Schadewijk integrale gebiedsvisie 2025-2045

“Ontwikkelingen in een oude volksbuurt”

Integrale gebiedsvisie Schadewijk 2025-2045 Uitgangspunten en kaders voor ontwikkelingen

Inhoud Inhoud

Woord vooraf 5 1.

1.1 1.2 1.3 1.4

De aanleiding voor de integrale gebiedsvisie

7

Aanleiding 7 Waarom is een integraal gebiedsplan Schadewijk nodig? 7 Langjarige kaders 9 Leeswijzer 9

2.

Huidige situatie Schadewijk 10

3.

Integrale gebiedsvisie: Ontwikkeling Schadewijk richting 2045

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

3.1 3.2 3.3

De inwoners van Schadewijk 10 De wijk 11 Hoe kijken de inwoners uit Schadewijk naar hun leefplek? 18 Sociale structuur 20 Welzijn, inkomen en gezondheid 21 Veiligheid en overlast 23 Voorzieningen 24 Bebouwing 27 Openbare ruimte en mobiliteit 31

33

De ontwikkelrichting voor een levendige en toekomstbestendige Schadewijk 33 Wat willen de inwoners van Schadewijk? 35 Uitgangspunten voor de integrale gebiedsaanpak 35

4. Participatie en communicatie 37 4.1 4.2 4.3

Participatie 37 Hulp, ondersteuning en aandacht 37 Communicatie 37

5.

Inhoudelijke kaders voor de uitvoering van de integrale gebiedsvisie Schadewijk

38

6. Organisatorische kaders voor de uitvoering van de integrale gebiedsvisie Schadewijk

49

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Een groot hart in de wijk en kleine harten in de buurten 38 Fijne en veilige gemeenschappen waarin iedereen mee kan doen 39 Voldoende voorzieningen die aansluiten bij de behoeften van inwoners 40 Kwalitatieve, diverse, gezonde en toekomstbestendige woningen 42 Een groene en overzichtelijke ruimtelijke structuur 46

Financiën 49 Monitoring voortgang 49 Wetten en beleidskaders 49 Politiek-bestuurlijk 49 Samenwerking 49

3

Woord vooraf

Beste lezer, Veel mensen die in Schadewijk wonen, zijn trots op hun wijk. En dat is begrijpelijk, want Schadewijk is een wijk waar de sociale samenhang groot is en waar de bewoners naar elkaar omkijken en elkaar helpen als het even nodig is. Dat is mooi, dat moeten we koesteren. Maar tegelijkertijd is het een wijk waar de meeste huizen niet energiezuinig zijn, waar relatief weinig groen is en de auto juist veel ruimte in beslag neemt. En het is een wijk waar een groot aantal mensen leeft met flinke financiële uitdagingen en waar kinderen minder kansen hebben dan in de andere wijken van Oss. Dat willen we graag veranderen. Schadewijk moet weer een wijk worden waar alle bewoners prettig, gezond en veilig kunnen wonen en waar elk kind kansrijk kan opgroeien. Omdat voor elkaar te krijgen hebben we deze integrale gebiedsvisie opgesteld. En gaan we de komende twintig jaar flink investeren, zowel in de fysieke omgeving als in het sociale domein. We zetten met deze gebiedsvisie een volgende stap. En het is zeker niet de eerste stap. De herontwikkeling van Schadewijk is immers een proces dat al een aantal jaren loopt. Misschien niet altijd in het tempo zoals we zouden willen, maar wel met een aantal mooie successen. Neem bijvoorbeeld de renovatie van inmiddels zo’n 300 woningen en de realisatie van zorgbuurthuis ’t Hageltje op initiatief van de SP.

De stap die we met deze gebiedsvisie zetten is vooral een stap van samenhang en samenwerking. Want we zijn ervan overtuigd dat we onze ambities voor Schadewijk alleen met een integrale aanpak kunnen behalen. Een aanpak met zowel fysieke aanpassingen als sociale interventies. Dat betekent goede samenwerking tussen gemeente, BrabantWonen en ONS welzijn. Maar ook betrokkenheid en inbreng van de bewoners. Het is immers hun wijk en hun toekomst. Alleen samen kunnen we van Schadewijk de wijk maken die haar inwoners verdienen: een wijk waar alle bewoners prettig, gezond en veilig kunnen wonen. Nu, maar zeker ook in de toekomst. Gemeente Oss BrabantWonen ONS welzijn

5

1.

De aanleiding voor de integrale gebiedsvisie

1.1 Aanleiding De Schadewijk is een van de wijken van de stad Oss. Net zoals veel volkswijken in Nederland die na de oorlog gebouwd zijn, voldoet de Schadewijk niet meer aan de eisen en wensen van nu (en de toekomst). Ontwikkelingen op het gebied van o.a. duurzaamheid, langer zelfstandig thuiswonen en de veranderende bevolkingstelling maken transformatie en renovatie noodzakelijk. Mede omdat we zien dat er in de wijk een groot aantal mensen leeft met flinke financiële uitdagingen en dat kinderen er minder kansen hebben dan in de andere wijken van Oss. We willen de Schadewijk de komende jaren klaar maken voor de toekomst, en er daarbij tegelijkertijd voor zorgen dat het de volkswijk blijft die het nu is, waar mensen naar elkaar omkijken en elkaar helpen als dit even nodig is. Dit betekent dat we vanuit het integrale Programma Schadewijk de komende twee decennia extra gaan investeren in de wijk. Met als ambitie dat elk kind in de Schadewijk kansrijk opgroeit en dat alle inwoners in gezonde omstandigheden in een fijne straat of buurt wonen en leven. De koers en kaders van het Programma Schadewijk worden bepaald door de Integrale Gebiedsvisie Schadewijk. De concept-Integrale Gebiedsvisie Schadewijk ligt nu ter opiniëring voor.

1.2 Waarom is een integraal gebiedsplan Schadewijk nodig? In de buurten van de Schadewijk wonen meer dan 10.000 mensen bij elkaar. Net zoals in elke wijk en elk dorp van Oss wordt er in Schadewijk geleefd! In het dagelijks leven kent een behoorlijk deel van de inwoners van de Schadewijk meer uitdagingen dan inwoners uit andere wijken dorpen in Oss: in de Schadewijk wonen meer mensen in een verouderde woning, groeien meer kinderen op met een onderwijsachterstand, leven meer gezinnen in armoede of met een laag inkomen, is er in de omgeving minder groen, en zijn er meer misdrijven en overlastsituaties.

Dat betekent niet dat mensen niet fijn wonen en leven in de Schadewijk. Voor veel mensen is het juist een vertrouwde plek waar ze zich thuis voelen en het goed hebben. Waar ze graag dingen zelf oplossen en daar hun weg in vinden. De inwoners van de Schadewijk houden zo hun hoofd boven water. Maar ze krijgen daarbij te maken met meer uitdagingen dan inwoners elders in Oss. Er is sprake van een grote kansenongelijkheid.

Verouderde woningen in ‘versteende’ buurten De Schadewijk is een naoorlogse woonwijk. Een behoorlijk deel van de inwoners van de Schadewijk woont in huizen die gebouwd zijn tussen 1945 en 1960. Deze woningen beginnen verouderd te raken en zijn steeds moeilijker naar de eisen van deze tijd te brengen. Ook zijn ze vaak niet goed geïsoleerd waardoor de energiekosten oplopen. Zeker in de huidige tijd is dit een toenemend probleem. Om de woningen in Schadewijk toekomstbestendig te maken is forse renovatie en soms ook sloop en nieuwbouw nodig. Dat biedt ook kansen voor meer variatie in het woningaanbod. Nu zijn er veel eengezinswoningen in de wijk, terwijl de huishoudens kleiner worden en er vergrijzing optreedt. Hierdoor is er ook voor jongeren en starters weinig ruimte om aan een woning te komen. Naast de verouderde woningvoorraad is de wijk ook erg ‘versteend’. Door de jaren heen is het groen in de openbare ruimte steeds meer vervangen door bestrating, onder meer om in de groeiende parkeerbehoefte te voorzien. Daarnaast worden par7

ticuliere tuinen steeds vaker verhard, om bijvoorbeeld te worden gebruikt als extra parkeerplaats. Hierdoor ontstaan er knelpunten met hittestress en wateropvang. Gezondheid en leefbaarheid Een ‘versteende’ buurt levert een minder gezonde leefomgeving op. Een groene omgeving nodigt juist uit tot spelen en bewegen. Mensen voelen zich er prettiger en ervaren minder stress. Op warme zomerdagen zorgt voldoende groen bovendien voor koelte. Voor een gezondere leefomgeving moeten we de wijk groener maken. We doen dat in de openbare ruimte, maar willen ook graag samen met de bewoners meer groen in de tuinen aanbrengen. Verouderde huisvesting basisscholen en onderwijs Een belangrijke plek in de wijk zijn de basisscholen. Voor de kinderen die er naar school gaan, maar ook voor hun ouders en andere buurtgenoten die elkaar hier kunnen ontmoeten. We moeten de scholen verduurzamen maar ook zorgen voor een passende omvang en indeling van de scholen in samenhang met de onderwijsbehoeften. Het vernieuwen van de scholen biedt kansen voor de ontwikkeling en ondersteuning van de kinderen in de wijk. Dat is belangrijk omdat een aanzienlijk deel van de kinderen uit Schadewijk (meer dan het Osse gemiddelde) een onderwijsachterstand heeft. Armoede, kwaliteit van leven en veiligheid Van alle huishoudens in de wijk heeft 8,8% een inkomen op het sociaal minimum.

Voor heel Oss ligt dat percentage op 5.3%. Als we verder inzoomen naar buurtniveau zien we dat in enkele buurten het percentage nog hoger is: daar moet 13% van de huishoudens van een inkomen op het sociaal minimum rondkomen. Daarnaast blijkt uit de Osse wijkfoto dat inwoners van de Schadewijk hun ‘kwaliteit van leven’ lager beoordelen dan gemiddeld in Oss. Daarbij gaat het met name over het oordeel over de eigen buurt en de ervaren veiligheid in de buurt. We willen dat het aantal huishoudens met een inkomen op het sociaal minimum

drastisch afneemt en dat het aantal mensen dat werkt of dagbesteding heeft toeneemt. We willen hier samen met de inwoners en professionals uit de wijk een aanpak op ontwikkelen. Levendige en toekomstbestendige Schadewijk De Schadewijk moet voor alle inwoners een wijk worden waar ze nu en in de toekomst prettig, gezond en veilig kunnen wonen, en waar ze het voor een groot deel samen redden en naar elkaar omkijken. Aanvullend daarop is het belangrijk dat er voldoende professionals én vrijwilligers in de Schadewijk zijn waar mensen bij terecht kunnen als ze vragen of wat hulp nodig hebben. Voor het vergroten van de kansengelijkheid is er een integrale en langjarige gebiedsaanpak nodig. Daarvoor zijn ruimtelijke én sociale aanpassingen nodig. En dat kost tijd. Niet alleen om ruimtelijke veranderingen door te voeren, maar ook om de sociaal economische status van veel gezinnen in de Schadewijk die veelal in meerdere generaties is opgebouwd te doorbreken. Daarom heeft dit gebiedsplan een looptijd van 20 jaar.

Wat gaan we doen: Wij willen uiteindelijk dat elk kind in Schadewijk kansrijk opgroeit en dat alle inwoners in gezonde omstandigheden in een fijne straat of buurt wonen en kunnen blijven wonen (doorstroom mogelijkheid). Dit gaan we doen door te zorgen voor: • nieuwe en gerenoveerde (sociale huur)woningen; • meer diversiteit in de huur- en koopwoningen in alle buurten; • meer diversiteit in woonvormen (alleen, samen, met meerdere personen, met meerdere huishoudens, jong en oud); • goed onderwijs in een fijne school; • meer groen in de leefomgeving; • plekken waar kinderen fijn- en veilig kunnen buiten spelen; • plekken voor sport, beweegmogelijkheden en ontmoeten; • een integrale aanpak op het sociale en veiligheidsvraagstuk waarbij we inzetten op preventie, zorg en ondersteuning in de eigen buurt en op vernieuwende vormen van de aanpak van armoede.

We gaan in de komende jaren in verhouding meer investeren in de Schadewijk dan elders in Oss. Want het is nodig om extra te investeren om de kansengelijkheid tussen de inwoners van Schadewijk en de andere inwoners van Oss te vergroten en meedoen voor alle inwoners van Schadewijk mogelijk te maken. De gemeente, BrabantWonen en ONS Welzijn dragen gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor dit integrale gebiedsplan. We werken aan oplossingen door een integrale aanpak vanuit het sociale1 en ruimtelijke2 domein. Dit doen we samen met de maatschappelijke organisaties die werkzaam zijn in en voor Schadewijk. We willen dit ook zoveel mogelijk samen met de inwoners van Schadewijk doen. Want het verbeteren van de leefbaarheid in een wijk kan alleen samen met de (huidige en toekomstige) inwoners van de wijk. We kiezen voor een integraal gebiedsplan omdat op basis van feiten en cijfers blijkt dat een behoorlijk deel van de inwoners van Schadewijk op meerdere fronten een grote achterstandspositie heeft. Zolang die achterstand zo groot blijft, hebben wij als gemeente en als maatschappelijke organisaties de taak om eerder onze aandacht en middelen te besteden aan Schadewijk dan aan andere wijken en dorpen. Wat even belangrijk is voor de Schadewijk is dat we de sterke punten behouden.

Er zijn bij alle Ossenaren bekende straten zoals de Berghemseweg, de Spoorlaan en Singel 40-45, en er staan verschillende huizen met herkenbare en karakteristieke gevels. En een aantal buurten zijn zodanig ontworpen dat ze gemeenschapsvorming bevorderden. En zoals in elke wijk en elk dorp wordt er in de Schadewijk van elkaar gehouden en ruzie gemaakt, worden geboortes gevierd en wordt er gerouwd om geliefden die overlijden, wordt er getrouwd, gescheiden, gekletst, geroddeld, geholpen, getroost, gewerkt, geluierd, gesport, gespeeld, 1 Sociaal domein: de uitvoering van de gemeentelijke taken voor onder andere werk, zorg, jeugd, zelfredzaamheid en participatie. 2 Ruimtelijk/fysieke domein: de uitvoering van gemeentelijke taken voor onder andere ontwikkeling van de openbare ruimte, gebiedsontwikkeling en de Omgevingswet.

8

gepoetst en gekookt… kortom in Schadewijk wordt geleefd! Om de kansengelijkheid in wonen en leven te vergroten zullen er dingen moeten veranderen in de Schadewijk. Maar, de Schadewijk moet voor de Schadewijkers herkenbaar en vertrouwd blijven aanvoelen.

1.4 Leeswijzer

1.3 Langjarige kaders

Hoofdstuk 3 bevat de integrale gebiedsvisie op hoofdlijnen. Wat zijn de belangrijkste ambities en uitgangspunten richting 2045?

De uitvoering van het integrale gebiedsplan vraagt een langjarige inspanning. Waarbij het uitgangspunt is dat zolang het verschil in maatschappelijke kansen groot blijft, wij als gemeente en als maatschappelijke organisaties de taak hebben om eerder onze aandacht en middelen te besteden aan Schadewijk dan aan andere wijken en dorpen. De doelen en kaders voor deze inspanning moeten duidelijk en richtinggevend zijn. Daarom hebben we deze integrale (sociale en ruimtelijke) gebiedsvisie Schadewijk opgesteld. Deze visie is (met periodieke actualisaties) richtinggevend gedurende de looptijd van het programma.

Het document is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 schetsen we de huidige situatie. Daarbij gaan we in op zowel de sociale aspecten als de ruimtelijke kenmerken.

De procesmatige kaders zijn uitgewerkt in hoofdstuk 4. De inhoudelijke kaders staan in hoofdstuk 5. We gaan onder meer in op gemeenschappen, voorzieningen, woningvoorraad en ruimtelijke opzet. Hoofdstuk 6 tenslotte gaat in op de organisatorische kaders.

9

2. Huidige situatie Schadewijk 2.1 De inwoners van Schadewijk Schadewijk telt 10.570 inwoners (1-1-2024). Dit is ruim 11% van de totale bevolking in de gemeente Oss. De leeftijdsopbouw van de bewoners in Schadewijk komt min of meer overeen met die in de hele gemeente Oss. Het aandeel 65-plussers is iets lager, terwijl het aandeel kinderen onder 11 jaar en het aandeel beroepsbevolking (18-64 jaar) iets hoger is in Schadewijk. Kijkend naar de verschillen per buurt, zien we dat De Horzak relatief veel jonge kinderen telt, en dat het aandeel 65-plussers in de Verzetsheldenbuurt I en Berghemseweg-Zuid relatief hoog is.

10

In Schadewijk is het aandeel eenpersoonshuishoudens en eenoudergezinnen hoger dan elders in Oss. Met name in de Vogelbuurt, Verzetsheldenbuurt I en Berghemseweg-Zuid valt het hoge aandeel eenpersoonshuishoudens op. Het aandeel eenoudergezinnen is het hoogst in Verzetsheldenbuurt II, Vogelbuurt en Roofvogelbuurt. In Schadewijk is 67% Nederlander van geboorte. Er wonen relatief (ten opzichte van heel Oss) veel mensen met een niet-westerse migratieachtergrond, met name in Schadewijk Noord-Oost en (iets minder) in Verzetheldenbuurt II. Het aandeel inwoners met een westerse migratieachtergrond is het hoogst in de Roofvogelbuurt.

2.2 De wijk Ligging De wijk Schadewijk wordt begrensd door de Oostwal (westzijde), de spoorlijn (zuidzijde), de N329 (oostzijde) en de bedrijventerreinen Elzenburg en De Geer (noordzijde). De wijk heeft een gunstige ligging: direct ten oosten van het stadscentrum van Oss en nabij het centraal station van Oss, met directe treinverbindingen naar Den Bosch en Nijmegen, en busverbindingen van en naar omliggende kernen. Deze ligging zorgt ervoor dat inwoners uit Schadewijk kunnen profiteren van de aanwezigheid van bovenwijkse voorzieningen op korte afstand: de winkels, horeca en culturele voorzieningen in het Stadshart, én de trein- en busverbindingen van en naar omliggende plaatsen. Vooral voor specifieke doelgroepen (zoals forenzen, ouderen) is dit aantrekkelijk. Ontstaansgeschiedenis in het kort Schadewijk is één van de eerste grote, planmatige woningbouwuitbreidingen van Oss, grotendeels gebouwd tussen 1945 en 1960. Door de industriële ontwikkeling van Oss in het laatste kwart van de negentiende eeuw veranderde Oss van een dorpse, agrarische handelsplaats in een bedrijvige industriestad. Woningbouw voor de fabrieksarbeiders vond plaats door verdichting binnen de historische kern en langs uitvalswegen. Zo ontstond een enigszins chaotisch ‘spinnenweb’ van bebouwingslinten langs de verschillende uitvalswegen (zoals de Berghemseweg en Teugenaarstraat).

Ligging Schadewijk binnen Oss

11

De Woningwet van 1901 bracht verandering in deze organische groei van de stad door het voorschrijven van uitbreidingsplannen. Hierdoor moest een meer planmatige ontwikkeling van de stad tot stand komen. In Schadewijk werd vooral voortgeborduurd op de aanwezige vooroorlogse bebouwing langs met name de Berghemseweg en Teugenaarstraat. Deze bestaande bebouwingslinten werden behouden en de onbebouwde ruimtes tussen deze linten werden planmatig ‘opgevuld’. Met het oog op een overzichtelijke ‘levenskring’ (aandacht voor de menselijke maat waarbij een individu zich niet verloren zou voelen) werd ingespeeld op de vorming van parochies met een eigen kerk, kerkhof, parochiehuis, school, winkelcentrum en vijf- tot zesduizend gelovigen. Deze kleinschalige parochiegedachte sloot goed aan bij de beperkte uitbreidingsmogelijkheden in Schadewijk.

Uitbreidingsplan in Onderdelen - Schadewijk noord

Afbakening plangebied Schadewijk is opgedeeld in zeven woonbuurten: zie kaart. Horzak is een nog vrij nieuwe buurt die door een brede groenstrook van de rest van Schadewijk is ‘gescheiden’. De overige zes buurten zijn onderling sterker met elkaar verbonden, maar verschillen in een aantal opzichten wel van elkaar. Het aandeel sociale (en verouderde) huurwoningen is in een aantal buurten namelijk veel groter dan in de andere buurten. In deze buurten zijn ook de opgaven in de openbare ruimte (meer ruimte voor groen en bewegen) en de sociale problematiek (armoede, opgroeiklimaat jeugd, veiligheid, gezondheid) het grootst. Daarom hebben we in de uitvoering van deze gebiedsvisie extra aandacht voor deze buurten. Het gaat om Verzetsheldenbuurt (I en II), Vogelbuurt en Roofvogelbuurt en een deel van de buurt Berghemseweg-Zuid (Duivenstraat en omgeving).

Afbakening plangebied

12

Historische ontwikkeling

Ontstaansgeschiedenis Schadewijk

Op de topografische kaarten is de groei van de Scha-

wikkeling van Oss in het laatste kwart van de negentiende eeuw veranderde Oss van een dorpse, agrarische han-

dewijk door de jaren heen in beeld gebracht. Behalve

de toevoeging van straten en (woon)bebouwing is ook de ontwikkeling van de hoofdwegenstructuur (Singel

1940-1945, Kapelsingel, Vijversingel) duidelijk zichtbaar.

Schadewijk is één van de eerste grote, planmatige woningbouwuitbreidingen van Oss. Door de industriële ont-

delsplaats in een (rauwe) bedrijvige industriestad. Woningbouw voor de nieuwkomers (fabrieksarbeiders) vond plaats door verdichting binnen de historische kern en langs uitvalswegen. Zo ontstond een enigszins chaotisch

‘spinnenweb’ van bebouwingslinten langs de verschillende uitvalswegen (zoals de Berghemseweg en Teugenaarstraat).

De Woningwet van 1901 bracht verandering in deze organische groei van de stad door het voorschrijven van uit-

breidingsplannen. Hierdoor moest een meer planmatige ontwikkeling van de stad tot stand komen. In 1918 kreeg Oss haar eerste Uitbreidingsplan in Hoofdzaak (een “ideaal” stadsplan van de Nijmeegse architect C. Estourgie,

waarvan maar een beperkt deel is uitgevoerd). Een tweede meer pragmatisch stadsplan had als primair doel om alle open terreinen in de stad zo goed mogelijk in te vullen en tot een samenhangend geheel te verbinden. Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog kwam van uitvoering echter nog weinig terecht.

In de wederopbouwperiode na de oorlog werd vooral ingezet op een verdere uitbouw van de industrie en het

bouwen van een groot aantal woningen en voorzieningen in uitbreidingswijken. In nieuwe Uitbreidingsplannen in Hoofdzaak (1950 en 1955) werd aangegeven waar nieuwe woonwijken, industriegebieden en verkeerswegen

moesten komen, strikt van elkaar gescheiden. De bestaande in alle richtingen uitwaaierende lintbebouwing werd door nieuwe woonwijken, industrieterreinen en groenvoorzieningen ingepakt tot een aaneengesloten stedelijk weefsel en omringd door een stelsel van hoofdwegen.

Schadewijk

Oss_Uitbreidingsplan in Hoofdzaken - 1950

Schadewijk

Oss_Uitbreidingsplan in Hoofdzaken - 1955

Als uitwerking van deze “Uitbreidingsplannen in Hoofdzaak” werden ook gedetailleerde “Uitbreidingsplannen in Onderdelen” ontworpen op basis waarvan grote delen van de stad in de jaren vijftig werden bebouwd. Zo ook in

Schadewijk. Daarbij werd vooral voortgeborduurd op de aanwezige vooroorlogse bebouwing langs met name de Berghemseweg en Teugenaarstraat. Deze bestaande bebouwingslinten belette de vorming van een wijk als een zelfstandige stedenbouwkundige eenheid. Daarom werd ervoor gekozen om de bebouwingslinten te behou-

den en de onbebouwde ruimtes tussen deze linten planmatig ‘op te vullen’. Met het oog op een overzichtelijke

‘levenskring’ (aandacht voor de menselijke maat waarbij een individu zich niet verloren zou voelen) werd inge-

speeld op de vorming van parochies met een eigen kerk, kerkhof, parochiehuis, school, winkelcentrum en vijf- tot zesduizend gelovigen. Deze kleinschalige parochiegedachte sloot goed aan bij de beperkte uitbreidingsmogelijkheden in Schadewijk.

13

Het gebied ten zuiden van de Berghemseweg kwam tussen 1948 en 1955 tot stand en werd voorzien van een

nieuwe parochiekerk. De woningbouw in de Schadewijk was vooral gedacht in de vorm van eengezinswoningen

omdat deze woningbouw het meest geschikt werd gevonden voor ‘kinderrijke gezinnen’. Laagbouw in traditionele bouwtechniek was voor de oorlog de norm en werd in de jaren ’40 en ’50 doorgezet.

Uitbreidingsplan in Onderdelen - Schadewijk zuid

Het merendeel bestond uit rijen traditionele eengezinswoningen in gesloten en halfopen blokverkaveling. De woningen werden overwegend uitgevoerd in een sobere baksteenarchitectuur met herkenbare vormen, am-

bachtelijke bouwtechniek, verzorgd gevelbeeld en gevarieerde detaillering. De bouwtrant van de Delftse School

was maatgevend. Elke sociale klasse had in de parochiewijk een eigen buurt. De woningen werden in de regel zo gesitueerd dat ze besloten straten en pleinen vormden die op hun beurt zoveel mogelijk naar de parochiecentra gericht werden. Scholen en winkels kregen als bijzondere accenten een markante plek in de structuur.

Aanvankelijk was ten noorden van de Berghemseweg een afronding van het stedelijk gebied voorzien tot aan de

Gordelweg (nu Singel 1940-1945). In een partiële herziening van de plannen in 1955 werd de bebouwingsdichtheid opgehoogd door de introductie van middelhoogbouw en door de bouw van woningen ten noorden van deze weg. Aan de oostzijde van de wijk was aanvankelijk een groot wijkpark geprojecteerd. Later is het plan voor dit park opgegeven voor de bouw van woonbuurten ten oosten van de Kapelsingel-Vijversingel; de Roofvogelbuurt en later Schadewijk Noord-oost.

Rijen traditionele eengezinswoningen in halfopen blokverkaveling

14

Stedenbouwkundige opzet in het kort De stedenbouwkundige opzet van de Schadewijk en de ontwikkeling daarvan, zoals beschreven in voorgaande paragraaf, is nog steeds in grote lijnen terug te vinden in de huidige situatie. Het raamwerk wordt gevormd door de oorspronkelijke bebouwingslinten Berghemseweg, Teugenaarstraat en in mindere mate de Schadewijkstraat (in oost-westrichting) en de naoorlogse lanen (in noord-zuidrichting) en belangrijke verkeersaders.

De belangrijke verkeersaders (Singel 1940-1945, Kapelsingel, Vijversingel) ‘snijden’ door de wijk en vormen een duidelijke begrenzing van sommige buurten.

Het informele, losse karakter van de gegroeide bebouwingslinten vormt een mooi contrast met het veel formelere, strakkere karakter van de planmatig aangelegde woonstraten. Hier domineren de rijtjes eengezinswoningen in Delftse Schoolarchitectuur (te herkennen aan de oranje dakpannen) het straatbeeld. Deze rijtjes van veelal twee bouwlagen met kap werden zo gesitueerd dat ze besloten straten en pleinen vormden. Veel van de straten knikken op sommige punten. Hierdoor wordt de lengte van de straat visueel opgedeeld en het intieme karakter van de straat versterkt.

De stedenbouwkundige structuur van de Schadewijk kan in essentie teruggebracht worden tot een hoofdopzet bestaande uit de oorspronkelijke bebouwingslinten, de naoorlogse lanen en de belangrijke verkeersaders. (singels) Deze ‘lijnen’ vormen samen een raamwerk van structurerende elementen. Het zijn de belangrijkste dragers van de wijk.

N329 - Megensebaan

De linten kenmerken zich door een aaneenschakeling van individuele bebouwing, ‘organisch’ aan elkaar gegroeid langs licht gebogen en slingerende wegen, die leiden naar het centrum van Oss. De bebouwing bestaat grotendeels uit woonbebouwing in één of twee bouwlagen met een kap. De vrijstaande maar dicht op elkaar gebouwde woningen met een mansardekap (haaks op de straat) en

de eenlaagse rijtjes arbeiderswoningen met een zadeldak (parallel aan de straat) zijn kenmerkend voor deze historische straten binnen de Schadewijk..

Kuipers-Rietbergstraat Professor Regoutstraat

Singel 1940-1945

Hagelkruisstraat

Kardinaal de Jongstraat

seweg

Berghemseweg

em Bergh

Hooghuisstraat

Grutto

t jkstraa

ewi Schad

Kievit

Kapelsingel

Professor Regoutstraat

Oostwal

945

Singel 1940-1

at

Vinkenstra

n gaallaa Nachte

rd

-Noo traat

Eksterstraat

an

nlaan

en Elze

r van d

meeste

aarsstr aat

Lijsterla

Burge

Teuge n

rs wee Land

traat

Roodborsts

traat

Vijversingel

Duivenstraat Fazants

Spoorlaan

Schadewijk stedenbouwkundige hoofdopzet bestaande uit linten, lanen en singels

15

Stedenbouwkundige opzet

De stedenbouwkundige opzet van de Schadewijk en de ontwikkeling daarvan, zoals beschreven in voorgaande paragraaf, is nog steeds in grote lijnen terug te vinden in de huidige situatie.

De Berghemseweg en Teugenaarstraat en in mindere

mate de Schadewijkstraat zijn nog steeds herkenbaar als oorspronkelijke uitvalswegen waarlangs de oude

bebouwingslinten zijn ontstaan. Sprake is van een aaneenschakeling van individuele bebouwing, ‘organisch’ aan elkaar gegroeid langs licht gebogen en slingerende wegen (in oostwestrichting), die leiden naar het

centrum van Oss. De bebouwing bestaat grotendeels uit woonbebouwing in één of twee bouwlagen met

een kap. De vrijstaande maar dicht op elkaar gebouwde woningen met een mansardekap (haaks op de straat) en de eenlaagse rijtjes arbeiderswoningen met een

Berghemseweg; oud bebouwingslint met een aaneenschakeling van individuele bebouwing

deze historische straten.

Duivenstraat en Fazantstraat vormen de bijbehorende

zadeldak (parallel aan de straat) zijn kenmerkend voor De laatste jaren zijn op een aantal plekken aan de

Berghemseweg grondgebonden woningen gesloopt

‘sporten’.

en vervangen door (kleine) appartementencomplexen.

Opvallend element binnen de buurt is het taps toelopen-

kleinschalige en individuele karakter van het bebou-

naar de HH. Joannes Bosco en Antonius van Paduakerk

Dit is soms ten koste gegaan van het oorspronkelijke, wingslint.

De onbebouwde ruimtes tussen deze vooroorlogse

bebouwingslinten (Berghemseweg, Teugenaarstraat en Schadewijkstraat) werden na de oorlog ingevuld

met rijtjes eengezinswoningen in Delftse Schoolarchi-

de profiel van de Roodborststraat dat een zichtas vormde aan de Lijsterlaan als ‘hart’ van de parochie (gesloopt en

vervangen door het appartementencomplex Don Bosco). In het deel ten noorden van de Berghemseweg (Ver-

zetsheldenbuurt I en II) is het principe van ‘bomen’ en

‘sporten’ verder doorgezet tot aan de Singel 1940-1945. De Lijsterlaan is doorgezet in de Hagelkruisstraat, de Nachtegaallaan in de Kardinaal de Jongstraat en de

Burgemeester van den Elzenlaan gaat over in de Pro-

fessor Regoutstraat. Deze opzet is hier echter minder

overtuigend uitgevoerd. De lanen met aangrenzende

bebouwing vormen hier veel minder een op elkaar

afgestemd geheel dan in het deel ten zuiden van de

Berghemseweg. In dit noordelijk deel onderscheiden de lanen zich daardoor ook minder van de overige woonstraten dan in het zuidelijk deel.

tectuur (te herkennen aan de oranje dakpannen). Deze rijtjes van veelal twee bouwlagen met kap werden zo

gesitueerd dat ze besloten straten en pleinen vormden. Veel van de straten knikken op sommige punten. Hierdoor wordt de lengte van de straat visueel opgedeeld en het intieme karakter van de straat versterkt.

In het deel ten zuiden van de Berghemseweg zijn

de naoorlogse buurten (Vogelbuurt en een deel van

Berghemseweg Zuid) ingevuld als een raamwerk dat is opgebouwd als een ‘ladder’ met ‘bomen’ en ‘spor-

ten’. De Nachtegaallaan en de Lijsterlaan zijn in deze

zin de ‘bomen’ en verbinden in noord-zuidrichting de Spoorlaan met de Berghemseweg. De Vinkenstraat,

Roodborststraat en Eksterstraat vormen de ‘sporten’ in dit geheel. Ook de Burgemeester van den Elzenlaan, al eerder ontstaan als onderdeel van het plan in Hoofdzaak van Estourgie, kan binnen de structuur van de

Schadewijk worden aangemerkt als zo’n ‘boom’. De

Naoorlogse invulling met Nachtegaallaan (links) en Lijsterlaan (rechts) als ‘bomen’ en de Vinkenstraat, Roodborststraat en Eksterstraat (van noord naar zuid) als ‘sporten’

16

Het deel ten noorden van de Singel 1940-1945 vormt een smalle ‘schil’ van ca. 150 m breed. Hier zijn veelal rijwoningen in halfopen bouwblokken gebouwd,

opgespannen tussen de Singel en de Kuipers Rietbergstraat aan de noordzijde. De Professor Regoutstraat is ook in dit deel doorgezet als belangrijke route binnen

de Schadewijk en vormt nu een belangrijke ontsluiting van de Horzak.

Ook het westelijke deel van de Roofvogelbuurt (tussen Vijversingel en Landweerstraat-Noord) dateert uit de eerste naoorlogse periode. Dit deel vertoont dan ook

veel overeenkomsten met de Vogelbuurt en Berghem-

seweg Zuid. Wel heeft het stratenpatroon hier een wat eenvoudigere opzet met weinig besloten plekken. Het

zijn over het algemeen vrij rechte woonstraten parallel aan of haaks op de Vijversingel.

Het deel ten oosten van de Landweerstraat-Noord is

De Singel 1940-1945; deel van de ruggengraat van de wijk, máár ook een scheiding tussen buurten

hele andere stedenbouwkundige opzet gekozen. In

de topografische kaarten in paragraaf 2.2) een belangrij-

tweekappers en vrijstaande woningen toegevoegd.

de wijk. De belangrijkste verkeersaders – Singel 1940-

halverwege de jaren ’70 toegevoegd. Hier is voor een een wat lossere ordening zijn clusters rijwoningen,

Tot slot heeft ook de ontwikkeling van de ontsluitingsstructuur door de jaren heen (zoals ook afleesbaar op

ke impact (gehad) op de stedenbouwkundige opzet van

1945, Kapelsingel en Vijversingel – vormen enerzijds een deel van de ruggengraat van Schadewijk maar vormen

17

anderzijds ook een duidelijke scheiding tussen de verschillende buurten.

2.3 Hoe kijken de inwoners uit Schadewijk naar hun leefplek? Leefplekmeter Participatie is een essentieel onderdeel van het integrale gebiedsplan Schadewijk. Voor het samenstellen van deze Integrale gebiedsvisie Schadewijk voerden we gesprekken met volwassen bewoners en kinderen uit de Schadewijk. We vroegen hen hoe zij hun leefplek ervaren en gebruikten hiervoor de Leefplekmeter. De Leefplekmeter helpt om een buurt of wijk te beoordelen. Aan de hand van 14 thema’s gaan bewoners in gesprek over hun leefplek. Ze geven een score aan ieder thema en bespreken wat er goed gaat en wat er beter kan. Uitvoering Opbouwwerkers en andere collega’s van ONS Welzijn, woonconsulenten van Brabant Wonen, de wijkcoördinator Schadewijk en een aantal medewerkers van de gemeente Oss voerden in april en mei 2024 de Leefplekmeter-gesprekken in de Schadewijk. De resultaten van de Leefplekmeter zijn weergegeven in een rapportage en samengevat in een korte film. Op die manier kunnen alle bewoners van de Schadewijk kennisnemen van de uitkomsten van het Leefplekmeter-onderzoek. De volwassen bewoners en kinderen die hebben deelgenomen aan de Leefplekmeter ontvingen ook een persoonlijke terugkoppeling. Met het afnemen van de Leefplekmeter hebben we een breed beeld gekregen van de ervaringen en ideeën van bewoners in de Schadewijk.

Inhoudelijke conclusies In de gesprekken stonden veertien thema’s centraal met de vragen: Wat gaat goed? en Wat kan beter? Hierover hebben we met een zo divers mogelijke groep mensen gesproken, van actieve wijkraadleden tot kinderen van de basisschool, van gesprekken bij iemand thuis tot gesprekken op straat. In alle buurten zijn er meerdere mensen aan het woord geweest. De antwoorden op de vragen over de 14 thema’s van de Leefplekmeter zijn hieronder samengevat. (Voor een uitgebreider overzicht is de rapportage van de Leefplekmeter Schadewijk 2024 als bijlage bij deze notitie gevoegd.)

Mobiliteit (Bewegen - Openbaar vervoer - Verkeer en parkeren) Volwassen bewoners vertellen dat ze de verlichting op doorgaande wegen goed vinden. In de buurten en parken missen bewoners soms wel voldoende verlichting om zich veilig te voelen. Bewoners maken zich zorgen over de toename van verkeer in hun wijk en de druk die dit brengt op de parkeergelegenheid. Er wordt ook vaak hard gereden in de wijk. Voor de verkeersveiligheid zijn er verbeterpunten zoals veiligere oversteekpunten en oplossingen voor de snelheid van e-bikes nodig.  Er zijn veel faciliteiten en voorzieningen op loop- of fietsafstand in de omgeving van de Schadewijk. Bewoners zijn hier positief over. De kinderen vinden het fijn dat er stoepen zijn. Wel 18

missen kinderen een apart fietspad en meer parkeerplaatsen (afzetplaatsen) rond de scholen.  Het is volgens kinderen druk met auto’s als school begint/eindigt. Er wordt in de wijk hard gereden door auto’s, fatbikes en e-bikes. Volgens hen maakt dit de verkeerssituatie rond de school en in de wijk voor de kinderen gevaarlijk. Inrichting & Voorzieningen (Straten en openbare ruimtes - Natuur en groen - Spelen en recreatie - Voorzieningen - Werk en werkgelegenheid Wonen) In/rondom de Schadewijk zijn verschillende parken en hondenuitlaatplaatsen waar bewoners gebruik van maken. Wel missen bewoners groen in de wijk. In meerdere buurten vinden bewoners de huizen

en gebouwen onaantrekkelijk en verouderd. Ook staan er volgens hen veel vervallen en verlaten gebouwen. Bewoners geven aan dat ze fijn, met plezier en gezellig wonen. Wel is er behoefte aan meer ontmoetingsplekken op straat en zijn er weinig speelvoorzieningen voor de kinderen. Enerzijds vinden de kinderen Schadewijk een gezellige wijk. Ze zijn hier graag en willen hier ook blijven wonen als er nieuwe huizen komen. Er zijn volgens hen nu niet genoeg huizen voor jonge mensen. Anderzijds ervaren kinderen soms onveiligheid op straat (bijv. door dronken mensen bij de Jumbo en schreeuwende mensen op straat).  Kinderen kunnen goed de weg vinden in de wijk. Wel geven ze aan dat er oude en kapotte gebouwen in de wijk zijn. Er zijn speeltuinen, maar die zijn niet zo goed onderhouden en er ligt afval. Er is behoefte aan meer bomen in de wijk. Mensen, Cultuur & Perceptie (Sociale contacten – Identiteit – Veiligheid) Volwassen bewoners geven enerzijds aan dat ze zich thuis voelen in de wijk. Buren staan voor elkaar klaar. Anderzijds hebben bewoners het gevoel dat de sfeer in de wijk verslechtert, dat er veel overlast is en dat de wijk geen goed imago heeft. Er zijn buiten en in het wijkcentrum ontmoetingsplekken, maar voor jongeren is er geen ontmoetingsplek. Sommige bewoners voelen zich veilig in en rondom de eigen leefplek (bijv.

door goede straatverlichting, voldoende politie/handhaving). Anderen hebben een onveilig gevoel in de wijk en gaan ’s avonds niet alleen de straat op (bijv. door het verkeer, criminaliteit, veel camera’s/rolluiken in de wijk dragen bij aan een onveilig gevoel). De kinderen geven aan dat ze veel vrienden in de buurt hebben. Er is goed contact met de buren, ze helpen elkaar en letten op de kinderen. Enkele kinderen geven aan dat de buren ook de huissleutel hebben voor als ze zelf de sleutel vergeten zijn. Ze voelen zich thuis in de wijk. De kinderen vertellen dat ze zich op school veilig voelen, maar dit is buiten op straat niet altijd zo. Het Cruijffcourt is volgens de kinderen geen fijne plek vanwege pesterijen door jongeren. Kinderen geven aan dat er vaak politie in de straat is vanwege ruzie/criminaliteit. De wijk is daardoor dan slecht in het nieuws.

Eigenaarschap & Onderhoud (Schoon en netjes Meedoen en meepraten) De volwassen bewoners gaven aan dat er zwerfaval en hondenpoep op straat ligt. De voorzieningen voor afvalverwerking zijn goed, maar het afval zou vaker mogen worden opgehaald. Bij een melding over afval reageert de gemeente snel. Informatie die vanuit de gemeente gegeven wordt komt soms niet bij mensen aan (bijv. door taalbarrière). Bewoners geven aan dat ze de gelegenheid hebben om mee te praten, maar dat ze de indruk hebben dat er met hun ideeën weinig gedaan wordt. Er is behoefte aan terugkoppeling. De meeste bewoners weten organisaties zoals ONS Welzijn/Brabant Wonen en het inloopspreekuur goed te vinden. De kinderen geven aan dat ze kunnen meepraten en dingen aangeven op school, of naar het gemeentehuis kunnen gaan om ideeën te delen. Volgens de kinderen bepalen de volwassenen uiteindelijk wel alles en horen ze niet terug wat er met hun ideeën is gedaan. Ze zien veel afval en hondenpoep op straat en in de speeltuinen. Er zijn genoeg prullenbakken maar die worden vaak kapot gemaakt. Mensen doen zelf soms wat aan het zwerfafval, sommige kinderen gaan bijvoorbeeld met een afvalprikker door de straat.

Beschouwing van de gesprekken Naast de inhoudelijke uitkomsten op de vragen hebben we in de gesprekken een beter beeld gekregen van hoe de bewoners die meegedaan hebben aan de Leefplekmeter naar hun leefplek kijken én naar het praten over hun leefplek: • De bewoners geven aan zich sterk geworteld te voelen in de wijk. Bijvoorbeeld door sociale banden, de identiteit van de wijk of de lange woongeschiedenis in de wijk. • Bewoners noemden over bepaalde onderwerpen (zoals veiligheid en wonen) tegelijkertijd positieve en negatieve punten. Bijvoorbeeld door te benoemen dat ze fijn woonden in de Schadewijk, maar zich er wel vaak onveilig voelden. • Veel bewoners benoemen dat de wijk geen goed imago heeft, terwijl ze zelf erg graag in de wijk wonen. Bewoners willen graag een positief verhaal over hun wijk vertellen. Dit is belangrijk om mee te nemen in de verdere wijkontwikkelingen. 19

•

Veel mensen wilden graag in gesprek gaan. Een gedeelde zorg was vooraf dat mensen vonden dat ze al zo vaak gevraagd waren om hun mening te geven. Maar, dat bleek niet zo te zijn. Wel geven bewoners aan dat ze het belangrijk vinden om terug te horen wat er met hun input gedaan is.  

2.4 Sociale structuur We zien in de Schadewijk mooie burgerinitiatieven zoals activiteiten in het kader van de Buitenspeeldag, het vernieuwen van een speeltuin en de realisatie van een Bijentuin. Buurtverenigingen zijn er nog niet zoveel. Daarnaast voorziet het Wijkcentrum in de behoefte van een deel van de inwoners van de Schadewijk. Er vindt laagdrempelig ontmoeten plaats door bijvoorbeeld activiteiten als ‘Eten doet ontmoeten’, Kids ‘Fun’ en de wijklunch. Daarnaast zijn er ook veel grote evenementen als rommelmarkten, een kerstborrel, lasergame-avonden etc. en er zijn verschillende kerkgenootschappen die daar hun diensten organiseren. Ook buiten het wijkcentrum is er sprake van ontmoeting bijvoorbeeld in de wandelgroepen in de wijk, bij Voetbalclub FC Schadewijk en Volkstuinvereniging de Kolkamp. In het Talentcentrum en het nieuwe Zorgbuurthuis is ook ruimte voor ontmoeting en hier kunnen inwoners ook hun vragen stellen. Kwetsbaarheid zien we in de wijk op het vinden van vrijwilligers. En ook het laagdrempelig ontmoeten voor kwetsbare inwoners is een uitdaging. Daarnaast voelt niet iedereen de ruimte om initiatief of verantwoordelijkheid te nemen Mensen in de Schadewijk doen zich niet beter voor dan ze zijn: “what you see is what you get”. Men wil problemen zelf oplossen.

Hieronder liggen overtuigingen ten grondslag als; ‘anderen hebben het nog slechter dan ik en we zorgen wel voor

elkaar.’ Hier horen ook trots en schaamte bij, door liever de problemen achter de voordeur houden. Dit maakt dat Schadewijkers niet snel om hulp vragen en soms hun eigen onconventionele oplossingen zoeken. Werkers van ONS welzijn, zoals de opbouwwerkers en jongerenwerkers, zijn regelmatig in de wijk te vinden en halen op die manier signalen op en zetten deze samen met inwoners om in acties om hun buurt- of leefsituatie te verbeteren. Op deze manier faciliteren zij een continue laagdrempelige mogelijkheid tot inspraak en participatie van bewoners. Bij zowel de kleine ontwikkelingen dichtbij en voor de korte termijn, maar ook bij de grote veranderingen die dit programma met zich meebrengt. Daarnaast wordt het netwerk en de eigen kracht van de inwoners vergroot. Het valt het jongerenwerk op dat ze steeds minder “vaste” groepen zien, jongeren begeven zich in fluïde netwerken, dit is een landelijke trend. De samenstellingen van jongeren die we tegenkomen wisselen enorm. Jongen voelen zich verbonden met elkaar door o.a. dezelfde interesses (dit overstijgt de wijkgrenzen), bijvoorbeeld samen voetballen op een Cruyff Court. Het jongerenwerk signaleert dat jongeren behoefte hebben aan een eigen ontmoetingsplek in hun eigen wijk, dichtbij huis, een plek specifiek voor jongen (buiten het reguliere aanbod).

20

Het valt het jongerenwerk op dat er weinig vrijwilligers in de schadewijk zijn, die affiniteit en expertise hebben om met de specifieke doelgroep jongeren om te gaan. Er zijn in het verleden een aantal incidenten geweest rondom het Cruyff Court, dit gaf bij veel inwoners een gevoel van onveiligheid. Het jongerenwerk ziet de effecten hier nog steeds van: sommige jongeren/kinderen mogen niet op het Cruyff Court komen, of niet als het donker is of alleen samen met een volwassenen. Met name kinderen uit de basisschoolleeftijd mogen van hun ouders helemaal niet op het Cruyff Court komen. Deze ouders geven aan dat dit wel zou mogen als er structureel toezicht is. Het is belangrijk om op het Cruijff Court “succeservaringen” op te doen: leuke activiteiten die jongeren aansporen weer vaker te komen. Mogelijk is het helpend als er (nog) meer activiteiten op het Cruijff Court georganiseerd worden (bijv. met ondersteuning van SEC). Het is dan belangrijk om deze activiteiten aan te bieden op de momenten dat jongeren actief zijn en op variërende tijdstippen. Ouders geven aan dat kinderen ook mogen komen als er meer toezicht is. Het zou daarnaast helpend zijn als er meer sociale controle is op het Cruijff Court.

2.5 Welzijn, inkomen en gezondheid Op basis van de wijkfoto vallen er verschillende zaken op3 (zie ook www.wijkfotooss.nl): Op sociaal gebied wijken de kinderen in Schadewijk in ongunstige zin af van het gemiddelde in heel Oss: ouders geven aan dat zij en/of hun kinderen vaker contact met andere ouders/kinderen missen. Ook geven 2x zoveel ouders dan het Osse gemiddelde aan dat hun kind -door geldgebrek- niet kan deelnemen aan activiteiten, zoals vakantie, dagje uit, verjaardagsfeestje of uitstapje van school. Op mentaal gebied zien we dat kinderen uit Schadewijk ongunstiger scoren. Zo geven de ouders in Schadewijk vaker aan dat het gezin één of meerdere ingrijpende gebeurtenissen heeft meegemaakt. De kwaliteit van leven is voor kinderen in Schadewijk ongunstiger door het gemis aan voorzieningen. Ouders missen vaker speel-/ sportactiviteiten en groen in de buurt. Ook qua verkeersveiligheid kan het volgens de ouders beter; zo missen ze duidelijk vaker veilige oversteekplaatsen en fietsmogelijkheden (46% t.o.v. 33%). Met name het oordeel over de eigen buurt scoort significant lager in Schadewijk. Zo geeft 69% een voldoende voor de woonomgeving, waar gemiddeld in heel Oss 87% een voldoende geeft aan hun buurt. In de registratie van Ons Welzijn zien we ook dat de hulpvragen in Schadewijk vooral gericht zijn op financiën/geldzaken (meer dan gemiddeld).

Het aandeel minimahuishoudens is in Schadewijk duidelijk hoger dan gemiddeld.

3 De sociaal-economische achtergrond van inwoners hangt samen met de ervaren gezondheid. Hoe lager de sociaal economische status (SES), hoe minder gunstig de positieve gezondheid uitvalt. In Schadewijk (Centrum en Ruwaard) wonen naar verhouding meer mensen met een lagere SES. De GGD-vragenlijsten worden in deze wijken minder goed ingevuld dan gemiddeld.

21

Het aandeel minimahuishoudens is in Schadewijk duidelijk hoger dan gemiddeld. 8,8% van de huishoudens uit Schadewijk heeft een inkomen op het sociaal minumum (t.o.v. het Osse gemiddelde van 5,3%). Als we verder inzoomen naar buurtniveau zien we dat in enkele buurten het percentage nog hoger is: daar moet 13% van de huishoudens van een inkomen op het sociaal minimum rondkomen. Opvallend is ook dat in Schadewijk de minste sociale samenhang wordt ervaren van alle wijken. Slechts 5% ervaart veel samenhang (t.o.v. 12% gemiddeld). Het is opvallend dat respondenten uit Schadewijk het minst van alle wijken weten waar ze in de gemeente terecht kunnen voor vragen over de WMO (32% t.o.v. 45%). Inwoners uit de Ruwaard weten dat bijvoorbeeld veel beter (54%). Ouderen Schadewijk is qua bevolkingssamenstelling minder vergrijsd dan gemiddeld (17,6% t.o.v. 20,5%). Van alle ouderen in Oss, lijken de ouderen uit Schadewijk het meest kwetsbaar te zijn. Ze scoren duidelijk ongunstiger op het gebied van zingeving. Zo zien we dat ouderen in Schadewijk vaker de ‘regie over hun leven’ missen. We zien ook ongunstigere scores op het fysieke vlak. Erg veel ouderen hebben overgewicht in Schadewijk en nog geen 30% van de ouderen in Schadewijk voldoet aan de beweegrichtlijn, tegenover 40% gemiddeld in Oss. De minder gunstige lichamelijke gezondheid zien we ook terug bij beperkingen in.

het dagelijks functioneren van de ouderen. Zo is het aandeel ‘kwetsbare ouderen’ in Schadewijk het hoogst van alle wijken (38% t.o.v. 27% gemiddeld in Oss).

22

2.6 Veiligheid en overlast Volgens de wijkfoto scoort Schadewijk ongunstiger op het gebied van Veiligheid. Zo voelt in Oss gemiddeld driekwart van de inwoners zich veilig in de eigen buurt, terwijl dat in Schadewijk maar geldt voor 62%. Uit de Osse wijkfoto blijkt dat inwoners van de Schadewijk hun ‘Kwaliteit van leven’ lager beoordelen dan gemiddeld in Oss. Daarbij gaat het met name over het oordeel over de eigen buurt en de ervaren veiligheid in de buurt. Er is in Schadewijk op diverse adressen sprake van hardnekkige woonoverlast. Dit is belastend voor de omwonenden, maar ook voor degene op het adres zelf ligt er geregeld een complex probleem aan ten grondslag. Het oplossen van een dergelijk complex probleem is ingewikkeld omdat het vaak zorgmijders betreft. En het bestrijden van de overlast vraagt veel tijd, omdat er door alle betrokken partijen een dossieropbouw moet plaatsvinden die bijv. uithuisplaatsing of strafrechtelijke vervolging legitimeert. (Waarbij uithuisplaatsing geen oplossing is voor de persoon zelf maar wel voor de omwonenden.) Jeugdgroepen en jeugdoverlast zijn van alle tijden en culturen. Dat geldt ook voor de jeugdgroepen en jeugdoverlast in de Schadewijk. Waarbij de mate van overlast door de tijd heen soms groter en soms kleiner is. Jeugdgroepen kunnen ervoor zorgen dat burgers zich geïntimideerd of bedreigd voelen.

De aanpak van problematische jeugdgroepen is van belang voor de veiligheid en leefbaarheid in de buurt én om te voorkomen dat groepsleden verder de criminaliteit in gaan.

23

2.7 Voorzieningen Scholen In de Schadewijk liggen drie vrij kleine basisscholen op relatief korte afstand van elkaar: IKC De Regenboog, De Teugelaar en De Nieuwe Link. Alle drie de scholen hebben te maken met ruimte-overschot en (o.b.v. de prognose van augustus 2021) nagenoeg gelijkblijvende leerlingaantallen in de toekomst. Vanuit het Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed (IHP) zijn we samen met deze schoolbesturen in 2022 gestart met gesprekken over de toekomstige huisvestingsituatie van de scholen. De schoolgebouwen zijn aan het eind van hun technische levensduur en sluiten door hun omvang en indeling niet meer aan bij de huidige behoeften en onderwijsconcepten. Hiermee zijn de schoolgebouwen niet toekomstbestendig en ligt er een (ver) nieuwbouwopgave (grootschalige renovatie of nieuwbouw). Voor de wijk biedt de huisvestingsopgave van de scholen kansen om de ontwikkeling en ondersteuning van kinderen in de wijk beter te faciliteren. Dat is belangrijk omdat een groter deel van de kinderen uit Schadewijk (dan het Osse gemiddelde) een onderwijsachterstand heeft. Bovendien biedt het kansen om laagdrempelige ontmoeting tussen de wijkbewoners te stimuleren, door het toevoegen van kleinschalige andere functies of activiteiten in de schoolgebouwen.

We onderzoeken de (ver)nieuwbouwopgave op basis van het programma (welke functies dragen bij aan de scholen en aan de wijk), mogelijkhe-

Sonnewijser De Nieuwe Link

kledingbank

Sterrenkijker Anton Jurgenshuis

Verdihuis

moskee

De Regenboog

De Teugelaar

wijkcentrum Schadewijk supermarkt horeca, winkels, overig commercieel school

maatschappelijk Commerciële en maatschappelijke voorzieningen

24

den voor renovatie (zijn de gebouwen functioneel, fris, duurzaam etc. te maken) en mogelijkheden voor nieuwbouw (wat zijn geschikte locaties in de wijk, verkeersontsluiting etc.)? Daarnaast ligt in de Schadewijk een school voor Speciaal Onderwijs (SO De Sterrenkijker) en Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO De Sonnewijser). Deze scholen hebben een bovenwijkse functie. Op dit moment zijn we samen met deze schoolbesturen bezig met behoefte- en locatieonderzoek voor (ver)nieuwbouw. De potentiële locaties hiervoor liggen vooralsnog niet in de Schadewijk. Verdihuis Maatschappelijke Opvang In Schadewijk is ook het Verdihuis gevestigd. Deze voorziening heeft geen wijkgerichte functie. Het is een regionale voorziening voor Maatschappelijke opvang. Het gebouw is verouderd en de verschillende functies in het gebouw (nachtopvang, opvang aandachtsdoelgroepen, beschermd wonen) passen eigenlijk niet bij elkaar. Omwonenden ervaren regelmatig overlast van de cliënten van het Verdihuis. Een evaluatie en locatie-onderzoek voor deze functie is gewenst. Wijkcentrum Schadewijk Met name wijkcentrum Schadewijk heeft een centrale sleutelpositie door de bijdrage aan een sterke sociale samenhang in de buurt.

Het is een belangrijke ontmoetingsplek (vrijblijvend en laagdrempelig), waar inwoners contacten kunnen leggen, sporten en bewegen, activiteiten kunnen organiseren, ervaringen kunnen delen en elkaar kunnen helpen. Naast een ontmoetingsplek voor alle inwoners zin de Osse wijkcentra ook plekken waar inwoners die wat meer ondersteuning nodig hebben elkaar kunnen ontmoeten denk hierbij aan dagbesteding voor ouderen of inwoners met een beperking. Het wijkcentrum maakt zoals alle wijk en dorpshuizen een transitie door van verenigingsgebouw, verhuur naar een wijkcentrum waarbij laagdrempelige activiteiten georganiseerd worden zoals kindermiddagen en samen eten voor de meest kwetsbare buurtbewoners. De functie en positie is dus veranderd. Een wijkcentrum blijft naast de functie voor laagdrempelig ontmoeten ook een verenigingsgebouw. Vanuit het centrale 25

ontmoeting is het doel dat zij meer gaan samenwerken met het organiseren en faciliteren van initiatieven voor ontmoeting in de wijk. Maatschappelijke voorzieningen Verspreid in de wijk zijn diverse gebouwen en terreinen met een maatschappelijke functie of invulling. Het gaat met name over het Talentencentrum en kledingbank, het Anton Jurgenshuis (centrum voor gezondheid en welzijn inclusief huisartspraktijk), het Zorgbuurthuis, de Pitstop (o.a. dagbesteding cliënten Verdihuis, spreekuur Straatdokter, pakketpunt Post NL) begraafplaatsen, een moskee, 3 gymzalen en het Cruijff Court in Park Waterlaat. Deze maatschappelijke functies zijn bedoeld voor alle inwoners in de wijk.

Buurtwinkelcentrum aan de kruising Kardinaal de Jongstraat - Singel 1940-1945

Er is behoefte om in Schadewijk een specifieke voorziening bedoeld voor de jeugd te realiseren in combinatie met ontmoeten. Een plek waar ze elkaar - naast buiten op het Cruyff Court - ook binnen kunnen ontmoeten. De gymzaal Gabriël (Gerrit van der Veenstraat, naast VSO De Sonnewijser) wordt gesloopt. Deze gymzaal is eigendom gemeente. Er komt een nieuwe gymzaal op locatie nieuwbouw SO school buiten Schadewijk. Winkels en overige commerciële functies Aan de Kardinaal de Jongstraat is een buurtwinkelcentrum met supermarkt Jumbo (circa 1.100 m2 wvo) en enig aanvullend aanbod (o.a. bakker, slijter, kapper, snackbar). Daarmee beschikken inwoners uit Schadewijk binnen hun eigen wijk over een basispakket aan winkelvoorzieningen. Veel inwoners zijn voor hun dagelijkse boodschappen en overige aankopen gericht op het centrum van Oss. Het buurtwinkelcentrum ligt enigszins decentraal in de Schadewijk, maar is wel goed bereikbaar door de ligging op een kruising van hoofdwegen. Voor de deur van de winkels is ruimte voor parkeren. Aan de Professor Regoutstraat is een Poolse supermarkt gevestigd. Verder bevinden zich verspreid over de Schadewijk nog enkele winkels, horecabedrijven en overige publieksgerichte voorzieningen, onder andere aan de Leeuwerikstraat en Berghemseweg.

Industriepark-Oost, klein bedrijventerrein tussen de woonbebouwing met rechts het Verdihuis

Bedrijven Midden in de wijk ligt een klein binnenstedelijk bedrijventerrein, Industriepark-Oost. Het gebied is matig bereikbaar voor (vracht)verkeer, de bedrijven hebben een weinig aantrekkelijke uitstraling en passen qua functie niet in een woonwijk. De bedrijvigheid is grotendeels verplaatst naar een andere locatie buiten de wijk. Dit biedt kansen voor herontwikkeling van dit deelgebied.

26

2.8 Bebouwing Woningen niet toekomstbestendig De wijk Schadewijk is een naoorlogse woonwijk, gelegen direct ten oosten van het stadscentrum van Oss. Een groot deel van de woningen in de Schadewijk is gebouwd tussen 1945 en 1960 en begint verouderd te raken. Betreffende woningen zijn niet toekomstbestendig op het gebied van de technische staat, energielabel en levensloopbestendigheid. De verouderde woningen zijn vaak niet goed geïsoleerd waardoor de energiekosten oplopen. Zeker in de huidige tijd is dit een toenemend probleem. Daar komt bij dat door de gemeenteraad besloten is dat Schadewijk de eerste aardgasvrije wijk van Oss moet worden. Om de woningen in Schadewijk toekomstbestendig te maken (energiezuinig, aardgasvrij, klimaatrobuust en levensloopbestendig) is forse renovatie en soms ook sloop en nieuwbouw nodig.

Koop/huurwoningen Koopwoningen Huurwoningen corporaties Huurwoningen ‘overig’ en ‘vrije sector’

55 122

De Horzak

167 541

643

42 366

37 261

Verzetsheldenbuurt I Verzetsheldenbuurt II

201

59

286

Schadewijk Noord-Oost

54 34

282

540

Berghemseweg-Zuid

Eenzijdige en goedkope woningvoorraad Grote delen van Schadewijk kennen een zeer eenzijdige woningvoorraad bestaande uit goedkope eengezinswoningen (sociale huur en betaalbare koop). Dit zorgt ervoor dat een wooncarrière binnen de wijk nagenoeg onmogelijk is. Wijkbewoners kunnen hierdoor moeilijker binnen de wijk doorstromen naar een beter passende woning. Mensen zijn genoodzaakt te verhuizen naar een andere wijk of blijven in een woning wonen die niet meer goed aansluit bij de woonbehoefte. Een ander gevolg van de goedkope woningvoorraad is dat in deze wijk relatief veel mensen (komen) wonen met een lage economische status (laag inkomen, werkloosheid, armoede, schulden) of behorend tot een aandachtsgroep. De effecten van deze eenzijdige samenstelling van de bevolking op het woonklimaat zijn merkbaar. Op sommige plekken in de wijk is sprake van overlast en soms van onveilige situaties. Om deze negatieve spiraal om te draaien streven we onder meer een grotere differentiatie na in prijsklassen (meer koop en middeldure huur) en woningtypen (levensloopbestendig en 1-2 persoonshuishoudens) na. Bouwjaar Schadewijk telt circa 5.000 woningen. Dit is ongeveer 12% van de totale woningvoorraad van Oss. Bijna de helft van deze woningen (43%) is gebouwd

362

Eigendom Brabant Wonen

27

344

202 189

Vogelbuurt

223

Roofvogelbuurt

tussen 1945 en 1970. Met name de Verzetsheldenbuurt I en II, Berghemseweg Zuid, Vogelbuurt en Roofvogelbuurt zijn grotendeels in die periode ontstaan. In deze buurten tref je logischerwijs ook de woningen aan met de minst gunstige energielabels van C of lager. Het aandeel huurwoningen in Schadewijk is hoog (circa 50%). Een groot deel van de huurwoningen is in eigendom van de woningbouwcorporatie Brabant Wonen. In de buurten Vogelbuurt, Verzetsheldenbuurt I en II en Roofvogelbuurt ligt het aandeel (corporatie)huurwoningen nog hoger.

Type bebouwing

Bouwhoogten

overige bebouwing

Bouwhoogte De bebouwing van de wijk bestaat veelal uit grondgebonden woningen van twee lagen met kap. Op slechts enkele plekken is een andere bouwhoogte (één laag met kap of twee lagen zonder kap) dominant. In de oude bebouwingslinten is veelal sprake van een menging van één en twee bouwlagen met kap. De hogere bebouwing betreft voornamelijk de appartementengebouwen. Clusters van appartementengebouwen zijn te

1 laag met kap

2 lagen

Voorbeelden Delftse School; ingetogen baksteenarchitec-

2 lagen met kap

3 lagen

wonen vrijstaand

wonen rij

wonen tweekapper

wonen gestapeld

meer dan 3 lagen

28

tuur met bijzondere details

vinden aan de Singel 1940-1945, aan de Professor Regoutstraat (als begeleiding van deze belangrijke ontsluitingsroute), aan de parkzone aan de noordrand en bij park Waterlaat. Het appartementencomplex Don Bosco is op een bijzondere plek gebouwd, daar waar voorheen de Don Bosco kerk stond (het ‘hart’ van de parochiewijk Schadewijk). Langs de Berghemseweg zijn op sommige plekken (kleine) individuele panden vervangen door één groter appartementengebouw, wat het kleinschalige karakter van het bebouwingslint niet overal goed heeft gedaan.

bouwd. Woningen werden overwegend uitgevoerd in een eenvoudige baksteenarchitectuur met herkenbare vormen, ambachtelijke bouwtechniek, een verzorgd gevelbeeld en gevarieerde detaillering. De voordeuren zijn expressief gemaakt met betonnen kaders en er zijn kleine details gemaakt in het metselwerk. Ook de oranje pannendaken zijn kenmerkend voor de bebouwing uit deze periode. Binnen deze buurten is een aantal bijzondere clusters gerealiseerd in een afwijkende architectuur. Ook zijn er de nodige monumenten en karakteristieke panden binnen de wijk te vinden.

Gemeentelijke monumenten De Visserskerk aan de Berghemseweg 4 is een gemeentelijk monument..Samen met de voormalige school aan de Linskensweg 1 (ook gemeentelijk monument) en basisschool De Teugelaar aan Berghemseweg 16 (karakteristiek pand) vormde dit een bijzonder rooms-katholiek complex. Door de bouw van het appartementengebouw “Vissershof” tussen kerk en school is dit ensemble wat minder herkenbaar geworden. Ook het wijkgebouw aan de Leeuwerikstraat (voormalige Leeuwerikschool) is een gemeentelijk monument.

Karakteristieke bebouwing en monumenten Veel woningen in Schadewijk zijn gebouwd in de naoorlogse periode. De bouwstijl van de Delftse en Bossche School was destijds maatgevend. Grote delen van de Berghemseweg Zuid, Vogelbuurt, Roofvogelbuurt en Verzetsheldenbuurt I en II zijn volgens de principes van de Delftse School ge-

Rijksmonumenten Het voormalige hoofdkantoor van Bergoss aan de Bram van de Berghstraat is het enige rijksmonument (behoudens nog enkele graven) in de Schadewijk.

Verder is het eerste deelplan van Estourgie (aan de Burgemeester van den Elzenlaan-Dr. Hermanslaan) aangewezen als Beschermd Stadsgezicht. Veel panden binnen dit Beschermd Stadsgezicht zijn ook als gemeentelijk monument aangewezen.