Programmabegroting 2026-2029
Tekst van het document
-
We hanteren het principe dat de gebruiker betaalt: we verhogen leges, bijdragen en zetten in op kostenverhaal.
-
We willen nadrukkelijk geen verloedering van de openbare ruimte. We besparen dus niet op onderhoud van de openbare ruimte en natuurgebieden.
-
Op het gebied van economie willen we nadrukkelijk eerst een inhoudelijk gesprek over de havenvisie en verkennen we de mogelijkheden van een ondernemersfonds.
-
Het centrum van Oss is van groot belang. Daarom bezuinigen we niet op grote stedelijke projecten, doen we geen specifieke belastingverhogingen (reclame- en precariobelasting), houden we de kermis in het centrum aantrekkelijk en houden we de bijdrage aan het CMO in tact. De bijdrage die we wel vragen voor het centrum is een passend parkeerbeleid, passend bij onze ambities voor de stad.
-
Ons toeristisch veld is belangrijk. We bezuinigen niet op budget voor recreatie en toerisme en evenementen. Wel verhogen we de toeristenbelasting, waarvan we ongeveer de helft van deze verhoging reserveren voor een fonds.
24
3.
Veiligheid, Organisatie & dienstverlening
Veiligheid Jeugd en Veiligheid is voor ons een belangrijke prioriteit. Het beter weerbaar maken van de overheid en de samenleving vraagt steeds meer aandacht. Daarom kiezen we er voor om niet te bezuinigingen op het gebied van veiligheid. We zien zelfs dat het mogelijk noodzakelijk is om te investeren gezien de vele ontwikkelingen op het gebied van openbare orde en veiligheid. Organisatie en dienstverlening We willen samen duurzaam vooruit. Om dit te realiseren is een sterke organisatie nodig voor beleidsontwikkeling en –uitvoering. Oss groeit en de organisatie groeit mee. We willen dat onze bedrijfsvoering en dienstverlening een stevig fundament vormen, waarbij het meegroeien en inspelen op veranderende omstandigheden en nieuwe wetgeving als randvoorwaarde geldt. Verdergaande digitalisering, meer samenhang tussen de verschillende onderdelen en adequate stuurinformatie verstrekken, maken onderdeel uit van deze ontwikkeling. Ook het zijn van een aantrekkelijke werkgever, onze medewerkers faciliteren om te kunnen groeien en het creëren van voldoende kennis en kunde om de opgaven uit te kunnen voeren is daarbij randvoorwaardelijk. Vanuit dit perspectief zijn we terughoudend met bezuinigingen die: -
onze aantrekkelijkheid als werkgever nadrukkelijk aantasten;
-
de ontwikkeling van onze medewerkers in kennis en kunde beperken;
-
leiden tot een algemene taakstelling op de personele budgetten van de organisatie. Ombuigingen op personeel volgen besluiten op gebied van taken en projecten (‘Mens volgt Inhoud’). Wel zetten we in op de mogelijkheden om slimmer te werken via standaardisering, datagericht werken digitalisering en toepassing van AI. Ook zetten we in op het terugdringen van inhuur. Niet zozeer als bezuiniging, maar vooral voor de ontwikkeling van de eigen organisatie (effectiever, eigen kennisontwikkeling, aantrekkelijkheid als werkgever etc.).
Bestuur De Gemeenteraad, het college B&W en de gemeentelijke organisatie werken samen aan een samenleving waarin we in verbinding zijn. In verbinding met onze inwoners, vrijwilligers, ondernemers en andere samenwerkingspartners. We doen dit voor de gehele Osse gemeente, ieder vanuit onze eigen rol. Belangrijke kernwaarden daarbij zijn: zichtbaar, betrouwbaar en realistisch. Gemeente Oss is integer en transparant met respect voor elkaars functies en posities. Participatie en betrokkenheid bij de besluitvorming is belangrijk. Dit stimuleren we actief en heeft een plek in onze manier van werken. We willen dat inwoners betrokken zijn de gemeenschap en actief meedoen en initiatief nemen. We vinden het belangrijk om de positie van de Raad en de lokale democratie stevig te houden. De rekenkamer is hierin ook een belangrijk instrument. Daarom doen we op dit gebied geen voorstellen voor bezuinigingen. Meer concreet kiezen we voor de volgende richtingen om strategisch te heroriënteren: -
We zetten in op digitalisering. Door enerzijds te investeren in digitalisering verwachten we dat we op termijn een € 0,5 miljoen structureel kunnen besparen.
-
We kiezen er niet voor om een algemene taakstelling op personeel neer te leggen. Wel gaan we nadrukkelijk kijken naar het terugdringen van inhuur. Dit levert niet direct een financiële besparing om maar draagt bij aan een efficiëntere organisatie en het behoud van kennis.
-
We voeren op verschillende terreinen werkzaamheden uit voor derden (met name andere gemeenten). We zorgen dat we de daadwerkelijke kosten gaan verrekenen en hier zakelijker mee omgaan.
-
We kijken ook kritisch naar waar we zelf kunnen besparen. Een voorbeeld hiervan is het stoppen van de catering op vrijdag.
-
Voor de Wet open overheid hebben we budget ontvangen van het Rijk. We kunnen een deel van de werkzaamheden opvangen binnen huidige budgetten. We schalen daarom dit budget af (niet de ambitie)
25
4.
Financiële afwegingen
In het coalitieakkoord ‘Samen Duurzaam Vooruit’ is gekozen voor een degelijk financieel beleid in onzekere tijden. Onze ambitie is om ons huishoudboekje blijvend op orde te houden door een stabiel financieel beleid, heldere afspraken en financiële lenigheid om in te spelen op nieuwe omstandigheden. We willen de lokale lastendruk voor onze inwoners en bedrijven laag houden. We hanteren een aantal financiële uitgangspunten: 1.
We versterken een zakelijke houding van de gemeente. Dit betreft bijvoorbeeld het hanteren van zakelijke tarieven voor dienstverlening voor anderen, zoals andere gemeenten.
2.
We gaan uit van kostendekkende tarieven voor riolering en afval en daarnaast kijken we kritisch naar de kostendekkendheid van leges. Daarbij hanteren we het profijtbeginsel.
3.
Geen taken zonder knaken. Op een aantal beleidsterreinen, zoals op het gebied van klimaat en energie, doen we het met de extra middelen die we vanuit het Rijk krijgen. Landelijke ombuigingen gaan we in principe niet compenseren met eigen gemeentelijke middelen. Denk daarbij ook aan de toekomstige ombuigingen op de SPUK- gelden.
4.
We houden vast aan de norm van de lokale lasten van minimaal € 22,50 onder het landelijke gemiddelde.
Meer concreet kiezen we voor de volgende richtingen om te besparen: -
We kijken kritisch naar budgetten in de begroting. Waar we zien dat budgetten niet volledig worden besteed bekijken we of we ze kunnen verminderen. Zeker gezien de voordelige jaarrekeningsaldo’s zijn we hier scherp in.
-
We voeren een aantal technische financiële maatregelen door. Hiermee kunnen we voor een fors bedrag besparen zonder dat het directe impact heeft op onze inwoners en partners. We vinden de maatregelen nog zeker financieel verantwoord. Het gaat onder andere om het niet meer toerekenen van rente op reserves en het verlagen van de post onvoorzien.
-
We zetten een deel van de algemene reserve in om komende jaren het tekort op te vangen. Dit mag van de toezichthouder (Provincie Noord-Brabant) onder voorwaarden. Het gaat om 10% per jaar van het vrij besteedbare bedrag in de algemene reserve. Dit betreft € 5,6 miljoen en dus € 560.000 per jaar. Gezien de omvang van onze overige reserves en de doorgaans positieve jaarrekeningsaldo’s vinden we dit verantwoord.
-
Daarnaast willen we wat ‘risicovoller’ gaan begroten. We doen dit door een bezuiniging op onze werkbudgetten. Dit betreft budgetten waar geen meerjarige verplichting aan ten grondslag ligt. We zien ook op basis van afgelopen jaren dat hier ruimte zit.
-
We voeren een algemene taakstelling op subsidies door van 1% met ingang van 2028. We zien dit als een aanjager om het gesprek over ons subsidiebeleid kritisch te voeren. We kiezen er voor om subsidies wel te blijven indexeren.
-
Met het pakket aan ombuigingsvoorstellen dat we nu voorleggen hoeven we de OZB voor inwoners en bedrijven niet te verhogen.
26
4. Bezuinigingsvoorstellen In deze programmabegroting zijn bezuinigingen opgenomen voor een totaalbedrag van € 10 miljoen. Dit is aanzienlijk meer dan wat we eerder presenteerden in de kadernota (€ 5,1 miljoen). Dit komt omdat we in deze programmabegroting een financiële vertaling hebben gemaakt van de minder- meerkosten op het gebied van Jeugdzorg (taakstellende bezuiniging van € 4 miljoen) en Wmo individuele begeleiding (€ 0,9 miljoen). De volgende bezuinigingen zijn opgenomen in de programmabegroting: + is nadeel: hogere uitgaven/ lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/ hogere inkomsten bedragen * € 1.000 Pr Omschrijving
2025
2026
2027
2028
2029
1 Vrijval post onvoorzien Scouting Geffen
-11
-11
-11
-11
-11
1 Verhogen begrote inkomsten Tritongebouw Oss
-8
-8
-8
-8
-8
1 Verhogen begrote huurinkomsten Het Honk Oss
-5
-5
-5
-5
-5
1 Woningaanpassingen minder toewijzen
0
0
0
-100
-100
1 Leges Gehandicaptenparkeerkaart (GPK)
0
-40
-40
-40
-40
1 Budget voor anti-stigma verlagen
0
-50
-50
-50
0
1 Doorbraakbudget laten vervallen
-30
-30
-30
-30
0
1 Stoppen met Specialistische Ontmoetingsfunctie
0
0
-100
-214
-214
1 Subsidie Bonte Hoef stopzetten als gevolg van
0
0
-9
-9
-9
1 Kostenbeheersing jeugdhulp
0
0
-1.600
-3.257
-4.000
1 Minder meerkosten Wmo: strenger indiceren
0
0
0
0
0
0
-75
-150
-170
-170
0
120
135
150
150
0
0
-300
-600
-900
-24
-24
-24
-24
-24
0
0
-1
-74
-120
0
0
-342
-342
-342
0
-30
-30
-30
-30
-86
-51
-51
-51
-51
0
0
0
-29
-29
3 Actualiseren huurinkomsten binnensport
-35
-35
-35
-35
-35
3 Vrijval begrote kosten exploitatie Zuidergebouw
-73
-73
-73
-73
-73
3 Afstoten gymzaal Hoefeind I en II
0
0
0
-68
-68
3 Besparing op onderhoud sportaccommodaties
0
-40
-60
-80
-80
verhogen
samenvoeging
hulp bij huishouden 1 Minder meerkosten Wmo: realiseren substitutie dagbesteding 1 Minder meerkosten Wmo: benodigde investeringen 1 Minder meerkosten Wmo: realiseren substitutie individuele begeleiding 2 Bijstellen begroting onderwijshuisvesting 2 Afschrijvingstermijn maatschappelijk vastgoed voor nieuwe investeringen naar 45 jaar 2 Bijzondere bijstand: inboeken verlaging eigen risico AZOSS 2 Doorontwikkelen Talentencampus naar Lerende Stad Oss 2 Algemene taakstelling diverse werkbudgetten Sociaal Domein 3 Onderzoek verkoop N-H Garnizoenskerk in Ravenstein
en andere panden
en onderzoeksopdracht langere termijn
27
Pr Omschrijving
2025
2026
2027
2028
2029
0
-12
-12
-12
-12
3 Doorbelasten energiekosten sporthal Rusheuvel
-50
-50
-50
-50
-50
3 Verlagen onderhoudsbudget sportterreinen
-50
-50
0
0
0
3 Voordeel bijdragen onderhoud en energie in
-149
-149
-187
-187
-187
0
0
-20
-43
-43
3 Vrijvallen subsidies overige lokale omroepen
0
0
-16
-16
-16
3 Verlagen budget achtervang aan Stichting
0
-78
-78
-78
-78
3 Stelpost sportstimulering afschaffen
0
0
-18
-18
-18
3 Vrijval budget stichting Sportbedrijf
0
-69
-69
-69
-69
3 Algemene bezuiniging op subsidies 1%
0
0
0
-250
-250
4 Verlaging van bijdrage aan Stichting
0
-20
-20
-20
-20
0
-10
-10
-10
-10
0
-20
-20
-20
-20
-73
-73
-73
-73
-73
4 Anterieure overeenkomsten bij energiesysteem
0
0
-60
-60
-60
4 Algemene taakstelling diverse werkbudgetten
-71
-124
-134
-134
-134
-2
-2
-2
-2
-2
7 Milieuleges
0
0
-60
-100
-100
7 Storting reserve Fysieke kwaliteit
0
5.000
-100
-100
-100
7 Verlagen (overige) verzoektaken ODBN
0
0
-70
-70
-70
9 Reductie uitgave Oss Actueel weekblad Regio
0
-66
-66
-66
-66
0
-17
-17
-17
-17
9 Verminderen inzet extern subsidiebureau
0
0
-24
-24
-24
9 Geen webpublicaties meer van P&C
0
0
0
-10
-10
0
0
-50
-50
-50
-16
-33
-33
-22
-22
9 Verhoging leges huwelijken
0
-17
-17
-17
-17
9 WOO implementatiebudget verlagen
0
-100
-100
-60
-60
150
48
5
-500
-500
3 Begroten doorbelasting gemeentelijke belastingen aan sportclubs
MFA's 3 Alternatieve huisvesting K26 Stichting Kunst en Cultuur
Wijkcentrum Ruwaard
Talentencampus
dierenopvang vanaf 2026 4 Versobering onderhoud kunstobjecten door Kunstwacht 4 Brandgangverlichting BrabantWonen afsluiten van gemeentelijk net 4 Vrijval werkbudget Klimaat en Energie
Ruimte & Economie 7 Vrijval begrote kosten exploitatie Zuidergebouw en andere panden
leefomgeving/spoorzone
Oss 9 Inzet Oss voor Basisteam (politie) Maasland doorberekenen
documenten 9 Cateringleverancier 1 dag minder aanwezig op gemeentehuis 9 Inzet Oss voor partnership doorberekenen aan de overige gemeenten
9 Integraal digitaliseren
28
Pr Omschrijving
2025
2026
2027
2028
2029
9 Voordeel hogere doorbelasting aan de regio
0
-95
-439
-439
-439
10 Geen rente bijschrijven op reserves
0
-610
-595
-945
-945
10 Verlagen van de post onvoorzien
0
-100
-100
-100
-100
10 Verhogen toeristenbelasting
0
-265
-265
-265
-265
10 Inzet algemene reserve
0
0
0
-560
-560
-532
2.735
-5.485
-9.538
-10.548
Totaal ombuigingsvoorstellen 5. Minder meerkosten
In de kadernota staat ook een categorie “minder meerkosten”. Deze maatregelen zijn én bedoeld om financiële tekorten in de toekomst te voorkomen én bedoeld om het sociaal domein duurzaam houdbaar te maken. Het gaat om structurele veranderingen. De maatregelen staan per wet benoemd, maar een integrale aanpak is daarbij noodzakelijk. Verbeteringen gericht op de jeugdzorg bijvoorbeeld vragen deels oplossingen in het onderwijs, in de Wmo, in de eerstelijnszorg, maar ook in de samenleving. Daar zijn we ons van bewust en dit past ook in onze aanpak. Oss staat niet alleen in deze opdracht, deze geldt voor alle gemeenten in Nederland. We zullen nog meer inzetten op het leren van werkende aanpakken elders en deze inzetten in Oss. Gezien het belang voor de samenleving en onze begroting informeren we de gemeenteraad periodiek over onze voortgang. Jeugdhulp Het gebruik Jeugdhulp stijgt elk jaar. We houden rekening met een jaarlijks groei (exclusief reguliere inflatie) van de kosten van jeugdzorg met 5%. Deze post is opgenomen onder de autonome ontwikkelingen. De kosten voor jeugdzorg zijn hoger door tariefstijging als gevolg van indexatie. Maar vooral laten de cijfers zien, dat het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdzorg in 2023 en 2024 sterk is toegenomen.
Om de kosten voor jeugdzorg te beheersen, hebben we in aansluiting op de analyse van data en regionale en landelijke ontwikkelingen en voorbeelden, diverse maatregelen geformuleerd. Doel van de maatregelen is het terugdringen van gebruik. We ramen een bezuinigingstaakstelling op onze eigen jeugdhulpbudgetten ter hoogte van € 1,6 miljoen in 2027, € 3,2 miljoen in 2028 en structureel € 4 miljoen vanaf 2029. Hiervoor hebben we diverse kostenbeheersingsmaatregelen geformuleerd, in het verlengde van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en het Osse beleidskader Integraal Jeugdbeleid. Daarin gaan we in op de pedagogische basis die van belang is voor de goede ontwikkeling van alle jeugdigen. Deze basis wordt gevormd door alle voorzieningen van onderwijs, kinderopvang, sport, cultuur, ontmoeten, speelruimte en GGD/gezondheid. Met de maatregelen tezamen werken we toe naar de volgende doelstellingen: 1.
Gesloten jeugdhulp wordt niet meer aangevraagd (afname van 100%), wel alternatieve hulp nodig.
2.
20% minder specialistische jeugdhulp (alle varianten behalve gesloten jeugdhulp).
3.
Specialistische jeugdhulptrajecten (alle varianten) duren 25% korter.
4.
5% meer jeugdigen (met name zorgintensieve gezinnen) dan in voorgaande jaren gaan over naar de Wlz (Wet langdurige zorg).
De maatregelen zijn globaal gezien gericht op het verminderen van de instroom in de jeugdzorg enerzijds en anderzijds willen we meer sturen op zorgpaden. Instroom verminderen -
Normaliseren: Niet ieder probleem heeft professionele ondersteuning nodig. Deze beweging gaan we organiseren door sessies met stakeholders, het doorvertalen van de nieuwe verordening jeugdhulp en een communicatieplan inclusief publiekscampagne.
-
Ondersteuningsstructuur onderwijs versterken: in samenwerking met onderwijs werken met een brugfunctionaris voor het primair onderwijs (primair gefinancierd uit onze middelen voor onderwijsachterstandenbeleid) en jongerenwerk op school bij het voortgezet onderwijs (budget jongerenwerk). 29
-
Doorontwikkelen van de samenwerking met de huisartsen: een POH GGZ bij alle huisartsen en meer zelf doen (budget POH GGZ jeugd).
-
Echtscheidingsloket: team ‘Als je uit elkaar gaat’ (Ons Welzijn)
-
Verstevigen van de lokale teams: jeugdprofessionals meer zelf hulp laten bieden, meer integrale gezinsondersteuning (volwassenzorg) en de pilot Samenwerkwijze jeugd (met zorgaanbieders).
-
Minder instroom in dyslexie: in samenwerking met Samenwerkingsverband onderwijs
Sturen op zorgpaden -
Versterken van kostenbewust handelen in de toegang (versterking Centrum Jeugd en Gezin en backoffice jeugd: realtime dashboard van kosten/budget)
-
Meer focus aanbrengen op de duurste en meest urgente vragen.
-
Inzet van Wmo/volwassenzorg (toekomstplan vanaf 16,5 jaar, ontbrekend Wmo-aanbod voor jongvolwassenen in beeld en plan voor inkoop bij Wmo).
Om deze bezuinigingen te realiseren zijn ook investeringen nodig. In de periode van 2026 tot en met 2029 gaat dit om een bedrag van circa € 1,1 miljoen. In 2025 hebben we al geïnvesteerd in de ontwikkeling van een realtime dashboard en in een pilot Samenwerkwijze Jeugd samen met Ons Welzijn en zorgaanbieders. Diverse kostenbeheersingsmaatregelen die we hier beschreven hebben vragen om inzet van beleidscapaciteit, zoals samenwerking met huisartsen/POH GGZ Jeugd, afspraken over het verminderen van instroom in dyslexie, monitoring echtscheidingsloket, verstevigen van lokale teams en de pilot Samenwerkwijze. Er is forse beleidsaandacht nodig om de maatregelen uit te werken, te monitoren en bij te stellen. De kosten voor de investeringen betalen we uit de nieuw te vormen reserve komstenbeheersing sociaal domein. Wmo individuele voorzieningen We hebben te maken met stijgende kosten voor individuele voorzieningen. We zetten nadrukkelijk in op substitutie en het terugdringen van indicaties. We kunnen op diverse producten besparen door strakker te sturen op de verstrekking van individuele indicaties Wmo. Uit de regionale monitor van inkoop en contractmanagement blijkt dat de gemeente Oss in verhouding tot de andere regionaal aangesloten gemeenten meer en grotere indicaties individuele ondersteuning en dagbesteding verstrekt.
Daarnaast zetten we in op meer inzet van voorliggend lichter aanbod. Hulp bij huishouden, Individuele ondersteuning en Dagbesteding vragen ieder om een eigen aanpak. We zetten hierbij in op de volgende resultaten: -
de uitgaven aan Hulp bij huishouden nemen niet toe ten opzichte van 2025.
-
de uitgaven voor Individuele ondersteuning nemen tot en met 2029 niet toe ten opzichte van 2025, dit betekent minder meerkosten van 3 ton in 2027, 6 ton in 2028 en 9 ton in 2029.
-
bij Dagbesteding realiseren we een afname van uitgaven in 2028 ten opzichte van 2025 met 10% in 2028.
Dit doen we door in te zetten op: -
Verordening aanpassen en vakmanschapsontwikkeling zodat we scherpere doelen kunnen stellen bij inzet van Wmo-ondersteuning, gericht op versterken eigen regie inwoner en begeleiden naar (collectief) aanbod in de wijk.
-
Noodzaak tot Wmo-ondersteuning kritischer beoordelen en inzet bij verlenging kritischer evalueren.
-
Sociaal netwerk en collectieve voorzieningen nog beter inzetten en zo nodig aanvullend aanbod activeren / faciliteren. Vanuit de opdracht ONS welzijn en de subsidieregeling sociale basis.
Dit vraagt echter eerst investeringen. Voor de periode 2025-2029 gaat dit om een bedrag van circa € 0,9 miljoen. Door eerst te investeren in vakmanschapsontwikkeling en heldere kaders bereiken we naast een betere indicatiestelling ook minder verloop van onze consulenten, meer vakmanschap en tijdwinst. Dit vraagt om incidentele extra inzet van Wmo consulenten en een kwaliteitsmedewerker. Daarnaast vraagt het om een structurele verhoging van de Subsidieregeling Sociale Basis. De kosten voor de incidentele investeringen betalen we uit de nieuw te vormen reserve kostenbeheersing sociaal domein.
30
Programma 1. Welzijn en zorg
31
1. Inleiding Meedoen mogelijk maken voor alle inwoners van Oss is dé missie van het sociaal domein Oss (begrotingsprogramma’s 1, 2 en 3). Een solide sociale basis helpt de meeste mensen een prima leven te leiden, voor zichzelf en anderen te zorgen en om te gaan met de hobbels in het leven. Meedoen mogelijk maken gebeurt dan ook in eerste instantie door mensen zelf en hun verschillende sociale netwerken. Wij helpen de samenleving daarbij waar we kunnen. En als inwoners daarnaast ondersteuning nodig hebben, dan bieden we deze samen met onze partners. Hierbij behandelen we mensen als mensen en vertrouwen we op het goede van de mens. Normaliseren, substitutie en voorkomen zijn hierin sleutelwoorden. Evenals de inhoudelijke speerpunten, zoals die ook in de landelijke VNG propositie van het sociaal domein staan: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven makkelijker maken. We werken hierbij waarde gedreven vanuit onze vijf waarden: de mens centraal, eenvoud, nabijheid, partnerschap en vakmanschap. De samenstelling van de Nederlandse bevolking verandert tot ongeveer 2040 flink, het huidige zorgstelsel is daar niet op ingericht. We zien een toenemende hulpvraag omdat de bevolking groeit en vergrijst.
Tegelijkertijd is sprake van voorzieningen in dorpen en wijken die onder druk staan, een oplopende personeelsschaarste en een wooncrisis die (kwetsbare) inwoners raakt. Ook ontwikkelingen in het medische domein hebben invloed op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De Wet langdurige zorg (Wlz) en de Zorgverkeringswet (Zvw) werken met steeds scherpere criteria voor inwoners om in aanmerking voor zorg te komen. De Wmo wordt gezien als vangnet voor bezuinigingen in andere zorgwetten. Met enerzijds de groei van het aantal inwoners dat ondersteuning nodig heeft, terwijl het aantal beroepskrachten, vrijwilligers en mantelzorgers afneemt, en anderzijds onzekere en over het algemeen ontoereikende compensatie door het Rijk, moeten we ons voorbereiden op een verder toenemende schaarste van het aanbod van zorg en ondersteuning. Des te meer omdat we ook in de gemeente Oss rekening moeten houden met een financiële opgave en strategische heroriëntatie. Voor programma Zorg & Welzijn vertaalt dit zich in een beweging naar het versterken van de sociale basis, meer collectieve ondersteuning en ondersteuning door naasten. Werken aan een toekomstbestendig zorgstelsel vereist domeinoverstijgende afstemming en afstemming met onder andere programma 2 en 3 (sociaal domein), 7 (wonen) en 10 (veiligheid). Begin 2025 is het Wmo-beleidskader Wmo 2025-2029 'Meedoen mogelijk maken’ vastgesteld.
Hierin staan onze ambities en doelen beschreven, inclusief een doorkijk naar een beleidsagenda voor de komende jaren. We volgen de demografische en landelijke ontwikkelingen zoals de resultaten van het houdbaarheidsonderzoek Wmo dat momenteel wordt uitgevoerd door het ministerie van VWS en de VNG. Oss heeft een bijdrage aan dit onderzoek geleverd. Of de overgang van het abonnementstarief naar de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo die opnieuw is uitgesteld naar 1 januari 2027. En tot slot de ontwikkelingen rond het zogenaamde AZWA (Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord) en IZA (Integraal Zorg Akkoord). Deze ontwikkelingen kunnen forse impact hebben, zowel inhoudelijk als financieel.
32
2. Programma-onderdelen 2.1 Ondersteuning en zorg in de Wmo Wat willen we bereiken? Meedoen mogelijk maken voor alle inwoners van Oss is dé missie van het sociaal domein Oss (begrotingsprogramma’s 1, 2 en 3). Een solide sociale basis helpt de meeste mensen een prima leven te leiden, voor zichzelf en anderen te zorgen en om te gaan met de hobbels in het leven. Meedoen mogelijk maken gebeurt dan ook in eerste instantie door mensen zelf en hun verschillende sociale netwerken. Wij helpen de samenleving daarbij waar we kunnen. En als inwoners daarnaast ondersteuning nodig hebben, dan bieden we deze samen met onze partners. We ondersteunen de verbinding van inwoners met elkaar in wijken en dorpen. Soms door een bankje te plaatsen of door inwoners te helpen met een initiatief. Normaliseren, substitutie en voorkomen zijn hierin sleutelwoorden. Evenals de inhoudelijke speerpunten, zoals die ook in de landelijke VNG propositie van het sociaal domein staan: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven makkelijker maken. We werken hierbij waarde gedreven vanuit onze vijf waarden: de mens centraal, eenvoud, nabijheid, partnerschap en vakmanschap. Druk op de Wmo De samenstelling van de Nederlandse bevolking verandert tot ongeveer 2040 flink, het huidige zorgstelsel is daar niet op ingericht. We zien een toenemende hulpvraag omdat de bevolking groeit en vergrijst.
Tegelijkertijd is sprake van voorzieningen in dorpen en wijken die onder druk staan, een oplopende personeelsschaarste en een wooncrisis die (kwetsbare) inwoners raakt. Ook ontwikkelingen in het medische domein hebben invloed op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De Wet langdurige zorg (Wlz) en de Zorgverkeringswet (Zvw) werken met steeds scherpere criteria voor inwoners om in aanmerking voor zorg te komen. De Wmo wordt gezien als vangnet voor bezuinigingen in andere zorgwetten. Met enerzijds de groei van het aantal inwoners dat ondersteuning nodig heeft, terwijl het aantal beroepskrachten, vrijwilligers en mantelzorgers afneemt en anderzijds onzekere en over het algemeen ontoereikende compensatie door het Rijk, moeten we ons voorbereiden op een verder toenemende schaarste van het aanbod van zorg en ondersteuning. Des te meer omdat we ook in de gemeente Oss rekening moeten houden met een financiële opgave en strategische heroriëntatie. Landelijke ontwikkelingen We volgen de demografische en landelijke ontwikkelingen zoals de resultaten van het houdbaarheidsonderzoek Wmo dat momenteel wordt uitgevoerd door het ministerie van VWS en de VNG. Oss heeft een bijdrage aan dit onderzoek geleverd. Of de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo dat controversieel is verklaard.
En tot slot de ontwikkelingen rond het zogenaamde AZWA (Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord). Deze ontwikkelingen kunnen forse impact hebben, zowel inhoudelijk als financieel. Voor programma Zorg & Welzijn vertaalt dit zich in een beweging naar het versterken van de sociale basis, meer collectieve ondersteuning en ondersteuning door naasten. Beleidskader Wmo Oss 2025-2029 Begin 2025 is het Wmo-beleidskader Wmo 2025-2029 'Meedoen mogelijk maken’ vastgesteld. Hierin staan onze ambities en doelen beschreven, inclusief een doorkijk naar een beleidsagenda voor de komende jaren. De hoofdopgave is zorgen dat onze ondersteuning toekomstbestendig is, inwoners de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben en de meest kwetsbaren gezien en geholpen worden. De beleidsagenda Wmo is de leidraad voor onze activiteiten zoals hieronder beschreven. De maatschappelijke uitdagingen waar we momenteel voor staan, vragen om scherpere keuzes en nog beter samenwerken in het sociaal domein. Meer samen werken met de gemeenschap en met onze partners. We breiden het collectieve aanbod waar mogelijk uit zodat er meer mogelijkheid tot elkaar ontmoeten en helpen ontstaat. Ook willen we inwoners inspireren en mogelijkheden bieden om eigen ideeën uit te voeren. Denk aan het faciliteren van zorgcoöperaties en initiatieven die al een waardevolle bijdrage leveren aan deze beweging, of
33
het versterken van informele zorg en mantelzorg. In de proeftuinwijken de Ruwaard en Ussen zien we al een flinke toename van activiteiten voor en door inwoners. Daarnaast kijken we naar lichtere en andere vormen van dagbesteding, hulp bij het huishouden en ondersteuning. Tot slot blijven we investeren in het bieden van passende ondersteuning van mensen met een psychische kwetsbaarheid en het mogelijk maken van de uitstroom uit beschermd wonen. Sociale basis Een sterke sociale basis kan inwoners helpen om mee te kunnen doen. Een sociale basis bestaat uit drie pijlers: sociale verbanden van inwoners, sociale structuren zoals organisaties, diensten en voorzieningen en een fijne leefomgeving waar mensen kunnen samenleven, elkaar kunnen ontmoeten, meedoen en in staat zijn om zelf (met hulp van omgeving/netwerk) hun leven vorm te geven. Hierbij leggen we de verbinding met onze visie Thuis in de Buurt (programma 3). We werken aan de volgende doelstelling(en): −
In Oss helpen inwoners elkaar en kan iedereen meedoen (sociale basis).
−
Inwoners van Oss die dat nodig hebben, krijgen passende ondersteuning, waarbij informele, lichte of collectieve hulp de basis is.
−
Voorzieningen zijn vindbaar, toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed.
Wat gaan we hiervoor doen? Activiteit
Wanneer gereed (kwartaal/jaar)?
-
We zetten ons samen met collega’s van wonen en partners in om uitvoering te
Continu
geven aan de uitvoeringsagenda van de woonzorgvisie. We zetten o.a. in op vernieuwende woonzorgconcepten zoals een tussenvoorziening van psychisch kwetsbaren, stemmen af met de woningcorporaties over rechtvaardige toewijzing van sociale huurwoningen aan aandachtsgroepen. Naar verwachting treedt de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting 1 januari 2026 in werking. De wet verplicht ons om een urgentieregeling op te nemen in onze huisvestingsverordening. We werken in de regio Noordoost Brabant met 10 corporaties en 11 gemeenten samen aan een regionale urgentieregeling. We maken afspraken over het aantal vrijkomende woningen dat beschikbaar komt voor urgent woningzoekenden. -
We zetten ons in om de groeiende vraag naar Wmo-ondersteuning te remmen.
2026 en verder
Dit doen we volgens een separaat plan kostenbesparing Wmo gericht op minder meerkosten. Speerpunten hierin zijn het aanscherpen van onze verordening om scherper te kunnen indiceren, vakmanschapsontwikkeling en versterken voorliggende voorzieningen om substitutie mogelijk te maken. -
Jongerenwerk en jongerenontmoetingsplekken: We willen dat Osse jeugdigen
2026
opgroeien tot gezonde en zelfstandige volwassenen. Zichzelf kunnen redden, voor zichzelf opkomen en meedoen in de samenleving (integraal jeugdbeleid). We zien dat de behoefte van jongeren aan verandering onderhevig is, en we hebben een groeiende behoefte om tijdig in te grijpen bij risicovol gedrag bij jongeren. Een goed stelsel van buurt- en dorpshuizen en maatschappelijke voorzieningen vragen aandacht. Temeer omdat in de toekomst Jongerencentrum t Honk wordt afgebroken om de ontwikkeling Euterpepark de ruimte te geven. We ontwikkelen daarom een visie op jongerenwerk en jongerenontmoetingsplaatsen dat ingezet kan worden om in wijken en op scholen (kwetsbare) kinderen en jongeren te kennen en ze te laten meepraten over wat ze nodig hebben.
34
Activiteit
Wanneer gereed (kwartaal/jaar)?
-
In het vierde kwartaal van 2025 leggen we de Lokale Inclusie Agenda (LIA)
Q4/2025
voor aan de gemeenteraad. In de LIA wordt aangegeven wat we doen op het gebied van inclusie en op welke thema's de focus ligt. Hierbij gaan we uit van 3 sporen: allereerst toegankelijkheid voor iedereen en het voorkomen van discriminatie o.b.v. handicap, chronische ziekte en leeftijd. Daar¬naast is aandacht voor discriminatie o.b.v. religie, nationaliteit, herkomst en huidskleur en discriminatie o.b.v. geslacht en seksuele gerichtheid. Na vaststelling starten we in 2026 met uitvoering. Hiermee voldoen we aan de verplichting om uitvoering te geven aan het VN-verdrag handicap. -
Samen met inwoners en partners zetten we een (digitaal) bewonersplatform op met de organisatie Mijnbuurtje. Inwoners werken samen met de opbouwwerkers van ONS welzijn en de wijkcoördinatoren van gemeente Oss. We hebben een groep kernverbinders en buurtverbinders. De verbinders zijn de afgelopen maanden getraind en hebben samen gekozen voor de naam WijzijnOss.nl. De website is gelanceerd op 17 september jl. WijzijnOss draagt bij aan actieve, betrokken en gezellige buurten. Wij maken zichtbaar wat er in de buurten, dorpen en wijken te vinden is. Met als doel onder andere meer verbinding, participatie en minder eenzaamheid.
-
Ons nieuwe mantelzorgbeleid is ingegaan op 1 juli 2025. Hiertoe hebben we
Continu
breed onderzoek gedaan naar de behoefte van mantelzorgers. Momenteel geven we uitvoering aan dit beleid. De focus ligt onder andere op toegankelijke, vindbare voorzieningen en informatie zodat de mantelzorgers en zorgvrijwilligers toegerust zijn om hun dierbare te ondersteunen. Daarnaast blijft de waardering en ondersteuning belangrijk en we zetten in op het vergroten van mantelzorgbewustzijn in de domeinen zorg, welzijn, wonen, werk en onderwijs. -
Basishulp is uitgangspunt: substitutie van Wmo-middelen Substitutie kan een
Regulier
belangrijke bijdrage leveren om meer mensen te helpen met hetzelfde geld. We zetten op verschillende manieren in op substitutie, bijvoorbeeld door individuele ondersteuning en dagbesteding om te buigen naar collectieve en voorliggende voorzieningen. Dit kan leiden tot budgetverschuivingen in de begroting. 2 voorbeelden: o
In 2023 is het Zorgbuurthuis 't Hageltje gestart. Voor de jaren 2023 tot en met 2026 wordt voor dit initiatief een lumpsum bedrag uit de Wmo-middelen verstrekt. We monitoren of de Wmo-ondersteuning op deze manier goedkoper en beter is en verzamelen informatie die kan bijdragen aan deelname van de zorgverzekeraar bij een eventueel vervolg.
o
Onder anderen in Berghem en in Lith draaien dagontmoetingsinitiatieven voor inwoners met (beginnende) dementie of andere gezondheidsbeperking. Hiermee voorkomen of stellen we geïndiceerde dagbesteding uit. Vanaf 2025 bekostigen we deze initiatieven uit de Wmo-middelen.
-
Eind 2025 wordt de gemeenteraad gevraagd om de evaluatie van de Proeftuin
Q4/2025 en Q1/2026
vast te stellen en kennis te nemen van de aanbevelingen over het vervolg. De aanbevelingen over het vervolg en de verbreding van de Proeftuin raken de inrichting van het sociaal domein in Oss. Ook andere ontwikkelingen in het sociaal domein moeten we meenemen in een besluit over het vervolg. Denk aan de geleerde lessen uit de andere vier sociale teams in Oss. Er loopt een regionaal onderzoek naar het Partnership IBN, er komt een tussentijdse evaluatie van de Samenwerkwijze Jeugd, en we hebben te maken met een
35
Activiteit
Wanneer gereed (kwartaal/jaar)?
regionale samenwerking rond de inkoop van de Wmo-ondersteuning. We hebben ook een extern advies gevraagd om alle landelijke inzichten te vertalen naar een advies voor Oss. Al deze zaken gaan we goed integreren. Op basis daarvan maken we een advies dat we in het eerste kwartaal 2026 aan de raad voorleggen ter besluitvorming. Dit besluit heeft hoe dan ook consequenties voor de inrichting van het sociaal domein in Oss. Vanaf 2026 moeten we uitvoering geven aan dit besluit. -
We starten in 2025 met een betere verbinding van de overgang van jongeren
2026
naar volwassenen oftewel van ondersteuning vanuit de Jeugdwet naar de Wmo. In 2026 zal dit verder vorm worden gegeven. -
De ondersteuning van psychisch kwetsbare inwoners blijft ook de komende
Regulier
jaren een belangrijk thema. In de regio Brabant Noordoost-Oost (BNOO) hebben we een gezamenlijke ambitie, namelijk dat mensen met een psychische kwetsbaarheid zo veel mogelijk thuis wonen en meedoen naar vermogen. Daar waar inwoners (tijdelijk) niet zelfstandig kunnen wonen of het hen niet lukt om op eigen kracht te zorgen voor een dak boven het hoofd, zijn er voldoende passende (tijdelijke) opvangvarianten beschikbaar. Hierbij focussen we op een fijne leefomgeving, een waardevolle daginvulling, passende financiën, passende ondersteuning en wonen. Ook zetten we in op integrale ondersteuning en het versterken van samenwerking met ketenpartners. •
Waar mogelijk voorkomen we instroom in de maatschappelijke opvang. We geloven dat eerst een dak en dan de juiste hulp, de sleutel is naar duurzaam herstel. We ontwikkelen het urgentieplus proces door naar de huisvesting van urgente doelgroepen in samenwerking met woningcorporaties. Hierbij kijken we ook naar passende huisvesting van de maatschappelijke opvang in Oss.
•
We bouwen verder aan de steunstructuren in de wijk: met ketenpartners werken we aan een zachte landing in de wijk, de ontwikkeling van een zelfregiecentrum met inzet van ervaringsdeskundigen, het verkennend gesprek (waarbij huisarts, GGZ en ONS Welzijn nauw samenwerken) en de consultatiefunctie GGZ voor professionals. Hiermee voorkomen we onnodige instroom in de GGZ.
•
We geven uitvoering aan de regionale aanpak dakloosheid. Lokaal zetten we in op onder meer preventie van dakloosheid en voeren we een pilot "eerst een thuis” voor jongeren uit.
•
We geven uitvoering aan Beschermd Thuis. Een nieuw regionaal product waarbij inwoners met beperkte zelfredzaamheid en psychische problematiek intensief thuis worden ondersteund.
•
We realiseren een tussenvoorziening voor mensen die (nog) niet zelfstandig kunnen wonen, maar waarvoor de maatschappelijke opvang niet passend is. Deze voorziening biedt rust, structuur en begeleiding op maat, met als doel doorstroom naar een zelfstandige woonplek. De tussenvoorziening is een belangrijke schakel in het voorkomen van terugval en het bevorderen van duurzaam herstel.
•
Naast het voorkomen van instroom in opvang en GGZ, zetten we in op vroegsignalering van psychische kwetsbaarheid. Dit doen we onder andere via samenwerking met huisartsen, scholen, wijkteams en woningcorporaties. Door signalen vroeg op te vangen, kunnen we sneller passende ondersteuning bieden en escalatie voorkomen.
36
Activiteit
Wanneer gereed (kwartaal/jaar)?
-
We leven in een complexe samenleving waarin het voor onze inwoners niet
Continu
altijd makkelijk is. Denk aan inwoners met psychische problemen, verslavingsproblematiek, armoede, licht verstandelijke beperking, slachtoffer van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het gaat om problematiek die zich afspeelt op het snijvlak zorg en veiligheid, en betreft zowel jongeren als volwassen. Dit vraagt om te blijven investeren in een sterke verbinding tussen de domeinen veiligheid en zorg. De komende tijd hebben we hierin 2 speerpunten. -
Personen met onbegrepen gedrag zijn mensen die door psychische kwetsbaarheid, verslaving of andere problematiek ontregeld gedrag vertonen, en die daarmee zichzelf of hun omgeving in gevaar kunnen brengen. De maatschappelijke impact is groot, en vraagt om een doortastende en zorgvuldige aanpak. We werken bij deze groep volgens het AVE-model (Aanpak Voorkomen Escalatie), aansluitend op de Samenwerkwijze.
-
Lokaal leggen we de nadruk op inwoners met een psychische kwetsbaarheid. De gemeenteraad heeft eerder het koersplan vastgesteld, waarin we onze visie en ambities op dit terrein hebben verankerd. We zetten in op vroegsignalering, passende zorg en een veilige leefomgeving, in nauwe samenwerking met zorgpartners, veiligheidspartners en het sociaal domein. Tegelijkertijd overstijgt dit vraagstuk de lokale context. De complexiteit en verwevenheid met regionale en landelijke ontwikkelingen vragen om bestuurlijke daadkracht, hier zet Oss dan ook op in. Ook Veiligheid in afhankelijkheidsrelaties is een thema dat ons diep raakt. We richten ons hierbij met name op huiselijk geweld, kindermishandeling, oudermishandeling, stalking en femicide. Ernstige en vaak verborgen vormen van geweld die diepe sporen achterlaten in levens en gemeenschappen. De actualiteit laat zien dat deze problematiek niet alleen urgent is, maar ook vraagt om zorgvuldig en doordacht handelen. We kunnen en willen niet wegkijken. Daarom geven we dit thema een duidelijke prioriteit binnen onze aanpak in het sociaal domein. In de komende periode benutten we de tijd om te verkennen wat nodig is: welke interventies werken, hoe kunnen we domeinoverstijgend samenwerken, en welke randvoorwaarden zijn nodig zijn. We doen dit samen met partners in zorg, veiligheid, onderwijs en het maatschappelijk middenveld.
Vanaf 2026 werken we met een nieuwe (regionale) governancestructuur die ons beter in staat stelt om deze complexe problematiek integraal en met de juiste aandacht te benaderen. We bouwen aan een stevig fundament waarin signalering, preventie en bescherming centraal staan, en waarin slachtoffers niet alleen gehoord worden, maar ook daadwerkelijk geholpen.
-
Werken aan een toekomstbestendig zorgstelsel vereist domeinoverstijgende
2025
afstemming met het medische domein. Samenwerking tussen het sociale en medische domein is in tijden van schaarste belangrijker dan ooit omdat deze gefinancierd worden door verschillende stelsels. Actueel is het landelijke Aanvullend Zorg en Welzijnakkoord (AZWA). Hierbij ligt de focus op een domein overstijgende samenwerking tussen het medische en sociale domein, een gezonde en actieve leefstijl en langer zelfstandig (samen)wonen. In onze regio wordt momenteel gewerkt aan een transformatieplan om onze doelen te kunnen realiseren.
37
Activiteit
Wanneer gereed (kwartaal/jaar)?
Ook blijven we inzetten op maximale samenwerking met HUMO (samenwerkingsorganisatie voor Huisartsen) en de huisartsen in Oss. -
Ook de samenwerking tussen het sociaal domein en het ruimtelijke domein
Regulier
(programma 7 wonen) blijft een speerpunt. Denk aan wonen en zorg (de woonzorgvisie), advisering bij de Intaketafel bij ruimtelijke initiatieven, programma Schadewijk, maatschappelijke voorzieningen, gezonde leefomgeving, de verstedelijkingsopgave en de omgevingsvisie. 2.2 Jeugdhulp Wat willen we bereiken? Het beleidskader Integraal Jeugdbeleid verwoordt onze ambitie voor alle jeugdigen in Oss; namelijk dat zij opgroeien tot gezonde, zelfstandige volwassenen, die zichzelf kunnen redden, voor zichzelf opkomen en meedoen in de samenleving. Het is gestoeld op de overtuiging dat jeugdigen opgroeien in een samenleving waarin het gewone leven centraal staat. We zetten in op een sterke pedagogische basis waarin ouders, scholen, sportverenigingen, buurten en andere gemeenschappen samen verantwoordelijk zijn voor het opvoeden en ondersteunen van jeugdigen. Het raakt alle aspecten van het dagelijks leven: sociale contacten, ontmoeting, sport, gezondheid/welzijn, onderwijs, wonen, werk en veiligheid. Het versterken van de pedagogische basis vraagt om een cultuurverandering: van het oplossen van problemen, naar het ondersteunen van ontwikkeling. Dit betekent dat we als samenleving moeten leren omgaan met ongemak, onzekerheid en verschillen, en dat we het vertrouwen in de kracht van het gewone leven moeten herstellen en zelfredzaamheid moeten vergroten.
Een stevige pedagogische basis is goed voor alle jeugdigen en is ook beschermend voor de meer kwetsbare jeugd. We normaliseren waar mogelijk, voorkomen onnodige medicalisering en bieden passende hulp als het echt nodig is. Als problemen de eigen mogelijkheden overstijgen, zetten we in op ondersteuning in de eigen omgeving, bijvoorbeeld via vrienden, eigen netwerk, school of buurt- of wijkvoorzieningen. Het Centrum Jeugd en Gezin (als onderdeel van de sociale teams) vormt de sterke toegang tot passende hulp. We realiseren deze hulp aan de jeugdige(n) en het gezin op basis van een gedeelde vraagverheldering met het gezin en het netwerk; waar nodig in verbinding met WMO, volwassenzorg en Werk & Inkomen (integrale gezinsgerichte hulp). Het gebruik van jeugdhulp is de afgelopen jaren fors toegenomen. Wij hebben daarom diverse kostenbeheersingsmaatregelen verkend om het gebruik terug te dringen. Met schaarse middelen betekent dat keuzes maken en anders organiseren. Uitgangspunt blijft om te zorgen voor de best passende hulp voor de meest kwetsbare kinderen. Daarvoor is een variatie aan specialistische hulp in onze regio beschikbaar. De Landelijke Hervormingsagenda Jeugd is voor ons de komende jaren een belangrijke leidraad.
De ontwikkelingen hierin van sterke lokale teams, minder specialistische jeugdhulp, kwaliteitsverbetering en monitoring sluiten aan bij onze inhoudelijke uitgangspunten, die wij in het Regionaal Beleidsprogramma hebben vertaald in zes programmalijnen. Naast inhoudelijke ontwikkelingen, gericht op verbetering van zorg voor onze jeugd, stelt de Hervormingsagenda ons ook voor de opdracht tot kostenbeheersing. Ons lokale Uitvoeringsplan Veiligheid in Afhankelijkheidsrelaties stimuleert ons om samen met alle afdelingen in het sociale domein onveiligheid in gezinnen integraal aan te pakken: jeugdige en gezinnen in de knel zijn niet per definitie geholpen met (alléén) de inzet van jeugdhulp. We sluiten aan op de landelijke ontwikkelingen voor het Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming: de aanvulling van expertise rondom veiligheid voor de sterke lokale teams.
38
We werken aan de volgende doelstelling(en): -
Jeugdigen in onveilige situaties worden beschermd
-
De hulp voor de jeugdige is zo dicht mogelijk bij huis, nabij het gezin
-
Er is passende (specialistische) jeugdhulp voor de jeugdigen die dit nodig hebben
-
Er is een sterke (gemeentelijke) toegang die verbindingen heeft met partners uit de jeugdketen zoals consultatiebureau, voorschoolse voorzieningen en onderwijs
Wat gaan we hiervoor doen? Activiteit
Wanneer gereed (kwartaal/jaar)?
-
Wij werken de kostenbeheersingsmaatregelen uit, waaronder: •
2026/2027
Normaliseren als uitgangspunt implementeren door hierover het gesprek met professionals te voeren. Wij operationaliseren de visie op normaliseren samen met onze belangrijkste stakeholders, stellen een communicatieplan op waarin wij onder meer ook een publiekscampagne uitwerken.
•
Vergroten kostenbewustzijn jeugdprofessionals onder meer via een realtime dashboard dat inzicht geeft in kosten van producten in relatie tot budget.
•
Versterken inzet POH GGZ Jeugd bij huisartsen
•
Versterken Back-office Jeugd voor passende indicaties
•
Beperken reikwijdte: afbakenen van jeugdhulp in relatie tot bv. voorliggende ondersteuning, WLZ en Passend Onderwijs. En afbakenen jeugdhulp in relatie tot volwassenenzorg.
•
Kritisch zijn op inzet maatwerk, ook bij excessieve casuïstiek.
•
Verminderen verwijzingen dyslexie in vervolg op pilot in onderwijs.
-
Via het Dashboard Sociaal Domein monitoren wij uitgaven en gebruik van
continu
jeugdhulp. Ook willen we de effecten van de kostenbeheersingsmaatregelen monitoren. -
We evalueren de pilot Samenwerkwijze voor jeugd en toepassing van het
Q2/2026
afwegingskader (administratief arm indiceren) en werken de bredere toepassing hiervan uit. -
We werken aan stevige lokale teams die zelf vrij toegankelijke hulp bieden gezinsgericht ondersteunen. De jeugdprofessionals maken daar deel van uit.
-
We onderzoeken hoe de specialistische jeugdhulp hier dichterbij betrokken kan worden, waardoor we gezamenlijk werken aan het terugdringen van het gebruik jeugdhulp van 1 op de 7 jeugdigen naar 1 op de 14 jeugdigen die jeugdzorg ontvangen.
-
Scholen vormen een groot deel van de pedagogische basis. Vanuit het
Implementatie start
programma ‘Sporen naar kansen’ werken we aan de verbinding van jeugdhulp
Q1/2026
met passend onderwijs en kinderopvang. We versterken de ondersteuningsstructuur rond het onderwijs met de gefaseerde inzet van brugfunctionarissen en jongerenwerkers (VO) (zie ook programma 2). -
We volgen, evalueren en borgen het team ‘Als je uit elkaar gaat Oss’ dat wordt
Q1/2026
uitgevoerd door Ons Welzijn. Ouders, kinderen, hun sociale netwerk en professionals kunnen hier terecht voor informatie, advies en hulp. -
We zetten in op de groei van informele hulp met Villa Pinedo en Ouderbijeenkomsten.nl en inzet van hulp aan de ouders als dat nodig is, bijvoorbeeld vanuit de GGz en Wmo.
39
Activiteit
Wanneer gereed (kwartaal/jaar)?
-
We implementeren de werkwijze vanuit de pilot Zorg Intensieve Gezinnen en
2026
maken deze inzet mogelijk voor meer gezinnen uit de doelgroep. -
Het CJG neemt verantwoordelijkheid voor veiligheid en is de vaste contactpersoon voor de veiligheidspartners Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming en Jeugdbescherming. Het CJG past de ketenaanpak ‘gefaseerd werken aan veiligheid’ toe en werkt volgens de Top3 Methodiek. •
Wij volgen de regionale ontwikkelingen Toekomstscenario Kinden Gezinsbescherming.
•
We volgen de regionale ontwikkelingen rondom ViA (Veilig in Afhankelijkheidsrelaties) voor integrale beleidsontwikkeling en – afstemming op het terrein van jeugdhulp, WMO en veiligheid.
• -
We werken het lokale implementatie plan vanuit ViA mee uit.
We realiseren een integrale, vraaggerichte aanpak waardoor kwetsbare jongeren (16-27 jaar) niet langer tussen wal en schip vallen.
-
We implementeren de JIM aanpak en ontwikkelen alternatieve woonvormen om jeugdigen te kunnen laten uitstromen uit verblijf (residentieel).
-
Wij leveren onze bijdrage aan de regionale beleidsontwikkeling door
Continu
projectleiderschap transformatie Jeugdzorg+ (bovenregionaal), inrichting crisishulp NOB, verkenning time out plekken, en projectleiderschap afstemming onderwijs-jeugdhulp, ervaringsdeskundigheid en jongerenparticipatie. Ook leveren we beleidsmatige capaciteit bij het afsluiten van nieuwe contacten met de GI's en adviseren de leading coalition op provinciaal niveau. -
We participeren in het RTA: Regionale Team Advies Jeugdhulp.
2.3 Integratie en opvang Wat willen we bereiken? De opgave rondom opvang blijft de komende jaren zeer actueel. Naar vermogen ontvangen en begeleiden we vluchtelingen en statushouders uit Oekraïne en uit landen buiten Europa. Daarnaast is er een groter wordende groep internationale werknemers (arbeidsmigranten) die hier tijdelijk of voor langere tijd werkt en woont, regelmatig ook samen met hun gezinnen. We vinden het belangrijk dat deze nieuwe of tijdelijke inwoners van Oss zich thuis (gaan) voelen in Oss. Iedereen moet mee kunnen doen, waarbij de invulling afhankelijk is van of men hier tijdelijk of langer is. Een deel van deze groep heeft ondersteuning nodig; men spreekt de taal niet, is onvoldoende op de hoogte van de Nederlandse gebruiken, normen en waarden, regelgeving en instanties, er is (nog) geen sociaal netwerk waar ze op terug kunnen vallen en sommigen zijn sterk afhankelijk van bijvoorbeeld hun werkgever. We bieden gelegenheid om mee te doen in de Osse samenleving op het vlak van taal, onderwijs en werk. Met ondersteuning en begeleiding voor wie dit nodig heeft, gebaseerd op eigen kracht en verantwoordelijkheid en met rechten en plichten. We werken aan de volgende doelstelling(en): −
Iedereen kan volwaardig deelnemen aan de samenleving; waar nodig bieden we internationale werknemers, vluchtelingen en statushouders ondersteuning op het gebied van onder andere taal, huisvesting en welzijn.
−
We bieden opvang van vluchtelingen op een humane en veilige manier binnen onze mogelijkheden.
40
Wat gaan we hiervoor doen? Activiteit
Wanneer gereed (kwartaal/jaar)?
-
De huisvesting van vergunninghouders is een wettelijke taak. Het rijk bepaalt
2026 e.v.
jaarlijks hoeveel vergunninghouders onze gemeente moet huisvesten. Tot nu toe slagen we erin om aan onze opgave te voldoen op het vlak van wonen, inburgering, meedoen aan het maatschappelijk verkeer. Dit doen we volgens de Osse aanpak: we zorgen voor woonruimte, goede begeleiding en ondersteuning samen met onze netwerkpartners Vluchtelingenwerk, ONS welzijn, Thuis in Oss, politie, BrabantWonen en Mooiland. We vangen drie groepen op met verschillende uitgangsposities en deels tijdelijk in Oss: statushouders, vluchtelingen uit Oekraïne en asielzoekers. Voor vluchtelingen uit Oekraïne en Ter Apel voert de gemeente regie en Thuis in Oss de dagelijkse begeleiding uit. In oktober 2024 zijn alle vluchtelingen van het oude belastingkantoor verhuisd naar een nieuwe locatie aan de Spitsbergerweg. Na vijf jaar wordt beoordeeld of de opvang van vluchtelingen nog steeds actueel en noodzakelijk is en de invulling verlengd kan worden. Verder hebben we ook een tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO, voorheen crisisnoodopvang) aan de Palestrinastraat. Deze opvang houden we op verzoek van het COA open zo lang het nodig is. Financiering van de Oekraïners komt van het rijk en voor de overige vluchtelingen van het COA. Door wijzigingen in het landelijkbeleid is het moeilijk te voorspellen welke gevolgen dit gaat hebben voor de jaarlijkse taakstelling. Vooralsnog houden we vast aan de Osse aanpak.
Voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers zijn we gestart met een pilot vanuit de afdeling Werk en Inkomen. De Pilot ondersteunt vluchtelingen bij het vinden en behouden van werk. -
We verwachten een groei van het aantal internationale werknemers in Oss en
2026 e.v.
daarmee ook de vraag naar (preventieve) ondersteuning. Na een succesvolle pilot van ruim 2 jaar (door Stichting Barka en ONS welzijn) willen we voor de komende jaren de individuele en collectieve ondersteuning borgen, gericht op integratie en meedoen van kwetsbare internationale werknemers. Op het gebied van huisvesting streven we naar goede omstandigheden. Hier wordt ook op gecontroleerd.
41
3. Programma-informatie 3.1 Duurzaamheid Sociale duurzaamheid betekent: kiezen voor oplossingen die het probleemoplossend vermogen van de samenleving zelf versterken, waardoor op termijn minder zorg/ondersteuning nodig is en mensen toekomstperspectief hebben. Dat betekent: zoveel mogelijk inzetten op oplossingen waarbij inwoners en hun informele netwerken een actieve rol spelen. Niet zorgen voor een oplossing, maar helpen een oplossing te vinden, zodat de inwoner of de buurt een volgende keer meer zelf kan oppakken. De global goals die bij dit programma horen zijn: geen armoede, geen honger, goede gezondheid en welzijn, gendergelijkheid, ongelijkheid verminderen, duurzame steden en gemeenschappen en vrede, veiligheid en gerechtigheid. 3.2 Verbonden partijen Hier geven we weer in hoeverre onze verbonden partijen bijdragen aan de doelstellingen van dit programma. We noemen hier alleen de gemeenschappelijke regelingen omdat dit wettelijk verplicht is. Andere verbonden partijen laten we hier buiten beschouwing. De verbonden partijen hebben we ook toegelicht in de paragraaf hierover. Centrumregeling Wmo en Wvggz Brabant Noordoost-Oost Oss is centrumgemeente voor de inkoop van Wmo-ondersteuning (voor de taken die vanaf 2015 door de gemeente worden uitgevoerd). Oss koopt in namens de deelnemende gemeenten.
Tevens kopen we in de regio gezamenlijk de uitvoerende taken vanuit de Wvggz sinds 2020 in. Regionale inkoop leidt tot minder administratieve lasten voor de aanbieders, meer eenheid in de regio en een sterkere positie in het gesprek met aanbieders. Centrumregeling Jeugdhulp Noordoost-Brabant In Noordoost Brabant kopen we gezamenlijk de jeugdhulp in. Daarvoor is een gemeenschappelijke regeling met een centrumgemeente ('s-Hertogenbosch). Gezamenlijke inkoop leidt tot minder administratieve lasten voor aanbieders, efficiëntere inkoop en een betere positie in de onderhandeling met aanbieders. Een aantal taken (bijvoorbeeld gesloten jeugdzorg) moeten gemeenten verplicht gezamenlijk inkopen. 3.3 Beleidskaders 1.
Visie ‘Sociale basis Oss 2040. De kracht van samen leven in Oss', december 2022.
2.
Beleidskader Wmo Oss 2025-2029 Meedoen mogelijk maken, februari 2025.
3.
Beleidskader Wet maatschappelijke ondersteuning 2024-2028 (regionaal, 2023).
4.
Centrumregeling Wet maatschappelijke ondersteuning 2024-2028 (regionaal, 2023).
5.
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 (regionaal, 2023).
6.
Regionale ontwikkelagenda voor opvang, zorg en ondersteuning voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2020-2023 (regionaal, 2019, document is verlengd tot 2028).
7.
Beleidsplan Mantelzorg 2025-2030.
8.
Raadsbesluit Evaluatie en voorstel vervolg Proeftuin Ruwaard (6 oktober 2022).
9.
Centrumregeling Jeugdhulp Noordoost Brabant 2024 (2023).
10. Regionaal beleidsprogramma Jeugdhulp Noordoost Brabant 2024-2028 (2023). 11. Regionale Inkoopstrategie Jeugdhulp 2020-2024 . 12. Beleidskader Integraal Jeugdbeleid Oss, Een sterke pedagogische basis 2024-2027 (2024). 13. Beleidsnotitie Visie en aanbevelingen over reikwijdte Jeugdwet en begrenzing inzet gespecialiseerde jeugdhulp in Noordoost Brabant. 14. Notitie huisvesting en integratie van vergunninghouders (lokaal, 2016) en raadsinformatiebrief draagkracht en -last (asiel)opvang en integratie (mei 2023). 15. Beleidskader Centrale huisvesting internationale werknemers (2023).
42
3.4 Indicatoren Indicator
Bron
2021
2022
2023
2024
Streef-
82%
66%
68%
72%
n.v.t.
83%
75%
78%
79%
n.v.t.
89%
82%
80%
85%
n.v.t.
Aantal cliënten per zorgvorm Wmo Berichtenverkeer via 1.557
1.616
1.731
1.790
n.v.t.
371
367
362
n.v.t.
5
3
3
9
€ 3.359
€ 3.753
€ 3.870
n.v.t.
waarde Ik weet waar ik moet zijn met een CEO monitor over hulpvraag
2024*
Ik werd snel geholpen
CEO monitor over 2024*
De ondersteuning die ik krijg past CEO monitor over bij mijn hulpvraag begeleiding **
2024* Suite naar datawarehouse SD4
Aantal cliënten per zorgvorm Wmo Berichtenverkeer via 378 dagbesteding **
Suite naar datawarehouse SD
Aantal cliënten per zorgvorm Wmo Berichtenverkeer via 5 kortdurend verblijf **
Suite naar datawarehouse SD
Wmo kosten per inwoner met een Berichtenverkeer via € 3.279 Wmo indicatie (kosten uit de
Suite naar
Suite)
datawarehouse SD
* CEO= cliëntervaringsonderzoek, dit wordt gedaan onder cliënten van gecontracteerde ZIN-aanbieders. ** Aantal inwoners sinds 2024 met in het betreffende jaar een actieve Wmo indicatie. Eerder werden beginstanden gerapporteerd. De aangepaste aantallen geven een beter beeld hoeveel mensen daadwerkelijk ondersteund worden. 3.5 Waar staat je gemeente In de volgende tabel geven we de verplichte indicatoren vanuit waarstaatjegemeente.nl weer. Om de cijfers van Oss te kunnen plaatsen hebben we daarnaast een referentiemeting opgenomen. We gebruiken hiervoor de gemiddelde waarde van gemeenten in de grootteklasse van 50.000 tot 100.000 inwoners. Indicator
Oss
Referentie
Jaar
Jongeren met delict voor de rechter
1%
1%
2023
Jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp
18,7%
13,8%
2024
Jongeren tot 18 jaar met jeugdbescherming
1,3%
1,1%
2024
Jongeren van 12-23 jaar met jeugdreclassering
0,3%
0,3%
2024
Wmo-cliënten met een maatwerkarrangement per
920
733
2024
10.000 inwoners
43
4. Financiën 4.1 Nieuw beleid + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000
Omschrijving
2025
2026
2027
2028
2029
0
65
65
65
65
0
156
0
0
0
0
-4.000
0
0
0
2.100
0
0
0
0
2.100
-3.779
65
65
65
Werkwijze participatie internationale werknemers Extra ondersteuning zorgintensieve gezinnen Vrijval reserve vluchtelingen Vorming reserve kostenbeheersing sociaal domein Totaal nieuw beleid
Toelichting nieuw beleid Werkwijze participatie internationale werknemers We willen graag structureel € 65.000 beschikbaar stellen voor de ondersteuning van participatie internationale werknemers. Momenteel voeren Stichting Barka en ONS welzijn een pilot uit gericht op het meedoen van kwetsbare internationale werknemers. Het doel is het verbeteren van het welzijn, de integratie en participatie van de internationale werknemer. De eerste resultaten zijn positief en laten een meerwaarde zien. Er worden kwetsbare arbeidsmigranten geholpen, die we voorheen niet bereikten en onder de radar bleven. We verwachten in de toekomst een groei van het aantal internationale werknemers in Oss, en daarmee ook de vraag naar (preventieve) ondersteuning. Daarom stellen we voor de pilot om te zetten in een structurele werkwijze. Extra ondersteuning zorgintensieve gezinnen De gemeenteraad heeft een motie aangenomen om de ondersteuning van zorgintensieve gezinnen te organiseren. We willen langdurige (mantelzorg)ondersteuning aan gezinnen met zorgintensieve kinderen mogelijk te maken door verbetering van (samenwerkings)processen, basistaken en bestaande zorgmogelijkheden in het ondersteuningsaanbod in Oss. Doel is om zorgintensieve gezinnen in staat te stellen om hun zorgtaken te vervullen en tegelijk maatschappelijk en economische mee te blijven doen.
Dit willen we doen door ondersteuning te organiseren die aansluit bij de eigen kracht en het probleemoplossend vermogen van de gezinnen en hun sociale omgeving. We willen echter niet dat maatschappelijke kosten structureel stijgen. Uit de pilot van ONS welzijn leren we belangrijke lessen, die we kunnen benutten bij de realisatie van duurzame verbeteringen voor deze gezinnen. Dit kost echter tijd. ONS welzijn kent een aantal zorgintensieve gezinnen die urgent intensieve ondersteuning nodig hebben om uitval (en de daarmee verbonden hogere kosten) te voorkomen. Daarom stellen we – ter overbrugging naar structurele oplossingen – aan ONS welzijn incidenteel € 156.000 beschikbaar om ondersteuning te bieden aan ca. 30 zorgintensieve gezinnen in 2026. We vragen daarbij van ONS welzijn om mede voorstellen te doen voor het realiseren van structurele verbeteringen en oplossingen, waarbij ONS welzijn niet structureel extra gefinancierd gaat worden en de benodigde ondersteuning binnen verbeterde werkprocessen, samenwerkingen en bestaand ondersteuningsaanbod wordt opgelost.
44
Vrijval reserve vluchtelingen We willen in 2026 een extra € 4 miljoen laten vrijvallen uit de reserve vluchtelingen. In de programmabegroting 2025 hadden we al een onttrekking opgenomen van € 4 miljoen. In totaal onttrekken we dan € 8 miljoen in 2026. Het Rijk heeft een bekostigingsregeling ontwikkeld waarmee gemeenten schadeloos gesteld worden voor de kosten die zij maken in kader van opvang ontheemden Oekraïne. De afgelopen jaren hebben we een reserve Opvang Vluchtelingen opgebouwd omdat we jaarlijkse overschotten hadden in de exploitatie. We konden dit doen doordat tot 1 oktober 2024 we tijdelijke huisvesting vrij ter beschikking hadden. De reserve verlagen we nu met een extra € 4 miljoen in 2026. Het restant van de reserve Vluchtelingen is voldoende om eventuele risico's op te kunnen vangen. Vorming reserve kostenbeheersing sociaal domein We stellen voor om een reserve te vormen ten behoeve van de kostenbeheersing van het sociaal domein voor een bedrag van € 2,1 miljoen. Dit betreft de helft van de extra vergoeding die we hebben ontvangen in de algemene uitkering voor de tekorten van Jeugdzorg over de jaren 2023 en 2024. We ontvangen dit geld met de achterliggende gedachte om dit in te zetten ter ondersteuning van de transformatie van de jeugdhulp conform de afspraken uit de Hervormingsagenda.