Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem - 18 januari 2022.PDF

Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem 18 januari 2022

Beste lezer, De toekomst van Oss-Berghem

de slag, sociaal én economisch veerkrachtig. En als dat harde werken klaar is, genieten

tot 20 jaar aangenaam kunnen wonen, werken en leven? Deze vraag heb ik vorig jaar

centra, hebben energiecorporaties en zijn actief in heel veel verschillende verenigin-

Hoe moet het stedelijk gebied Oss-Berghem eruit zien zodat we er ook de komende 10 aan diverse personen en bij verschillende gelegenheden gesteld. Het is de kernvraag van deze gebiedsvisie. Gevoed door de antwoorden die ik kreeg, heb ik samen met

mijn collega bestuurders de gemeentelijke ambities en doelen geformuleerd voor de

fysieke leefomgeving van Oss-Berghem. In de hoop dat u ze herkent en – nog belang-

we ook van het leven. We bouwen carnavalswagens, besturen dorpshuizen en wijk-

gen. De menselijke maat staat centraal, samenwerking, elkaar ontmoeten en kennen, een stapje extra voor elkaar doen. Ik denk dat dit de komende jaren alleen nog maar belangrijker wordt.

rijker – u zich uitgenodigd voelt om ermee aan de slag te gaan.

Ambities vanuit een menselijke maat

Kwaliteiten van Oss-Berghem

we hierna beschrijven. Onze leefomgeving moet zo ingericht zijn en functioneren,

Het Stedelijk gebied van de gemeente Oss kent vele kwaliteiten. Het vele groen in de

directe woonomgeving, de vele ondernemers in de maakindustrie zoals de Life Sciences, de goede bereikbaarheid en het brede aanbod aan voorzieningen op het gebied van

cultuur, onderwijs, zorg. Het stedelijk gebied heeft daarbij de centrumfunctie voor de in-

woners uit het buitengebied en de andere kernen. Ook hebben we veel ambities om deze kwaliteiten verder te benutten. Denk bijvoorbeeld aan de woningbouwopgave die we de komende jaren voor ons zien. Of de bouw van het Walkwartier in het stadshart van Oss. Bestaande woon- en werkgebieden

Onze aandacht richten we op nieuwe ontwikkelingen en plekken, maar net zozeer

op de bestaande woonwijken en bedrijventerreinen. Over het algemeen is het goed wonen en leven in de zes woonwijken in de stad Oss en in Berghem. Dat willen we

natuurlijk ook zo houden. Daarom blijven we nagaan wat mensen nodig hebben om aangenaam in hun wijk of dorp te wonen. Tegelijkertijd denken we na hoe in deze

woongebieden onze ambities op bijvoorbeeld energiebesparing en gezondheid zijn

Deze menselijke maat is ook het vertrekpunt voor veel van de ambities en doelen die dat iedereen er op een gezonde en veilige manier kan wonen, werken en leven. En we hebben een leefomgeving nodig die rekening houdt met een veranderend klimaat,

anders omgaat met energiebronnen en aandacht heeft voor de natuur en het groen in onze woon- en werkgebieden. Samen aan de slag

De fysieke leefomgeving is niet alleen van de gemeente, maar van de hele samenle-

ving. Op veel plekken in het stedelijk gebied werken mensen en partijen aan projecten en initiatieven in de fysieke leefomgeving. Dat hebben ze altijd al gedaan en zal ook

in de toekomst blijven gebeuren. Deze gebiedsvisie

geeft een samenhangend perspectief van waar wij,

de gemeente naar toe willen. Het liefst in samenwerking met anderen, ook op regionaal niveau. Ik nodig u uit om samen aan de slag te gaan!

te realiseren. Ook voor onze werklocaties hebben we deze aandacht voor zowel de bestaande kwaliteiten als voor nieuwe opgaven. Gemeenschapszin en ontmoeting

Met vriendelijke groet,

tuur van gemeenschapszin en ondernemerschap: handen uit de mouwen, samen aan

Wethouder Ontwikkeling Stedelijk gebied e.a.

Als iets de inwoners van Oss en Berghem typeert, dan is het een diepgewortelde cul-

Joop van Orsouw,

2

Inhoud Woord vooraf

2

Stedelijk gebied & ambities

4

2

8

1

Inleiding

3

Ambitie en strategie

De opbouw van het stedelijk gebied

Thema’s 4

5

Thema Gezond en veilig stedelijk gebied Deel 1 - Uitnodigen en ontmoeten

7

8

9

13

22 23

25

Deel 2 - Voorkomen en beschermen

29

Naar een energieneutraal Oss-Berghem

35

Thema Een duurzame leefomgeving

Naar een klimaatrobuust Oss-Berghem 6

5

32

40

Thema De ondernemende stad

49

Thema Regionaal slim netwerken

60

Thema Bereikbaar stedelijk gebied

10

Samen aan de slag Stadscentrum Oss Spoorzone Oss

Woongebied Oss-West

63 64 67

69 71

Life Sciences-cluster: Pivot Park & Moleneind

73

Heesch West: Duurzaam regionaal bedrijventerrein

75

Schadewijk: Veerkrachtig en toekomstbestendig

79

Stadsboulevard Dr. Saal van Zwanenbergsingel

83

Berghem: Dorp binnen het stedelijk gebied

77

De Ruwaard: Leefbaar en positief gezond

81

38

Een groen en natuurlijk Oss-Berghem

Thema Ontspannen en complete woonstad

Uitvoering & deelgebieden

43

54

3

Stedelijk gebied & ambities 1 Inleiding

Stedelijk gebied & ambities

2. De opbouw van het stedelijk gebied

Thema’s

3. Ambitie en strategie

Uitvoering & deelgebieden

4

1

Inleiding

Wanneer de Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem klaar is,

vormt deze samen met de gebiedsvisies voor het Buitengebied en voor Stadjes & Kernen de bouwstenen voor de integrale omgevingsvisie voor de gemeente Oss. De omgevingsvisie is een van de belangrijke beleidsinstrumenten onder de Omgevingswet die op 1 juli 2022 wordt ingevoerd. In de

omgevingsvisie geven we voor ons hele grondgebied de

beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving aan. We kijken 10 jaar en langer vooruit.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

5

Afbakening stedelijk gebied

Traditioneel gaat de ruimtelijke ordening uit van functies en belangen en was het de gewoonte om afwegingen tussen belangen te maken. De samenleving wordt steeds

complexer en veranderingen volgen elkaar steeds sneller op. De Omgevingswet daagt ons uit om uit te gaan van opgaven en om daar oplossingen voor proberen te vinden.

Oijen

Precies daar is het gesprek met de samenleving op gericht! Creatieve en innovatie-

Dieden Megen

ve oplossingen waar de samenleving en fysieke leefomgeving beter van wordt. Zo

Demen Neerlangel

Kessel

Lith

Lithoijen

formuleerde minister Kajsa Ollongren het in 2021: “De omgevingswet is om meerdere

Dennenburg Macharen

Teefelen

Haren

Ravenstein

redenen een bijzondere wet, deze daagt nadrukkelijk uit om oplossingsgericht naar

Deursen Maren-Kessel Maren Huisseling

maatschappelijke opgaven te kijken. Grote opgaven als klimaatadaptatie maar ook

Neerloon

minder grote, zoals lokale oplossingen voor agrarisch ondernemerschap. Met deze wet

Overlangel

Oss Het Wild

Berghem

Herpen

Keent

gaan we ontwikkeling mogelijk maken”.

1.2

De ondernomen stappen

Opgavennotitie. Wij hebben in februari 2021 de notitie ‘Omgevingswet: kwaliteiten en opgaven voor de gebiedsvisies’ opgesteld en met de opiniecommissie van de ge-

Geffen

meenteraad besproken. In die notitie hebben wij de kwaliteiten en opgaven geformuleerd, die de basis waren voor een uitwerking in de Discussienota. Verder hebben wij Zoals gezegd, we maken voor het Stedelijk gebied, de Stadjes & kernen en voor het

Buitengebied drie aparte visies die daarna samengevoegd worden tot één integrale

omgevingsvisie. We kiezen voor deze opzet omdat de opgaven en kwaliteiten van de

daar benoemd dat we de thema’s uit de nationale omgevingsvisie (novi), als leidraad gebruiken bij de gebiedsvisies. Ook de koppeling met de thema’s uit de provinciale omgevingsvisie (povi) hebben we gemaakt.

gebieden sterk verschillen. Naast grote verschillen zijn er natuurlijk ook veel relaties

Discussienota. Op basis van deze ‘opgavennota’ en de opmerkingen van de raads- en

wonen, werken maar ook uitbreidingen van woongebieden.

deze nota gaven we aan wat onze ambities en visies zijn. Dat hebben we gedaan aan

tussen stad, land en vooral de kernen. Denk bijvoorbeeld aan recreatie, voorzieningen,

1.1

de hand van vijf thema’s: gezondheid & veiligheid, duurzaamheid (klimaat, energie en

Fysieke leefomgeving

De fysieke leefomgeving gaat grofweg over alles wat je ziet, hoort en ruikt. Dat gaat over klassieke thema’s zoals wonen, werken, natuur en mobiliteit. Maar ook over

duurzaamheid, gezondheid en veiligheid. Het is belangrijk dat we de verschillende thema’s in samenhang tot elkaar bekijken. Dit betekent ook dat we kijken naar de raakvlakken van het fysieke met het sociale domein.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

commissieleden, hebben we een Discussienota opgesteld voor het stedelijk gebied. In

biodiversiteit), wonen, ondernemen en mobiliteit. Over de Discussienota hebben we

(digitaal) vragen gesteld aan de Osse samenleving. De antwoorden, vragen en suggesties die we zo ontvingen, hebben we gebruikt in gesprekken met inspirerende gasten over hun visie op de thema’s tijdens de Talkshow (uitgezonden via een livestream)

op 7 juli 2021. De informatie die we zo hebben gekregen, heeft ons geholpen bij het maken van deze Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem.

Uitvoering & deelgebieden

6

Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem. De Visie die u nu leest, hebben wij geschreven op

1.3

om deze Discussienota en op basis van eigen gemeentelijk beleid en analyses van de

len zijn voor de ontwikkeling van ons stedelijk gebied Oss-Berghem. In hoofdstuk

basis van de Discussienota, de input die we ontvingen tijdens de participatie rondopgaven.

Wij vinden het belangrijk dat de visie tot leven komt: van papieren document naar

toepassingen in de dagelijkse leefomgeving. Daarom hebben wij in november 2021

op verschillende manieren gestimuleerd dat inwoners, stakeholders en belangstel-

lenden (onderdelen) van de visie lezen en hun reactie geven. In een apart document

‘Consultatie conceptvisie Stedelijk gebied Oss-Berghem’ doen wij verslag van onze aanpak en de reacties die we hebben ontvangen. In de kern komt het er op neer dat wij: •

Via een website de tekst van de conceptvisie op een behapbare, gemakkelijke manier toegankelijk hebben gemaakt. Hier werden inwoners en andere belangstellenden met korte tekst, beeld en video geprikkeld om kennis te nemen van (voor hen relevante onderdelen van) de concept Visie Stedelijk gebied Oss-Berghem. Wij hebben hen uitgenodigd om aan te geven of de concept visie in lijn is met

•

•

hun eigen verwachtingen. Dit kon digitaal of per post.

Via publiciteit brachten we de website onder de aandacht van geïnteresseerden.

Opbouw van deze Visie

In deze gebiedsvisie geven we als College van B&W aan wat onze visie en voorstel2 beschrijven we de kenmerken van ons stedelijk gebied, hoe dit is opgebouwd is

en functioneert. Hoofdstuk 3 bevat onze ambities & strategie. In hoofdstuk 4 tot 8 werken we de thema’s uit die we al in de Discussienota hebben benoemd: gezond & veilig, duurzaam (energie, klimaat & biodiversiteit), ondernemen, wonen en

mobiliteit. Hoofdstuk 9 gaat in op de regionale positie van de gemeente Oss en het stedelijk gebied daarbinnen. In hoofdstuk 10 brengen we samen welke opgaven en

doelen leiden tot concrete activiteiten en welke beleidsvraagstukken we nog moeten

beantwoorden. Naast deze strategische ambities en thema’s voor het stedelijk gebied Oss-Berghem, herkennen wij ook een aantal bijzondere deelgebieden binnen ons stedelijk gebied. Gebieden en locaties die nu al in ontwikkeling zijn en waaraan we ook

de komende jaren werken. Maar ook nieuwe gebieden waarvan wij inschatten dat we er de komende jaren mee aan de slag gaan. In totaal gaan we dieper in op negen van deze deelgebieden.

Dit via de inzet van social media, persberichten en advertising, om zo veel moge-

Aan de lezer die snel de hoofdlijn van deze Visie wil pakken, adviseren wij om

Vanwege de geldende coronamaatregelen was het niet mogelijk om fysieke

negen deelgebieden.

lijk mensen te bereiken.

bijeenkomsten te organiseren. Als alternatief hebben we onder meer ‘inloop-

vooral de hoofdstukken 3 en 10 te lezen, aangevuld met de beschrijvingen van de

spreekuren’ gehouden, hebben we Teams-bijeenkomsten gevoerd met de dorpsen wijkraden en de Adviesraad Sociaal Domein en hebben wij onze ‘reguliere’

samenwerkingspartners via email gewezen op de conceptvisie en de mogelijkheid om hier op te reageren.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

7

2

De opbouw van het stedelijk gebied

Voordat we ingaan op de opgaven, ambities en

ontwikkelingen voor het stedelijk gebied Oss-Berghem,

beschrijven we bondig de kenmerkende kwaliteiten en de

opbouw van de fysieke leefomgeving in dit stedelijk gebied.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

8

2.1

Het landschap en de ondergrond

De ondergrond van de hele gemeente Oss bestaat uit een aantal landschapstypen. Het noorden is een karakteristiek rivierengebied met zijn uiterwaarden, oeverwallen en

komgebied. Het zuiden bestaat uit het hoger gelegen dekzandgebied, met de dekzan-

drug en -rand. Het dekzandgebied is in de laatste ijstijd ontstaan. Tijdens deze periode werd zand door de wind over grote delen van Noord-Brabant verspreid. Het stedelijke

2.2

Stedelijk gebied Oss-Berghem en zijn omgeving

Kenmerkend voor de gemeente Oss is de grote diversiteit binnen de gemeentegren-

zen. Behalve de stad Oss kent de gemeente 23 kernen en historische stadjes, verschillende landschappen met natuur en landbouw en ruim 35 kilometer Maasoever. Een “mini-provincie” van 170 km2.

gebied Oss-Berghem ligt met name op de dekzandrand. In het zuiden liggen de hoge-

Hierbinnen vormen Oss en Berghem met bijna 70.000 van de in totaal 92.500 inwoners,

De omgeving van Oss heeft al duizenden jaren lang een grote aantrekkingskracht op

gescheiden door de open zone van de Spaander Straatsche Akkers, maar op vele fronten

re, droge delen. Naar het noorden toe wordt het lager, met overstromingsrisico’s.

de mens. Al vanaf de jonge steentijd (5300 voor Christus) zijn restanten van bewoning gevonden, vooral op de oeverwal, de dekzandrand en –rug.

samen het stedelijk gebied Oss-Berghem. Elk met hun eigen geschiedenis en karakter, nauw verbonden en in elkaars nabijheid. Vanaf de herindeling in 1994 heeft Berghem

een belangrijke rol gespeeld voor de stedelijke ruimtebehoefte voor wonen en werken van de gemeente met o.a. de woongebieden Piekenhoef, ’t Reut en uitbreidingen van

Kaart: Indeling van de gemeente Oss vanuit landschap (bron: gemeente Oss)

het werkgebied De Geer. Ook in dat opzicht zijn beiden meer en meer met elkaar vervlochten, met zorg voor de ruimtelijke identiteit van het dorp Berghem.

Daarbij hebben Oss en Berghem een positie en structuur waarbij zowel het stads-

Maas

centrum Oss als het buitengebied altijd nabij zijn en veel voorzieningen op loop- en

fietsafstand liggen. Een prettige omvang die ten goede komt aan de leefbaarheid en Uiterwaard herkenbaarheid, belangrijk voor een “thuis-gevoel” voor de inwoners.

2.3

Oeverwal De Osse wijken & Berghem in historisch perspectief Kommen

Inzoomend op het stedelijk gebied Oss–Berghem zien we een grote verscheidenheid aan stadsdelen, die allen hun eigen stempel dragen door de ontstaansgeschiedenis Rivierduin

en stedelijke ontwikkeling in de loop der jaren. Uiteraard hebben Oss en Berghem met

Maas

Dekzandrand hun eigen historie een sterk eigen, onderscheidend karakter. Daar waar Oss zich vanaf

Uiterwaard

de 2de helft van de 19e eeuw steeds meer als industriële stad ontwikkeld heeft en sterk Dekzandrug

Oeverwal

gegroeid is, heeft Berghem in veel opzichten het dorpse karakter kunnen behouden. Bij

Kommen

Stedelijk gebied beiden zijn de sporen van een ver verleden terug te vinden in de stadsplattegrond. Maar

Rivierduin

voor beiden geldt ook dat het huidige stadsbeeld in sterke mate bepaald wordt door de

Dekzandrand

ontwikkelingen van de laatste 150 jaar.

Dekzandrug Stedelijk gebied

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

9

De stad Oss – De huidige ruimtelijk structuur van de stad Oss is opgebouwd langs twee assen: het spoor en de N329. In 1881 is het spoor aangelegd, waardoor de stad zich in

oost-westelijke richting uitbreidde. De woonwijken hebben zich in de loop van de jaren concentrisch ontwikkeld: vanaf de kern in 1880 zijn de woonwijken rond de fabrieken

in het centrum en aan de zuidzijde van het spoor ontwikkeld. Dit op de hoger gelegen

dekzandrug, zoals de bouw van de Ruwaard in de jaren 70. Pas daarna werd de ontwik-

keling op de lagere delen (dekzandrand) aan de noordzijde van het spoor opgepakt met de woongebieden Ussen en later Mettegeupel.

1850

1920

1962

1980

2000

2020

De eerste werkgebieden die met de komst van het spoor ontstonden, lagen pal tegen de kerk aan. Na de Tweede Wereldoorlog wordt de haven aangelegd en ontwikkelen

zich noord-zuid een lint van werklocaties. Deze zijn nu verbonden via de N329 en lopen van Elzenburg-De Geer in het noorden, via Moleneind-Landweer-Danenhoef naar Vorstengrafdonk in het zuiden.

Inmiddels kent de stad Oss een grote diversiteit aan woonwijken en bedrijventerreinen, waarin de veranderende opvattingen in de stedenbouw goed afleesbaar zijn. Het zijn feitelijk de jaarringen van de stad, die de historie zichtbaar maken. •

De enorme ontwikkeling van de industrie, met een extra impuls door de aanleg

van de spoorlijn in 1881, brengt de groei van Oss in een sterke stroomversnelling. Wijken als Centrum West met ‘t Vierhoekske, het eerste deel van Schadewijk,

Kortfoort en de bedrijfslocaties van Jurgens (Boschpoort) en Bergoss zijn typisch voor deze periode. Ze zijn veelal gebaseerd op organische groei, gekoppeld aan

historische routes en vaak bepaald door toevallig beschikbare locaties en rond de •

•

eerste fabrieken.

In de naoorlogse jaren ontstaan de woonwijken en bedrijventerreinen steeds

meer vanaf de tekentafel. In de jaren ’50 en ’60 nog in de traditie van de meer

organische stedenbouw, zoals Schadewijk en Oss Zuid in de nabijheid van de oud-

functiescheiding en de opkomst van het moderne verkeer. Veel nieuwe hoofd-

Daarna in de geest van het Nieuwe Bouwen, met vooral de ruim opgezette

stadscentrum zijn in deze periode gerealiseerd.

ste werkgebieden.

Ruwaard en Krinkelhoek in de jaren ‘70. Dat is ook de tijd van schaalvergroting,

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

wegen, zoals de Singels en de Raadhuislaan en verschillende doorbraken in het

10

•

Vanaf de jaren ‘80 wordt in wijken als Ussen, Mikkeldonk en Mettegeupel, weer

Mettegeupel. Ook de aard en vorm van dit groen is gekleurd door de tijd waarin het als

waarin stadsvernieuwing en binnenstedelijke vernieuwing, zoals Boschpoort en

door en door groen karakter door de opzet van de wijk de Ruwaard. In de oudere delen

meer teruggegrepen op de menselijke maat en compacte stad. Het is ook de tijd

Berghkwartier – na uitplaatsing van grote bedrijvigheid in en rond het centrum •

gemeengoed worden.

De meest recente ontwikkelingen borduren voort op de stedenbouw van de

we overigens nog wel een opgave als het gaat om voldoende groen.

2.5

wensen. Zo is het karakter van de nieuwe wijken Piekenhoef, Het Reut en Horzak

timodaal ontsloten en direct aangesloten op het landelijke wegennet (A50/A59), het

Noord toch anders dan de hiervoor gebouwde wijken, onder andere door de

intrede van wadi’s, zonnepanelen en een grotere verscheidenheid in woningtypes en architectuur.

In de afgelopen 20 jaar is ook op verschillende locaties de binnenstedelijke

vernieuwing en herbestemming van gebouwen en terreinen doorgezet. Zoals de

Talentencampus, de woningbouw in het Sibeliuspark en op het ziekenhuisterrein (Park Zwanenberg).

De ontwikkeling van Berghem Ook Berghem groeit in het verloop van de 20ste eeuw

door, vooral in oostelijke richting, aansluitend op de dorpskern. Uiteraard op veel

kleinere schaal en iets minder planmatig, maar ook hier zijn de verschillende tijdsperi-

odes in stedenbouw en architectuur herkenbaar. Met de herindeling van 1994, waarbij Berghem bij Oss gevoegd wordt, verandert er veel. Een belangrijk deel van de Osse

woningbouwopgave wordt voorzien in de Piekenhoef en het Reut, waarmee Berghem

in korte tijd enorm groeit. Dit is mede aanleiding om het centrum van de dorpskern te vernieuwen met o.a. nieuwe winkels, zorgvoorzieningen en dorpshuis De Berchplaets.

2.4

van het stedelijk gebied zoals het Centrum, Schadewijk en de bedrijventerreinen hebben

jaren ’80 en ‘90. Maar dragen ook hun eigen stempel door nieuwe uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid en grotere diversiteit in woon-

•

onderdeel van de wijk is ontstaan. Zo heeft de entree van Oss vanuit het zuiden een

Een groen stedelijk gebied

Het imago van Oss-Berghem als groen stedelijk gebied is mede ingegeven door de

stedenbouwkundige ontwikkeling door de jaren heen. In vrijwel alle woonwijken is de groenstructuur een belangrijke drager in de opzet van de wijk en zien we ook talloze

verbindingen met het omliggende landschap. Dat geldt voor de fraaie “groene vingers” van Ussen, maar ook voor een aantal groene scheggen in bijvoorbeeld Mikkeldonk en

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Infrastructuur

Met de huidige infrastructuur van wegen, spoor en water is de gemeente Oss mulspoorwegnet en de grote rivieren. Het wegenpatroon voor autoverkeer in de stad

Oss is bij de aanleg ruim opgezet. De afgelopen 50 jaar is deze nauwelijks gewijzigd, ondanks de enorme groei die de stad in deze periode heeft doorgemaakt.

De grootste verandering is de recente opwaardering van de N329, onze Weg van

de Toekomst, een duurzaam ontwerp met extra rijbanen en viaducten. Belangrijk

voor de bereikbaarheid van Oss-Berghem en in het bijzonder de bedrijfsterreinen.

Vernieuwend is ook de recente realisatie van een samenhangend netwerk van fietspaden, de Osse Fietsstraten en F59.

Via het spoor is de gemeente Oss al zo’n 140 jaar verbonden met de rest van

Nederland. De trein is een niet meer weg te denken onderdeel van onze mobili-

teit, met drie stations waarvan er twee liggen in het stedelijk gebied Oss-Berghem.

Daarnaast is ook het noordelijke bedrijventerrein Elzenburg verbonden met het spoor (en met de haven).

2.6

Bedrijventerreinen

Niet alleen onze woonwijken zijn zeer divers, dat geldt ook voor onze bedrijventer-

reinen. Veel bedrijvigheid is in de loop der jaren verdwenen uit het binnenstedelijk (woon-)gebied en steeds meer geconcentreerd op een aantal grootschalige bedrijventerreinen aan de oostzijde van de stad Oss: Elzeneind met de havens, De Geer,

Moleneind, Landweer, Danenhoef en Vorstengrafdonk. Daarnaast zijn er verspreid enkele kleinschaliger terreinen, zoals Euterpelaan en Industriepark Oost in Schadewijk.

De ontwikkeling van het regionaal werkgebied Heesch West, waarin de gemeente Oss participeert, is een volgende stap in deze reeks

Uitvoering & deelgebieden

11

DNA van Oss-Berghem

Al met al schetst de opbouw van het stedelijk gebied Oss–Berghem vooral een groen, compleet, veelzijdig en ontspannen stedelijk hart van de

regio. Als middelgrote gemeente, centraal gelegen tussen grootstedelijke centra Nijmegen, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven.

Met de stad Oss als centrum van de gemeente en het ommeland. Een

stedelijk gebied met een compleet pakket aan stedelijke voorzieningen

(winkels, sport, zorg, cultuur) en met een grote diversiteit aan aantrekkelijke woonmilieus en werkgebieden.

Een goede, multimodaal ontsloten netwerkstad met meerdere treinsta-

tions, een volwaardige haven en directe aansluiting op de A59/A50. Met

een modern ondernemersklimaat, waaronder een (inter)nationaal toonaangevend cluster van life sciences bedrijven, met onder meer Organon, Aspen en de bedrijven op het innovatiepark Pivot Park.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

12

3

Ambitie en strategie

We willen graag dat al onze inwoners fijn

wonen, werken en leven in onze gemeente. En dat zij gezond en actief deelnemen aan

de samenleving. Daar richten we de fysieke leefomgeving zoveel mogelijk op in. Wij

vinden het belangrijk dat mensen elkaar

kennen en nieuwkomers een inspirerende

plek in de samenleving vinden. Een plek waar

men gezond en veilig kan leven en opgroeien. In een omgeving die dit stimuleert en die

uitnodigt tot ontmoetingen. Daarbij sluiten wij zoveel mogelijk aan bij de talenten,

mogelijkheden en behoeften van inwoners. Bij de ‘schaalsprong’ die de gemeente Oss

doormaakt houden we oog voor de menselijke maat. Zodat alle inwoners, bezoekers,

ondernemers en werknemers zich welkom en gezien blijven voelen. Zoals dat past bij Oss.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

13

Visiekaart Stedelijk gebied Oss-Berghem Duurzaamheid en positieve gezondheid zijn overkoepelende opgaven voor de fysieke leefomgeving in het hele stedelijke gebied.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

14

Legenda bij kaart: Natuurrijke stedelijke groenstructuur: In het stedelijk gebied is groen overal dichtbij. We koesteren onze groene kerngebieden van parken, bredere groen- en waterzones en grote groene verbindingen met het buitengebied. We versterken de biodiversiteit, ook van de verbindingen tussen de kerngebieden onderling en met het buitengebied. Dit doen we in verbindingszones zoals natuurrijke bermen, bomenlanen en sloten met natuurrijke oevers. De groenstructuur dringt door in de woongebieden en biedt mogelijkheden voor combinaties met fietsen wandelpaden. In het centrum en de oudere woon- en werkgebieden is een extra inzet op vergroening nodig. De bestaande woonwijken van Oss en Berghem hebben elk hun eigen ruimtelijke karakteristiek, gevormd door de tijd waarin ze zijn ontstaan. We zetten in op een groen en gezond woon- en leefklimaat in toekomstbestendige en gevarieerde woonmilieus. We werken aan verduurzaming van de woningen en woonomgeving. Ook stimuleren we ontmoeten en voorzieningen centraal in de wijk of dorp, en zetten in op versterking van de positieve gezondheid en sociale veerkracht. We geven ruimte voor passende initiatieven voor duurzame herontwikkeling en vernieuwing van verouderde gebouwen of gebiedsdelen, en ondersteunen stedelijke vernieuwing in de oudere wijken zoals Schadewijk, Krinkelhoek en de Ruwaard.

Schadewijk Fysiek, herontwikkeling en verduurzaming woningvoorraad (eerste wijk warmtevisie Oss)

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

De werkgebieden liggen van noord naar zuid langs de bedrijvenas N329, ontsloten via water (Maas), spoor en snelwegen. Voor de bestaande bedrijventerrein willen we het vestigingsklimaat versterken. Daarbij zetten we in op verduurzaming en vergroening, efficiënt grondgebruik, parkmanagement en profilering van de verschillende werkgebieden. De multimodaliteit (water-spoor-weg) willen we verder versterken. Voor de toekomstige ruimtebehoefte voor werken onderzoeken we de mogelijkheid voor nieuwe locaties op termijn, aansluitend aan de bestaande bedrijventerreinen. Life Sciences-cluster/Pivot Park: Op het oudste bedrijventerrein Moleneind, direct grenzend aan centrum en het station, is een krachtig cluster van Life Sciences ontstaan: Pivot Park groeit door als toonaangevende, innovatieve campus en als broedplaats voor ontwikkeling en onderzoek van medicijnen. Wij ondersteunen de duurzame doorontwikkeling van Pivot Park en de Life Sciences & Health als topsector van Oss en de (grotere) regio. Binnenstedelijke transformatie in de Spoorzone Oss. Rond het spoor in Oss maken we werk van de opgave voor binnenstedelijke herontwikkeling van meerdere gebieden: de stationsomgeving, Raadhuislaan Noord en Zuid, locatie Golfslagbad en bedrijventerrein Euterpelaan.

De nabijheid van voorzieningen en treinstations maakt deze gebieden zeer aantrekkelijk voor menging van wonen en werken in een stedelijk milieu. Met extra aandacht voor de kwaliteit van de openbare ruimte en plekken voor ontmoeten ontwikkelen we gevarieerde programma’s van stedelijk wonen, voor kleinere huishoudens maar ook voor gezinnen die willen wonen op duurzaam bereikbare binnenstedelijke locaties. Hierbij hebben we aandacht voor de menselijke maat en een duurzame groene en klimaatadaptieve inpassing.

Uitvoering & deelgebieden

Nieuw duurzaam woongebied Oss-West. Ten noorden van de spoorlijn, aansluitend aan het bestaande stedelijke weefsel ontwikkelen we gefaseerd en adaptief een nieuw, eigentijds en duurzaam woongebied voor circa 3.000 woningen. Hiermee kunnen we ook op de middellange termijn voorzien in de verwachte woonbehoefte. Uitgangspunt is een duurzaam, groen ontwerp met een eigen signatuur, verbonden met de bestaande stad en het omliggende landschap. Ook een groene wijk met gevarieerde woonmilieus, duurzaam ontsloten en met voorzieningen nabij. Een woongebied met meerwaarde voor het woon-dna van Oss en die de karakteristiek van Oss als ontspannen en groene woongemeente versterkt. Voltooien jongste grote woonontwikkelingen. In meerdere delen van Oss en Berghem worden op korte termijn de laatste woningen gerealiseerd in de jongste woongebieden. Onder andere in Piekenhoef, ’t Reut, Oijense Zij Noord en het Sibeliuspark. Zone Oss-Berghem: De ruimtelijke zonering tussen Oss en Berghem is belangrijk voor de ruimtelijke identiteit en eigenheid van Berghem als dorp binnen het stedelijke gebied. In het noordelijke deel zijn de Spaanderstraatse akkers een belangrijke uitloop voor Berghem. De zuidzijde van de Osseweg ontwikkelt zich verder tot een concentratie van voorzieningen, ook voor het hele stedelijke gebied. Daarin past ook de vestiging van het nieuwe Golfbad en een verkeerseducatiecentrum.

Het ommeland is in het hele stedelijke gebied dichtbij, met zorgvuldige overgangen van de woon- en werkgebieden naar het omliggende agrarische landschap of natuurgebieden. Ommeland en stedelijk gebied staan in wisselwerking, waarbij het ommeland van belang is als uitloopgebied voor de inwoners van Oss en Berghem en het landschap en de natuur via groene parken en zones Oss en Berghem binnen komen (groene lobben).

15

Het spoor: kans en opgave. De aanwezigheid van het spoor zorgt voor een goede en duurzame verbinding met de omliggende steden en de rest van het land. Van oudsher is het spoor de ruggengraat voor de ruimtelijke ontwikkeling van het stedelijke gebied. En ook in de komende tijd haken de grootste stedelijke ontwikkelingen hierop aan (Spoorzone Oss, Pivot Park en woongebied Oss-West). We willen de hinder voor de woon- en leefomgeving en de barrièrewerking van het tracé dwars door het stedelijke weefsel verminderen, en zetten in op meerdere ongelijkvloerse kruisingen, het liefst door het spoor in een tunnelbak te leggen. Ook streven we naar verdubbeling van het spoor op de brug bij Ravenstein en verbetering van de goederenspoorlijn naar de haven.

ontlast worden. Hiervoor zijn ook ongelijkvloerse kruisingen met het spoor noodzakelijk. De woningbouwontwikkelingen aan de westzijde van de stad vragen in elk geval om opwaardering van de westelijke ontsluitingsstructuur.

Versterking treinstations: De stations ontwikkelen we door tot multimodale knooppunten (‘hubs’), waar het mogelijk is snel en makkelijk over te stappen van het openbare vervoernetwerk (trein en bus) en individueel vervoer (fiets, auto). We willen de kwaliteit van het hoofdstation in brede zin versterken, zowel de uitstraling, functionaliteit, bereikbaarheid, veiligheid en het parkeren (met name voor de fiets). Ook station Oss-West willen we opwaarderen en mogelijk verplaatsen, gezien de ontwikkeling van het woongebied Oss-West en de bereikbaarheid voor omliggende dorpen. Vanuit duurzame bereikbaarheid vinden wij een treinstation in Berghem een wenselijke en logische ontwikkeling om te onderzoeken.

Levendig stadshart Oss: We werken aan een toekomstbestendig, compact en divers stadscentrum. Een centrale plek in de gemeente voor ontmoeten, een huiskamer voor alle Ossenaren. Hiervoor zetten we –samen met ondernemers en vastgoedeigenaren- in op verbreding van stedelijke functies, waaronder cultuur, ruimte voor evenementen, diensten, ambacht en meer wonen. Belangrijk is ook de versterking van de ruimtelijke (verblijfs)kwaliteit, vergroening en verduurzaming. De realisering van het Walkwartier is een eerste stap. Ook ontwikkellocaties rond het centrum, zoals het Fraterspark, Raadhuislaan en de omgeving van het station verstrekken de levendigheid en het draagvlak voor voorzieningen.

Het hoofdwegennet wordt gevormd door de invalswegen vanaf de snelwegen A59 - A50 en de hoofdwegen die de woon- en werkgebieden onderling verbinden. Vooral op de zuidelijke hoofdwegen loopt de verkeersdruk op en zal verder toenemen door woningbouw in de spoorzone en Oss-West. Dit heeft effect op de leefbaarheid, gezondheid en veiligheid voor omwonenden en de verkeersveiligheid van alle weggebruikers. We onderzoeken of we de autoverkeersstromen meer naar de randen van Oss en Berghem kunnen leiden, waardoor de routes naar het centrum en door woongebieden

Centrum Berghem. Het vernieuwde centrum van Berghem is het hart van het dorp, met een eigentijds aanbod van brede voorzieningen, ruimte voor ontmoeten en wonen, met name voor kleinere huishoudens en ouderen. Wij werken verder aan de uitvoering van de centrumplannen en verwelkomen initiatieven die het centrum van Berghem versterken.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Hoogwaardige fietsverbindingen: We streven naar meer snelle, comfortabele en veilige fietsroutes binnen het stedelijke gebied en naar de omliggende kernen. Het toekomstige fietsnetwerk bestaat bij voorkeur uit vrijliggende fietspaden (of fietsstraten). Dit vraagt om uitbreiding van het fietsnetwerk maar ook om kwaliteitsverbetering van de huidige fietsroutes. Op de kaart zijn de hoofdfietsverbindingen aangegeven (fietsstraten en fietssnelwegen)

Uitvoering & deelgebieden

Dr. Saal van Zwanenbergsingel: Het gebied rond ‘de Saal’ ontwikkelt zicht steeds meer tot een groene en levendige stadsboulevard voor sport, onderwijs en recreatie en wonen in het groen. De Talentencampus vervult ook een spilfunctie in de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. De Osse haven is een van de belangrijkste binnenhavens van Zuid-Nederland in het achterland van Rotterdam. Door de bereikbaarheid via spoor is de Osse haven uitgegroeid tot een “trimodaal logistiek centrum”, met logistieke bedrijven op het gebied van transport, containeroverslag en opslag van bulkgoederen. Sportclusters Verspreid over het stedelijke gebied zijn de gemeentelijke sportaccommodaties geclusterd in vier grote sportcomplexen. De Rusheuvel is het grootste complex voor de binnen- en buitensport. Voorzieningencentra: De clustering van voorzieningen op goed toegankelijke locaties in de woongebieden versterkt het woon- en leefklimaat in wijk en dorp. En draagt bij aan laagdrempelig ontmoeten en samen leven in wijk en dorp. Bij de winkelcentra zijn vaak ook sociaal-maatschappelijke voorzieningen, zoals zorg en multifunctionele wijkhuizen geconcentreerd. Windenergie: ten noorden van het bedrijventerrein De Geer worden de eerste (moderne) windmolens van Oss opgericht.

16

3.1

Schaalsprong vanuit een menselijke maat

De gemeente Oss ontwikkelt zich de komende jaren tot een gemeente voor meer

dan 100.000 inwoners. Nu zijn dat nog ongeveer 93.000 mensen, waarvan er 70.000 wonen in het stedelijk gebied Oss-Berghem. De verwachte bevolkingstoename gaat gepaard met een forse verstedelijkingsopgave waarbij in de komende 15 jaar 8.000 woningen worden gebouwd in de hele gemeente en circa 6.600 woningen in het stedelijk gebied, met name in de stad Oss. De ze stevige groei is ook een belangrijke impuls voor de doorontwikkeling van het stedelijk gebied Oss-Berghem als

aantrekkelijke woon- en werkgebied, voor huidige en toekomstige inwoners. Nu al

kenmerkt het stedelijke gebied zich door gevarieerde en groene woongebieden, een

Deze ontwikkelingen maken dat we anders aankijken tegen een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving. Dit zijn de drie elementen waarvan de gemeenteraad in 2018 heeft aangegeven dat deze zeker terug dienen te komen in de Omgevingsvisie. Drie

elementen waar we min of meer al rekening mee houden bij plannen en ontwikkelingen in onze leefomgeving. Maar ook daar verandert er iets. •

•

voorwaarden stellen aan bijvoorbeeld energieopwek en -verbruik of aan materi-

Tegelijkertijd vraagt de groei van de stad om versterking van de stedelijke voorzienin-

aalgebruik dat minimale CO2 opwekking veroorzaakt, randvoorwaarden zijn wil

gen, waaronder het stadshart, en een robuuste en duurzame infrastructuur.

•

Positieve gezondheid is een relatief nieuw begrip. Daar doet ook het sociale

domein zijn intrede in de fysieke leefomgeving. We zijn op dit gebied aan het bijdragen aan de positieve gezondheid van onze inwoners en werknemers. Zodat

stedelijk gebied Oss-Berghem. Dat betekent ook versterking van de kwaliteit van de

uiteindelijk iedereen gezond kan opgroeien, zich kan ontplooien en gezond kan

bestaande werklocaties, met ruimte voor innovatie en verduurzaming, naast verdere

3.2

een nieuw plan uitgevoerd kunnen worden. De vrijblijvendheid gaat er af.

ontdekken hoe de inrichting en het gebruik van de fysieke leefomgeving kan

legenheid. Daarbij hoort aandacht voor voldoende ruimte voor de bedrijven in het

loper in de economie, verder vorm te geven.

deze regels en oplossingen veel minder. En als we ze al hebben, dan zijn ze veelal

en de doelen die we daar als samenleving voor hebben gesteld. Dat betekent dat

len, zowel groen-ontspannen als ook meer hoog-stedelijk binnen de bestaande stad.

ook de mogelijkheid om de ontwikkeling van het life science & health cluster als kop-

Voor duurzaamheid (energieneutraal, klimaatrobuust en biodivers) hebben we

nen, willen we een antwoord hebben op de geschetste klimaatveranderingen

Dit doen we door in het stedelijke gebied onderscheidende woonmilieus te ontwikke-

aandacht voor de bereikbaarheid via weg, spoor en water. En dit biedt bijvoorbeeld

is, die ‘voorschrijvend’ zijn.

nog vooral te zien als mee-koppel kans. Deze vrijblijvendheid zal moeten verdwij-

positie van Oss als centrale woongemeente binnen de woonregio die wij bedienen.

voor de doorontwikkeling van het vestigingsklimaat voor bedrijven en de werkge-

bodem, lucht en geluid. Regels en oplossingen die sterk bepalen wat er mogelijk

vrijblijvender in het gebruik. De samenleving lijkt de opgaven voor duurzaamheid

goede bereikbaarheid en een complete aanbod aan voorzieningen. Wij versterken de

Vestigingsklimaat - De groei van de stad –in omvang en kwaliteit- is ook een impuls

Voor een gezonde en veilige leefomgeving, kennen we diverse milieuregels voor

•

leven in de gemeente Oss.

Naast de inzet op positieve gezondheid willen we als inclusief Oss ook onze kwetsbare inwoners ondersteunen en stimuleren om mee te doen in de Osse samenleving.

Voorzieningen zijn dichtbij in de wijken, vindbaar en toegankelijk voor mensen met

Veilig, duurzaam en gezond

een beperking, zowel lichamelijk als geestelijk. Zodat iedereen zich kan ontplooien

Onze fysieke leefomgeving is aan het veranderen. Het klimaat verandert, wat we terug

zien in forse regenbuien en hoge temperaturen. Natuurlijk is het veranderen van het kli-

en gezond kan leven in onze gemeente. Ook in het stedelijk gebied Oss-Berghem.

maat van alle tijden. Meestal gaat dat geleidelijk over een lange periode. Nu moeten we

3.3

half jaar te maken met Covid-19, wat ons handelen en bewegingsvrijheid sterk inperkt(e).

dynamiek, opgaven en ambities die we voor het stedelijk gebied hebben. Dit gebied

echter omgaan en voorbereid zijn op grotere extremen. Ook hebben we al ruim ander-

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Drie gebiedsvisies, één gemeente

In deze visie staat het Stedelijk gebied Oss-Berghem centraal. We gaan vooral in op de

Uitvoering & deelgebieden

17

staat natuurlijk in nauwe wisselwerking met de andere delen van de gemeente, met

kleiner doordat er minder kinderen worden geboren en vanwege echtscheidingen.

raken dus niet alleen de inwoners, ondernemers en bezoekers van de kernen Oss en

nodig zijn en op bijvoorbeeld voorzieningen zoals zorg, basisscholen en sportclubs.

Deze verandering zijn van invloed op de typen woningen die de komende jaren

het Buitengebied en de Stadjes & dorpen. Onze ambities voor het stedelijk gebied Berghem, maar van de hele gemeente Oss.

•

Over elkaar ontmoeten, het tegen gaan van eenzaamheid en kunnen en mogen

gebied heeft het grootste aanbod aan woningen. De kans is dus groot dat een woning-

meedoen in de samenleving. Over sociale veiligheid en om woonzorgconcepten

zoekende binnen de gemeente uiteindelijk terecht komt in Oss of in Berghem. Aan

waardoor mensen langer in hun eigen omgeving kunnen wonen. En over fysieke

de andere kant hebben de Stadjes & dorpen en het Buitengebied woonmilieus die

veiligheid en toegankelijkheid van de leefomgeving voor alle burgers (inclusief

weer niet in het Stedelijk gebied zijn te vinden, zoals de vestingsteden Ravenstein en Ontspannen en recreëren doen onze inwoners ook in alle deelgebieden. Denk aan

de grote voorzieningen in het stedelijk gebied zoals het theater, het stadshart met

•

te grote hoeveelheden stikstof in de lucht en de PFas deeltjes in de bodem zijn

in de Geffense Plas en fietsen op de Maasdijk. Ook veel dagelijkse ‘ommetjes’ worden

recente ontwikkelingen die ook de komende jaren van invloed zijn op de kwaliteit

gelopen in het buitengebied direct rondom Oss of Berghem.

•

liteit van onze hele gemeente. Tegelijkertijd spelen er veel vraagstukken die vragen

om nieuwe afwegingen. Om een indruk te geven van wat er speelt geven we, zonder

•

Demografie. Het aantal inwoners van de gemeente Oss neemt nog toe. Tegelijk

verandert de samenstelling van de bevolking.. Vanwege de vergrijzing neemt het aandeel eenpersoonshuishoudens fors toe. Bovendien worden gezinnen steeds

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

zomers leidt tot een serie nieuwe vragen voor de stad. Hoe zorgen we dat het niet

alleen de mensen in de stad hebben hiermee te maken, maar ook de planten en

volledig te willen zijn, een korte schets van relevante ontwikkelingen die nu spelen. •

Extremer weer. De onstuimige regenbuien en de droogte van de afgelopen

vangen we al dat water dan op zodat de straten niet blank komen te staan? Niet

De ontwikkelingen in het stedelijk gebied

De kracht en kwaliteiten van ons stedelijk gebied zijn van groot belang voor de vita-

van de leefomgeving.

te heet wordt in de zomer? En als het een keer extreem veel heeft geregend, hoe

bouwlocatie Oss-West komen Stedelijk gebied en het Buitengebied samen.

3.4

dan zien we dat de luchtkwaliteit grote invloed heeft. Denk aan de verspreiding

ook het Schone Lucht-akkoord ondertekend, om dit belang te onderstrepen. De

het Buitengebied en de Stadjes & Dorpen, zoals wandelen in Herperduin, zwemmen

seerd, bij aan de energie die in het stedelijk gebied wordt verbruikt. In de woning-

Kwaliteit van lucht en bodem. Kijken we naar de milieuaspecten en gezondheid,

het aanwezig zijn van luchtweginfectieziekten. We hebben als gemeente daarom

maken de inwoners uit Oss en Berghem ook dankbaar gebruik van de kwaliteiten in

windmolens en zonnevelden die (op termijn) in het Buitengebied worden gereali-

mensen met een beperking).

van fijnstof. Ook onderzoekt het RIVM landelijk de relatie tussen luchtkwaliteit en

zijn winkelaanbod, horeca & evenementen en het middelbaar onderwijs. Andersom

Ook voor de grotere opgaven vullen de drie deelgebieden elkaar aan. Zo dragen de

zondheid en fysieke leefomgeving nadrukkelijk op de agenda gezet. Dat gaat ook

over aantrekkelijke ruimte voor beweging voor de inwoners van Oss en Berghem.

De verschillende deelgebieden vullen elkaar aan, zijn ‘complementair’. Het Stedelijk

Megen. Veel inwoners uit de Stadjes & dorpen werken ook in het Stedelijke gebied.

Positieve gezondheid. Het Rijk heeft met de Omgevingswet de relatie tussen ge-

Uitvoering & deelgebieden

dieren in de stad (biodiversiteit).

Energiebesparing en warmtetransitie. Vanuit de klimaatopgave is het noodzakelijk dat de uitstoot aan CO2 afneemt; in 2050 wil Nederland energieneutraal

zijn, de recente EU-Klimaatwet (april 2021) gaat uit van 55% reductie aan CO2 ten opzichte van 1990. De energietransitie moet bijdragen aan deze doelstellingen, maar ook maatregelen zoals de nationale CO2-heffing, de verduurzaming van

de landbouw en duurzame mobiliteit moeten dit doen. De energietransitie zet

enerzijds in op energiebesparing en anderzijds op duurzame energieopwekking.

18

Wind- en zonne-energie zijn voor nu de meest gangbare vormen van duurzame

stuwen de ‘next economy’. Traditionele sectoren moeten ombouwen voor toe-

zal worden is op dit moment onzeker. Wel weten we dat er in de ondergrondse

potentie in de transitie naar een circulaire economie. Als gevolg van deze ontwik-

opwekking. Welke mix van emissiearme technologieën uiteindelijk dominant

komstig bestaansrecht, zoals de (maak)industrie en logistiek. Hier ligt een grote

infrastructuur aanpassingen nodig zijn, om alle duurzaam opgewekte energie •

kelingen veranderen de wensen en de eisen van bedrijven aan hun vestigingslo-

ook te transporteren.

Biodiversiteit staat onder druk. Met biodiversiteit bedoelen we de verschei-

denheid van het aantal soorten planten en dieren dat ergens voorkomt. Het is een maatstaf voor de kwaliteit van de natuur. Wereldwijd neemt de biodiver-

catie en hun behoefte aan personeel. Goed opgeleid en geschoold personeel is nu •

tijdens Covid-19 slechts een tijdelijk dip was. De files zijn weer terug. Hierdoor

bijvoorbeeld via de risico’s die onze voedselvoorziening daarmee loopt. Ook in de

neemt het reistijdverlies toe, neemt uitstoot van CO2 toe en neemt het gebruik

gemeente Oss hebben we de opgave om de achteruitgang van biodiversiteit te

van sluiproutes toe. Dat is op zijn beurt nadelig voor de leef-kwaliteit van wijken.

stoppen en te verbeteren.

Een slimme stad (smart city) is een stad waarbij informatietechnologie en het komst van mensen) gebruikt worden om de stad te beheren en te besturen. Doel van een slimme stad is de levenskwaliteit te verhogen door de stad efficiënter te

Aan de andere kant groeit het gebruikt van de elektrische fiets en de belangstel•

ten wordt steeds belangrijker om opgaven én kansen op te pakken. De regio is

deel Zuid-Nederland (provincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg) of sluit

hoogstaande technologische apparaten met als motor het internet der dingen.

Regiodeals met de regio Noordoost Brabant / Agrifood Capital. Ook de provincie

Deze sensoren kunnen op vele plekken in de fysieke leefomgeving informatie

stemt veel zaken af in de regio Noordoost Brabant / Agrifood Capital of met de

verzamelen, bijvoorbeeld over de doorstroming van het verkeer of de luchtver-

grote gemeenten (B5) en de middelgrote gemeenten (M7).

vuiling op een bepaalde plek in de stad. Informatietechnologie en de analyse van gedrag van mensen daarbinnen te beïnvloeden1. De ontwikkeling van de slimme

3.5

fysieke leefomgeving. Tegelijkertijd vraagt ook de ethische dimensie aandacht,

en ontwikkelingen die spelen, leiden tot een aantal ambities. De hoofdlijnen van onze

stad werkt dus op meerdere manieren door in de ontwikkeling en beheer van de

1

Regionalisering – De gemeente is geen eiland, samenwerking met buurgemeen-

lerenen en instrumenten op inzetten. Het Rijk kijkt bijvoorbeeld naar het lands-

onderdelen van de stad zijn verbonden via een netwerk van sensoren, internet en

•

ling voor deelconcepten, deelauto’s en deel-scooters.

ook het schaalniveau waarop hogere overheden steeds meer hun opgaven formu-

organiseren en de afstand tussen de inwoners en het bestuur te verkleinen. Alle

data kunnen worden gebruikt om de fysieke leefomgeving in te richten of het

reisafstanden af dan een aantal jaren geleden. Ook de gemiddelde woon-werkaf-

ook het auto- en vrachtverkeer.. Het lijkt erop dat de afname van het autoverkeer

dieren. Ecologische evenwichten raken verstoord. Dat raakt ook ons als mens,

internet der dingen (communicatie tussen apparaten, met of zonder tussen-

Dagelijkse mobiliteit. Mensen leggen in Nederland over het algemeen grotere

stand nam toe. Met de grotere reisafstanden en de groei van de economie groeide

siteit af. Zowel het aantal soorten (kwalitatief) als de hoeveelheid planten en

•

al schaars en wordt nog schaarser vanwege een krimpende beroepsbevolking.

bijvoorbeeld rondom privacy.

‘Next economy’ - Vooral de energietransitie, de omslag naar een circulaire eco-

nomie en digitalisering (robotisering, smart industry en samenwerken in keten)

Onze ambities

De schaalsprong, de wisselwerking tussen de verschillende gebieden en de opgaven ambities formuleren we hierna; we werken ze als thema’s verder uit in de volgende hoofdstukken.

(Bron: bewerking van tekst op wikipedia.nl)

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

19

•

Gezond en veilig stedelijk gebied

Een gezond stedelijk gebied is een plek die uitnodigt tot gezond gedrag en dit stimu-

leert. Die uitnodigt om mee te doen en om waar mogelijk zelf een bijdrage te leveren aan de leefomgeving. In een gezonde stad wonen, werken, recreëren mensen op

een prettige manier en ontmoeten ze elkaar in een aangename omgeving. Iedereen doet er toe, voelt zich gezien en uitgenodigd om mee te doen in onze samenleving.

Gezondheid is niet voor iedereen weggelegd; een gezonde stad, dorp of kern houden daar rekening mee.

Een gezonde stad beschermt mensen ook tegen ongezonde omstandigheden (‘mili-

euaspecten’). Zodat iedereen kan leven in een omgeving met bijvoorbeeld schone lucht,

groei te verbinden aan de kenmerkende kwaliteiten die Oss ook nu tot een aangename, compacte en complete stad maken. De fijne schaal van de stad als totaal,

maar ook van de vele woon- en werkgebieden geven Oss een stedelijk milieu met

een menselijke maat. Het Stadshart is vanuit elke woonwijk altijd nabij, maar ook

het omliggende, groene landschap is (naast de groene plekken en structuren in het

stedelijk gebied) altijd voelbaar aanwezig en op fietsafstand vanuit alle woongebieden bereikbaar. Stad en ommeland vormen in alle windrichtingen een sterk koppel,

met het landschap ook als belangrijke recreatieve uitloper voor de inwoners van het stedelijk gebied Oss - Berghem.

schoon water en een gezonde bodem. Een gezonde stad is een plek waar mensen zich

•

van natuur en waar duurzaam (zuinig en circulair) wordt omgegaan met grondstoffen.

welzijn van onze inwoners. Duurzame innovatie en toekomstbestendige werkgele-

veilig en beschermd voelen, die groene plekken kent voor ontspanning en de beleving

•

Een groene stad: energieneutraal, klimaatrobuust en biodivers

We willen dat er ook in het stedelijk gebied minder energie wordt verbruikt en dat

meer energie duurzaam wordt opgewekt. Dit met het doel om de CO2 uitstoot fors te verminderen. In 2050 zijn we nagenoeg CO2-neutraal. Daartoe is het ook nodig dat

producten die we nodig hebben, na gebruik opnieuw als grondstof kunnen dienen.

Dit circulair materiaalgebruik doet onze afvalstromen afnemen en beperkt de energie die nodig is om nieuwe producten te maken. Dat is ook nodig omdat er schaarste aan

Een ondernemende stad

Werk en inkomen zijn een belangrijke basisvoorwaarde voor de welvaart en het

genheid dragen direct hieraan bij en zijn daarom leidend in onze strategie om met

name de stad Oss te ontwikkelen tot een moderne maakstad. Dit doen we samen met onze ondernemers, onderwijs en organisaties. Oss is trots op de economische kracht in de gemeente en wil zich nadrukkelijk profileren. Hierbij speelt de gemeente Oss in op de kansen als schakel binnen de economische driehoek van de regio (Oss-’s-

Hertogenbosch-Veghel) én overstijgend tussen de economische kerngebieden van de Food Valley, de Randstad en Brainport Eindhoven.

grondstoffen dreigt te ontstaan.

•

rige droogte periodes. We willen dat onze leefomgeving, zowel openbare als privé, beter

komen en verplaatsen. De bereikbaarheid van de woon- en werklocaties moet gega-

We willen bestand zijn tegen overlast door heviger regenval, extremere hitte en langdubestand is tegen de gevolgen van deze extremen. Dat noemen we ‘klimaatrobuust’. Natuur in het stedelijk gebied heeft ook nadrukkelijk zijn eigen waarde.

We streven naar een samenleving, waar we in de leef- en werkomgeving van de mens ook voldoende leefruimte bieden voor vele soorten planten en dieren (‘natuurinclusief’ en ‘biodivers’). •

randeerd zijn, zodat iedereen zich makkelijk en veilig kan verplaatsen. Op zo’n manier dat de overlast van verkeer voor de leefkwaliteit zo klein mogelijk blijft (zoals geluid-

hinder, fijnstof en parkeerdruk). Extra aandacht hebben wij voor duurzame mobiliteit, zeker ook tegen een achtergrond dat in 2050 geen enkel voertuig in Nederland nog

CO2 mag uitstoten (‘emissieloos’). Ten behoeve van de leefbaarheid leggen wij meer nadruk op langzaam vervoer en andere duurzame vervoersmogelijkheden. We hou-

Ontspannen en compleet woongebied

De ambitie om door te groeien naar 100.000 inwoners zal qua woningbouwopgave

grotendeels in het stedelijk gebied landen. Het is daarbij de opgave om de gewenste

Stedelijk gebied & ambities

Bereikbaar stedelijk gebied

Een aantrekkelijk, compleet stedelijk gebied betekent ook dat je er makkelijk kunt

Thema’s

den rekening met mensen die moeite hebben om zich te verplaatsen. Ook hen bieden we een uitnodigende omgeving. Zo zorgen we er bijvoorbeeld voor dat het Stadshart Oss goed toegankelijk is voor mensen die slecht ter been zijn of die slecht zien.

Uitvoering & deelgebieden

20

•

Een slimme netwerkstad

De stad Oss heeft een schakelpositie in meerdere regionale netwerken op verschillende schaalniveaus. Oss is de tweede woon- en werkstad in het verstedelijkingsnetwerk van dorpen en steden rondom de stad ’s-Hertogenbosch; Oss is een ondernemende stad met goede verbindingen naar andere economische kerngebieden (Randstad, Brainport, Arnhem-Nijmegen, Food Valley) en Duitsland, door haar ligging op een knooppunt van snelwegen, spoor en aan de Maas. Verder is de gemeente Oss de grootste van de middelgrote Brabantse steden (M7) en heeft daardoor een scha-

Nieuwere thema’s gaan over hoe onze inwoners gezond zijn en blijven en zich ook (sociaal) veilig voelen en mee kunnen (blijven) doen. Daarnaast is er ook het thema rondom het klimaat en energiebesparing. Het is moeilijk(er) om aan te geven hoe in 2035 de

fysieke leefomgeving er uit ziet op deze thema’s. Voor nu benadrukken we vooral de

urgentie van de opgave. En zorgen we er voor optimaal kennis te hebben van nieuwe

ontwikkelingen en toepassingen. De (technische) oplossingen van vandaag zijn waarschijnlijk in 2035 al weer aangevuld met nieuwe mogelijkheden.

kelfunctie naar de B5 (vijf grote Brabantse steden). Voor ons dus zaak om binnen de

Global Goals – Het gemeentebestuur van Oss heeft zich verbonden aan de Global Goals

voor het stedelijk gebied te verknopen met opgaven en middelen van andere partijen,

Oss brengen we de Global Goals ‘van veilig ver weg naar concreet dichtbij’. Hiermee

verschillende netwerken actief te zijn en te schakelen. Om zo onze eigen ambities zoals de provincie, de rijksoverheid en de Europese Unie.

3.6

van de Verenigde Naties (VN), de duurzame ontwikkelingsdoelen voor 2016 - 2030. In

bedoelen we dat we op onze eigen lokale manier bijdragen aan de 17 wereldwijde doe-

len. Daarom vertalen we de Global Goals ook nadrukkelijk door in deze gebiedsvisie. Per

Dynamiek in balans

In deze gebiedsvisie agenderen we de opgaven die we belangrijk vinden en formuleren we op hoofdlijnen onze ambities en doelen. Daarmee geven we antwoord op de vele ontwikkelingen die er spelen, brengen we richting aan binnen de dynamiek die wij

voorzien voor de fysieke leefomgeving. We merken dat sommige ontwikkelingen min of meer bekend terrein zijn, waar oplossingen dichtbij de huidige praktijk liggen. De dynamiek rondom gezondheid, duurzame energie en klimaat zijn daarentegen nog

thema geven we aan bij welke Global Goal het thema aanhaakt.

Binnen de systematiek van de Global Goals is een zekere samenhang tussen doelen te

herkennen. Een eerste cluster van samenhangende doelen gaat over de lucht, de bodem en het water (de biosfeer) waar we in leven. Dit cluster is de basis waar de twee andere clusters (‘samenleving’ en ‘economie’ op steunen. Figuur – Samenhang binnen de Global Goals

onbekendere vraagstukken, waarvoor we vooral urgentie vragen. Verder merken we dat sommige opgaven en ontwikkelingen een beheersmatig karakter hebben, terwijl andere vragen om de ‘creatie’ van iets geheel nieuws. Inspiratie om met nieuwe of bekende thema’s om te gaan, beheersmatige of creërend, putten we uit de Global Goals.

Nieuwe en bekende thema’s - Groeien naar een bevolkingsomvang van meer dan

100.000 inwoners. Dat vraagt ook iets van de fysieke leefomgeving: waar wonen deze mensen, waar werken ze, hoe verplaatsen ze zich, waar doen ze hun inkopen en waar

vinden ze ontspanning in cultuur, verenigingsleven of uitgaan? Maar ook, hoe blijven ze gezond en zelfredzaam en hoe voelen ze zich veilig in het stedelijk gebied. Dat zijn rela-

tief bekende thema’s, waar we al aan zijn gewend om over na te denken. We kunnen ons er min of meer een beeld bij vormen hoe de fysieke leefomgeving er in 2035 uit kan zien.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

Figuur – Samenhang binnen de Global Goals

21

Thema’s 4. Thema Gezond en veilig stedelijk gebied

5. Thema Een duurzame leefomgeving.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

6. Thema Ontspannen en complete woonstad

Uitvoering & deelgebieden

7. Thema De ondernemende stad

8. Thema Bereikbaar stedelijk gebied

9. Thema Regionaal slim netwerken

22

4

Thema Gezond en veilig stedelijk gebied

Een gezond stedelijk gebied is een plek die uitnodigt tot

gezond gedrag en dit stimuleert, ondersteunt (‘positieve

gezondheid’) en voor iedereen toegankelijk is. Die uitnodigt om mee te doen en om waar mogelijk zelf een bijdrage te

leveren aan de leefomgeving. In een gezond stedelijk gebied wonen, werken, recreëren mensen op een prettige manier en ontmoeten ze elkaar in een aangename omgeving.

Iedereen doet ertoe, voelt zich gezien en uitgenodigd om mee te doen in onze samenleving. Een gezond stedelijk gebied

beschermt mensen ook tegen ongezonde omstandigheden (‘milieuaspecten’), vooral ook als ze kwetsbaar zijn (zoals

kinderen of mensen met een chronische ziekte). Zodat iedereen kan leven in een omgeving met schone lucht, schoon water en een gezonde bodem. Een gezonde stedelijk gebied is een plek waar mensen zich veilig en beschermd voelen.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

23

4.1

Gezondheid als ‘nieuw’ thema

Gezondheid en veiligheid zijn onderwerpen waarvoor de Omgevingswet nadrukkelijk aandacht vraagt. Het ruimtelijk en sociale domein ontmoeten elkaar, bijvoorbeeld

Uit: Beleidsvisie 2019-2023 GGD Hart voor Brabant Enkele cijfers: •

Laagopgeleide mensen leven 6 tot 7 jaar korter dan hoogopgeleiden en heb-

vanaf het begin van een initiatief of ontwikkeling. In deze gebiedsvisie beschouwen

•

In 2040 is het aantal ouderen boven de 75 bijna verdubbeld. Nu is er een

bij woningbouw, groen of het aanbod van voorzieningen.

•

rondom ‘positieve gezondheid’. Dat is relatief nieuw en leidt tot een andere kijk op

ruimtelijke ontwikkelingen; ook de effecten voor de positieve gezondheid bekijken we we positieve gezondheid vooral ook als een mee-koppel kans bij andere opgaven, zoals

• • • •

ben 14 tot 15 jaar langer beperkingen.

mantelzorger per vier 85-plussers, in 2040 is dat: een op de tien.

Dementie en artrose veroorzaken de grootste toename in ziektelast tot 2040. Het aantal eenzame mensen neemt toe tot 2040, vooral bij alleenwonenden. Een ongezond binnen- en buitenmilieu leidt tot 4 procent van de ziektelast, met luchtverontreiniging als de belangrijkste oorzaak.

Ongezond gedrag zorgt voor bijna 20 procent van de ziektelast.

De jaarlijkse zorguitgaven per persoon stijgen van € 5.100 in 2015 naar € 9.600 in 2040. Aan preventie besteden we nu 3 procent van onze zorguitgaven.

Bron: Deze cijfers komen vooral uit de Volksgezondheids Toekomst Verkenning 2018 van het RIVM.

“Mensen weten heel goed wat ze nodig hebben om gezond en veilig te kunnen leven, maar er zijn op alle terreinen voortrekkers nodig: gemeente, school, wo-

ningbouwcorporatie, werkgevers. We moeten op alle fronten het gezondheidsaspect meenemen, dan kunnen we met kleine interventies veel bereiken.”

Thérèse Claassen, directeur GGD Hart voor Brabant tijdens de Talkshow Stedelijk gebied op 7 juli 2021.

Stedelijk gebied & ambities

Thema’s

Uitvoering & deelgebieden

24

Deel 1 - Uitnodigen en ontmoeten Inwoners, ondernemers en gebruikers van een plek, wijk of werklocatie weten het

beste wat nodig is, wat werkt, wat voorziet in de behoefte. Onze gemeentelijke rol is dan vooral het bieden van ruimte aan ontwikkelingen die een behoefte van de

samenleving mogelijk maken. Soms zullen we daarbij een kader meegeven, wan-

neer we menen dat belangrijke waarden beschermd moeten worden. Waarden die ervoor zorgen dat de toekomstige generatie hier ook nog fijn kan wonen en leven. Versterken van de kracht van de samenleving, zonder het als gemeente over te

nemen. Dat is de uitdaging waarvoor wij staan. Daarvoor is het nodig dat we naar

elkaar luisteren, transparant zijn in wat we doen en welke afwegingen we maken.

4.2

Positieve gezondheid

Gezondheid gaat niet alleen om ‘niet ziek zijn’. Het gaat er ook over dat inwoners

betrokken zijn bij hun leefomgeving, voldoende bewegen, even tot rust komen op een groene plek vlak bij huis, andere mensen ontmoeten en zingeving & inspiratie halen