Schadewijk integrale gebiedsvisie 2025-2045

bebouwingscluster

architect Jos Bijnen

vml. basisschool Visserskerk

wijkgebouw Schadewijk

bebouwingscluster Nachtegaallaan

gemeentelijk monument

vml. kantoor Bergoss

rijksmonument

beschermd stadsgezicht

Burgemeester Van den Elzenlaan e.o.

Karakteristieke bebouwing en monumenten

29

karakteristieke bebouwing beschermd stadsgezicht

Karakteristieke bebouwing Daarnaast zijn er nog verschillende gebouwen aan te merken als karakteristiek pand. Veelal betreft dit individuele panden (zoals de voormalige pastorie aan de Lijsterlaan en de voormalige Gereformeerde kerk aan de Burgemeester van den Elzenlaan). Er zijn echter ook een paar clusters te onderscheiden. We pikken er hier twee grote clusters uit: •

•

Aan de westzijde van de Nachtegaallaan staat een aantal karakteristieke huizenrijen met een flauwe lessenaarskap en opengewerkte gevels. Deze woningen met hun ‘voorname’ uitstraling dragen bij aan het bijzondere karakter van de Nachtegaallaan. Een ander cluster wordt begrensd door de Singel 1940-1945, Hagelkruisstraat, Schadewijkstraat en Kardinaal de Jongstraat.

Bijzonder geheel van woningen aan de Nachtegaallaan met lessenaarsdaken en opengewerkte gevels

Dergelijke monumenten en andere karakteristieke bebouwing vormen bijzondere elementen binnen de wijk. Ze vertellen iets over de historie van een plek, vormen vaak een herkenningspunt en dragen in belangrijke mate bij aan het karakter van een wijk. Behoud van dergelijke gebouwen is dan ook het vertrekpunt. Per situatie zal bekeken moeten worden of dit haalbaar is.

Bouwtekeningen van het bebouwingscluster van architect Jos Bijnen

Bijzonder geheel van woningen van architect Jos Bijnen aan de Johan van Bijnenstraat

30

2.9 Openbare ruimte en mobiliteit Ontsluiting auto en fiets Schadewijk is goed ontsloten op de hoofdwegenstructuur van Oss. De singels (Singel 1940-1945, Kapelsingel en Vijversingel) vormen de belangrijkste verkeerswegen binnen het gebied. De Singel 1940-1945 sluit direct aan op de N329 (ten oosten van Schadewijk). Ook de ten westen van Schadewijk gelegen Oostwal is een belangrijke gebiedsontsluitingsweg voor de wijk. Deze wegen zijn ingericht op de doorstroming van het verkeer (50 km/uur). Behalve belangrijke ontsluitingen voor de wijk vormen het ook (gewild of ongewild) duidelijke grenzen tussen een aantal buurten. De rest van de wijk is aangemerkt als woongebied (30 km/uur). Daarbinnen is de Berghemseweg aangemerkt als erftoegangsweg. Deze historische uitvalsweg van het centrum van Oss naar Berghem, is nog steeds de meest directe route tussen beide plekken. Bovendien sluit deze weg direct aan op de N329. Hierdoor en door de centrale ligging binnen de wijk heeft deze weg ook een belangrijke ontsluitingsfunctie binnen de wijk. Door de aanleg van plateaus en drempels is geprobeerd om deze route voor doorgaand verkeer minder aantrekkelijk te maken en de snelheid te beperken.

Wegencategorisering (zoals opgenomen in het Mobiliteitsplan Oss 2020)

Groen en water Schadewijk is een wijk met relatief weinig groen en water. De grote groengebieden liggen aan de randen van de woonwijken en fungeren als een soort buffer naar respectievelijk het spoor, de hoogspanningsleiding en de N329. Deze groengebieden met wandelpaden en speelplekken vormen aantrekkelijke uitloopgebieden vanuit de aangren-

zende buurten. Een stuk centraler in de wijk ligt park Waterlaat. De wandelpaden, flinke vijverpartij en de volwassen bomen maken dit tot een herkenbare, aantrekkelijke groenplek van formaat binnen de dichtbebouwde Schadewijk. Het Cruijff-court trekt de nodige jeugd aan vanuit de omliggende buurten.

De overige straten zijn reguliere straten, waar vanuit wegcategorisering geen onderscheid in is aangebracht. Toch fungeren de ‘lanen’ (Spoorlaan, Dokter Hermanslaan-Professor Regoutstraat, Nachtegaallaan-Kardinaal de Jongstraat, Lijsterlaan-Hagelkruisstraat en Landweerstraat-Noord) als een soort schakel tussen de gebiedsontsluitingswegen en de woonstraten. Het zijn logische plekken om vanaf de gebiedsontsluitingswegen de wijk in te gaan. Er zijn geen aparte fietsroutes binnen de Schadewijk. Wel ligt er langs de Kapelsingel en langs een deel van de Berghemseweg (van Kapelsingel-Vijversingel tot N329) een vrijliggend fietspad in twee richtingen. Verder zijn de ventwegen langs de Singel 1940-1945 en langs de Vijversingel als fietsstraat ingericht. Voor het overige maken de fietsers gewoon gebruik van het stelsel van lanen en straten binnen de wijk. Dit komt het comfort en de veiligheid voor fietsers niet overal ten goede.

Groengebieden in de Schadewijk; veelal aan de randen van de wijk

31

NB. Er wordt gewerkt aaan een nieuwe visie

Op genoemde grotere groengebieden na is er in de rest van de wijk weinig structureel groen van enige omvang aanwezig. Wel zijn er verspreid over de wijk een aantal kleinere groenplekken, vaak als centraal element van een inbreidings- of herstructureringsbuurtje. Ook liggen er een paar begraafplaatsen in de wijk met een relatief groen karakter. Deze kerkhoven zijn echter ingekapseld door omliggende bebouwing en liggen daardoor enigszins verstopt vanaf de straat. In de wijk zijn weinig volwassen bomen aanwezig. Wellicht zijn ook deze bij herinrichtingen van straten verloren gegaan. Een uitzondering hierop is de Nachtegaallaan. Deze laan lijkt zijn oorspronkelijke inrichting met een groene middenberm met volwassen bomen (nagenoeg in zijn geheel) behouden te hebben. Het groene karakter van de straat wordt hier versterkt door voortuinen. Inrichting straten en overige openbare ruimte De inrichting van de straten en de overige openbare ruimte is over het algemeen vrij formeel. Er is veelal sprake van een strikte opdeling in een rijbaan (relatief vaak in fraaie, gebakken klinkers), parkeervakken en een trottoir of stoep. Het groen is veelal (weinig bruikbaar) snippergroen bijvoorbeeld als scheiding tussen rijbaan en trottoir. Woningen staan soms direct aan het trottoir of hebben nog een stoepje als overgang naar de woning. Ook beschikken veel woningen over een voortuin.

Deze vormt echter lang niet altijd meer een groene voorruimte bij de woning, die bijdraagt aan een groene uitstraling van de straat. Veel van de oorspronkelijke (naoorlogse) straten en lanen zijn door de jaren heen heringericht om tegemoet te komen aan de toegenomen behoefte aan parkeerplaatsen. Daarbij is er soms voor gekozen om de rijbaan te laten verspringen (om de snelheid te verminderen) waardoor sommige eenvoudige rechte straten zijn verworden tot een ‘slingerweg’ door de buurt. Deze herinrichtingen van straten heeft op veel plekken geleid tot een minder overzichtelijke situatie, waarbij de (oorspronkelijke) samenhang tussen bebouwing en openbare ruimte verloren is gegaan. Ook lijkt dit op diverse plekken ten koste te zijn gegaan van de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte.

Nachtegaallaan, groene middenberm met volwassen bomen

Veel verharding, weinig groen

Gezonde en klimaatrobuuste leefomgeving De Schadewijk is erg ‘versteend’. Door de jaren heen is het groen in de openbare ruimte steeds meer vervangen door bestrating, onder meer om in de groeiende parkeerbehoefte te voorzien. Daarnaast worden particuliere tuinen steeds vaker door bewoners verhard. Hierdoor ontstaan er knelpunten met hittestress en waterberging. Het ‘ontbreken’ van groen in de wijk heeft ook invloed op de leefbaarheid. Groene plekken in de wijk fungeren als (spontane) ontmoetingsplekken en nodigen uit tot spelen en bewegen. Mensen voelen zich prettiger in een groene omgeving en ervaren minder stress. Voor een gezondere en klimaatrobuuste leefomgeving, moeten we bekijken hoe er meer groen in de wijk kan worden toegevoegd, zowel in de openbare ruimte als in particuliere tuinen. 32

3. Integrale gebiedsvisie: Ontwikkeling Schadewijk richting 2045 3.1 De ontwikkelrichting voor een levendige en toekomstbestendige Schadewijk Onze ambitie voor de Schadewijk We willen dat de inwoners van Schadewijk evenveel maatschappelijke kansen hebben als inwoners in andere wijken van Oss. Dat is op dit moment niet het geval. We werken aan oplossingen door een integrale aanpak vanuit het sociale en ruimtelijke domein. We willen dit ook zoveel mogelijk samen met de inwoners van Schadewijk doen. Want het verbeteren van de leefbaarheid in een wijk kan alleen samen met de (huidige en toekomstige) inwoners van de wijk. Veel inwoners van Schadewijk geven aan dat ze zich thuis voelen in de wijk. Zij vinden het vervelend dat de wijk zo’n negatief imago heeft bij veel Ossenaren. Onze ambitie voor alle inwoners van Schadewijk is: • Dat ze zich vrij en veilig voelen en verbonden voelen met elkaar in hun buurt. • Dat er in de verschillende buurten vrijwilligersgroepen zijn die actief zijn in de buurt en waardoor er veel vragen samen opgelost kunnen worden. • Dat het aantal huishoudens dat op het sociaal minimum leeft drastisch is afgenomen. • Dat ze wonen en leven in kwalitatief goede woningen in een prettige buurt met een veilige openbare ruimte. • Dat alle inwoners middels een goede daginvulling of werk meedoen in de maatschappij.

• Dat iedere inwoner kan rondkomen, en gezond leeft - zowel fysiek als mentaal. • Dat de jeugdigen samen met hun leeftijdsgenootjes in hun buurt naar school gaan, en dat hun persoonlijke ontwikkeling centraal staat.

Integrale aanpak vanuit het sociale en ruimtelijke domein We noemen in deze visie een integrale aanpak vanuit het sociale en ruimtelijke domein. Voor inwoners is het niet echt relevant of een ontwikkeling vanuit het sociale of ruimtelijke domein komt. Voor inwoners telt maar 1 domein, en dat is de wereld waarin zij leven, hun leefwereld. Voor het uitvoeren van de integrale gebiedsvisie is het wel belangrijk dat we duidelijk kaders voor het sociale en ruimtelijke domein schetsen. Voor het sociale domein is dit nodig om de menskracht en middelen op een effectieve wijze te laten bijdragen aan de doelen. De ruimtelijke kaders in deze visie zijn nodig om structuur en samenhang aan te brengen tussen verschillende losse projecten en initiatieven met betrekking tot de fysieke aanpak in de wijk. We willen dat de herontwikkeling van Schadewijk meer is dan een toevallige optelsom van verschillende projecten. Daarom zijn er uitgangspunten, kaders en richtlijnen nodig voor lopende en toekomstige ontwikkelingen op het gebied van woningbouw, voorzieningen en openbare ruimte. Tot slot zijn er nog belangrijke ambities en opgaven voor de wijk op het gebied van onder meer klimaat, energie, sociaal-maatschappelijke structuur, veiligheid, gezondheid en leefbaarheid. Ook voor deze onderwerpen benoemen we kaders.

Ontwikkelrichting in plaats van concreet eindresultaat De aanleiding en het doel van de integrale gebiedsvisie Schadewijk is duidelijk: meer kansengelijkheid realiseren op alle aspecten van de woon- en leefomgeving. Maar, het eindresultaat kunnen we nu nog niet omschrijven. Geleidelijke wijkvernieuwing is het uitgangspunt. Deze visie is daarom geen vastomlijnd ontwerp, maar een visie die kaders biedt waarbinnen ontwikkelingen kunnen 33

plaatsvinden. Zodoende kunnen we flexibel inspelen op nieuwe ontwikkelingen en inzichten en blijft er zoveel mogelijk ruimte voor initiatieven die nu nog niet bekend zijn. We willen stap voor stap komen tot een wijk die weer vijftig tot zestig jaar mee kan. We werken aan: Het herstellen van bestaanszekerheid Gevarieerde en toekomstbestendige woningen Mensen die dat willen kunnen hun wooncarrière in hun eigen buurt of wijk doorlopen. Dat houdt dus in dat er een gevarieerde woningvoorraad moet zijn, met woningen in allerlei prijsklassen, grootten, en met ruimte voor verschillende doelgroepen (leeftijden, culturen) en bijzondere woonvormen (zoals groepswonen, hofjes, meergeneratiewoningen). Alle woningen, zowel huur als koop, zijn energieneutraal, aardgasvrij en klimaatrobuust. Gevels en daken worden benut door natuurinclusief te bouwen. Kwaliteitsverbetering huidige woningvoorraad Er is een kwaliteitsverbetering van de woningvoorraad en de woonomgeving nodig voor een meer leefbare, veilige, gezonde en duurzame wijk voor huidige en toekomstige bewoners. Het gaat hierbij om de invloed die de combinatie van type woningen heeft op de leefomgeving en leefbaarheid, de specifieke woonbehoeften van de meest kwetsbare inwoners in onze gemeente en de behoefte aan andere woonvormen.

Inkomen Het hebben van voldoende middelen om te kunnen voorzien in je eigen ‘bestaan’ is in Schadewijk niet voor iedereen vanzelfsprekend. Daarom is het belangrijk om aandacht te hebben voor de manier waarop de huishouders met de laagste inkomens overeind kunnen blijven.

Gezonder leven makkelijker maken Gezond wonen Woningen moeten goed geïsoleerd, verwarmd, waterdicht en , ‘fris en licht’ zijn. De leefomgeving van inwoners moet schoon, heel en veilig zijn en uitnodigen om elkaar tegen te komen, te spelen en bewegen en te ontmoeten. Het gaat hier ook om de manieren waarop we klimaatadaptie vorm kunnen geven in de leefomgeving en tegelijk kunnen laten bijdragen aan de kwaliteit van die leefomgeving. Inclusief maatregelen om te komen tot veilige en gezonde lucht. Groene en gezonde leefomgeving De Schadewijk moet een groene wijk worden. De oude linten en lanen worden geaccentueerd met bomen. Op diverse plekken in de wijk komen grotere en kleinere groene plekken. Groen helpt niet alleen om hittestress, droogte en wateroverlast tegen te gaan. Maar ook om een gezonde leefomgeving vorm te geven. De groene plekken in de openbare ruimte zijn toegankelijk, en nodigen uit om te spelen en te ontmoeten, te wandelen, te skaten, te sporten en te verblijven. Je bent er sociaal veilig (goed ingericht, in het zicht van woningen, geen blinde gevels etc.). Er zijn gezamenlijke tuinen, ontmoetingsplekken, speel- en sportvoorzieningen, moestuintjes en pluktuinen.

Volop ruimte voor fiets en voetganger Kinderen kunnen in Schadewijk gezond en veilig opgroeien. In de ruimtelijke opzet en inrichting van de wijk geven we volop ruimte aan de fietser en de voetganger. We zorgen voor een goede en herkenbare wegenstructuur, met een aantal ontsluitingsroutes voor de auto en heldere en aantrekkelijke fietsverbindingen, in de wijk en richting

stadshart en station. We willen dat kinderen via veilige routes zelfstandig naar school kunnen fietsen of wandelen, en dat mensen beloond worden als ze de fiets pakken. In de openbare ruimte geven we meer ruimte voor langzaam verkeer (voetgangers en fietsers) en deelmobiliteit. De prominente plek van parkeerplaatsen in het straatbeeld willen we verminderen.

Vergroten kansengelijkheid Samen naar school binnen de wijk De (nieuwe) schoolgebouwen faciliteren het leren en bieden ondersteuning aan kinderen in de wijk. Het is belangrijk dat kinderen samen met leeftijdsgenootjes uit hun eigen buurt naar school gaan. We willen dat het voor zoveel mogelijk gezinnen uit de Schadewijk vanzelfsprekend wordt dat ze kiezen voor een van de (nieuwe) scholen binnen de Schadewijk. Daarom willen we investeren in toekomstbestendige schoolgebouwen en onderwijs. Bij voorkeur combineren we het onderwijs in het schoolgebouw met bijvoorbeeld kinderopvang en zorg en activiteiten gericht op kinderen. Door ruimte te bieden aan kleinschalige wijkgerichte activiteiten en openbare schoolpleinen (met veel groen en zonder hek) kunnen scholen kansen bieden voor laagdrempelig ontmoeten en bewegen voor diverse wijkbewoners. Vertrouwde en toegankelijke voorzieningen De bekendheid en bereikbaarheid van voorzieningen is belangrijk. Waarbij deze voorzieningen door inwoners gebruikt kunnen worden als ze hulp of iets anders nodig hebben. Het is belangrijk dat ‘we’ als gemeente en maatschappelijke voorzieningen een persoonlijk en menselijk gezicht hebben voor onze inwoners.

34

Ontmoeting en bewegen mogelijk maken Voorzieningen, zoals scholen, het wijkcentrum en sportvoorzieningen (zoals gymzalen of sportscholen) staan in de gemeenschap. Vanuit deze voorzieningen kan ook gewerkt worden aan ontmoeting en de versterking van de sociale basis in de wijken en buurten. Daarom willen we dergelijke voorzieningen op centrale en herkenbare plekken in de wijk zetten: de ‘harten’van de buurten. Door waar mogelijk voorzieningen en functies te combineren in een gebouw of op een plek, gaan we zorgvuldig om met de beschikbare ruimte én stimuleren we ontmoeting op deze plekken.

3.2 Wat willen de inwoners van Schadewijk?

3.3 Uitgangspunten voor de integrale gebiedsaanpak

Er is de afgelopen jaren al veel aan de huidige inwoners van Schadewijk gevraagd wat zij belangrijk vinden in hun buurt of wat ze zouden veranderen. Dit soort gesprekken zijn gevoerd tijdens buurtwandelingen samen met BOTS, maar ook tijdens het ontwikkelen van de Sociale agenda in 20212022.

Om te zorgen voor de grote verbeteringen die nodig zijn moeten we in Schadewijk de dingen anders gaan doen dan we tot nu toe gedaan hebben. We doen dat door te kiezen voor een gezamenlijke sociale en ruimtelijke aanpak waar we als gemeente, BrabantWonen en ONS Welzijn samen de verantwoordelijkheid voor dragen.

In het dagelijks leven kent een behoorlijk deel van de inwoners van de Schadewijk meer uitdagingen dan inwoners uit andere wijken dorpen in Oss: in de Schadewijk wonen mensen vaker in een verouderde woning, groeien kinderen vaker op met een onderwijsachterstand, leven gezinnen vaker in armoede of met een laag inkomen, is er in de omgeving minder groen, en zijn er meer misdrijven en overlastsituaties.

Ruimte maken voor verbetering Om van de Schadewijk weer een levendige en toekomstbestendige wijk te maken waarin de inwoners fijn en gezond kunnen wonen en (samen) leven is er op een aantal plekken in de wijk forse renovatie en sloop/nieuwbouw nodig. Een aantal buurten binnen de wijk zijn nu zo volgebouwd met verouderde woningen, parkeerplaatsen en straten, dat er geen ruimte over is voor veranderingen. Als er geen ruimte gemaakt wordt dan is er geen mogelijkheid voor het toevoegen van groen, voorzieningen, andere woonvormen, en het herinrichten van de openbare ruimte om de leefbaarheid en veiligheid te vergroten. Als deze (fysieke) ruimte niet vrijgemaakt kan worden, dan kunnen we doelstellingen uit de gebiedsvisie voor een groot deel niet realiseren.

Dat betekent niet dat mensen niet fijn kunnen wonen en leven in de Schadewijk. Want voor veel mensen is het hun vertrouwde plek waar ze zich thuis voelen en het goed hebben. Wat kenmerkend is voor veel Schadewijkers is dat ze graag dingen zelf oplossen en daar ook hun weg in vinden. Zo houden ze hun hoofd boven water. Maar, ze krijgen daarbij te maken met veel meer uitdagingen dan andere inwoners elders in Oss hebben. Bij de professionals in de wijk geven inwoners vaak aan welke verbeteringen zij in hun leefomgeving belangrijk vinden. Het gaat dan vooral om: • Meer aandacht voor het tegengaan van zwerfafval • Veiligheid • Overlast • De staat van huurwoningen • Meer kleine speeltuintjes op straatniveau Mensen die in de toekomst nieuw in de wijk komen wonen, zijn nu nog niet in beeld. Wat hun wensen zijn weten we dus nog niet.

Meervoudig ruimtegebruik bewerkstellingen We proberen de ruimte in de wijk waar mogelijk meervoudig te gebruiken. Een gebouw, plein, straat of stoep kan meerdere doelen dienen. Voorbeeld: een groen ingerichte straat kan koelte bieden bij warm weer, water opvangen bij buien en een speelplaats zijn als er weinig/geen auto’s doorkomen. Maar het kan ook onderdeel zijn van een ‘ommetje’ en een ruimte zijn voor het parkeren van fietsen, rollator of auto. Een ‘pleintje’ kan een plek zijn om samen te komen, maar ook om een (georganiseerde) activiteit te laten plaatsvinden als sport, bewegen, ontmoeten, spelen. Is het schoolplein van de school? Of is het van de kinderen, de buurt en andere gebruikers? Niet eigendom bepaalt het gebruik maar de behoefte, de vraag en de beheerbaarheid ervan.

35

We werken de inhoudelijke kaders uit op basis van de leefwereld van de inwoners van de Schadewijk. We beginnen bij de kern van de gebiedsaanpak: de harten van de wijk. En vervolgens vullen we de inhoudelijke kaders steeds verder in door eerst de structuur van de buurten te beschrijven, daarna de inrichting van de openbare ruimte, stil te staan bij de woningen en de bebouwing (inclusief de klimaatopgaven) en af te sluiten met de voorzieningen en de manieren waarop er met een goede sociale basis fijn en gezond samengeleefd kan worden in de Schadewijk. Uitgangspunten Samen gaan we werken aan het doorbreken van bestaande patronen die de kansenongelijkheid in stand houden. We hanteren hierbij de volgende uitgangspunten: 1. We betrekken bewoners en andere belanghebbenden bij de uitwerking van projecten. 2. We zetten in op meer ruimte voor laagdrempelig ontmoeten, bewegen en gezondheid dichtbij huis, dat aansluit bij de wensen en behoeften van de bewoners in de wijk. 3. We streven naar een meer gedifferentieerde woningvoorraad: prijsklassen, grootte, typen en eigendom. 4. We richten de openbare ruimte groen, gezond en veilig in. 5. We benutten de kansen van de nabijheid van station, stadshart en voorzieningen in de wijk. 6. We zetten in op commerciële en maatschappelijke voorzieningen, die in omvang, invulling en opzet aansluiten bij de behoeften van inwoners in de wijk. 7.

We benutten kansen voor het toevoegen van woningen (verdichten als onderdeel van de verstedelijkingsopgave/Spoorzone). 8. We zetten daarbij in op klimaatrobuuste en energie neutrale en (uiteindelijk) aardgasvrije woningen.

Ruimtelijke ontwikkelingsvisie

Hoofdopzet ruimtelijke ontwikkelingsvisie In de ontwikkelingsvisie nemen we de bestaande stedenbouwkundige hoofdopzet van de wijk (zoals beschreven in hoofdstuk 2) daarom als uitgangspunt: een hoofdopzet bestaande uit de oorspronkelijke bebouwingslinten, de naoorlogse lanen en de belangrijke verkeersaders/singels. Betreffende ‘verbindende lijnen’ vormen samen een ‘raamwerk’. Het zijn de belangrijkste dragers van de wijk die voor samenhang zorgen en houvast bieden. Dit raamwerk ‘verdeelt’ de wijk in kleinere deelgebieden. De deelgebieden zijn over het algemeen herkenbare woonbuurtjes, die een overzichtelijke thuisplek moeten vormen voor de bewoners binnen de grotere wijk. Een derde onderdeel van de visie zijn de karakteristieke plekken. In elke buurt streven we naar een dergelijke betekenisvolle plek die het ‘hart’ van de buurt vormt. Behalve voor de buurt kan zo’n plek soms ook een belangrijke functie hebben voor de wijk. 36

4. Participatie en communicatie We ontwikkelen manieren van participatie en communicatie die aansluiten bij de behoeftes van de inwoners van de Schadewijk. Daarbij zullen we voor de participatieactiviteiten met name op buurtniveau met de inwoners optrekken.

3.

4.1 Participatie Dat participatie een essentieel onderdeel uitmaakt van de integrale gebiedsvisie en uitvoeringsagenda, dat is voor iedereen vanzelfsprekend. Een gemeenschap of gemeenschappen krachtiger maken, dat kan alleen samen met de bewoners van die gemeenschap. Echter, in gesprekken blijkt dat de beelden over wat we verstaan onder participatie nogal kunnen verschillen. Daarom hebben we hieronder opgeschreven hoe wij binnen de gebiedsaanpak Schadewijk omgaan met participatie. 1.

2.

We praten altijd met inwoners voor wie het algemeen belang hun individuele belang raakt: Het is de taak van de gemeente, BrabantWonen en ONS Welzijn om te handelen in het algemeen belang en daarbij oog te hebben voor (de impact op) het individuele belang. Het is de bedoeling dat de veranderingen vanuit het integrale gebiedsprogramma zoveel mogelijk in het algemeen én individueel belang zijn. Maar, dat zal niet altijd mogelijk zijn. We zorgen ervoor dat we altijd met de inwoners van wie het individuele belang geraakt wordt ten behoeve van het algemeen belang, in gesprek gaan en dat we samen zoeken naar een manier om een passende individuele (maatwerk)oplossing te zoeken. We zoeken naar een divers geluid uit alle buurten: We zijn blij met actieve inwoners, we horen graag reacties op inspraak- en bewonersavonden en we geven, waar aan de orde, ruimte voor vormen van protest of demonstratie. Maar, we willen ook de inwoners opzoeken die wat minder snel (of hard) van zich laten horen. De Schadewijk kent veel diversiteit in de buurten en straten. We gaan zoeken naar manieren om dat diverse geluid te horen, zodat

4.

5.

zoveel mogelijk Schadewijkers zich gezien en gehoord voelen. Transparant over wanneer er ruimte is voor inbreng en participatie en wanneer niet: Er is niet op alle onderdelen en momenten ruimte om mee te praten of te participeren. Waar er geen ruimte voor participatie is, dan zijn we daar transparant over, en leggen we uit waarom niet. Ruimte voor inwonersinitiatieven: We stimuleren inwoners om met ideeën en initiatieven te komen. We nemen geen plannen over, maar denken mee en faciliteren zo mogelijk en brengen partijen samen. Samen met bewoners bekijken we waar ze hulp bij nodig hebben. We geven ruimte aan inwonersinitiatieven die bijdragen aan de doelstellingen van het integrale gebiedsplan. De professionals in de wijk kunnen hierbij ondersteunend, adviserend of faciliterend zijn. We zoeken waar de energie ligt in de wijk en waar mensen zich samen hard voor willen maken en steken het participatietraject hierop in, met professionele begeleiding. Goede samenwerking met de wijkraad: De gemeente Oss kent al vele jaren wijk- en dorpsraden. Zij zijn een belangrijke verbinding met de wijk en gesprekspartner van de gemeente. Daarom vinden we het belangrijk om geregel in gesprek te zijn met de wijkraad over het integrale gebiedsplan.

4.2 Hulp, ondersteuning en aandacht De inwoners die vanwege sloop of renovatie (tijdelijk) uit hun huis moeten, garanderen we hulp, ondersteuning en aandacht. We staan voor hen klaar met duidelijkheid en perspectief. We moeten zorgen dat we hen als eerste en volledig informeren, hen ondersteunen bij de dingen die ze niet zelf kunnen regelen, hen een goede en passende nieuwe woning bieden met de garantie dat ze terug kunnen komen wonen in Schadewijk.

37

4.3 Communicatie We communiceren tijdig en duidelijk. In de communicatie met de inwoners van Schadewijk zorgen we ervoor dat we iedereen goed bereiken en we communiceren op een manier die voor iedereen goed te begrijpen is. We zoeken hierbij naar verschillende vormen zodat we een zo groot mogelijk bereik hebben. We hebben in het bijzonder aandacht voor het goed communiceren met mensen die laaggeletterd zijn of de Nederlandse taal niet (goed) spreken. We wegen het algemene belang van de wijk en de individuele belangen zorgvuldig af. Het is realistisch om te verwachten dat het daarbij niet zal lukken om aan ieders wensen tegemoet te komen. Het is nodig om juist in deze gevallen te zorgen voor transparante communicatie, tijd en aandacht vanuit de betrokken partijen. Daarbij is het van belang om met name te borgen dat inwoners zo goed mogelijk ondersteund worden bij de veranderingen in hun woonomgeving en hun eigen woning. Om te zorgen voor eenduidige én zorgvuldige communicatie met de inwoners van Schadewijk spreken we de volgende kaders af: • We communiceren volgens één plan en vanuit de gezamenlijke lijn over de gebiedsvisie. • De focus ligt op persoonlijke communicatie (bijvoorbeeld spreekuren, inloopbijeenkomsten, een ‘ toer door de buurten’ etc.). • De directe communicatie zal in hoge mate plaatsvinden als een ruimtelijk project wordt opgepakt.

• Tot aan de concretere invulling en uitwerking van het uitvoeringsprogramma in projecten plaatsvindt, kiezen we ervoor om ons vooral te richten op procescommunicatie. Dat houdt in dat we informeren dat we met de wijk aan de slag zijn en wat er wanneer gaat gebeuren, zodat het geen verrassing is voor de inwoners. Dat doen we met middelen die aansluiten op de verschillende bewoners van de verschillende buurten. • We benutten de informatiekanalen binnen de wijk, zoals de wijkkrant, wijkwebsite en social media.

5. Inhoudelijke kaders voor de uitvoering van de integrale gebiedsvisie Schadewijk 5.1 Een groot hart in de wijk en kleine harten in de buurten De kern van onze gebiedsaanpak is dat we verspreid over de wijk grote en kleine ‘harten’ in de buurten willen maken. Daar kunnen voorzieningen in verschillende samenstelling geclusterd worden. En dat geeft inwoners het gevoel dat ze onderdeel uitmaken van een gemeenschap. Karakteristieke plekken In elke buurt streven we naar een karakteristieke plek die het ‘hart’ van de buurt vormt. Een ‘centrale’ plek die het buurtgevoel versterkt. Dit kan een plein zijn, maar ook een straat of een bijzonder gebouw. Door deze ‘harten’ te vullen met voorzieningen en/of een gebruiksvriendelijke inrichting, krijgen deze plekken een functie als ontmoetingsplek in de wijk of buurt. Het kan variëren van een eenvoudig buurtgroentje tot een bijzondere functie die ook van betekenis is voor grotere delen van de wijk (zoals een paar buurtwinkels, een wijkcentrum of een school). Een dergelijke plek hoeft niet letterlijk in het midden van de buurt te liggen. Van belang is dat het door de buurtbewoners wordt ervaren als een collectieve plek. De bijzondere gebouwen (met een publieke functie) verdienen een herkenbare plek binnen de wijk.

Een koppeling aan het raamwerk, waar het zowel van betekenis kan zijn voor de buurt als voor de wijk, ligt om die reden voor de hand.

karakteristieke plekken

een basisschool verdient een herkenbare plek

buurttuin als groene ontmoetingsplek

38

5.2 Fijne en veilige gemeenschappen waarin iedereen mee kan doen Voor het maken van harten in de buurten zijn de mensen die er wonen het allerbelangrijkste. Een sterke sociale basis is daarvoor van belang. Sociale basis De sociale basis gaat over het gewone, dagelijkse leven. Over inwoners, hun omgeving en de gemeenschappen waar ze onderdeel van zijn. Dit raakt álle aspecten van het dagelijkse leven: sociale contacten, ontmoeting, onderwijs, opgroeien en opvoeden, werk, gezondheid, wonen, bewegen, elkaar helpen, recreëren, cultuur en veiligheid. De sociale basis gaat dan ook over zowel de sociale infrastructuur als over de fysieke leefomgeving. De sociale basis draagt bij aan een toekomstbestendig zorgstelsel. Als we het over de sociale basis hebben, dan hebben we het ook over gemeenschapszin. Een gemeenschap is een groep mensen die zich verbonden voelt. Dit kan de wijk zijn, of het gezin, vrienden, school, werk, vereniging, een digitaal netwerk. Dit hoeft niet groots te zijn, juist ook kleine dingen zijn belangrijk, zoals omkijken naar de buren. Het onderdeel kunnen zijn van een sociaal verband, is een belangrijke pijler van de sociale basis.

Sterke sociale basisstructuur Er is in Schadewijk een sociale structuur waarin professionals samenwerken net zoals dat in de andere wijkgericht werken gebieden in Oss gebeurt: • Er is een kernteam waarin de professionals over situaties in de wijk overleggen. • Er is een sociaal team waarin professionals ondersteunings- en hulpvragen van inwoners (jeugdigen, gezinnen en volwassenen) bespreken en oppakken. • Er is een inloopspreekuur waar inwoners laagdrempelig terecht kunnen met vragen aan ONS welzijn en voor Wmo, Schuldhulpverlening, Werk en Inkomen. • Er worden leersessies georganiseerd waarin organisaties die actief zijn in de wijk samen leren en ontwikkelingen volgens de Samenwerkwijze • Er zijn opbouwwerkers, jongerenwerkers, er is een wijkcoördinator, er zijn straatcoaches,

wijkagenten, toezichthouders. • Er is vanuit ONS welzijn collectieve en individuele ondersteuning, mantelzorgondersteuning en ondersteuning met betrekking tot informele zorg. Kortom, er ligt een goede basisstructuur voor de versterking sociale basis en de ondersteuning van inwoners. We werken op die manier samen met de (informele) partners uit de wijk op korte en lange termijn aan een goede sociale basis en cohesie in de wijk. Met als doel de inwoners van Schadewijk draagkrachtiger te maken. Daarnaast geldt dat alle beleidskaders binnen het sociaal domein voor de hele gemeente Oss gelden en daarmee ook van toepassing zijn op de Schadewijk. Het voert te ver om alle beleidskaders hier te noemen. We noemen de belangrijkste kaders: Integraal jeugdbeleid De ambitie voor gezinnen en jongeren is dat Osse jeugdigen op kunnen groeien tot gezonde, zelfstandige volwassenen. Zodat ze zichzelf kunnen redden, voor zichzelf opkomen en doen mee in de samenleving.

Jeugd en jongeren Inwoners met vragen rond opvoeden en opgroeien kunnen terecht bij het Centrum Jeugd en Gezin in het Anton Jurgenshuis in de Schadewijk (telefoon, digitaal of fysiek). Mensen kunnen ook op scholen ondersteuning krijgen van de onderwijscontactpersoon. Verder is de inzet van de POH GGZ Jeugd bij de Osse huisartsen structureel geworden. In Schadewijk hebben verschillende huisartsenpraktijken een door de gemeente gefinancierde POH GGZ Jeugd. 39

Jeugdgroepen en jeugdoverlast We zijn er voor alle Osse jeugdigen. Bij de aanpak van jeugdoverlast werken we preventief door het leggen van contacten, het creëren van ontmoetingsplekken en het geven van informatie. We pakken de overlast aan door het inzetten van repressieve middelen, maar ook door het meedenken in oplossingen en bieden van zorg en ondersteuning. En achteraf, eventueel nadat maatregelen zijn afgelopen of straf is uitgezeten, om te helpen bij het creëren van een betere toekomst. Ouderen Om te zorgen voor een toekomstbestendige wijk waar de inwoners kunnen blijven wonen als ze ouder worden, is een integrale benadering vanuit het sociale en ruimtelijke domein nodig. Aanpak geldzorgen Schadewijk kent meer inwoners dan gemiddeld die een laag inkomen hebben. Daarom is binnen het sociaal domein de ondersteuning bij inkomen en geldzorgen voor de Schadewijk extra relevant. Vanuit deze ondersteuning zijn er financiële spreekuren in het wijkcentrum, is er een bijstandsen minimaregeling. Belangrijke partners hierbij zijn St. Leergeld, Voedselbank, Kledingbank (zit in Schadewijk), en Ruilwinkel (zit in Schadewijk). Daarnaast zijn er ondersteuningstrajecten in geval van schulden. Gezonde leefomgeving Gedurende 2024 en 2025 verwachten we vernieuwd speelruimtebeleid te ontwikkelen (spelen, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte).

En ook zullen we beleid op gezonde leefomgeving ontwikkelen. Voor beide beleidsontwikkelingen gaan we ervoor zorgen dat er een goede verbinding met de integrale gebiedsvisie Schadewijk komt. Sport en bewegen Binnen de Schadewijk is geen sportcomplex. Er zijn wel buitensportveldjes en gymzalen. Het SEC is in de wijk actief om met de basisschooljeugd tijdens en na schooltijd bezig te zijn met sport en bewegen. In Park Waterlaat ligt een grotere buitensportvoorziening: het Cruijff Court. Het Cruijff Court in de Schadewijk is afgeschreven en kan mogelijk binnenkort gerenoveerd worden. De Cruijff foundation kan hier geld voor beschikbaar stellen

(onder voorwaarde dat er vanuit de gemeente/ het SEC/de buurt bijgedragen wordt aan het goed gebruiken van het veld middels een convenant met afspraken). Zodra dit aan de orde is, gaan we hierin samen optrekken om te zorgen dat we dit moment en geld goed benutten voor de wijk. Voor een goed gebruik van dit terrein door kinderen vanuit de omliggende buurten moet er ook geïnvesteerd worden in het vergroten van het veiligheidsgevoel zodat kinderen hier ook fijn en veilig spelen als er geen begeleiding vanuit het SEC of het jongerenwerk aanwezig is. GALA-akkoord We willen in Schadewijk gezond leven makkelijker maken. Daarmee sluiten we naadloos aan bij de doelstellingen van het GALA (landelijke regeling t.b.v. terugdringen gezondheidsachterstanden). Vergroten van veiligheid en verkleinen van overlast Een aantal van de geprioriteerde veiligheidsthema’s voor het basisteam Maasland sluiten goed aan bij de veiligheidsvragen binnen Schadewijk. Hierbij gaat het met name om de aanpak Woonoverlast, aanpak complexe casuïstiek en jeugd en veiligheid. We willen in de buurten de veiligheid én veiligheidsgevoelens vergroten, de overlast op straat en vanuit woningen verminderen. Door het anders inrichten van de ruimte pakken we onveilige plekken in de woonbuurten aan. Dit kunnen we concreet doen door sociale veiligheid een opgave te maken van elk ruimtelijk project.

Een voorbeeld hiervan is ‘Ogen op de openbare ruimte’.

iedereen mee kan doen. Echter, het zal daarnaast nodig zijn om voor Schadewijk op bepaalde onderdelen extra te investeren. Hierbij gaat het in elk geval om: • Voortzetten van de extra inzet zoals die de afgelopen jaren geregeld is. Hierdoor is er extra capaciteit beschikbaar. Het gaat hier om de inloop voor vragen in het wijkcentrum, extra capaciteit opbouwwerk en jongerenwerk, KODOSS, en extra inzet van het SEC. • Waar nodig moeten we wel kijken of er iets extra’s nodig is. Dat zal in elk geval aan de orde zijn als er wat grootschaliger sprake zal zijn van (tijdelijke) verhuizing vanwege renovatie of nieuwbouw. ONS welzijn schat dat op dat moment nieuwe vragen en nieuwe, nog niet bekende, inwoners naar boven komen. Het is belangrijk dat deze inwoners dan goed geholpen kunnen worden. • Op het moment dat er in straten of buurten grotere herstructureringsprojecten zijn, dan kan er tijdelijk door leegstand ook een grotere openbare orde en veiligheidsvraag ontstaan waar, aanvullend op het reguliere beleid, extra inzet nodig is. Dit is nog geen antwoord op de vraagstuk van de structurele achterstandspositie. Het is nodig om hierop vanuit sociaal oogpunt een doorbraak te realiseren.

5.3 Voldoende voorzieningen die aansluiten bij de behoeften van inwoners Scholen Voor de drie basisscholen (IKC De Regenboog, De Teugelaar en De Nieuwe Link) onderzoeken we samen met de schoolbesturen de toekomstige huisvesting. Uit de analyses moet blijken hoeveel en welke locaties in de toekomst behouden blijven voor de basisscholen. Dit hangt onder meer af van de kansen voor verduurzaming of functionele aanpassing van de bestaande gebouwen (passend bij hedendaagse onderwijsconcepten). Het is belangrijk dat kinderen samen met leeftijdsgenootjes uit hun eigen buurt naar school gaan. We willen dat het voor zoveel mogelijk gezinnen uit de Schadewijk vanzelfsprekend wordt dat ze kiezen voor een van de (nieuwe) scholen binnen de Schadewijk. Daarom willen we samen met de schoolbesturen investeren in toekomstbestendige schoolgebouwen, het onderwijsconcept en de binnen- en buitenruimte rondom het schoolgebouw. Want, naast het realiseren van nieuwe schoolgebouwen, willen we ook de bijbehorende binnen- en buitenvoorzieningen rondom de school t.b.v. sport en bewegen toekomstbestendig maken. Onder schooltijd is deze ruimte beschikbaar voor de scholen en na schooltijd is het een mooie voorziening voor de buitenschoolse activiteiten en inwoners uit de buurt.

We willen het gebruik van met name scholen, gymzalen en wijkcentrum stimuleren om zo de ontmoetingsfunctie en sociale structuur in de wijk te faciliteren. Nieuwe plannen voor schoolgebouwen (kindcentra met kinderopvang en kindzorgarrangementen) met eventueel kleinschalige wijkgerichte activiteiten en openbare schoolpleinen (met veel groen en zonder hek) bieden kansen voor laagdrempelig ontmoeten en bewegen voor diverse wijkbewoners. Hierbij zijn een goed gebouwontwerp en goede beheer- en exploitatieafspraken belangrijke voorwaarden.

Daarnaast hebben gemeente en ONS welzijn een belangrijke taak als het gaat om het voorkomen (preventie) van geweld in afhankelijkheidsrelaties, oftewel huiselijk geweld en kindermishandeling. Het gaat dan om de signalering, het borgen/creëren van veiligheid in een gezin/huishouden en het voeren van de regie op de samenwerking met en tussen partners in de veiligheidsketen. Het gaat hier niet alleen om kindermishandeling, maar ook over ouderenmishandeling en femicide.

Verdihuis Het organiseren van Maatschappelijke opvang voor dak- en thuislozen is een regionale opgave die we in Oss via het Verdihuis uitvoeren. We dragen bij aan de transformatie van de maatschappelijke

Extra inzet in de Schadewijk: De ontwikkelingen vanuit bovengenoemde beleidskaders helpen mee om de fijne en veilige gemeenschappen te helpen ontwikkelen waarin 40

wijkcentrum Schadewijk heeft belangrijke functie in de wijk

opvang inclusief de ontwikkeling van (nieuwe) huisvesting en de locatie. Het is een voorziening die voor de omgeving voor extra overlast kan zorgen. Het is belangrijk om te zorgen dat het wonen in de buurten en het tijdelijk verblijven in het Verdihuis zo goed mogelijk samen kan gaan. Wijkcentrum Schadewijk Het wijkcentrum wordt beheerd door een beheerder welke in dienst is van de stichting. Samen met het bestuur, alle vrijwilligers en met hulp van ONSWelzijn runnen zij samen op een zo gastvrij mogelijke manier het wijkcentrum. Het motto is: iedereen is welkom en mag zichzelf zijn. Maatschappelijke voorzieningen Het is belangrijk dat er voldoende maatschappelijke voorzieningen beschikbaar en toegankelijk zijn voor de inwoners van Schadewijk. Het kan daarbij gaan om scholen, kinderopvang, gymzalen/sportvoorzieningen, huisartsen en andere zorgvoorzieningen en het wijkcentrum. In Schadewijk zijn de primaire wijkvoorzieningen, zoals basisscholen en gymzalen, supermarkt, gezondheidszorg en een wijkcentrum aanwezig. Dit basisaanbod willen we minimaal behouden en zo mogelijk beter benut-

ten. Ook is er in de Schadewijk een woonzorg-concept gestart in de vorm van het Zorgbuurthuis gecoördineerd door Interzorg. Dit soort voorzieningen kunnen belangrijke onderdelen zijn van de ‘harten’ in de wijk. Deze harten zijn herkenbare, aantrekkelijke en goed bereikbare plekken in de wijk. Ze dragen bij aan het creëren van gemeenschappen in de buurt en stimuleren ontmoeting. Voor maatschappelijke voorzieningen, die in een verouderd gebouw zitten, onderzoeken we op welke manier die een plek krijgen in de toekomst.

ook winkels en horeca (in een buurtcentrum of op de hoek van de straat) zijn plekken die zorgen voor extra reuring

41

Commerciële voorzieningen Voor winkels, horeca en overige commerciële voorzieningen is clustering het uitgangspunt van ons beleid. Gelet op de nabijheid van het stadscentrum, ligt het niet voor de hand het aanbod commerciële voorzieningen (winkels, horeca) in Schadewijk fors uit te breiden. De huidige locatie van het buurtwinkelcentrum met supermarkt Jumbo aan de Kardinaal de Jongstraat ligt wat decentraal in de wijk, maar is wel goed bereikbaar (zowel per auto als fiets). Vooralsnog gaan we uit van behoud van dit kleine cluster voorzieningen. Mocht op termijn (beperkte) uitbreiding van de supermarkt gewenst en distributief haalbaar zijn, dan kijken we of dit op de huidige locatie kan of dat verplaatsing van het winkelcentrum haalbaar is. Buiten het winkelcentrum gaan we terughoudend om met nieuwe vestigingen van detailhandel en horeca. De bestaande winkelvoorzieningen verspreid in de wijk kunnen blijven bestaan. Buiten het winkelcentrum is de vestiging (of verplaatsing) van kleinschalige buurtvoorzieningen, zoals daghoreca, kapper, kleine buurtwinkel, sportvoorziening of kleine bedrijvigheid voorstelbaar. Deze voorzieningen zijn belangrijk voor de leefbaarheid en levendigheid in de woonbuurten. Met name de locaties op de kruisingen van lanen en linten, in een hart van de wijk/buurt of bijvoorbeeld aan de rand van een groenzone lenen zich goed voor dit soort functies.

5.4 Kwalitatieve, diverse, gezonde en toekomstbestendige woningen Woonbuurten Het raamwerk van linten, lanen en singels zorgt voor een onderverdeling van de wijk in kleinere woonbuurtjes. Die zouden door het houvast van het raamwerk in principe als op zichzelf staande elementen kunnen worden vormgegeven wanneer (her)ontwikkeling van (een deel van) zo’n buurtje aan de orde is.

stedenbouwkundige principes Delftse school (Vogelbuurt); geknikte straten, doorzichten, vernauwingen bij entrees woonbuurtjes

(door bomen), centrale groenplek

We willen hierbij vasthouden aan de bestaande kwaliteiten, waaronder met name ‘de bijzondere stedenbouwkundige structuur’ en de ‘menselijke maat’. Dat we deze kwaliteiten willen behouden, wil niet zeggen dat ontwikkelingen beperkt moeten blijven tot renovatie van bestaande woningen of sloop van woningen en herbouw op dezelfde plek in een zogenaamde ‘retro-architectuur’. Alles hoeft echt niet precies te blijven zoals het is. Wel willen we aansluiten bij de gesloten en halfopen blokverkaveling waarbij de woningen zo worden gesitueerd dat ze besloten straten en pleinen vormen. Gestreefd wordt naar een ingetogen, zorgvuldig ontwerp, met bijvoorbeeld knikken in de straat en vernauwingen bij entrees (om de beslotenheid van een buurtje te versterken), met doorzichten naar de lanen, en met ‘bijzondere’ plekken (een centraal pleintje of groenplek of een bijzonder gebouw). We streven naar buurtjes waar het ‘goed toeven’ is. In de architectuur van de bebouwing wordt een samenspel gezocht met het stedenbouwkundige plan. Het ontwerp van de gebouwen versterkt de ideeën van de stedenbouwkundige opzet. Dus

geen blinde gevels maar dubbele oriëntatie op hoeksituaties

42

woningen met een veranda of een overdekte zitplek gericht op het groen

bijvoorbeeld geen blinde gevels op hoeksituaties maar bebouwing die daarop is afgestemd door een dubbele oriëntatie. Of woningen met een veranda of een terras aan een openbare groenplek. En architectonische details die ‘bijzondere’ plekken (bv. begin van een rij woningen, een kruising van straten) extra accentueren. De bebouwing in de buurten zal overwegend uit één à twee lagen met kap bestaan. Hogere bebouwing (meer dan 3 lagen) is best voorstelbaar, maar zal in eerste instantie vooral gekoppeld zijn aan de singels, lanen en randen van de wijk. In de buurt zelf is hogere bebouwing (gestapelde woningen) minder vanzelfsprekend. Wanneer er vanuit de stedenbouwkundige opzet behoefte is aan ‘wandwerking’ of aan een ‘hoogteaccent’ dan kan hogere bebouwing worden ingepast. Dit zal in principe wel moeten samengaan met de ligging aan een wat grotere, onbebouwde (groen)ruimte. Bij de inrichting van de openbare ruimte in de buurten zetten we vooral in op vergroenen en op het versterken van het verblijfskarakter. De woonstraten moeten leefbaar zijn voor iedereen.

hoger appartementengebouw gekoppeld aan groene plek

We willen de rol van de auto in de woonstraat verminderen (auto te gast) en de impact op het straatbeeld verkleinen door bijvoorbeeld het parkeren zo veel mogelijk te concentreren (bij voorkeur op binnenterreinen). Hierdoor moet er in de straten meer ruimte ontstaan voor (substantieel) groen (en water).

vergroenen parkeerplekken

voorbeeld woontoren als hoogteaccent

vergroenen en versterken verblijfskarakter

43

seniorenwonng

appartement,

grotere woning

kleine woning

appartement,

kamer, studio

Differentiatie in woningvoorraad bij herstructurering Veel inwoners in Schadewijk wonen er met veel plezier. Door de eenzijdige woningvoorraad is het voor sommige doelgroepen echter niet of nauwelijks mogelijk om een passende woning te vinden in de eigen buurt of wijk. Er is meer behoefte aan woningen voor kleinere huishoudens en aan bijzondere woonvormen, bijvoorbeeld voor ouderen (nultredenwoning), gemeenschappelijk wonen of ten behoeve van maatschappelijke opvang.

Daarnaast hebben ontwikkelingen van de afgelopen jaren ertoe geleid dat er een concentratie heeft plaatsgevonden van kwetsbare mensen in Schadewijk. Er is een gezonde sociale en sociaal economische opbouw nodig om te zorgen voor een sterkere en meer zelfstandige gemeenschap. Daarvoor moeten er ook mensen met midden en hogere inkomens in de wijk kunnen komen wonen. Dat kan alleen als er letterlijk ruimte voor middenhuur en koopwoningen wordt gemaakt. Daarom streven we er in Schadewijk naar de woningvoorraad meer te differentieren. We realiseren ons daarbij dat de vraag naar (goedkope) sociale huurwoningen groot is en blijft én dat er een opgave ligt voor het toevoegen van sociale huurwoningen in Oss. Het aantal sociale huurwoningen in heel Schadewijk blijft dan ook minimaal gelijk. Bij de vernieuwingsslag kijken we welke mogelijkheden er zijn om te differentiëren. Met andere woorden, kunnen de woningen deels omgezet worden naar andere typen, om zo beter aan te sluiten op de toekomstige vraag. Deze differentiatie zal plaatsvinden binnen het bezit van Brabant Wonen (door onder andere meer variatie in huur-

prijsklassen) en op vrijkomende locaties door b.v. het verplaatsen van bedrijven of andere functies.

koopwoningen. Het collectief verduurzamen levert schaalvoordelen op.

Kansen benutten voor toevoegen woningen, rekening houden met de locatie Op een aantal locaties is renovatie van de bestaande woningen geen oplossing en moeten woningen gesloopt worden. Bijvoorbeeld omdat ze niet toekomstbestendig te maken zijn, of omdat ze niet meer aansluiten bij de behoeften. Dit biedt kansen om op deze locaties te kijken naar een nieuw of groter woningbouwprogramma. Dit geldt ook voor vrijkomende locaties bij het verplaatsen van bedrijven of andere functies.

In 2022 is de gemeente met onder meer de netbeheerder, Brabant Wonen, bewoners, bedrijven en scholen in de wijk gestart met het opstellen van een Wijkuitvoeringsplan (WUP) voor Schadewijk. Hier komt te staan wat het voorkeursalternatief is om de woningen en andere gebouwen in de wijk ‘gereed voor aardgasvrij’ te maken en of een collectieve warmtevoorziening mogelijk is.

De ligging in de wijk bepaalt daarbij mede welke typen woningen passend en gewenst zijn. De randvoorwaarden vanuit de ruimtelijke structuur (zie paragraaf 4.2) zijn hierbij uitgangspunt. Ook de ligging ten opzichte van bijvoorbeeld station of (winkel)voorzieningen zijn van invloed op het type woningen (doelgroepen). Zo lenen de buurten nabij het station en het stadshart zich goed voor jongeren, forenzen of starters, terwijl ouderen vaak de nabijheid van voorzieningen zoals winkels of zorg belangrijk vinden. Uitgangspunt bij herontwikkeling is dat bij nieuwbouw het aantal sociale huurwoningen minimaal behouden blijft. Ter illustratie: als er 100 sociale huurwoningen worden gesloopt, worden er minstens 100 teruggebouwd (eventueel in andere huurprijsklassen). Door te zoeken naar kansen voor intensivering (toevoegen van grondgebonden woningen of appartementen in een gewijzigde ruimtelijke opzet) proberen we koopwoningen toe te voegen en zo de differentiatie binnen de wijk te vergroten. Bestaande woningen verduurzamen, gereed voor aardgasvrij Schadewijk is door de gemeenteraad aangewezen als de eerste wijk in Oss om aardgasvrij te maken. De woningvoorraad in de Schadewijk zal stapsgewijs toekomstbestendig gemaakt moeten worden. Dit gebeurt veelal door renovatie en verduurzaming van bestaande woningen, zowel koop- als huurwoningen.

Bijzondere aandacht is nodig voor de woonblokken met ‘gespikkeld bezit’. Sommige huurwoningen zijn in de loop der tijd verkocht, waardoor er woonblokken zijn met zowel huur als 44

Daarnaast willen we dat bestaande woningen zo energiezuinig mogelijk (bij voorkeur energieneutraal) worden gemaakt door isolatie, ventilatie en eigen opwek van energie. Dergelijke maatregelen dragen bij aan energiebesparing en daarmee aan een lagere energierekening. Het nieuwe energielabel voor woningen (na verduurzaming) toetst aan de Isolatiestandaard die door de rijksoverheid is opgesteld. Dit verduurzamen draagt ook bij aan het geschikt maken van een woning of gebouw voor Lage Temperatuurverwarming. Dit is belangrijk, omdat de meeste duurzame warmtebronnen van een laag temperatuurniveau zijn. Soms betekent dit dat aanvullend aan verbetering van de gebouwschil (isolatie) ook de radiatoren vervangen moeten worden of vloerverwaming moet worden aangelegd. Aandachtspunt is dat het verduurzamen van de eigen woning niet voor iedereen vanzelfsprekend te betalen is. Nieuwe woningen energiezuinig en aardgasvrij Sinds 1 juli 2018 mag nieuwbouw niet meer met een aardgasaansluiting worden vergund. Nieuwbouw in Schadewijk wordt aardgasvrij en volgens de BENG-normering gebouwd. Bij de bouw is het advies om de naar de toekomst toe meest spijtvrije

mate van isolatie te kiezen. Op het gebied van warmte (en koude) opwek gaat het Wijkuitvoeringsplan het voorkeursalternatief schetsen. Bij nieuwbouw is het verstandig breder te kijken naar collectieve warmte- koudeoplossingen (warmteen koudenet). Hier kan mogelijk een efficiëntie voordeel gevonden worden. Daarnaast kan een collectieve voorziening afhankelijk van de variant ook voordelen bieden op het gebied van hittestress, geluid, individueel ruimtebeslag, straatbeeld en de belasting van het elektriciteitsnet. Het is daarbij wenselijk dat er voorbij de grenzen van de nieuwbouwontwikkeling gekeken wordt zodat meteen of in de toekomst de bestaande gebouwde omgeving ook op het warmte- en koudenet aangesloten kan worden. De collectieve ontwikkeling vanuit de nieuwbouw kan dan als aanjager voor de bestaande bouw aardgasvrij in Schadewijk gebruikt worden. We streven naar meer differentiatie in het woningaanbod in nieuwbouwplannen om onze woningzoekenden beter te huisvesten. We organiseren een wijkbrede ruimtelijke herstructurering als kader voor de projecten op locaties in de wijk. We werken samen met BrabantWonen, projectontwikkelaars en particuliere huizenbezitters. We zorgen hierbij voor een duurzame impuls met betrekking tot het realiseren van meer diversiteit in de woonvoorraad van de wijk en meer woningen.

Klimaatrobuuste gebouwen en omgeving Naast de inzet op energiebesparing, opwek van energie en het aardgasvrij maken van woningen, zetten we ook in op het klimaatrobuust maken van de woningen en woonomgeving. Vergroening (van daken, gevels, tuinen en openbaar gebied) is daarbij het belangrijkste middel. Ook de opvang van hemelwater en het realiseren van een grotere biodiversiteit zijn aandachtspunten bij de herstructurering en nieuwbouw van woningen in Schadewijk. Aandachtspunt is dat dit niet van de ene op de andere dag is gerealiseerd, en kan leiden tot ingewikkelde dilemma’s. Bijvoorbeeld doordat er voor het bouwen aan een toekomstbestendige wijk in bestaande buurten en straten ruimte gemaakt moet worden. Die ruimte is nodig voor: • Het realiseren van harten voor de buurten. • Het renoveren en bouwen van toekomstbestendige woningen in de sociale huur. • Het toevoegen van levensloopbestendige woningen m.b.t. de vergrijzing én woningen voor starters op de arbeidsmarkt zodat een wooncarrière binnen Schadewijk mogelijk wordt. • Het bijsturen van de verhouding sociale woningbouw en huur- en koopwoningen uit het midden en hogere segment op basis van de woonvisie.

45

5.5 Een groene en overzichtelijke ruimtelijke structuur Groene openbare ruimte, gericht op ontmoeten We maken in de openbare ruimte meer plekken met voorzieningen om ontmoeten, activiteiten, sport, spel etc. te stimuleren en faciliteren. Bij (grootschalige) renovatie, herstructurering of transformatie van woningbouw, benutten we kansen om de openbare ruimte anders in te richten in lijn met de gewenste ruimtelijke structuur. Belangrijke opgave daarbij is het realiseren van robuust groen in de wijk. Bij voorkeur maken we op een centrale plek in de wijk een groot en groen ‘hart’ voor de wijk.

Kaders voor bebouwing Raamwerk (linten, lanen en singels) Het raamwerk van de Schadewijk bestaat uit een aantal verbindende lijnen; de oorspronkelijke bebouwingslinten (1), de naoorlogse lanen (2) en de belangrijke verkeersaders/singels (3). Dit raamwerk is feitelijk al in de wijk aanwezig, echter lang niet altijd even herkenbaar. We willen het raamwerk ‘versterken’, herkenbaarder maken, zodat het zorgt voor samenhang binnen de wijk en houvast biedt bij de ruimtelijke oriëntatie. Het raamwerk vormt als het ware het gezicht van de wijk, de representatieve ‘voorkant’.

samenvoegen van een aantal woonpercelen om de betreffende woonhuizen te vervangen door een appartementencomplex (zoals in het verleden aan de Berghemseweg een aantal keren is gebeurd) gaan we daarom zeer terughoudend om. Eigenlijk is alleen op kruisingen met de lanen een verbijzondering in de vorm van afwijkende (grotere) bebouwing voorstelbaar.

De verbindende lijnen worden gevormd door de straat of weg en de aangrenzende bebouwing. Het is van belang dat de ‘verbindende lijn’ als één element herkenbaar is. Een consistente inrichting van de openbare ruimte, met name van het wegprofiel en de materialisatie, is hierbij van groot belang. Daarnaast kan de aanpalende bebouwing het gewenste beeld en karakter van een lijn verder versterken.

linten; individuele panden langs slingerende straten

Ook bij onderhoudsprojecten in de openbare ruimte kijken we nadrukkelijk naar mogelijkheden om de ruimte anders in te richten. Daarbij streven we naar minimale verharding, meer en biodivers groen, ruimte voor waterberging (bij voorkeur in groene voorzieningen) en infiltratie van regenwater, en een inrichting gericht op verblijven, en op fietsers en voetgangers. Dus minder parkeren op straat, veilige fiets- en wandelroutes en ontmoetingsplekken met bijvoorbeeld speel- of sportvoorzieningen, een moes- of bloementuin, zitgelegenheid etc. De exacte invulling van deze plekken willen we nadrukkelijk samen met verenigingen en bewoners doen, zodat deze ook aansluit bij hun specifieke wensen en behoeften. Dit draagt tevens bij aan versterking van de sociale structuur door participatie, meedoen en ontmoeten te stimuleren.

inrichting straat als herkenbare (verbindende) lijn

Linten (1) De linten vormen de oorsprong van de Schadewijk. De organische ontwikkeling, pand voor pand, heeft tot een aaneenschakeling van individuele panden langs slingerende straten geleid. De kleine ‘korrel’ van de bebouwing wordt overwegend bepaald door vrijstaande, halfvrijstaande en korte rijwoningen van één à twee bouwlagen met kap. Dit afwisselende, informele beeld van individuele panden vormt het uitgangspunt voor nieuwe ontwikkelingen in het lint. Grote planmatige ontwikkelingen die afbreuk doen aan de stedenbouwkundige ‘korrel’ zijn in de linten dan ook niet gewenst. Ook met het 46

De Teugenaarsstraat en de Schadewijkstraat zijn woonstraten voor bestemmingsverkeer. De inrichting van deze straten moet aansluiten bij het historische karakter van de bebouwingslinten. De linten krijgen een ‘traditionele’ inrichting met bruine, (gebruikte) gebakken klinkers en een straatprofiel dat is opgebouwd uit een rijbaan met ernaast parkeren en trottoirs.

de heringerichte Teugenaarsstraat

De beplanting in de linten moet bijdragen aan het losse, informele karakter van de straat. Geen strakke rij bomen maar een groeninrichting die is afgestemd op de situatie ter plaatse, op de verschillende plekken in de straat. De Teugenaarsstraat is reeds volgens dit principe heringericht. De Berghemseweg is nog wel een veelgebruikte doorgaande route door de wijk, ook door auto’s. Deze weg vormt een goede aanvulling op het fietsnetwerk van de stad als directe verbinding tussen het Osse centrum en Berghem. Auto’s willen we meer via de singels leiden. We richten ons daarom op een herinrichting van de Berghemseweg als fietsstraat waarbij de auto te gast is.

inrichting fietsstraat, auto te gast

Lanen (2) De lanen vormen een belangrijk onderdeel van de naoorlogse stedenbouwkundige opzet van de Schadewijk. Het zijn de ontsluitingsroutes (voornamelijk noord-zuidverbindingen) binnen de wijk voor de auto richting de hoofdwegenstructuur (singels). In het eerste (oudste) deel, ten zuiden van de Berghemseweg, vormen de lanen met bomenrijen en aangrenzende bebouwing een op elkaar afgestemd geheel, die zich duidelijk als belangrijk routes onderscheiden van de woonstraten in de omgeving. In het latere deel, ten noorden van de Berghemseweg, is deze ‘laan’-opzet veel minder herkenbaar. De inrichting van de openbare ruimte is niet overal doorgezet en er is vaak geen duidelijke relatie met de aangrenzende bebouwing.

bomenrijen horen bij het karakter van een laan, liefst aan twee zijden van de rijbaan

Stevige bomenrijen (het liefst aan weerszijde van de rijweg) moeten het laankarakter versterken. De bebouwing langs de laan moet het laankarakter versterken en de hiërarchie tussen raamwerk en achterliggende buurten ondersteunen. Te denken valt aan ‘statige’ bebouwing in de vorm van hogere, rijzige panden of klassieke, vrijstaande woningen zoals deze in het verleden zijn gebouwd langs de Burg. Van den Elzenlaan, Nachtegaallaan en Lijsterlaan.