Achterhoek biedt blijven niet onopgemerkt: er is steeds meer animo en interesse om lange of kortere tijd te verblijven in onze prachtige regio. Om het Achterhoekse vrijetijdsaanbod te behouden en te versterken, werken we samen. Met lokale ondernemers, het onderwijs, lokale overheden en met ondersteuning van de provincie Gelderland. De Vrijetijdsagenda 2020-2030 met bijbehorende speerpunten die nu voor u ligt, is hiervoor het kompas. De speerpunten zijn in de uitvoeringsagenda vertaald naar concrete projecten waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. De uitvoeringsagenda wordt iedere drie jaar herijkt. De gevolgen van de corona crisis voor de recreatiesector zijn op dit moment nog onduidelijk. Om na de coronacrisis in te kunnen spelen op de wensen en behoeften van de vrijetijdssector, zijn de genoemde prioriteiten en accenten in de uitvoeringsagenda 2020-2023 niet in beton gegoten.
Colofon
Met elkaar werken we de komende jaren verder aan een nog sterker toeristisch en recreatief aanbod.
Borculo, juni 2020
inwoners. Onze vrijetijdssector zien we namelijk ook als een belangrijk middel om bij te dragen aan de
Daarmee blijft de Achterhoek een aantrekkelijke regio voor onze bezoekers én voor onze eigen instandhouding van lokale voorzieningen, een aantrekkelijk ondernemersklimaat en voldoende diverse
Opdrachtgever:
banen. Dit allemaal binnen de prachtige omgeving waar we met zijn allen zo trots op zijn en waarin we
Portefeuillehoudersoverleg Vrijetijdseconomie Achterhoek
gaan voor een goede balans tussen recreëren, werken en wonen.
Auteur: mw. A. (Annemiek) Riefel, kennismakelaar Vrijetijdseconomie Achterhoek
Marijke van Haaren Voorzitter regionaal portefeuillehoudersoverleg Vrijetijdseconomie
Redactie: Ambtelijk overleg Vrijetijdseconomie Ontwerp en opmaak: Leonie Nennie, Buro 28 Begeleidingscommissie: mw. E. (Ellis) Koenders, gemeente Aalten mw. B. (Bernou) Wagenaar, gemeente Oost-Gelre dhr. M. (Marcel) Bourgondien, gemeente Doetinchem dhr. M. (Manuel) Hezeman, Stichting Achterhoek Toerisme mw. N. (Naomi) Höfkes, gemeente Berkelland
4
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
5
Inhoudsopgave Voorwoord
5
Inhoudsopgave
7
Deel 1: Visie 1. Samenvatting; speerpunten Vrijetijdsagenda 2020-2030
9
2. Inleiding
11
3. Situatie analyse; een sector in ontwikkeling
13
3.1. Feiten, cijfers, trends en ontwikkelingen
15
3.2. SWOT analyse
17
3.3. Toeristische levenscyclus van een bestemming
19
4. Ambitie, doelen en uitgangspunten
23
5. Strategie; waar zetten we op in?
27
Deel 2: Uitvoeringsagenda 2020-2023 Overzicht acties, planning, uren en budget
30
6
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
FOTO JAKOB VAN VLIET
Bijlagen Bijlage 1: Trends en ontwikkelingen
55
Bijlage 2: Lijst geïnterviewden
57
Bijlage 3: De leefstijlvinder
58
Bijlage 4: Confrontatiematrix
60
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
7
Deel 1: Visie
1 Samenvatting; speerpunten Vrijetijdsagenda 2020-2030 Als acht samenwerkende Achterhoekse gemeenten - Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Oost-Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk – hebben wij de ambitie om de vrijetijdssector in de Achterhoek verder te ontwikkelen. Daarmee leveren we een belangrijke bijdrage aan de Achterhoekse economie en maatschappelijke opgaven, zoals instandhouding van voorzieningen, werkgelegenheid creëren en jongeren aan de Achterhoek binden. Om dat te realiseren zetten we de komende jaren op de volgende speerpunten in: Speerpunt 1: Aanbodontwikkeling; de beleefbaarheid van de Achterhoek vergroten De Achterhoekse vrijetijdssector is in ontwikkeling en de afgelopen jaren gegroeid. Er liggen kansen om te werken aan het onderscheidend vermogen van de Achterhoek en het realiseren van meer publiekstrekkers. We zetten in op het vraaggericht ontwikkelen van het aanbod. Meer diversiteit en highlights met een regionale impact zijn binnen dit speerpunt de belangrijkste kenmerken.
Speerpunt 2: Vitaliteit verblijfsrecreatie op peil houden en verbeteren Uit recent onderzoek (najaar 2019) blijkt dat de verblijfsrecreatie sector in de Achterhoek tamelijk vitaal is. Om ook in de toekomst toeristen goed te ontvangen moeten we blijven investeren in aantrekkelijk en kwalitatief hoogwaardig aanbod. We zetten in op het transformeren of revitaliseren van bedrijven aan de onderkant van de markt en het vitaal houden, door o.a. ruimte te bieden om verder te groeien, van bedrijven die voorop lopen.
Speerpunt 3: Werken aan een onderscheidend profiel De Achterhoek is een sterk merk met een hoge naamsbekendheid. Om het onderscheidend vermogen ten opzichte van voor de toerist vergelijkbare regio’s nog beter uit te dragen, zetten we in op het versterken van het Achterhoekse profiel voor de (inter)nationale gast.
Speerpunt 4: Gastvrijheid in de regio bevorderen De Achterhoek staat bekend om haar unieke streekeigen kenmerken, zoals het noaberschap, de volksaard, de gastvrijheid, maar ook bescheidenheid. Om langer verblijf, spreiding en herhaalbezoek te stimuleren willen we gasten een unieke ervaring bieden. Daarom gaan we de gastvrijheid naar een hoger plan tillen, zowel qua hardware (goede informatiepunten) als software (gepersonaliseerde informatievoorziening).
Speerpunt 5: Positie vrijetijdssector versterken; verbindingen met andere sectoren intensiveren De vrijetijdssector is minder goed in beeld door de regionale bestuursstructuur, waardoor directe toegang tot structurele financiële bijdrages ontbreekt. Een gemiste kans, want de vrijetijdssector staat niet op zichzelf, maar raakt ook andere thema’s, zoals food, klimaat, biodiversiteit, cultuur en erfgoed, natuur en landbouw. Daarom zetten wij in op een brede samenwerking. Samen kunnen we de integrale vraagstukken in de Achterhoek oppakken, zoals de (fijnmazige) bereikbaarheid, vitaliteit van vakantieparken, het vinden van geschikt personeel en verschraling van ons landschap.
8
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
9
2 Inleiding In het meest oostelijke deel van de provincie Gelderland vind je de Achterhoek. Karakteristiek voor de Achterhoek zijn de uitgestrekte weilanden met houtwallen, stuwen en houtsingels - het zogenaamde coulisselandschap. De natuur, pittoreske dorpjes, vele buitenrecreatie mogelijkheden, het historische decor rijk aan landgoederen en kastelen, sterk campingaanbod en oprechte gastvrijheid maken de regio een geliefde bestemming voor toeristen en recreanten uit binnen- en buitenland. De Achterhoek is een groene regio, met naast een sterke vrijetijdssector, ruimte voor moderne technologische industrie. Een regio waar hard wordt gewerkt en we niet bang zijn om dingen anders aan te pakken. Hier staan we nog echt klaar voor elkaar. Een regio waar bezoekers komen om aan de dagelijkse routine te ontsnappen. En met de komst van de nieuwe N18 en plannen om de (fijnmazige) bereikbaarheid van de Achterhoek verder te optimaliseren zijn we beter bereikbaar dan ooit te voren.
Uitdagingen en kansen Maar we staan als regio ook voor uitdagingen. Vergrijzing en ontgroening van de bevolking, bedreigd landschap als gevolg van klimaatverandering (o.a. droogte), veranderingen in de landbouw, technologische veranderingen en de opkomst van een nieuwe generatie die vraagt om flexibilisering en passende banen. 8RHK (Achterhoek) Ambassadeurs heeft uitgesproken in 2030 een bloeiende en innovatieve economie te willen zijn met een uitstekend werk-, leer- en woonklimaat 1. Onze vrijetijdssector kan daar een belangrijke bijdrage aan leveren. Daarom hebben we de ambitie om toerisme en recreatie verder te ontwikkelen in omvang, kwaliteit en veelzijdigheid en daarmee de leefbaarheid en regionale economie van de Achterhoek te vergroten.
Vertrekpunt Sinds 2006 werken 8 Achterhoekse gemeenten - Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Oost-Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk - intensief samen aan toerisme en recreatie. In de periode 2016-2019 door middel van de Vrijetijdsagenda Achterhoek. De samenwerking heeft de afgelopen jaren o.a. geresulteerd in: ■ Regionale marketing en promotie. De toeristische vermarkting van onze regio is sinds 2012 belegd bij Achterhoek Toerisme en geborgd middels thematische campagnes met een (boven)regionale en nationale uitstraling, bijvoorbeeld ‘Kamperen in de Achterhoek’ en ‘Wild eten in de Achterhoek’. ■ De inzet van een kennismakelaar om innovatie in de sector te stimuleren, het kennisniveau van ondernemers te vergroten en ondernemerschap te faciliteren. ■ Productinnovatie met cross overs uit topsectoren, waaronder de toepassing van sensortechnologie op kampeerbedrijven. ■ Bevordering gastheerschap. De doorontwikkeling van de Achterhoekse VVV’s tot inspiratiepunten en gastvrijheidspunten. ■ Goede infrastructuur. Onderzoek naar de kwaliteit van de fietspaden, doorontwikkeling van de routenetwerken en optimalisatie van de fijnmazige bereikbaarheid, middels SMAAS. ■ Een gezamenlijk programma om aan te zetten tot kwaliteitsverbetering; het Kennisplein 2. ■ Regionale monitoring van de effecten van toerisme en recreatie.
Er ligt een sterke basis om toerisme en recreatie verder te verstevigen de komende 10 jaar.
10
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
1 Bron: Achterhoek Visie 2030, Achterhoek Board, 2019. 2 Bron: https://zakelijk.achterhoek.nl/kennisplein
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
11
Wat hebben we geleerd van de afgelopen jaren? De samenwerking heeft veel leerervaringen opgeleverd. De afgelopen periode is met name ingezet op kwaliteitsverbetering. Bij het samenstellen van de vorige Vrijetijdsagenda (2016-2019) zijn we uitgegaan van een actieve bijdrage van ondernemers en organisaties in het aandragen van initiatieven en investeringen in tijd en geld. Dit ging niet vanzelf en de inzet van een aanjager
3 Situatie analyse; een sector in ontwikkeling
was nodig om ideeën op te halen en te realiseren. De financiële bijdrage van ondernemers bij de voorgaande Vrijetijdsagenda is beperkt gebleven. Ondernemers willen met name meewerken aan projecten waar ze direct voordeel uit kunnen halen. Daar moeten we rekening mee houden bij het uitvoeren van deze Vrijetijdsagenda. De inzet van één of meerdere aanjagers willen we de komende jaren continueren. De projecten die zijn opgenomen in de voorgaande Vrijetijdsagenda zijn met name ingegeven
De vrijetijdssector staat volop in de aandacht. De sector is de afgelopen jaren gegroeid en de Achterhoek heeft hiervan geprofiteerd, door de regionale marketing en intensieve samenwerking tussen gemeenten. In dit hoofdstuk geven we inzicht in de Achterhoekse vrijetijdssector aan de hand van feiten en cijfers en trends en ontwikkelingen. De inzichten zijn verkregen op basis van deskresearch en gesprekken met de sector.
door subsidie (on)mogelijkheden. De relatie tot de vrijetijdssector lag niet altijd voor de hand. Daardoor was het moeilijk om projecten van de grond te krijgen en werden ze soms onnodig
In 2019 werden ruim 3,3 miljoen toeristische overnachtingen doorgebracht in de Achterhoek. Een groei
complex om aansluiting te vinden bij een subsidiepot. Dat werkt niet goed. Daarom nemen we
van 23% ten opzichte van 2013 3. De totale werkgelegenheid bedroeg in in 2019 12.240 banen 4. Daarmee
in deze Vrijetijdsagenda uitsluitend acties op die van onderop zijn ontstaan.
levert toerisme en recreatie meer banen op voor de Achterhoek dan de bouw- en landbouwsector 5. Met bovenal veel werk voor praktisch opgeleide Achterhoekers. Bovendien vinden veel jongeren een
Bestuurders en ambtenaren komen op dit moment eens in de twee maanden bij elkaar om
eerste baan in deze sector, bijvoorbeeld in de horeca 6. Een groep die we graag aan de Achterhoek
projecten af te stemmen en kennis te delen. Deze vergadercyclussen willen we continueren.
willen binden. De herinnering aan die leuke eerste (bij)baan draagt daaraan bij.
Voldoende ambtelijke capaciteit is wezenlijk om tot uitvoering te komen. Stichting Achterhoek Toerisme en andere partijen kunnen ondersteunen bij de uitvoering, maar de verantwoordelijk-
Leefbaarheid in de regio
heid voor het succes van deze Vrijetijdsagenda dragen we als aangesloten gemeenten gezamen-
De komst van toeristen en recreanten geeft de lokale economie een impuls. Meer gasten in de horeca,
lijk.
bloeiende evenementen, een lokale bakker die zijn deuren open kan houden omdat ook toeristen tot de afzetmarkt behoren en meer bedrijven die indirecte diensten als schoonmaak, fietsenonderhoud, beveiliging of catering leveren. Toerisme (bezoek inclusief verblijf, minimaal één nacht) en recreatie (dagtocht exclusief verblijf, +/- 70%
Vrijetijdsagenda 2020-2030
door eigen inwoners 7) stimuleert niet alleen de economie, maar verhoogt ook de leefbaarheid en aan-
Nu is het tijd om de bestaande koers waar gewenst en haalbaar voort te zetten en verder uit te bouwen.
trekkelijkheid van de Achterhoek. Denk aan de ongeveer 10.000 kilometer aan fiets-, wandel- mountain
En dat is nodig, want onze sector is in ontwikkeling. De uitdagingen, vraagstukken en thema’s zijn
bike-, en ruiterroutes, zwembaden op vakantieparken waar kinderen uit de buurt zwemles volgen,
veranderd. Landelijk is het inkomend toerisme de afgelopen jaren fors toegenomen en de komende
evenementen en attracties. Zonder toeristen hadden onze eigen inwoners niet kunnen profiteren van
jaren zet deze ontwikkeling naar verwachting voort. Tegelijkertijd groeit het binnenlands toerisme en
zoveel aanbod. Concreet draagt toerisme aan de leefbaarheid van de Achterhoek bij door:
worden steeds meer dagrecreatie activiteiten ondernomen. Dat biedt enerzijds kansen om de behaalde successen verder uit te bouwen, maar vraagt anderzijds meer dan ooit om een goede balans tussen
■ Voorzieningen in de Achterhoek: meer attracties, culturele voorzieningen, horecagelegenheden,
economisch rendement en een prettige leefomgeving. Met aandacht voor behoud van onze natuur,
evenementen en minder leegstand. Bijvoorbeeld in het centrum van Winterswijk, waar onder andere
identiteit, cultuur en erfgoed. Dat vraagt om een heldere visieen concrete strategie.
de Duitse dagjesmensen die in het weekend Winterswijk bezoeken bijdragen aan het in stand houden van een omvangrijk winkelaanbod.
In voorliggend visiedocument hebben we de koers voor de komende 10 jaar uitgestippeld. Aanvullend
■ Reuring in de Achterhoek: meer reuring, meer zichtbaarheid, meer drukte en een levendig straat-
hebben we een uitvoeringsagenda samengesteld met concrete acties voor de periode 2020-2023. We
beeld. Bijvoorbeeld Vorden met zo’n 20 horecagelegenheden, die niet alleen kunnen draaien op de
gaan tussentijds evalueren en bijschaven indien nodig. De uitvoeringsagenda gaan we om de 3 jaar
+/- 7.500 inwoners, maar profiteren van de aantrekkingskracht die Kastelendorp Vorden heeft op
actualiseren.
toeristen en recreanten. ■ Een aantrekkelijke regio: een positief toeristisch en recreatief imago vergroot de aantrekkelijkheid
De Vrijetijdsagenda is tot stand gekomen in afstemming met de sector. We hebben 15 interviews afge-
van de streek voor nieuwe inwoners en investeerders. Daarmee levert de Achterhoekse vrijetijds
nomen met stakeholders uit de sector en drie ondernemersbijeenkomsten georganiseerd. Daarnaast
sector een niet te onderschatten bijdrage aan het lokale vestigingsklimaat 8.
hebben we een begeleidingsgroep met een vertegenwoordiging vanuit de gemeenten en Achterhoek Toerisme opgericht, waarmee regelmatig afstemming heeft plaatsgevonden. Tot slot zijn alle bestuurders en ambtenaren geconsulteerd tijdens meerdere overlegmomenten. 3 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2020 4 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2020 5 Bron: LISA, werkgelegenheidsenquête, 2019. 6 Bron: LISA, werkgelegenheidsenquête, 2019. 7 Bron: CVTO, NBTC-NIPO research, 2019. 8 Bron: Gert-Jan Hospers, 2019.
12
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
13
3.1. Feiten, cijfers, trends en ontwikkelingen Toerisme speelt een steeds grotere rol binnen de Nederlandse economie. Zo is de toeristische sector de afgelopen tien jaar sneller gegroeid dan de Nederlandse economie als geheel. De bestedingen van zowel dag- als verblijfsgasten bedragen jaarlijks tientallen miljarden euro’s 9. Door de coronacrisis is deze groei in 2020 abrupt gestaakt. De exacte gevolgen van de coronacrisis zijn op het moment van schrijven nog niet te overzien. Zie voor meer trends en ontwikkelingen bijlage 1.
Toename verblijfsrecreatie De vrijetijdssector in Nederland is volop in ontwikkeling en sterk aan het groeien. Met name het inkomend toerisme neemt toe. In de afgelopen 10 jaar is het inkomend toerisme gegroeid met gemiddeld 5% per jaar. NBTC Holland Marketing verwacht een stijging van ongeveer 19 miljoen buitenlandse gasten nu naar +/- 29 miljoen in 2030 in Nederland. Een stijging van ongeveer 50%. Minder voorzichtige prognoses laten een nog sterkere groei zien 10. In de Achterhoek neemt het aantal buitenlandse toeristen eveneens toe. Van een aandeel van 20% in 2017 naar 27% in 2019 op het totaal aantal toeristische overnachtingen 11. Omgerekend bijna 900.000 overnachtingen. Als we de prognose van NBTC uit figuur 3.1 volgen (een gemiddelde groei van 5% per jaar) dan kan dit aantal groeien naar bijna 1,3 miljoen overnachtingen in 2030.
Figuur 3.1 Forecast inkomend toerisme in Nederland.
45.000 41,9 miljoen
40.000 35.000
Exponentiële groei + 7% per jaar 28,8 miljoen
30.000 25.000
Forecast 2030
20.000 15.000 10.000 5.000 0 1970
1975
1980
1985
1990
1995
2000
2005
2010
2015
2020
2025
2030
Bron: NBTC-NIPO research 2018
9 Bron: LISA, werkgelegenheidsenquête, 2019. 10 Bron: Perspectief 2030, NBTC Holland Marketing, 2018. 11 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2020
14
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
15
Het binnenlands toerisme neemt eveneens toe, maar minder explosief. De afgelopen 10 jaar is het
3.2. SWOT analyse
binnenlands toerisme gegroeid met gemiddeld 2% per jaar. De verwachting is dat in 2030 het binnenlands toerisme met ongeveer 22% is gegroeid; van 25,3 miljoen toeristen in 2018 naar 30,9 miljoen in
In onderstaande SWOT-analyse wordt een onderscheid gemaakt tussen een interne en externe analyse.
2030. De groei zit met name in een extra korte vakantie (+/- 2 nachten) in eigenland. Steeds meer
De interne analyse betreft de sterktes en zwaktes. Dit zijn aspecten waar wij invloed op uit kunnen
Nederlanders kiezen voor ons eigen land als bestemming voor een derde of zelfs vierde vakantie 12.
oefenen door toeristisch beleid. De externe analyse betreft de kansen en bedreigingen. Kansen en bedreigingen komen van buiten, de gemeenten kiezen in hun beleid hoe hiermee om te gaan. Hieronder
Het totaal aantal toeristische overnachtingen van binnenlandse gasten in de Achterhoek is ruim 2,4
vallen ook onderwerpen buiten de vrijetijdssector.
miljoen in 2019 13. Volgen we bovengenoemde prognose van NBTC (22% groei) dan kan dit oplopen naar bijna 3 miljoen in 2030.
De SWOT analyse 17 is het resultaat van de informatie die we hebben opgehaald uit het bronnen onderzoek, bronnenonderzoek en de gesprekken met stakeholders.
Het is de vraag of we over voldoende geschikte verblijfsrecreatie capaciteit beschikken om deze verwachte groei op te vangen. Daar komen we later in deze visie en de uitvoeringsagenda op terug.
Interne analyse
Dagtoerisme en verblijfstoerisme groeien steeds meer naar elkaar toe. Het bekendste voorbeeld is de
De Achterhoek wordt gekenmerkt door relatief kleinschalig, karakteristiek verblijfsrecreatie aanbod, met daarnaast enkele grote spelers. Met name de kampeersector is sterk vertegenwoordigd in de Achterhoek, maar de toerist kan ook terecht in één van de vele hotels, bungalowparken, groepsaccommodaties, B&B’s of andere vormen van verblijfsrecreatie. Over het algemeen zien we in de Achterhoek een verblijfsrecreatie markt met groeiende bezettingen, uitgezonderd de traditionele kampeersector inclusief minicampings. Dat geeft ook naar de toekomst toe ruimte om extra overnachtingen op te vangen.
15
De landelijke trend van omzetting en transformatie (meer capaciteit in vakantiewoningen en verhuur accommodaties) en afname van toeristische –en jaarkampeerplaatsen is de afgelopen jaren ook in de regio Achterhoek zichtbaar. Dit geeft het aanbod een kwaliteitsimpuls en draagt bij aan verlenging van
Geen grote publiekstrekkers. Alhoewel de sector in ontwikkeling is beschikt de Achterhoek niet over een grote variëteit aan publiekstrekkers met een grootschalige impact voor verschillende doelgroepen.
12 Bron: Perspectief 2030, NBTC Holland Marketing, 2020. 13 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2020 14 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2020 15 Bron: Vitaliteitsonderzoek Verblijfsrecreatie Achterhoek, oktober 2020 16 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2020
16
▼
Het grootste en één van de meest bekende festivals van Nederland wordt elk jaar in de Achterhoek georganiseerd; Zwarte Cross.
▼
Eenzijdigheid verblijfsrecreatie aanbod. In het algemeen is het verblijfsrecreatie aanbod tamelijk eenzijdig (gekeken naar de aantrekkelijkheid voor de leefstijlen). Vooral de harmoniezoekers en verbindingszoekers vinden aantrekkelijk aanbod, gevolgd door de rustzoekers.
▼
Gunstige ligging ten opzichte van Duitsland (extra afzetmarkt) en we hebben een rijk ommeland. Met o.a. de Sallandse Heuvelrug, Hanzesteden langs de IJssel en grote winkelsteden in de directe nabijheid.
Beperkt onderscheidend profiel. Hoe mooi de regio ook is, en hoeveel er ook te beleven is, het is een ingewikkelde opgave om het onderscheidend vermogen t.o.v. voor de toerist vergelijkbare regio’s in Oost-Nederland goed uit te dragen.
Vitaliteit verblijfsrecreatie aanbod. In het algemeen is het verblijfsrecreatie aanbod in de Achterhoek vitaal.
Kwaliteit wandel- en fietspaden verschilt per gemeente. Iedere gemeente is verantwoordelijk voor de eigen padenbeheer. In de praktijk pakt de ene gemeente dit anders op dan de andere, waardoor de consument kwaliteitsverschillen kan ervaren.
Unieke streekeigen kenmerken, zoals het noaberschap, de volksaard, de gastvrijheid, streekproducten, maar ook bescheidenheid.
▼
het toeristisch seizoen 16.
Groei aanbod. De vrijetijdssector is duidelijk in ontwikkeling en de afgelopen jaren (sterk) gegroeid o.a. door de toetreding van nieuwe voorzieningen met een nationale uitstraling, zoals Museum MORE en doorontwikkeling van bestaande voorzieningen.
▼
Vitaliteit verblijfsrecreatie
Diversiteit van de omgeving met enkele grote kernen (Winterswijk, Doetinchem en Lochem), kernen met eeen karakteristiek landschap (bv. Bronckhorst, Groenlo en Bredevoort), kastelen en landgoederen, waterrecreatie en natuurbeleving.
▼
jaren fors 14. De verwachting is dat deze groei zich verder voortzet.
Traditionele kampeersector. Bijna 80% van alle slaapplaatsen in de Achterhoek zijn te vinden op grote- en kleinschalige kampeerbedrijven. Veelal traditionele bedrijven met ‘standaard’ vaste of toeristische plaatsen en weinig verhuurmogelijkheden. Veel van deze bedrijven hebben een eenzijdig profiel en richten zich op soortgelijke doelgroepen. Het onderscheidend vermogen is te beperkt.
Kenmerkend karakteristiek landschap met uitgestrekte houtwallen, stuwen en houtsingels, het zogenaamde coulisselandschap. Aanwezigheid van twee Nationale Landschappen; Winterswijk en de Graafschap.
▼
is tussen 2013 en 2019 flink toegenomen; +25%. Met name het museumbezoek groeide in de afgelopen
▼
In 2019 werden ruim 7 miljoen dagbezoeken ondernomen in de Achterhoek. Het aantal dagbezoeken
▼
een dagattractie of winkels met horeca.
Kleinschaligheid. Over het algemeen is de sector kleinschalig van aard met enkele grote spelers. Dat kan aantrekkelijk zijn voor bepaalde doelgroepen, maar brengt het risico van beperkte slagkracht met zich mee.
▼
aangetrokken. Daarnaast zien we ook steeds meer gemixte concepten, zoals (grote) winkelketens met
De naamsbekendheid van de Achterhoek is hoog. De Achterhoek staat in de top 5 van meest bekende toeristische regio’s in Nederland.
▼
investeren in hun centrumvoorzieningen, zoals een zwembad waarmee ook dagrecreanten worden
ZWAKKE PUNTEN
▼
parken die (meer) dagattracties aanbieden. In de Achterhoek zien we bijvoorbeeld dat grote campings
STERKE PUNTEN
▼
Efteling waar flink is geïnvesteerd in verblijf de afgelopen jaren. Andersom zijn er steeds meer vakantie-
▼
Dagtoerisme in de lift
17 Zie voor de bronvermelding bijlage 3.
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
17
Vergrijzing. Biedt kansen op verlenging van het seizoen en het inspringen op toeristen met een zorgvraag.
Trends in de vrijetijdssector volgen elkaar in snel tempo op en de Nederlandse consument wordt steeds veeleisender.
▼
Lokalisering. Consumenten zijn meer op zoek naar lokale initiatieven en producten, omdat het meer vertrouwen geeft; het authentieke karakter, de streekeigenheid en de sterke identiteit van de Achterhoek kan goed op deze trend inspelen.
Beperkte verbinding regio Achterhoek. De regio Achterhoek zet in haar Achterhoek Visie 2030 nadrukkelijk in op ‘innovatie en groeien in kwaliteit’. De vrijetijdssector wordt niet specifiek in de visie benoemd. De vrijetijdssector is minder goed in beeld door de regionale bestuursstructuur, waardoor directe toegang tot structurele financiële bijdrages ontbreekt.
▼
BEDREIGINGEN
▼
KANSEN
▼
Externe analyse
▼
Gezondere leefstijl. De vele streekproducten en de verhalen daarachter past binnen de trend van meer ‘pure’ producten in het kader van een gezondere leefstijl.
▼
De Achterhoek is (deels) een krimpregio, waar sprake is van vergrijzing en ontgroening. Hierdoor staat het voorzieningen niveau onder druk en kunnen veel banen niet tot nauwelijks worden ingevuld.
▼
Inkomend toerisme. We zien een duidelijke groei in het inkomend toerisme in Nederland; daarnaast legt het NBTC steeds meer de focus op het ‘achterland’ van Amsterdam. Spreiding is de belangrijkste strategie van de Holland campagne. Dat biedt kansen voor de Achterhoek.
Technologische revolutie. De opkomst van sociale media, online zoeken en boeken draagt bij aan meer bekendheid en vindbaarheid en kan de beleefbaarheid van de Achterhoek vergroten door niet toegankelijke locaties, zoals kastelen en landgoederen te ontsluiten voor toeristen en recreanten middels augmented of virtual reality toepassingen.
Technologische revolutie. De opkomst van sociale media, online zoeken en boeken vraagt om continu blijven investeren en vernieuwen van ondernemers en een hoog kennisniveau.
▼
Verschraling van het landschap. Onder andere door intensieve landbouw, verdroging, klimaatverandering en stikstof problematiek staat ons Achterhoekse coulisselandschap – en één van onze grootste USP’s - steeds meer onder druk. Eikenprocessierups. De eikenprocessierups zorgt vanaf het
voorjaar voor flink wat overlast, ook voor de vrijetijdssector. Negatieve berichtgeving in de media over toerisme. Sinds 1,5 jaar is er veel (landelijke) media aandacht voor de toerisme en recreatie sector. Dat is in het algemeen positief, ware het niet dat veel van de berichten een negatieve inslag hebben, zoals massatoerisme en ‘probleemparken’. Het risico is dat er een te negatieve beeldvorming gaat ontstaan.
▼
▼
De fijnmazige bereikbaarheid van de Achterhoek met het openbaar vervoer is beperkt en (nog) niet gekoppeld aan het toeristische bedrijfsleven.
▼ ▼
Leefbaarheid. Toeristisch- recreatieve voorzieningen, zoals
▼
Nederland overal aantrekkelijk. Landelijk wordt via Perspectief2030 en de bijbehorende uitvoeringsagenda ingezet op andere bezoekers naar andere plekken in Nederland trekken, waar mogelijk op andere momenten. Daarvoor is het nodig om het huidige aanbod te verbeteren en nieuw aanbod te ontwikkelen en onbekende gebieden meer in de spotlight te plaatsen. De Achterhoek kan hierop inspelen. fiets- en wandelpaden, cultureel aanbod en attracties, dragen in sterke mate bij aan een prettige woonomgeving en woongeluk.
18
Toenemende concurrentie van andere gebieden. Door technologische ontwikkelingen, een groeiende economie en steeds meer bestemmingen die actief inzetten op toerisme en recreatie is het concurrentieveld de afgelopen jaren groter geworden.
▼
▼
▼
Zakelijke markt. Het zakelijk toerisme (binnen- en buitenlands) is een groeimarkt en de afgelopen jaren ook in Gelderland toegenomen. Een interessante markt door het relatief hoge bestedingspatroon van de zakelijke gast.
▼
▼
Leegstand. In meerdere kleine kernen in de Achterhoek zijn slechts beperkt voorzieningen aanwezig, zoals een bakker of café en staan een hoop panden leeg. Dit maakt deze kernen minder aantrekkelijk voor toeristen en recreanten en doet afbreuk aan het imago van de Achterhoek.
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
19
3.3. Toeristische levenscyclus van een bestemming De vrijetijdssector is in ontwikkeling. De vraag is in welke mate we daar als bestemming van willen en kunnen profite-
Figuur 3.2: Tourism Area Life Cycle, Richard Butler. Op de X-as staat de factor tijd, de Y-as staat voor het (toenemend) aantal bezoekers
ren. Inzicht in de toeristische levenscyclus van de Achterhoek is daarbij waardevol. De Tourism Area Life Cycle (TALC) Rejuvenation
van Richard Butler geeft inzicht in de interactie tussen toeristen en een bestemming. De toeristische levenscyclus bestaat uit vier fases, namelijk: Fase 1: ontdekking en opkomst
CRITICAL RANGE OF
Fase 2: ontwikkeling en groei
ELEMENTS OF CAPACITY
Fase 3: consolidatie en stagnatie
Stagnation
Stabilization
Consolidationt
Fase 4: neergang
Decline Immediate decline
In bijlage 1 staan de verschillende fases kort omschreven. Het is van belang te beseffen dat iedere fase enige tijd in beslag neemt en dat niet iedere bestemming alle fasen (op dezelfde wijze) zal doorlopen.
Reduce growth
Number of tourists
Development
Involvement
Exploration
Time
Balans tussen druk en draagkracht Toerisme en recreatie kan economische groei tot stand brengen. Er is echter ook een keerzijde; over toerisme. Soms wordt het toeristisch potentieel van een bestemming overbenut, zodat verhouding inwoners, toeristen en bedrijven uit balans raakt, zoals in het centrum van Amsterdam, Barcelona, Venetië of andere wereldsteden, maar ook in delen van Giethoorn en op de Kinderdijk. Daar dreigen ‘toeristenbubbels’ te ontstaan. Touringcars rijden af en aan, woningen worden opgekocht door investeerders en omgebouwd tot hotelkamers. Inwoners trekken weg en daarmee verdwijnt de ‘ziel’ uit een plaats 18. De toeristische druk wordt te groot. De impact van toeristische druk hangt samen met de draagkracht van een bestemming. Een natuur gebied heeft bijvoorbeeld een lagere draagkracht dan het centrum van een binnenstad 19. Op basis van de gesprekken met stakeholders concluderen we dat de Achterhoek zich op dit moment aan het begin van fase 2 in de toeristische levenscyclus bevindt (zie ook bijlage 1). Er is ruimte om meer toeristen en recreanten te ontvangen, maar om de balans tussen economische groei en een prettige leefomgeving niet te verstoren, wordt goed gekeken waar groei wenselijk is. Kortom; de vrijetijdssector is ontzettend belangrijk voor de Achterhoek.
Daarom is het van belang dat we de komende jaren de sector vitaal houden, zodat élke Achterhoeker hiervan kan profiteren.
18 Bron: Perspectief 2030, NBTC Holland Marketing, 2019 en Waardevol toerisme: onze leefomgeving verdient het, Raad voor de Leefomgeving, 2019 19 Bron: Waardevol toerisme: onze leefomgeving verdient het, Raad voor de Leefomgeving, 2019
20
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
21
4 Ambitie, doelen en uitgangspunten In voorgaand hoofdstuk hebben we gezien dat de vrijetijdssector ontzettend belangrijk is voor de Achterhoek en dat er ruimte is voor ontwikkeling. Daarom willen we de komende jaren blijven investeren in toerisme en recreatie. We hebben dan ook de ambitie om de vrijetijdssector op een gecontroleerde manier verder te laten groeien. Daarbij is een goede balans tussen het stimuleren van de economie en een prettige leefomgeving van essentieel belang. In 2030 moet deze slimme groei resulteren in: ■ Bijna 4,3 miljoen toeristische overnachtingen van binnen- en buitenlandse gasten; met een focus op toeristen uit eigen land en de buurlanden Duitsland en België. Daarmee volgen we de landelijke prognoses. In 2019 werden ruim 3,3 miljoen toeristische overnachtingen doorgebracht in de Achterhoek 20. ■ Stimulering van de lokale economie tot een economische betekenis van ruim 412 miljoen euro. Daarmee zetten we de huidige trendontwikkeling voort. In 2019 was de economische betekenis ruim 308 miljoen 21. ■ Een groei van de werkgelegenheid met ruim 3000 extra banen (fulltime, parttime en uitzendkracht) in 2030. Daarmee zetten we de huidige trendontwikkeling voort. In 2019 leverde toerisme en recreatie 12.240 banen op 22.
Daarmee streven we naar: ■ Een prettig leefbare woonomgeving voor alle Achterhoekers. Met vernieuwende en aantrekkelijke voorzieningen voor uiteenlopende doelgroepen. ■ Meer veelzijdigheid en onderscheidend het gehele jaar door en niet alleen gedurende het hoogseizoen. ■ Kwaliteitsverbetering en verdere professionalisering van het bestaande aanbod. ■ Het vergroten van het aandeel vitale verblijfsrecreatie bedrijven in de Achterhoek. Met deze Vrijetijdsagenda leveren we een belangrijke bijdrage aan het behalen van deze ambitie, maar niet uitsluitend. Ook de activiteiten van onder andere Stichting Achterhoek Toerisme, de lokale promotionele organisaties en alle individuele gemeenten dragen bij. Het samenspel van alle stakeholders resulteert uiteindelijk in een slimme groei van de vrijetijdssector.
Toelichting doelstellingen Helaas kunnen we niet exact voorspellen hoe de toekomst van de vrijetijdssector in de Achterhoek eruit zal komen te zien. De landelijke prognoses illustreren een groei en op dit moment constateren we dat er nog voldoende ruimte is om meer toeristen en recreanten in de Achterhoek te ontvangen. Daarentegen willen we voorkomen dat de extra toeristenstroom ten koste gaat van de leefbaarheid of kwaliteit van onze omgeving. Daarom gaan we de doelstel lingen de komende jaren nauw monitoren en sturen we bij zodra we merken dat een doel niet de gewenste gevolgen heeft.
22
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
20 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2020. Doorrekening Achterhoek Toerisme 21 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2020. Doorrekening Achterhoek Toerisme. 22 Bron: Lisa werkgelegenheidsenquête, 2019. Doorrekening Achterhoek Toerisme.
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
23
Belangrijke uitgangspunten
5. Vraaggericht werken Durf te kiezen, want dan word je gekozen. Met name in marketingcommunicatie is kiezen essentieel.
Bij het ontwikkelen en realiseren van deze Vrijetijdsagenda staan zes uitgangspunten centraal, die cruci-
En bewust zijn van wat je wel en niet bent is dan nodig om jezelf te profileren. En dat moet, want de
aal zijn voor het realiseren van onze ambitie en doelen, namelijk:
Achterhoek heeft weliswaar een hoge naamsbekendheid, maar veel Nederlanders weten (nog) niet waar de regio voor staat 25. We hebben niet de ambitie om alles voor iedereen te zijn. We willen vooral voor
1. De Achterhoekse samenwerking koesteren en continueren
de gast die bij ons past voldoende aantrekkelijk aanbod bieden. Bij ontwikkelplannen, zoals de uitvoe-
Groeien is elkaar successen gunnen en verder kijken dan één bedrijf, kern of gemeente. Als het in één ge-
ringsaenda, kijken we daarom of het aansluit bij onze doelen en de doelgroepen die we willen bedienen,
meente regent dan druppelt het bij de anderen. De Achterhoek heeft niet één profiel of kenmerk, maar
zie de uitvoeringsagenda.
een uiteenlopend karakter. De gebieden, kernen en gemeenten hebben elkaar nodig. Het samenspel
Bijvoorbeeld; uit het vitaliteitsonderzoek verblijfsrecreatie blijkt dat er onvoldoende verblijfsrecreatie
tussen het aanbod maakt de Achterhoek aantrekkelijk. We hebben niet de ambitie om binnen de Ach-
aanbod is voor stijlzoekers, avontuurzoekers en plezierzoekers, zie figuur in relatie tot de vraag 26. Ver-
terhoek uitsluitend enkele deelgebieden of plaatsen te ontwikkelen. Dat neemt niet weg dat de
nieuwing van het aanbod specifiek gericht op deze doelgroepen wordt dan ook de focus.
potentie per gebied kan verschillen. Van der Valk kiest bijvoorbeeld bewust voor Doetinchem als uitvalsbasis door de gunstige ligging aan de A18. Naast deze Vrijetijdsagenda werkt elke gemeente aan een eigen visie of beleidskader. De gemeenten
Figuur 4.1: Model Leefstijlvinder, SAMR 2018
maken lokaal zelf de keuze voor aanvullende middelen, maar de basis moet zijn dat we de Achterhoek-
EXTRAVERT
se samenwerking continueren. Valt dit raamwerk weg, dan valt het kaartenhuis in elkaar. vrijheid
2. Voortborduren op wat er al is We hebben de afgelopen jaren niet stilgezeten en al de nodige acties en ontwikkelingen in gang gezet, onder andere vanuit de voorgaande Vrijetijdsagenda. We gaan niet opnieuw beginnen, maar borduren
AVONTUURZOEKERS
harmonie
11% 19%
PLEZIERZOEKERS
12%
voort op wat er al ligt. Daarom hebben we een aantal bestaande acties opnieuw opgenomen in de uitvoeringsagenda.
VERBINDINGSZOEKERS
12% EGO
3. Rolverdeling Een aantrekkelijke toeristische bestemming wordt gekenmerkt door een goede samenhang in het
HARMONIEZOEKERS
aanbod. Van een goede basis (bv. een aantrekkelijk landschap), goede voorzieningen (bv. wandelrou-
INZICHTZOEKERS
tes), tot bijzondere highlights (bv. een museum met unieke collectie). Overheden en terreinbeherende
STIJLZOEKERS
GROEP
17%
11%
organisaties dragen met name zorg voor de basis (o.a. het beheer en onderhoud van natuurgebieden)
RUSTZOEKERS
17%
en basisvoorzieningen. Ondernemers en/of organisaties creëren de lagen die daarop liggen; de voorzieningen en highlights.
controle
veilig INTROVERT
Om een aantrekkelijke samenhang te realiseren zijn meerdere partijen aan zet. Ieder vanuit zijn of haar eigen rol. Is één van de lagen niet goed op orde doordat één van de stakeholders zijn of haar rol verzaakt dan neemt de aantrekkelijkheid af. Deze Vrijetijdsagenda is een gemeentelijke agenda, maar we roepen alle stakeholders nadrukkelijk op om hun verantwoordelijk te nemen en samen slimme groei
Zie bijlage 3 voor meer informatie over de Leefstijlvinder.
te realiseren.
4. Spreiden en verleiden
Buitenlandse gast
“Toerisme is een middel om grotere maatschappelijke vraagstukken op te lossen die bijdragen aan het
Steeds meer buitenlandse gasten ontdekken de Achterhoek en die groei zet naar verwachting door, zie
algemeen en gedeeld belang (welzijn en welvaart) van Nederland.” 23 Om dit belang te dienen zijn een
hoofdstuk 3. Duitsland (marktaandeel van 67% op totaal aantal buitenlandse gasten in de Achterhoek)
aantal strategische prioriteiten benoemd, waaronder "Nederland overal aantrekkelijk"; het spreiden van
en België (marktaandeel 11%) 27 zijn daarbij de belangrijkste herkomstmarkten. Daarom willen we ons
bezoekers over Nederland. De toerist laat zich echter niet makkelijk spreiden. Met name de buitenlandse
nadrukkelijker focussen op de gast uit onze buurlanden in marketingcommunicatie en productontwikke-
gast wil graag de iconische beelden van Nederland zien. De uitdaging is om meer trekkers te ontwikke-
ling. Daar valt nog genoeg eruit halen winst te behalen, want veel ondernemers richten zich uitsluitend
len, zodat de (buitenlandse) gast ook andere gebieden in Nederland gaat ontdekken en waarderen 24.
op de binnenlandse markt. Via het Kennisplein faciliteren we daar al in en dit gaan we continueren 28.
Daar zetten we actief op in.
23 Bron: Perspectief2030, NBTC Holland Marketing, 2018 24 Bron: Perspectief2030, NBTC Holland Marketing, 2018
24
25 Bron: Steden, streken en merken onderzoek, Hendrik Beerda, 2017 26 Bron: Vitaliteitsonderzoek verblijfsrecreatie, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, 2019. 27 Bron: Economische effectmeting toerisme & recreatie Regio Achterhoek 2017, ZKA, 2018. 28 Zie https://zakelijk.achterhoek.nl/kennisplein.
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
25
6. Samenwerken Naast de onderlinge samenwerking tussen de acht Achterhoekse gemeenten zoeken we ook actief de samenwerking op met de volgende partijen: ■ De sector. Het bundelen van ondernemerskracht is noodzakelijk om de ambities te kunnen realiseren uit deze visie. De overheid kan faciliteren en stimuleren, maar ondernemers en organisaties zijn uiteindelijk aan zet en bepalen de ontwikkelingen in onze sector. Daarom gaan we samenwerken met ondernemers bij de uitvoering van de acties. ■ 8RHK (Achterhoek) Ambassadeurs. Daarbij proberen we o.a. de wisselwerking tussen sectoren, bijvoorbeeld toerisme en recreatie en de maakindustrie, food, sport en landbouw, te bevorderen.
5 Strategie; waar zetten we op in? We hebben de ambitie om de vrijetijdssector tussen nu en 2030 verder te te ontwikkelen. Daarbij is een goede balans tussen het stimuleren van de economie en een prettige leefomgeving van essentieel belang. Maar waar moeten we op inzetten om onze ambitie te realiseren? Kortom wat wordt onze strategie?
Hiertoe onderhouden we nauwe connecties met de thematafels. ■ Gelderse RBT’s (Regionale Bureaus voor Toerisme). Op het gebied van marketingcommunicatie
Op basis van de SWOT analyse uit hoofdstuk 3 kunnen we concluderen dat de Achterhoek veel te bieden
DMO's (Destinatie Management Organisaties) en kennisontwikkeling zoeken we via Achterhoek
heeft. De naamsbekendheid van onze regio is hoog, de omgeving is veelzijdig en het aanbod is grotendeels
Toerisme de samenwerking met de Gelderse RBT’s, bijvoorbeeld bij de buitenlandse marktbewerking.
vitaal (verblijfsrecreatie) en groeiende. Daar staat tegenover dat het aanbod in het algemeen redelijk uniform
■ Provincie Gelderland. De provincie focust steeds meer op toerisme en recreatie en heeft eind 2018
is, we slechts in beperkte mate beschikken over een onderscheidend profiel en de Achterhoek op dit moment
een nieuwe koersnotitie geschreven. We hebben de koersnotitie als input gebruikt voor deze
over onvoldoende ‘reasons to travel’ beschikt. Er liggen kansen om te werken aan het onderscheidend vermo-
Vrijetijdsagenda en trekken waar mogelijk samen op.
gen van de Achterhoek en het realiseren van meer publiekstrekkers.
■ Grensoverschrijdend netwerk (o.a. Grenzhoppers, Stedendriehoek en EUREGIO). Het Grenz hoppersnetwerk zet met name in op het versterken van de samenwerking tussen de Achterhoekse en Duitse grensgemeenten. Het netwerk bevordert met name samenwerking, kennisuitwisseling en kennisontwikkeling. Dat netwerk gaan we actiever benutten. ■ Terreinbeherende organisaties. Het landschap is één van de ‘unique selling points’ van de Achter-
Confrontatiematrix Om de strategie te bepalen hebben we een confrontatiematrix ingevuld. In de confrontatiema-
hoek. We werken samen met de terreinbeherende organisaties om dit landschap op een aantrekke
trix worden de sterke en zwakke punten uit de SWOT analyse afgezet tegen de kansen en bedrei-
lijke manier te ontsluiten zonder de balans tussen druk en draagkracht te verstoren.
gingen met als doel een strategie te ontwikkelen. De drie tot vijf belangrijkste sterke en zwakke
■ Inwoners. Onze eigen inwoners zijn naast de grootste groep recreanten in de Achterhoek ook een
punten en drie tot vijf belangrijkste kansen en bedreigingen hebben we tegen elkaar afgezet.
belangrijke stakeholder, omdat ze in meer of mindere mate geconfronteerd worden met toeristen-
Daarbij hebben we onder andere de volgende vragen gesteld:
stromen. Dit heeft positieve effecten, maar kan ook tot spanningen leiden. Daarom is het belangrijk
■ Sterkten versus kansen: zijn we als regio in staat middels deze sterkte de kans te benutten?
om inwoners te betrekken bij de uitwerking van deze Vrijetijdsagenda.
■ Zwakten versus bedreigingen: werkt deze zwakte onze regio tegen om een bedreiging af te weren? Op basis van de uitkomsten kunnen vier soorten strategieën worden onderscheiden, namelijk groeien, verdedigen, verbeteren en terugtrekken.
Verbeterstrategie Op basis van onze uitgangspunten, sterktes, zwakten, kansen en bedreigingen komt de verbeterstrategie primair naar voren om onze ambitie te realiseren. De verbeterstrategie is erop gefocust om onze zwakke punten te verbeteren om zo op de kansen in te kunnen spelen. We hebben de strategie vertaald naar vijf speerpunten waaraan we gaan werken, namelijk: ■ Speerpunt 1: Aanbodontwikkeling; de beleefbaarheid van de Achterhoek vergroten ■ Speerpunt 2: Vitaliteit verblijfsrecreatie op peil houden en verbeteren ■ Speerpunt 3: Werken aan een onderscheidend profiel; de Achterhoek zichtbaarder maken voor de nationale- en internationale gast ■ Speerpunt 4: Gastvrijheid in de regio bevorderen ■ Speerpunt 5: Positie vrijetijdssector binnen de Achterhoek versterken, verbindingen met andere sectoren intensiveren. In de uitvoeringsagenda (deel 2) hebben we de speerpunten uitgewerkt in concrete acties.
26
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
27
Deel 2: Uitvoeringsagenda
Uitvoeringsagenda 2020-2023 In deze uitvoeringsagenda hebben we de speerpunten uit de Vrijetijdsagenda 2020-2030 uitgewerkt in concrete acties. De uitvoeringsagenda heeft betrekking op de periode 2020-2023. Daarna wordt de uitvoeringsagenda geactualiseerd. De acties zijn voort gekomen uit gesprekken tussen overheid, ondernemers en organisaties en dienen in een later stadium nader te worden uitgewerkt.
Financiering uitvoeringsagenda De Vrijetijdsagenda wordt gefinancierd door de acht* samenwerkende gemeenten die ieder 0,80 cent per inwoner bijdragen. Vanuit de voorgaande Vrijetijdsagenda (2016-2019) is een restantbedrag beschikbaar dat wordt overgeheveld naar deze nieuwe agenda. Per project wordt gekeken of een cofinanciering benodigd is van de provincie, ondernemers en/of andere stakeholders. Voor de periode 2020-2023 is de financiering van de Vrijetijdsagenda gedekt vanuit de bestaande afspraken tussen de gemeenten. Het is belangrijk om de komende jaren met elkaar – overheid, ondernemers en organisaties – in dialoog te blijven over de financiering van de uitvoeringsagenda. Enkele verblijfsrecreatie ondernemers – vertegenwoordigd door Hiswa-Recron – hebben expliciet aangegeven dat de Vrijetijdsagenda niet alleen door de verblijfsrecreatie mag worden gedragen. Deze oproep nemen we serieus. Daarom is het van belang dat de gehele sector bijdraagt aan de uitvoering van deze agenda. Daar zetten we actief op in.
* "Oorspronkelijk zou deze Vrijetijdsagenda met bijbehorende uitvoeringsagenda gefinancierd worden door negen deelnemende gemeenten. Omdat één gemeente besloten heeft de agenda niet vast te stellen en daarmee te stoppen met de regionale samenwerking, wordt onderstaande begroting tijdens het eerstvolgende portefeuillehoudersoverleg aangepast”.
28
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
29
Overzicht acties, planning, uren en budget
Speerpunt 3: Zichtbaarheid vergroten
Voor we de speerpunten behandelen, geven we eerst een schematisch overzicht van de acties per speerpunt. De ureninzet heeft betrekking op de uren van de ambtenaar en/of kennismakelaar voor
Actie
de periode 2020-2023.
Planning (start)
Coördinatie
De totale ureninzet bedraagt 5.950 uur en financiële middelen ongeveer 1.85 miljoen euro.
Speerpunt 1: Aanbodontwikkeling Actie
Planning (start)
Coördinatie
Uren ambtelijk en/ of kennismakelaar (totaal tenzij anders vermeld)
Budget (totaal)
Cofinanciering gevraagd
Onderzoek vitaliteit dagrecreatie en ontwikkelmogelijkheden
Eind 2020
Kennisplein
200
€ 50.000,-
Ja o.a. provincie
Stimuleren en ondersteunen beeld bepalende initiatieven
Eind 2020
Kennismakelaar
450
€ 150.000,-
Ja o.a. ondernemers
Eind 2021
Routebureau
300
€ 150.000,-
Ja
Stimuleren en ondersteunen verbeteringen routekwaliteit
Budget (totaal)
Cofinanciering gevraagd
Internationale marktbewerking (Duitsland en Vlaanderen) versterken
2020
Achterhoek Toerisme
75
€ 150.000,-
Ja o.a. via Achterhoek Toerisme
Ondersteunen thematische campagnes
2020
Achterhoek Toerisme
75
€ 200.000,-
Ja o.a. via Achterhoek Toerisme
150
€ 350.000,-
-
Budget (totaal)
Cofinanciering gevraagd
Totaal
Speerpunt 4: Gastvrijheid bevorderen Actie
Planning (start)
Coördinatie
Uren ambtelijk en/ of kennismakelaar (totaal tenzij anders vermeld)
Onbeperkt genieten in de Achterhoek
Eind 2020
Kennismakelaar
350
€ 75.000,-
Ja
Lobby ontsluiting (nieuwe) natuurgebieden
2021
Gemeenten
100
€ 10.000,-
Nee
Informatievoorziening up to date
2022
Achterhoek Toerisme
250
€ 120.000,-
Ja o.a. via VVV’s enz.
Food en de vrijetijdssector
2021
Achterhoek Toerisme
100
€ 15.000,-
Nee
Ontsluiten locaties en verhalen d.m.v. digitale toepassingen
2021
Kennismakelaar
600
€ 50.000,-
Ja
1.500
€ 450.000,-
-
Doorontwikkeling TOP’s
2021
Routebureau
200
€ 100.000,-
Ja o.a. via provincie
Achterhoekse kaart voor jongeren ontwikkelen
2021
Routebureau
250
€ 30.000,-
Ja o.a. Feestfabriek
Inventarisatie onderwijs- en arbeidsmarkt
2020
Gemeenten
450
-
1.750
€ 300.000,-
Totaal
Speerpunt 2: Vitaliteit verblijfsrecreatie Actie
Planning (start)
Coördinatie
Uren ambtelijk en/ of kennismakelaar (totaal tenzij anders vermeld)
Budget (totaal)
Cofinanciering gevraagd
Opstellen van gezamenlijke doelstellingen
2020
Gemeenten
300
-
Nee
Borging van bedrijfsmatige exploitatie
2021
Gemeenten
200
€ 15.000,-
Nee
Experimenteerruimte
2021
Gemeenten
250
€ 15.000,-
Nee
Inzet vitaliteitscoaches
2021
Gemeenten en kennismakelaar
450
€ 200.000,-
Ja o.a. de provincie
1.200
€ 230.000,-
-
Totaal
30
Uren ambtelijk en/ of kennismakelaar (totaal tenzij anders vermeld)
Totaal
Nee -
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
31
Speerpunt 5: Positie vrijetijdssector versterken Planning (start)
Actie
Coördinatie
Uren ambtelijk en/ of kennismakelaar (totaal tenzij anders vermeld)
Budget (totaal)
Cofinanciering gevraagd
Lobbycampagne zichtbaarheid toerisme en recreatie in regio
2020
Gemeenten en Achterhoek Toerisme
300
-
Stimuleren en ondersteunen cross sectorale initiatieven
Eind 2021
Kennismakelaar
600
€ 100.000,-
Ja o.a. via Achterhoek Ambassadeurs
SMAAS
2020
Routebureau
300
€ 15.000,-
Ja
1.200
€ 115.000,-
-
Budget (totaal)
Cofinanciering gevraagd
Totaal
Nee
Overkoepelend Planning (start)
Actie
Coördinatie
Uren ambtelijk en/ of kennismakelaar (totaal tenzij anders vermeld)
Kennisplein
2020
Kennisplein
75
€ 100.000,-
Ja o.a. via Achterhoek Toerisme
Inzet kennismakelaar (overkoepelend)
2020
Gemeenten
75
€ 210.000,-
Ja, provincie
Onvoorzien*
-
Gemeenten
-
€102.000,-
150
€ 412.000,-
Totaal
-
* De post onvoorzien is relatief hoog, omdat we ruimte willen houden voor eventuele corona gerelateerde acties, als vanuit de sector blijkt dat daar behoefte aan is.
32
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
33
Speerpunt 1:
Aanbodontwikkeling; de beleefbaarheid van de Achterhoek vergroten Hier gaan we aan werken
Actie 2: Stimuleren en ondersteunen beeldbepalende initiatieven
Om toeristen te verleiden naar de Achterhoek te komen hebben we voldoende aansprekende (slechtweer) voorzieningen en publiekstrekkers nodig. Voorzieningen dragen bij aan de zichtbaarheid en aantrekkings-
We gaan initiatieven stimuleren en ondersteunen die vallen binnen de kaders van deze Vrijetijds-
kracht van onze regio. Natuurlijk profiteren onze eigen inwoners daar ook van. Daarnaast moeten de
agenda. Daarbij gaat het om gemeente- en bedrijfsoverstijgende beeldbepalende initiatieven,
basisvoorzieningen goed op orde zijn, zoals de kwaliteit van de route infrastructuren en omgeving (aan-
maar ook lokale initiatieven waar de hele Achterhoek van kan profiteren. Zogenoemde ‘reasons to
trekkelijkheid van steden en dorpen). We zien dat er nog ruimte is voor extra aanbod, mits met voldoende
travel’. Dat doen we door kennis en ondersteuning te bieden. De kennismakelaar jaagt dit proces
onderscheidend vermogen. Met meer van hetzelfde maken we niet het verschil. Dat hoeft geen groot
aan en helpt om van een goed idee tot een concreet project te komen. Waar mogelijk wordt aan-
schalig aanbod te zijn.
gehaakt bij regionale, Europese en provinciale stimuleringsfondsen. Voorbeelden van mogelijke initiatieven zijn:
Als samenwerkende gemeenten kunnen we niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten, maar wel ondernemerschap faciliteren en stimuleren. Met kennis, ruimte, financieringsmogelijkheden, ondersteuning in de vorm van een aanjager en flexibel beleid. Daarmee geven we ondernemers de ruimte en tools om
■ het realiseren van een bezoekerscentrum voor Achterhoekse kastelen & landgoederen op Landgoed Slangenburg;
in te spelen op veranderende consumententrends. Concreet betekent dit dat we vanuit de gemeentelijke
■ het beter beleefbaar maken van de Steengroeve in Winterswijk en het DRU Industriepark;
samenwerking initiatieven gaan stimuleren die vallen binnen de kaders van deze Vrijetijdsagenda en aan-
■ waterbeleving langs de Berkel, Oude-IJssel en A-Strang;
trekkingskracht hebben op de door ons nader te benoemen doelgroepen. Daarbij gaat het om gemeente-
■ het realiseren van een grootschalige dagattractie / elk-weer-voorziening in Oost-Gelre en
en bedrijfsoverstijgende beeldbepalende initiatieven, maar ook lokale initiatieven waar de hele Achterhoek van kan profiteren. Dat kunnen initiatieven zijn van bestaande ondernemers of organisaties, maar
Lochem; ■ en het realiseren van de Silo Art Route Achterhoek.
we staan ook uitnodigend tegenover nieuwe toetreders op de markt. Om ontwikkelingen te stimuleren gaan we onderzoeken welke initiatieven van toegevoegde waarde zijn voor de Achterhoek. Dit speerpunt heeft specifiek betrekking op dagrecreatie, routes, evenementen en horeca. Verblijfsrecreatie nemen we
Resultaat: Realisatie aantrekkelijk en beeldbepalend aanbod
mee onder speerpunt 2.
Planning: 2020-2023 Betrokken partijen: Gemeenten, Provincie Gelderland, ondernemers en organisaties, Achterhoek
Concrete acties
Toerisme, kennismakelaar, Leader Achterhoek en Stichting Pak An
We kunnen het speerpunt vertalen naar een aantal concrete acties waar wij samen met de sector aan
Coördinatie: Kennismakelaar
gaan werken. De acties hebben we verwerkt in actiekaarten. Per actiekaart hebben we een globale
Ureninzet: 450 uur
planning opgenomen en een indicatie van een benodigd budget. De acties zijn in willekeurige volgorde
Budget: € 150.000,- voor planontwikkeling, onderzoek, inspiratie en financiële ondersteuning
weergegeven en dienen in een later stadium nader te worden uitgewerkt. Daarbij is prioritering en fasering
(cofinanciering)
nodig.
Actie 1: Onderzoek vitaliteit dagrecreatie, kansrijke ontwikkelmogelijkheden We gaan onderzoeken hoe vitaal de dagrecreatie sector in de Achterhoek op dit moment is en
Actie 3: Stimuleren en ondersteunen verbeteringen routekwaliteit
waar ruimte is voor nieuwe- of een doorontwikkeling van bestaande initiatieven. Daarbij kijken we of de initiatieven passen bij de aard, die we eerst met elkaar moeten definiëren. We willen ook
We gaan de paden- en route infrastructuren verbeteren door knelpunten in beeld te brengen en op
inzicht krijgen in de balans tussen toeristische druk en draagkracht van de Achterhoek en deelge-
te lossen.
bieden binnen de Achterhoek. Resultaat: Verbetering routestructuren Resultaat: Inzicht in kansrijke ontwikkelmogelijkheden
Planning: 2020-2023
Planning: 2020
Betrokken partijen: Routebureau Achterhoek Toerisme, gemeenten, terreinbeherende organisa-
Betrokken partijen: gemeenten, Achterhoek Toerisme, ondernemers en provincie Gelderland
ties (Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer enz.) en Provincie Gelderland
(cofinanciering)
Coördinatie: Routebureau
Coördinatie: Kennisplein Achterhoek Toerisme
Ureninzet: 300 uur
Ureninzet: 200 uur
Budget: € 150.000,-
Budget: € 50.000,- cofinanciering
34
V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0 V R IJ E T IJ D S A G E N D A A C H T E R H O E K 2 0 2 0 - 2 0 3 0
35
Actie 4:
Actie 6:
Onbeperkt genieten in de Achterhoek
Food en de vrijetijdssector
Meer dan 12% van de Nederlanders heeft een matige of ernstige beperking. Lichamelijk en/of ver-
Food is een belangrijk thema voor de Achterhoek. De Achterhoek beschikt over een rijke
standelijk. Net zoals ieder ander wil ook deze groep genieten van een zorgeloze vakantie of dagje
variatie aan streekproducten- en producenten. Er liggen kansen om de Achterhoek sterker te
uit in eigen land. Zij willen daarbij niet anders behandeld worden, maar hebben wel behoefte aan
positioneren als foodregio. Met een focus op kwalitatief hoogwaardige, regionale producten.
speciale voorzieningen, zoals een hoog-laag bed, invalidetoilet, een prikkelarm uitje of medische
We gaan onderzoeken hoe we deze kansen kunnen verzilveren en op welke manier food en de
hulp. De verwachting is dat deze groep door vergrijzing in de toekomst verder toeneemt. We
vrijetijdssector elkaar kunnen versterken. Daarbij kijken we naar concreet aanbod, zoals een
willen de Achterhoek profileren als een regio waar iedereen onbeperkt kan genieten van een
Achterhoeks keurmerk of agrarische bedrijven die zich openstellen voor toeristen en recrean-
vakantie of dagje uit.
ten. We werken hiervoor samen met het Achterhoekse food netwerk.
Resultaat: Meer toegankelijke voorzieningen
Resultaat: Inzicht in hoe food en de vrijetijdssector elkaar kunnen versterken
Planning: 2020-2021
Planning: 2021
Betrokken partijen: Achterhoek Toerisme, gemeenten, ondernemers, zorginstanties in en buiten
Betrokken partijen: gemeenten, ondernemers, Achterhoekse “food netwerk” (waaronder
de Achterhoek en Provincie Gelderland
TrueFood, de Smaakacademie, Vereniging Streekproducenten Achterhoek etc.) en Achterhoek
Coördinatie: Kennismakelaar
Toerisme
Ureninzet: 350 uur
Coördinatie: Achterhoek Toerisme en kennismakelaar
Budget: € 75.000,-
Ureninzet: 100 uur Budget: € 10.000,-
Actie 5: Lobby ontsluiting (nieuwe) natuurgebieden Op meerdere plekken in de Achterhoek worden agrarische gronden getransformeerd naar natuurgebied. Die gebieden worden slechts in beperkte mate ontsloten voor recreanten terwijl de potentiele aantrekkingskracht hoog is. Hetzelfde is van toepassing op een aantal bestaande natuurgebieden. Op dit moment zijn de gemeenten slechts beperkt betrokken bij de ontwikkeling van deze gebieden. Via lobbywerk gaan we proberen daar waar planontwikkeling aan de orde is het thema "ontsluiting voor recreatie" onder de aandacht te brengen.