Omgevingsvisie Oss
Tekst van het document
We zien de Osse binnenstad primair als een
aangepakt.
50
We zetten in op station Oss als mobiliteitshub voor de hele
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
op een aantrekkelijke verbinding tussen Pivotpark, het
Oss-West en een prettig wandel- en fietsnetwerk een
verlengde van de verstedelijkingsambities die gemeente Oss
(nieuwe) woon-werkgebied in de spoorzone en het
aantrekkelijk en gezond alternatief voor de auto bieden.
heeft in de spoorzone van Oss; de ligging aan de spoorlijn, de
stadscentrum van Oss. We zetten in op ongelijkvloerse
beoogde uitstraling van het gebied en het stedelijke karakter
kruisingen van het spoor. Hiermeewerken we aan het
10. Aan de westzijde van Oss, ten noorden van de spoorlijn,
van het beoogde programma sluiten aan op de opgave in de
verbeteren van de doorstroming, de veiligheid en een betere
kiezen we voor het bieden van ontwikkelruimte voor een
spoorzone. In de spoorzone van Oss wordt het grootste deel
verbinding tussen het noorden en zuiden van de stad.
nieuw, eigentijds en duurzaam woongebied voor circa 3.000
van de woningbouwopgave gerealiseerd. Met de gefaseerde
woningen. Met de gefaseerde ontwikkeling van dit gebied
ontwikkeling van dit gebied kunnen we ook op de middellange
kunnen we ook op de middellange termijn voorzien in de
termijn voorzien in de verwachte woonbehoefte
7.
Bij de stedelijke ontwikkeling van de spoorzone besteden
we extra aandacht aan de diverse veiligheids- en
verwachte woonbehoefte. Uitgangspunt is een duurzame,
gezondheidsaspecten, zoals geluid, trillingen, geur,
groene wijk met diverse woonmilieus en een eigen signatuur,
milieuaspecten (spoor en bedrijven in de buurt), die spelen bij
verbonden met de bestaande stad en het omliggende
een hoogstedelijke omgeving langs het spoor.
landschap. Een woongebied met meerwaarde voor het
Verstedelijking en een levendig stadscentrum brengt een
woon-dna van Oss en die de karakteristiek van Oss als
bruisend stadsleven met zich mee en vraagt daarmee ook
ontspannen en groene woongemeente versterkt.
acceptatie van een hogere mate van hinder van haar bewoners.
11. Aan de westzijde van het stedelijke gebied van Oss, ten noorden van de spoorlijn, voorziet de gemeente de nieuwe
8.
De nieuwe stedelijke ontwikkelingen en
woningbouwlocatie genaamd Amsteleind. Hier wordt een
transformatieopgaven, in combinatie met het verbeteren van
compleet nieuw woongebied gerealiseerd van circa 3.000
de biodiversiteit, vergroenen en klimaatadaptief maken van de
woningen, waarin ook alle essentiële voorzieningen een plek
stedelijke ondergrond, vragen om een integrale aanpak van de
krijgen. Denk hierbij aan commerciële voorzieningen zoals
ruimteclaim op de ondergrond. Bij de herstructureringsopgave
supermarkten, horeca en detailhandel, en maatschappelijke en
in de stad krijgt deze integrale opgave en het inpassen van de
zorgvoorzieningen, zoals scholen, kinderopvang,
energieaansluiting en -voorziening nadrukkelijk en vroegtijdig
sportvoorzieningen, zorginstellingen, buurthuizen en
de aandacht om mogelijkheden voor een collectief systeem en
ontmoetingsplekken. Om dit mogelijk te maken is er
inpassing in de ondergrond te borgen.
voorkeursrecht (Wvg) gevestigd in dit ontwikkelgebied van Amsteleind.
9.
51
Om de aantrekkelijkheid van de woongebieden langs het
Amsteleind wordt een duurzame, levendige, groene wijk met
spoor te vergroten zetten we volop in op de bereikbaarheid.
diverse woonmilieus en een eigen signatuur, verbonden met
Daartoe spannen we ons in om het Rijk, provincie Noord-
de bestaande stad en het omliggende landschap. Een
Brabant en spoorpartijen te overtuigen van de noodzaak van
woongebied met meerwaarde voor het woon-dna van Oss en
onze spooragenda. Dit maakt de Spoorzone een aantrekkelijke
die de karakteristiek van Oss als ontspannen en groene
woonplek voor inwoners die forenzen naar omliggende steden
woongemeente versterkt.
als Den Bosch, Eindhoven en Nijmegen. Met de verdichting
Het gebied ten zuiden van de Amsteleindstraat zal het
van de stad en toename van het aantal inwoners kunnen we
zwaartepunt van de stedelijke ontwikkeling Amsteleind gaan
door de combinatie van de goed bereikbare stations Oss en
vormen. Het ontwikkelen van Amsteleind Zuid ligt in het
Figuur 10 Ontwikkelvisie Amsteleind
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
BESTAANDE WIJKEN OSS EN BERGHEM
De aanpak van bestaande wijken vraagt om aandacht, zoals
zorgen ervoor dat inwoners van Oss-Berghem kunnen
de naoorlogse wijken Ruwaard en Schadewijk. Dergelijke
recreëren in de groene gebieden rondom de stad.
In het stedelijk gebied Oss–Berghem zien we een grote
wijken kennen grote opgaven voor de toekomst, zoals
verscheidenheid aan stadsdelen, die allen hun eigen stempel
verduurzaming en aardgasvrij maken van de woningvoorraad,
3.
dragen door de ontstaansgeschiedenis en stedelijke
en de woonomgeving klimaatadaptief en groener inrichten om
aan het zorgvuldig inpassen van de cultuurhistorische
ontwikkeling in de loop der jaren. Uiteraard hebben Oss en
de leefkwaliteit in de wijken te verbeteren. Deze opgaven bij
waarden, omgang met monumenten en bestaande
Berghem met hun eigen historie een sterk eigen,
elkaar zijn moeilijk oplosbaar, de ruimte is schaars, de
groenstructuren. We maken de industriële erfenis van Oss
onderscheidend karakter. Daar waar Oss zich vanaf de 2de
opgaven complex.
zichtbaar en waar het past, brengen we verloren erfgoed
helft van de 19e eeuw steeds meer als industriële stad
Bij transformatie en verdichting wordt aandacht besteed
terug. Daarnaast is het belangrijk de stedenbouwkundige en
ontwikkeld heeft en sterk gegroeid is, heeft Berghem in veel
Sinds 2000 zijn er bijna 2.000 woningen gebouwd in Berghem,
opzichten het dorpse karakter kunnen behouden. Bij beiden
overwegend eengezinswoningen. Daardoor is het inwonertal
architectonische beeldtaal van de jaren ’20 en ’30 te bewaken.
zijn de sporen van een ver verleden terug te vinden in de
van Berghem in korte tijd nagenoeg verdubbeld, met relatief
4.
stadsplattegrond. Maar voor beiden geldt ook dat het huidige
veel gezinnen en een jonge bevolking. De groei van Berghem
toegankelijke locaties op korte afstand in de woongebieden.
stadsbeeld in sterke mate bepaald wordt door de
vraagt om passende en goed bereikbare voorzieningen in
Dit versterkt het woon- en leefklimaat in wijk en dorp en draagt
ontwikkelingen van de laatste 150 jaar.
zowel een aantrekkelijk dorpshart als het nabijgelegen Oss.
bij aan laagdrempelig ontmoeten en samen leven. We borgen
We zetten in op clustering van voorzieningen op goed
dat winkelcentra als brandpunt blijven functioneren, door hier De industrie en daarmee de groei van de stad Oss nam een
ook sociaal-maatschappelijke voorzieningen, zoals zorg en
sprong met de aanleg van het spoor in 1881, waardoor de stad
multifunctionele wijkhuizen te concentreren.
zich in oost-westelijke richting uitbreidde. De woonwijken hebben zich in de loop van de jaren concentrisch ontwikkeld:
5.
In de bestaande wijken is ook ruimte voor werken en
vanaf de kern in 1880 zijn de woonwijken rond de fabrieken in
Gebiedsspecifieke keuzes
het centrum en aan de zuidzijde van het spoor ontwikkeld. Dit
1.
We zetten in op Oss-Berghem als gezonde stad, met
bedrijf aan huis of in de harten van de wijken. Die harten
op de hoger gelegen dekzandrug, zoals de bouw van de
aandacht voor kwalitatief groen in alle wijken dat uitnodigt tot
kunnen ook functioneren als werk- of ontmoetingsplek. Dit
Ruwaard in de jaren ‘70. Pas daarna werd de ontwikkeling op
bewegen en ontmoeten in de buitenruimte. We werken aan het
vergroot de levendigheid van de wijken en creëert ruimte op
de lagere delen (dekzandrand) aan de noordzijde van het
ontwikkelen van een robuust groen raamwerk als onderdeel
de bedrijventerreinen.
spoor opgepakt met de woongebieden Ussen en later
van alle ontwikkelingen in de stad. Hiermee geven we het
Mettegeupel.
leefklimaat in het stedelijk gebied een kwaliteitsimpuls en
6.
ondernemerschap, bijvoorbeeld door middel van een beroep of
Bestaande wijken zoals Schadewijk en Ruwaard worden
dragen we bij aan het verbeteren van de biodiversiteit. We
(waar nodig) opgewaardeerd en getransformeerd. Voor
Oss is een sterk groeiende gemeente, wat een
zetten in op het opwaarderen van de parken, zoals het
Schadewijk wordt een integrale aanpak en visie uitgewerkt.
verdichtingsopgave betekent voor de stad. Naast een toename
Elzenhoekpark in Ruwaard. De parken worden beter
We vinden het belangrijk voor andere wijken waar we met
van bewoners, verandert ook de bevolkingssamenstelling. Dit
verbonden door middel van groene/blauwe corridors door de
opwaardering aan de slag gaan, zoals Ruwaard, ook een
vraagt om een meer diverse woningvoorraad, vooral het
stad.
integrale aanpak te ontwikkelen.
starters, arbeidsmigranten en kwetsbare doelgroepen. Gezond
2.
7.
oud worden, mentaal welzijn, bereikbaarheid van
gebied Oss-Berghem met het buitengebied, bijvoorbeeld door
maakt het mogelijk binnen 15 minuten het centrum van Oss
voorzieningen zijn bijkomende opgaven.
de groene vingers van Ussen. Deze goede verbindingen
met de fiets te bereiken. We streven daarom naar een
aanbod van kleinere wooneenheden voor ouderen, jongeren,
52
We zetten in op een goede verbinding van het stedelijk
De compactheid van het stedelijk gebied Oss-Berghem
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
fijnmazig fiets- en wandelnetwerk, bij voorkeur los van het
afhechten van de dorpsranden. De nieuwe woningbouw
autonetwerk. We zetten in Oss-Berghem in op wandelen en
voorziet in betaalbare en kwalitatief goede woningen voor
fietsen en geven deze vormen van gezond en duurzaam
kleinere huishoudens als starters en ouderen. We benutten
vervoer de ruimte in de stad, vooral in de binnenstad en
hierbij ook kansen voor nieuwe (collectieve) woonconcepten.
rondom de buurt- en dorpsharten.
Voor de duurzame bereikbaarheid van Berghem zetten we in op goede wandel- en fietspaden en verbindingen met
8.
We streven ernaar alle inwoners van Oss-Berghem op
loopafstand van hun woning te laten beschikken over een
openbaar vervoer richting het centrum van Oss en het buitengebied, met op termijn een NS-station in Berghem.
vorm van gedeelde mobiliteit zoals openbaar vervoer of deelvervoer. Daarnaast zetten we in op verkeersluwe
12. Aan de noord-westrand van het stedelijk gebied creëren
woonwijken door de snelheid van het autoverkeer te verlagen
we waterretentiegebieden, waar bij extreme regenval water
naar maximaal 30 km/uur. Om dit mogelijk te maken kiezen we
heen geleid kan worden. Dit biedt tevens kansen voor
ervoor om bij enkele belangrijke gebiedsontsluitingswegen
natuurontwikkeling op deze plekken.
juist de maximumsnelheid te verhogen om de doorstroming van autoverkeer te bevorderen. 9.
We zetten ons in om de bereikbaarheid van Oss-Berghem
in de toekomst te verbeteren door barrières te slechten en in te zetten op duurzame vormen van mobiliteit. We maken gebruik van de goede (ov) bereikbaarheid van Oss-Berghem en zorgen ervoor dat station Oss als mobiliteitshub voor de hele gemeente en regio functioneert. We onderzoeken de mogelijkheden om in de toekomst een station in Berghem te realiseren. 10. We zetten in op heldere overgangen. Het gebied tussen Oss en Berghem blijft vrij van woningbouw. Hier wordt het bos van Oss aangeplant en zullen gezamenlijke sportvoorzieningen en het Golfbad van Oss hun plek gaan vinden. 11. Berghem blijft zich onderscheiden als dorp binnen het stedelijk gebied van Oss Berghem, met behoud van de ruimtelijke identiteit en eigenheid. We blijven werken aan het versterken van het centrum als vitaal hart van Berghem. Er blijft ruimte voor kleinschalige woningbouw door middel van verdichting, herontwikkeling van verouderde panden en het
53
©RNelissen
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
WERKLOCATIES Hard werken zit in het DNA van Oss. Oss heeft meerdere grote bedrijventerreinen met een totale omvang van circa 500 hectare netto. De structuur van het stedelijk gebied van Oss
vergen een nieuwe kwaliteitsslag. Ook de verkeersdruk en
bedrijventerreinen. Euterpepark ontwikkelt zich tot een
milieu- en geluidsbelasting staan op gespannen voet met de
gemengd woon-werkgebied, maar houdt nadrukkelijk ruimte
woonomgeving van het stedelijk gebied Oss–Berghem.
voor werklocaties.
Gebiedsspecifieke keuzes
3.
1.
maakindustrie. De haven biedt Oss kansen een sterke positie
wordt van oudsher gekenmerkt door de industrie en bedrijventerreinen, waar rondom heen gewoond werd. De eerste werklocaties in Oss lagen in het centrum, pal tegen de kerk aan. De komst van de spoorlijn in Oss heeft de ontwikkeling van de industrie een impuls gegeven. Het oudste bedrijventerrein bij het station (Moleneind) is al in 1880 ontstaan. Daarnaast liggen er verspreid door de stad Oss nog kleinschalige terreinen zoals Euterpelaan en Industriepark Oost in Schadewijk. Na de Tweede Wereldoorlog werd de haven aangelegd. Hierop volgde een ontwikkeling van een noord-zuid lint van bedrijvigheid van Elzenburg-De Geer, via Moleneind naar Vorstengrafdonk in het zuiden. Deze terreinen liggen aan de oostkant van de stad Oss, met de N329 als verbindende as. Vorstengrafdonk bij de A59/A50 is het jongste bedrijventerrein. Het merendeel van de terreinen is ontwikkeld in de jaren 1960 - 2000. Oss is een toonaangevende speler in de Pharma en lLife Sscience, met Pivot Park haar R&D en omliggende farmaceutische bedrijven als kloppend hart. De grote bedrijventerreinen die de gemeente kent zijn goed ontsloten via de weg, het spoor en/of het water. Daarmee is Oss
de stad en we zetten in op intensivering van de activiteiten in
te vertolken in Zuid-Nederland. We zetten in op de unieke
dit gebied. Hiermee bestendigen we de positie van Pivot Park
eigenschap van de bereikbaarheid van dit bedrijventerrein via
en trekken we potentiële nieuwe bedrijven en werknemers
het water, het spoor en de weg. Aan de kade zetten we
naar onze gemeente. Dit resulteert in een groeiambitie van
daarom in op watergebonden bedrijvigheid.
circa 3.000 banen in de Life Science. We zetten ons in om de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven te versterken
4.
en hiermee ook kansen voor innovatie en vernieuwing van het
station Oss naar het huidige emplacement op Oss Elzenburg.
We zetten in op het verplaatsen van het rangeerterrein bij
bedrijfsleven te creëren. We onderzoeken daarom de
Hiermee versterken we de trimodale ontsluiting van dit
mogelijkheden voor samenwerkingen tussen het Pivot Park en
bedrijventerrein in de toekomst. Daarnaast biedt het kansen
relevante onderwijspartijen in de regio.
voor meer slots en daarmee meer goederentreinen en voldoen we met een langer rangeerterrein aan de Europese Norm. We
We voorzien de doorontwikkeling van de campusontwikkeling
onderzoeken welke ruimtelijke aanpassingen nodig zijn voor
van Pivot Park in eerste instantie vooral richting Moleneind.
de realisatie.
We zetten in op een sterk ecosysteem van de Pharma gerelateerde bedrijven op de verschillende bedrijventerreinen
5.
Op de bedrijventerreinen zetten we in op het intensiveren
in Oss en de samenwerking met Nijmegen binnen Pharma
van de ruimte. Hierdoor wordt de ruimte slimmer gebruikt en
Delta.
hierdoor kan het juiste bedrijf zich makkelijker op de juiste plek vestigen. Op de bedrijventerreinen zetten we daarnaast in op
2.
We kiezen ervoor om bestaande bedrijventerreinen
vergroening, om wateroverlast en hittestress tegen te gaan.
zodanig te herstructureren, revitaliseren, intensiveren en/of verduurzamen dat de juiste bedrijven op de juiste plek binnen
6.
de gemeente gevestigd zijn. Zo sturen we erop dat bedrijven
gebied zetten we in op het juiste bedrijf op de juiste plek. Als
met zwaardere milieucategorieën zich op plaatsen bevinden,
een bedrijf de werklocatie ontgroeit, zoeken we naar een
liefst aan de randen van het stedelijk gebied, waar de
andere, beter passende plek in de gemeente. Hiermee
negatieve invloed op omwonenden zo minimaal mogelijk is.
beperken we de belasting (verkeer, geluid, milieu en
Binnen het stedelijk gebied zien we juist ruimte voor kantoren,
gezondheid) voor de omgeving en zorgen we voor een
De voortdurende ontwikkelingen binnen de bedrijven, de
lokaal ondernemerschap/kleine maakbedrijven in het
gezonde en veilige leefomgeving voor onze inwoners.
schaarse ruimte, bereikbaarheid en de opgave voor
stadshart, stationsgebied en bestaande wijken. Dit vergroot de
verduurzaming, zowel op gebieds- als op bedrijfsniveau,
levendigheid van de wijken en wordt er ruimte gecreëerd op de
aantrekkelijk voor bedrijven in verschillende sectoren, zoals de maakindustrie, agrofood en de logistieke sector. De haven van Elzenburg-de Geer kent momenteel een beperkt aantal watergebonden bedrijven, er liggen kansen om deze unieke trimodaliteit beter uit te nutten in de toekomst.
54
We zien Pivot Park als een toonaangevend onderdeel van
In Elzenburg-de Geer sturen we op vestiging van
bedrijven die bijdragen aan de circulaire economie en
Ook op de werklocaties gelegen in het binnenstedelijk
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
7.
De gemeente Oss staat voor een grote opgave op het
gebied van verduurzaming. In de uitwerking van deze opgave kunnen de bedrijventerreinen een belangrijke rol spelen. We geven hierbij prioriteit aan de drie grote bedrijventerreinen: Vorstengrafdonk, Elzenburg-de Geer en Moleneind/Pivotpark. Als gemeente gaan we proactief in gesprek met het bedrijfsleven om hen te stimuleren collectief energie op te wekken en de grote bedrijventerreinen (Vorstengrafdonk, Elzenburg-de Geer en Moleneind/Pivotpark) in te zetten als energiehubs. Door vraag en aanbod slim op elkaar af te stemmen op de bedrijventerreinen, kunnen zowel de bedrijven als inwoners van Oss gebruikmaken van deze lokaal opgewekte energie. 8.
Op de bedrijventerreinen worden de daken vergroend en
benut voor het opwekken van zonne-energie en ook de windmolens bij Elzenburg-de Geer dragen bij aan de energieopwek. 9.
We kiezen ervoor om werk te maken van een prettig
verblijfsklimaat en duurzame bereikbaarheid (fiets, OV, deelvervoer) voor medewerkers op de bedrijventerreinen. Hiertoe zetten we in op het vergroenen en verbeteren van verkeersveiligheid op de bedrijventerreinen, waarmee we tegelijkertijd de veiligheid en beweegvriendelijkheid van de werkomgeving kunnen verbeteren.
©RNelissen
55
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
5.2
56
STADJES EN KERNEN
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
HOOFDKERNEN GEFFEN, HERPEN, LITH, MEGEN EN RAVENSTEIN De gemeente wordt gekenmerkt door een groot aantal kernen.
hoofdkernen met openbaar vervoer, prettige (snel)
het buitengebied en behoud van het dorpssilhouet. Toevoegen
Deze zijn in te delen in een aantal hoofdkernen, waar een
fietsverbindingen en onderzoeken van duurzame vormen van
van omgevingskwaliteit, klimaatadaptief en duurzaam bouwen
aantal dorpse en landelijke kernen omheen liggen. De
(deel)vervoer staan op de agenda.
zijn als altijd een voorwaarde.
vormen elk het hart van een kernencluster. De hoofdkernen
De kwaliteit van de leefomgeving in de stadjes en kernen
3.
herbergen verschillende voorzieningen die ook voor de
vraagt om aandacht, zoals het borgen van de gezondheid en
behoud van de eigenheid en karakter van de plek. Behoud en
inwoners van de omliggende dorpse en landelijke kernen van
veiligheid in de nabijheid van agrarische ondernemers en
versterking van bestaand groen, cultuurhistorische structuren
belang zijn. Het beleid van de gemeente is erop gericht dit
lokale bedrijvigheid. Ook het instandhouden en beleefbaar
en karakteristieke bebouwing vormen hierbij een belangrijke
voorzieningenaanbod zo veel mogelijk te behouden en
maken van het cultureel erfgoed is van belang voor de
onderlegger.
versterken naar behoefte. Hierbij betrekken we huidige en
eigenheid van de stadjes en kernen voor inwoners en
nieuwe inwoners vanaf het begin bij nieuwe ontwikkelingen.
bezoekers. Daarnaast ligt er in de stadjes en kernen ook een
4.
opgave in het verduurzamen van de woningvoorraad en het
transformatie en inbreiding in de hoofdkernen, met aandacht
De kernen op de zandrug bieden ontwikkelpotentie, ingegeven
klimaatadaptief maken van de leefomgeving, zorgen voor
voor starters- en levensloopbestendige woningen, om te
door de ondergrond en goede bereikbaarheid vanuit de regio.
schaduwrijke plekken, waterveiligheid en het vergroten van de
zorgen voor voldoende doorstroming en een passende en
De dorpen en stadjes langs de Maas volgen, met uitzondering
biodiversiteit.
betaalbare woning voor iedereen. Hierbij benutten we ook
hoofdkernen Geffen, Herpen, Lith, Megen en Ravenstein
van Ravenstein, meer de autonome ontwikkeling. Recreatie en
Groei van de hoofdkernen gebeurt met aandacht voor
We zetten in op diversiteit in woningbouw bij nieuwbouw,
kansen voor nieuwe (collectieve) woonconcepten
toerisme zorgen voor gezelligheid en levendigheid in deze
Gebiedsspecifieke keuzes
historische kernen en bieden kansen voor ondernemers en
1.
werkgelegenheid, bijvoorbeeld voor horeca die zonder de
spoor en op het zand (Geffen, Ravenstein en Herpen). Hier
voorzieningenaanbod, waarmee ook de omliggende dorpse en
recreatie en toerisme niet kan bestaan op deze locaties.
ligt, vanwege de goede bereikbaarheid, regionale potentie. De
landelijke kernen bediend worden. De precieze samenstelling
We zetten actief in op groei van de hoofdkernen langs het
5.
In de hoofdkernen zorgen we voor een passend
grotere woningbouwontwikkelingen ‘t Veld in Geffen en
van de voorzieningen is afhankelijk van de grootte van de kern
De gemeente Oss groeit; ca. 20% van deze groei zal worden
stationskwartier in Ravenstein dragen hieraan bij. Voor verdere
en de lokale behoefte. Maar er is tenminste een basisniveau
gerealiseerd in de stadjes en kernen. Er is vooral vraag naar
groei gaat in principe inbreiding en transformatie voor
van voorzieningen bestaande uit een basisschool, een
betaalbare, kleinere woningen voor jong en oud. Door de
uitbreiding, waar mogelijk.
huisarts, een apotheek, een kinderopvang en een supermarkt.
voorzieningen en samenredzaamheid. Dit betekent een
2.
6.
toenemend beroep op een steeds kleiner wordende groep
zetten we in op meer autonome groei naar lokale vraag. Dit
naar de stad Oss hebben, gelegen bij het voorzieningenhart.
jongeren, maar doet ook een beroep op de steeds groter
doen we middels duurzame verdichting gericht op versterking
Hier wordt voorzien in een aantrekkelijke groene verblijfsruimte
wordende groep ouderen. Ook het voorzieningenaanbod in de
van het dorpskarakter, de leefbaarheid, het
en mogelijkheden tot overstap naar andere mogelijkheden
grotere kernen en goede verbinding met het stadscentrum van
voorzieningenniveau, de bereikbaarheid en het opvangen van
voor (deel)vervoer. Het opwaarderen van de stationsomgeving
Oss en mobiliteitsknooppunten is van belang voor het
de veranderende bevolkingssamenstelling met een meer
van Ravenstein en de mogelijkheden in de toekomst voor een
aantrekken en vasthouden van deze doelgroepen. Het
gevarieerd woonmilieu in de dorpen. Bij uitbreiding langs de
station in Geffen en Berghem zijn onderdeel van de
instandhouden en verbeteren van de bereikbaarheid van de
dorpsrand is er aandacht voor een passende overgang naar
spooragenda van Oss.
vergrijzing verandert de behoefte aan woon(zorg)vormen,
57
In de hoofdkernen op de oeverwallen (Megen en Lith)
We borgen dat de hoofdkernen altijd een ov-verbinding
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
7.
De kwaliteit van de leefomgeving in de dorpse kernen vraagt
omgevingskwaliteit, klimaatadaptief en duurzaam bouwen zijn
Hierop richten we ook de openbare ruimte in. Hier ontmoeten
om aandacht, zoals het borgen van de gezondheid en
als altijd een voorwaarde.
inwoners elkaar en zijn diverse voorzieningen geclusterd in
veiligheid in de nabijheid van agrarische ondernemers. Het
een aantrekkelijke, groene omgeving waar voetgangers en
instandhouden van het cultureel erfgoed is van belang voor de
4.
fietsers voorrang hebben. Deze plekken bieden een
eigenheid van de dorpse kernen. Daarnaast ligt er in de
ontmoetingspunt heeft. Dit punt kan verschillende vormen
koppelkans voor combinaties met woonzorgconcepten en
dorpse kernen ook een opgave in het verduurzamen van de
hebben, denk aan een kleinschalige sportaccommodatie of
bieden een aanknopingspunt voor laagdrempelige zorg.
woningvoorraad en het klimaatadaptief maken van de
een dorpshuis(kamer). De inzet en draagkracht van vrijwilligers
leefomgeving, zorgen voor schaduwrijke plekken,
en het dagelijks gebruik zijn een belangrijke randvoorwaarde
waterveiligheid en het vergroten van de biodiversiteit
bij de instandhouding. We streven op deze plekken naar een
8.
In de hoofdkernen werken we aan een vitaal dorpshart.
We zetten in op een veilige en gezonde leefomgeving in
de stadjes en dorpen in relatie tot de (ontwikkeling van)
We zorgen ervoor dat elke dorpse kern een
verkeersluwe inrichting van de openbare ruimte eromheen om
agrarische activiteiten in het buitengebied. In het
Gebiedsspecifieke keuzes
overgangsgebied tussen de kernen en het buitengebied
1.
zoeken we naar een goede balans tussen natuurontwikkeling,
kleinschalige ontwikkelingen passend bij de lokale behoefte.
5.
recreatie en toerisme en agrarisch gebruik.
We richten ons vooral op kleinere, kwalitatieve woningen. Door
en, zo veel als mogelijk, maatschappelijke voorzieningen per
zoveel mogelijk vraaggericht te bouwen, sluiten we aan bij de
kern. Waar dit bijvoorbeeld door schaalgrootte niet mogelijk is,
het verblijven en ontmoeten zo goed mogelijk te stimuleren.
In de dorpse kernen faciliteren we woningbouw, voor Als gemeente zetten we in op eigen ontmoetingsfuncties
behoefte van de diverse, lokale doelgroepen. Daarin zien we
kiezen we voor bovendorpse voorzieningen en zetten we in op
DORPSE KERNEN DEURSEN-DENNENBURG, HAREN,
ook een grote rol voor initiatieven uit de lokale gemeenschap,
slimme clustering. Uitgangspunt is dat het aanbod en de
LITHOIJEN, MACHAREN, MAREN-KESSEL, OIJEN EN
zoals CPO projecten. Daarbij is het van belang dat initiatieven
differentiatie van voorzieningen aansluit op de identiteit en
OVERLANGEL
echt een aanvulling moeten zijn op de het bestaande aanbod.
aantal inwoners van de dorpen.
Gezien de relatief kleinschalige omvang van deze De dorpse kernen Deursen-Dennenburg, Haren, Lithoijen,
woningbouwontwikkelingen kijken we hierbij primair naar
6.
Macharen, Maren-Kessel, Oijen, en Overlangel zijn gelegen
duurzame verdichtingsmogelijkheden. Secundair kijken we
de dorpskernen in relatie tot de (ontwikkeling van) agrarische
langs de oeverwal. Ze worden over het algemeen gevormd
naar kleinschalige initiatieven die bijdragen aan het zorgvuldig
activiteiten in het buitengebied. In het overgangsgebied tussen
door historische kernen die door de jaren heen zijn aangevuld
afronden van de dorpsrand. Voorwaardelijk is het toevoegen
de kernen en het buitengebied zoeken we naar een goede
met woonstraten of woonbuurten. Er is een duidelijke grens
van omgevingskwaliteit.
balans en combinaties tussen natuurontwikkeling, recreatie en
tussen de bebouwde kom en het aangrenzende buitengebied.
agrarisch gebruik.
De dorpse kernen vormen een rustige woonomgeving met
2.
dorpse kwaliteiten, zoals een groene omgeving, rust en
bereikbaarheid van de hoofdkernen, met de fiets, auto,
saamhorigheid.
deelmobiliteit en openbaar vervoer. Zo hebben inwoners van
LANDELIJKE KERNEN DIEDEN, DEMEN, HUISSELING,
de dorpse kernen goede toegang tot de voorzieningen in de
NEERLOON, NEERLANGEL, TEEFFELEN EN ‘T WILD
De dorpse kernen zullen richting 2040 de autonome
Voor de dorpse kernen zetten we extra in op de
hoofdkernen en de stad Oss.
ontwikkeling volgen en qua voorzieningen afhankelijk zijn van
Verspreid over het buitengebied van de gemeente Oss liggen
de hoofdkernen. De vergrijzing vraagt aandacht voor passende
3.
We zetten in op diversiteit in woningtypologieën, met
de landelijke kernen: Dieden, Demen, Huisseling, Neerloon,
woon(zorg)vormen, bereikbaarheid van voorzieningen, lokale
aandacht voor starters- en levensloopbestendige woningen,
Neerlangel, Teeffelen en ‘t Wild. Kenmerkend is dat in deze
mogelijkheid tot ontmoeting en samenredzaamheid. Er zal een
om te zorgen voor voldoende doorstroming en een passende
kernen het bebouwde gebied en het omliggende landelijk
toenemend beroep worden gedaan op ondersteuning door de
en betaalbare woning voor iedereen. Toevoegen van
gebied sterk met elkaar verweven zijn. Het zorgt voor een
dorpsgemeenschap.
58
We zetten in op een veilige en gezonde leefomgeving in
groen, landelijk karakter en zicht op het landschap. Inwoners
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
van deze kernen zijn voor voorzieningen aangewezen op de
dit voorzieningen zoals schaduwrijke plekken in de openbare
Gebiedsspecifieke keuzes
grotere kernen in het buitengebied.
ruimte waar men samen kan zitten of spelen. Hiermee
1.
stimuleren we de onderlinge verbondenheid van inwoners en
kernen, die aansluit bij het karakter en schaal van de kern. Dit
de samenredzaamheid van de gemeenschap.
zijn bedrijven die de lokale markt bedienen en bijdragen aan
De kwaliteit van de leefomgeving in de landelijke kernen vraagt om aandacht, zoals het borgen van de gezondheid en
We zetten in op passende bedrijvigheid in de stadjes en
de levendigheid en leefbaarheid van de kernen of bedrijven
veiligheid in de nabijheid van agrarische ondernemers. Het
4.
We zetten in op een veilige en gezonde leefomgeving in
instandhouden van het cultureel erfgoed is van belang voor de
de landelijke kernen in relatie tot de (ontwikkeling van)
levendigheid en leefbaarheid van de kleine kernen. Als
eigenheid van de landelijke kernen. Daarnaast ligt er in de
agrarische activiteiten in het buitengebied. In het
bedrijven uit hun jasje groeien en qua belasting (verkeer,
landelijke kernen ook een opgave in het verduurzamen van de
overgangsgebied tussen de kernen en het buitengebied
geluid, milieu en gezondheid) voor de omgeving niet meer in
woningvoorraad en het klimaatadaptief maken van de
zoeken we naar een goede balans en combinaties tussen
de kernen passen, zetten we in op verplaatsing naar een beter
leefomgeving, zorgen voor schaduwrijke plekken,
natuurontwikkeling, recreatie en agrarisch gebruik.
geschikte plek, bijvoorbeeld op een van de bestaande
waterveiligheid en het vergroten van de biodiversiteit.
met een toeristisch recreatief karakter die bijdragen aan de
bedrijventerreinen in de gemeente. Hiermee zorgen we voor een goede balans tussen een gezonde en veilige
Gebiedsspecifieke keuzes 1.
In de landelijke kernen zijn we terughoudend met het
leefomgeving voor onze inwoners en vitale stadjes en dorpen. WERKLOCATIES
toevoegen van nieuwe woningen. Hier kijken we nog strenger
2. In de kernen zijn doorgaans kleinere lokale bedrijven
gedeelde bedrijfsruimtes, open kantoren en voorzieningen in
vanuit de kern met een maatschappelijk belang, kijkt de
gevestigd, die bijdragen aan de vitaliteit van het dorp.
de kernen. Die stimuleren ontmoeting en levendigheid en
gemeente mee naar mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan
Bedrijvigheid is ook belangrijk voor de sfeer en levendigheid in
kunnen bijdragen aan het rendabel houden van
een seniorenhofje of blok starterswoningen. Er is in principe
een kern: ontmoeten (ook in een winkel), levendigheid (ook als
beeldbepalende gebouwen in de kernen die hun functie
alleen woningbouw mogelijk bij transformatie of
sponsor), gezelligheid (horeca, toerisme) en natuurlijk de
anders verliezen. Hier liggen kansen voor ondernemers en de
herbestemming, bijvoorbeeld bij een vakkundige renovatie of
economie. De grotere bedrijven in de gemeente zijn gevestigd
gemeenschapshuizen die hierbij initiatief willen nemen.
restauratie van belangrijke gebouwen. Soms kunnen grotere
op bedrijventerreinen nabij de hoofdkernen: Geffen (de
woningen ook gesplitst worden. Zeker bij belangrijke
Doelen), Lith (Het Wargaren) en Ravenstein (De Bulk, De Kolk
3.
historische panden, die op die manier rendabel behouden
en Langakker). Ook ligt er een kleiner cluster van bedrijvigheid
op vergroening en verduurzaming, om onder andere
kunnen worden voor het aanzicht van de kern.
aan de Houtstraat in Megen.
hittestress en wateroverlast tegen te gaan.
2.
Op de bedrijfslocaties in en nabij de kernen zetten we in
In de stadjes en kernen vraagt de balans tussen de sociaal
4.
nauw verbonden met het omliggende buitengebied. Voor de
maatschappelijke meerwaarde, bijdrage aan de lokale
bedrijfsleven op de werklocaties nabij de kernen, zoals de
landelijke kernen zetten we extra in op de bereikbaarheid van
economie en de invloed van de belasting (geluid, milieu en
Bulk. Deze kunnen als energiehubs dienen, waar vraag en
de hoofdkernen, met de fiets/auto, deelmobiliteit (door middel
verkeer) van de bedrijfslocaties in en nabij de stadjes en
aanbod van energie van het bedrijfsleven en de lokale
van vervoer op afroep) en waar mogelijk openbaar vervoer. Zo
kernen op de gezondheid en het welzijn van de inwoners
gemeenschap bij elkaar kunnen worden gebracht.
hebben inwoners van de landelijke kernen goede toegang tot
aandacht. Daarnaast ligt er een opgave voor het
de voorzieningen in de hoofdkernen.
verduurzamen en klimaatadaptief maken van de
De landelijke kernen bieden een rustige woonomgeving,
bedrijventerreinen. 3.
Elke landelijke kern heeft een plek waar inwoners elkaar
laagdrempelig kunnen ontmoeten. In de landelijke kernen zijn
59
In de dorpen bieden we ruimte aan initiatieven voor
naar de landschappelijke kwaliteit. Bij een collectief initiatief
Als gemeente gaan we proactief in gesprek met het
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
5.3
60
BUITENGEBIED
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
MAASOEVERGEBIED Het Maasoevergebied bestaat uit de Maas met de
gebiedsontwikkelingen. We borgen dat de Maasoevers een
gegeven. In de westelijke polders zijn tevens een deel van de
uiterwaarden, voormalige zandwinplassen (tegenwoordig
impuls krijgen op het gebied van natuur, erfgoed, recreatie,
Beerse Overlaat, een waterwingebied, reserveringen voor
recreatieplassen), dijken en de oeverwallen. De oeverwallen
toerisme en economie. Ook bij de andere
waterberging en weidevogelgebieden gelegen.
liggen iets hoger in het landschap en zijn ontstaan door
hoogwaterveiligheidsprojecten Cuijk-Ravenstein en Lith-
afzettingen van de Maas. Van oudsher zocht de mens de
Bokhoven zoeken we naar kansen op het gebied van recreatie
In dit gebied komen veel onderdelen van de grote opgaven in
hoger gelegen plekken in het landschap op om veilig te wonen.
en toerisme, natuur en erfgoed.
ons buitengebied samen: de transitie van de landbouw, de
De meeste kleinere kernen en bebouwingsconcentraties liggen dan ook op de oeverwallen, van ‘t Wild tot Overlangel.
energietransitie, wateropgave (zowel kwalitatief als 2.
We geven ruimte aan de ontwikkeling van passende
kwantitatief) en verbetering van bodemkwaliteit en
recreatie en toerisme, passend bij de kwaliteiten en eigenheid
biodiversiteit. Kenmerkend voor het gehele poldergebied is dat
De Maas met de uiterwaarden vormt een belangrijke
van het gebied. Wel zorgen we ervoor dat we de recreatieve
er nauwelijks bewoners zijn zonder (landbouw)bedrijf. Hier ligt
ecologische verbindingszone aan de noordzijde van de
druk spreiden over de hele gemeente, zodat deze gebieden
ruimte voor ontwikkeling van bijvoorbeeld grootschalige
gemeente, met het ruige rivierenlandschap en de oeverwal.
ook (be)leefbaar blijven voor inwoners van de gemeente.
energieopwek om te voorzien in de Osse energiebehoefte en
Het landschap rondom de Maas is kleinschalig en pittoresk,
natuur, maar de prioriteit blijft liggen op duurzame
met veel monumentale boerderijen en vestingstadjes uit de tijd
3.
van de Zuiderwaterlinie. Er wordt veel gefietst en gewandeld
langs de Maasoevers, om de natuurwaarden en biodiversiteit
We versterken de oost-west ecologische verbindingszone
grootschalige landschap. De komende jaren zullen in het
op de Maasdijk en het gebied kent dan ook veel toeristisch
in dit gebied verder te versterken.
poldergebied naar verwachting veel boeren stoppen. Hun
recreatieve voorzieningen met gastvrije ondernemers.
voedselproductie en behoud van het karakteristieke
gronden zijn en blijven waardevol voor landbouw en willen wij 4.
Aan de randen van de polder bieden we ruimte aan
daarvoor beschikbaar houden.
In het Maasoevergebied spelen verschillende opgaven tegelijk.
herontwikkeling in het geval van stoppende agrarische
We zoeken balans en koppelkansen tussen waterveiligheid,
bedrijven naar wonen in het groen, recreatie en toerisme,
Gebiedsspecifieke keuzes
natuurontwikkeling, behoud en beleefbaar maken van het
buitengebied gebonden/gerelateerde bedrijfsfuncties,
1.
landschap en cultuurhistorie, agrarisch gebruik, wonen en
natuurontwikkeling en bijdragen aan klimaatadaptatie en
grootschalig agrarisch gebruik, met het zwaartepunt op de
energieopwekking. Cultuurhistorie is een belangrijk aspect in
biodiversiteit.
melkveehouderij centraal. De nadruk ligt op de bescherming
dit gebied, de Zuiderwaterlinie, het (religieus) erfgoed in stadjes en kernen, de aanwezigheid van archeologie bepalen
De westelijke polder is primair agrarisch gebied. Hier staat
van goede landbouwgrond ten behoeve van hoogproductieve WESTELIJKE POLDER
kringlooplandbouw.
gebied. Er is ruimte voor recreatie en toerisme, maar
De poldergebieden zijn de nattere, kleiige gebieden tussen de
2.
voldoende rust en ruimte voor de lokale gemeenschap en de
Maaszone en het hoger gelegen dekzandgebied. Dit
die bijdragen aan een toekomstbestendig en leefbaar
natuur(ontwikkeling) vragen om aandacht.
komgebied bestaat uit de Lithse en Geffense polder. Deze
buitengebied, denk bijvoorbeeld aan innovatie en
in grote mate de aantrekkelijkheid en ontwikkelingen in dit
61
We denken graag mee met agrariërs die ideeën hebben
gebieden worden gekenmerkt door landbouw, met name
experimenten om hun bedrijfsmodel te verduurzamen,
Gebiedsspecifieke keuzes
grondgebonden landbouw zoals melkveebedrijven. Het
extensiveren of te verbreden.
1.
westelijke poldergebied is relatief jong. In de jaren ‘80 heeft
We werken de komende jaren verder aan het realiseren
van het project de Meanderende Maas. Hiermee worden
hier een grootschalige ruilverkaveling plaatsgevonden, wat
3.
maatregelen voor waterveiligheid gekoppeld aan
deze polders een uitgestrekt en grootschalig karakter heeft
voor nieuwe ontwikkelingen op het gebied van landbouw,
We zetten in op de ruimte die de westelijke polder biedt
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
kringlopen en natuurinclusiviteit. Denk aan het verkorten en
9.
sluiten van kringlopen en experimentele teelt van nieuwe
eendenkooien gelegen. We bouwen samen met de
aan de randen van het open gebied. Het landschap is
gewassen. Hier liggen kansen voor samenwerking met
grondeigenaren en gebruikers door aan de ontwikkeling van
kleinschaliger en fijnmaziger dan de westelijke polder en er
onderzoeksprogramma’s van universiteiten en hogescholen,
een robuust weidevogelgebied waarbij we de uitgangspunten
liggen meer dorpen in en rondom het gebied.
de R&D afdelingen van het lokale bedrijfsleven en de
van het Aanvalsplan Grutto zoveel als mogelijk toepassen (een
agrarische ondernemers.
kerngebied met daaromheen een groot aaneengesloten
In dit gebied komen veel onderdelen van de grote opgaven in
randgebied).
ons buitengebied samen: de transitie van de landbouw,
4.
In de Westelijke polder zijn ook weidevogelgebieden en
In de Lithse en Geffense polder zetten we in op
polders zijn ouder qua indeling, de bedrijfsbebouwing ligt hier
wateropgave (zowel kwalitatief als kwantitatief) en verbetering
windenergie om de energieopgave van de gemeente Oss in te
10. De agrarische sector is in transitie naar een meer
van bodemkwaliteit en biodiversiteit. De komende jaren zullen
vullen. Deze polder staat daarom bekend als de duurzame
duurzame, toekomstbestendige en volhoudbare sector. Dit
in het poldergebied naar verwachting veel boeren stoppen.
polder.
leidt de komende decennia tot een fors aantal ondernemers
Hun gronden zijn en blijven waardevol voor landbouw en willen
die zullen stoppen. We benaderen het VAB-vraagstuk in dit
wij daarvoor beschikbaar houden. Langs de randen van de
We zetten in op de ontwikkeling van de Hertogwetering
gebied met het oog op kansen en mogelijkheden die het biedt
oostelijke polder en in de nabijheid van de dorpen is meer
als een robuust ecologisch en waterrijk lint door het landschap
voor behoud en transitie van de landbouw, vitaliteit van het
ruimte voor verbreding of omschakeling naar andere
van de polders en het verbeteren van de groen-blauwe
buitengebied en een goed ondernemersklimaat. Dit betekent
verdienmodellen, die ten goede komen aan de gezondheid
dooradering van de polder.
voor de Westelijke polder dat behoud en ontwikkeling van de
van de inwoners, natuurontwikkeling en toeristisch recreatieve
agrarische sector voorop staat. We bieden ruimte aan
ontwikkeling in het gebied.
5.
6.
We zien agrariërs als belangrijke landschapsbeheerders
koppelkansen voor verbreding van de landbouw,
en willen als gemeente samen met hen inzetten op duurzaam
klimaatadaptatie en transitie naar kringlooplandbouw. In
Gebiedsspecifieke keuzes
natuur-, bodem- en waterbeheer. We zetten in op het zo veel
beginsel past hierin niet een herontwikkeling of transformatie
1.
mogelijk vasthouden van water waar het valt. We stimuleren
als deze de agrarische functie of andere gebiedsontwikkeling
landbouw als drager, maar toekomstgericht. Daarom geven we
onze agrarische sector om eigen maatregelen te nemen tegen
belemmert (zoals wonen, zorg of grootschalige recreatie).
als gemeente agrariërs de ruimte om invulling te geven aan
droogte, extreme neerslag en piekbuien en zo bij te dragen
We zetten in op een herkenbaar buitengebied met
duurzame en innovatieve vormen van landbouw.
aan een robuust watersysteem. OOSTELIJKE POLDER 7.
Bij ontwikkelingen in het buitengebied hebben we
Water en bodem zijn sturend bij ontwikkelingen in het
buitengebied. Grondgebruik is daarmee volgend aan de De poldergebieden zijn de komgronden tussen de Maaszone
condities van het bodem- en watersysteem. We houden water
en het hoger gelegen dekzandgebied. Dit poldergebied
zo veel mogelijk vast waar het valt. We stimuleren onze
bestaat uit de Oijense polder en de Ravensteinse polder
agrarische sector om eigen maatregelen te nemen tegen
wat voor de toekomst een belangrijk gebied blijft.
tussen Oss, Megen en Ravenstein. Eeuwenlang stond dit
droogte, extreme neerslag en piekbuien en zo bij te dragen
Aandachtspunt is de hoeveelheid stoffen uit mest en
gebied, beter bekend als de Beerse Overlaat, jaarlijks enkele
aan een robuust watersysteem.
gewasbeschermingsmiddelen die daar in het grondwater
maanden grotendeels onder water. De vruchtbare grond in
zitten. Het versterken van de kwaliteit van water en bodem, in
deze polder leent zich goed voor de landbouw. Hier bevindt
3.
en rondom dit gebied, is daarmee nog belangrijker dan in de
zich met name grondgebonden landbouw zoals
als een robuust ecologisch en waterrijk lint door het landschap
rest van het gebied. Net als de infiltratie van water, zodat het
melkveebedrijven, maar ook intensieve veehouderij en
van de polders.
grondwater in voldoende mate aangevuld wordt.
vollegrondstuinbouw op flanken van de zandrug. De oostelijke
aandacht voor gezondheidsrisico’s als gevolg van zoönosen. 8.
62
2.
In de westelijke polder is een waterwingebied gesitueerd,
We zetten in op de ontwikkeling van de Hertogwetering
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
4.
We zien agrariërs als belangrijke landschapsbeheerders
dekzandrug. In dit gebied vindt landbouw ook een plek, maar
3.
en willen als gemeente samen met hen inzetten op duurzaam
met een ander karakter dan in de polder. In dit gebied zien we
met de Maashorst, gelegen buiten onze gemeentegrenzen.
We verbinden de natuurgebieden op de dekzandrug beter
natuur-, bodem- en waterbeheer. We werken samen aan het
meer varkenshouderijen en akker- en tuinbouwbedrijven. De
Hiermee versterken we de groene verbindingen met de
ontwikkelen van ecologische noord-zuid verbindingen tussen
dekzandrug beslaat het gebied ten zuiden van het stedelijk
omliggende regio en werken we aan robuuste ecosystemen.
de Maasoever en de natuurgebieden op de dekzandrug.
gebied. Dit gebied ten zuiden van Oss en Geffen bestaat onder andere uit recreatie- en natuurgebieden de Geffense
4.
We zijn zuinig op ons buitengebied, waardevolle
plas en Herperduin. De dekzandrug is een belangrijk gebied
de ontwikkeling van een kwalitatief hoogwaardig landschap dat
landbouwgrond en natuur: voor productie van duurzame
voor natuur, recreatie en toerisme binnen de gemeente Oss.
dient als schakel tussen de stad en natuurgebied De
5.
energie in het buitengebied is alleen ruimte als er sprake is
Aan de zuidrand van het stedelijk gebied zetten we in op
Maashorst. Binnen dit gebied krijgen landschapsverbetering,
van meervoudig ruimtegebruik met behoud of versterking van
De recreatieve druk op dit gebied zal toenemen met de
een duurzaam perspectief op de landbouw, het slechten van
de agrarische productiefunctie of de landschappelijke
stedelijke ontwikkeling langs het spoor. Hier komen opgaven
barrières door infra of bebouwing, recreatie en het verbeteren
kwaliteiten.
samen van het beter en robuuster verbinden van de
van groene dooradering een plek.
natuurgebieden, ecologische en recreatieve netwerken met 6.
Bij ontwikkelingen in het buitengebied hebben we
aandacht voor gezondheidsrisico’s als gevolg van zoönosen. 7.
Bij ontwikkeling of transformatie van agrarische bedrijven
hebben we oog voor een gezond woon- en leefklimaat in de
daarnaast ruimte voor agrarisch gebruik, bedrijfslocaties en
5.
het slechten van barrières van de aanwezige infrastructuur. De
herontwikkeling in het geval van stoppende agrarische
verdrogingsopgave van het dekzandgebied vraagt om
bedrijven naar wonen in het groen, recreatie en toerisme,
samenwerking met partners uit de regio zoals het waterschap,
buitengebied gebonden/gerelateerde bedrijfsfuncties,
buurgemeenten en de agrarische sector.
natuurontwikkeling en het bijdragen aan klimaatadaptatie en
dorpen. In het geval van stoppende agrarische bedrijven
biodiversiteit.
benaderen we het vraagstuk met het oog op kansen en
Gebiedsspecifieke keuzes
mogelijkheden die het biedt voor behoud en transitie van de
1.
landbouw, vitaliteit van het buitengebied en een goed
voorzichtig met stedelijke uitbreidingen, om de natuurwaarden
dekzandgebied. In samenwerking met het waterschap en
ondernemersklimaat. Dit betekent voor de Oostelijke polder
van dit gebied te behouden. Daarnaast zetten we in op de
andere partijen proberen we de verdere verdroging van
dat we ruimte bieden aan koppelkansen voor verbreding van
realisatie van meer bos langs de randen van Herperduin en in
Herperduin te voorkomen. Dit doen we onder andere door de
de landbouw, verbinding tussen stad en platteland of
het totale dekzandgebied. We hebben de ambitie om minimaal
variatie van bossoorten en variatie in open- en geslotenheid te
klimaatadaptatie. Grootschalige- of solitaire woningbouw en
20 hectare nieuw bos aan te planten, met de mogelijkheid tot
verbeteren. Daarnaast zoeken we hierin de samenwerking met
intensieve recreatie passen hier niet.
verdere uitbreiding.
de agrarische sector.
2.
7.
Op de dekzandrug ten zuiden van de stad Oss zijn we
We werken aan het beter verbinden van de Geffense plas,
6.
Verdroging is een belangrijk aandachtspunt in het
Aan de zuidrand van het stedelijk gebied ontwikkelt zich
Herperduin, de Maaszone nabij Ravenstein en Keent en
een kwalitatief hoogwaardig landschap als schakel tussen de
versterken daarbij ecologische zone ten zuiden van Oss met
stad en natuurgebied De Maashorst. Met aandacht voor
Het dekzandgebied, bestaande uit de dekzandrand en
daarin onder andere het arboretum en landerij van Tosse.
landschapsverbetering, duurzame landbouw, recreatie en
dekzandrug is gevormd in de laatste ijstijd. Zand werd door de
Hiermee zetten we in op het versterken van de natuurwaarden,
toerisme, wonen in het groen en het verbeteren van groene
wind over grote delen van Noord-Brabant verspreid. Oss en
biodiversiteit en recreatieve spreiding.
dooradering.
DEKZANDGEBIED
Berghem liggen op deze hoger gelegen dekzandrand, die de overgang vormt van de lager gelegen polders naar de
63
Op (de flanken van) de zandrug bieden we ruimte voor
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
6
Uitvoering
64
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
6.1
ROLLEN GEMEENTE
De gemeente heeft verschillende rollen bij het uitvoeren van de omgevingsvisie. Welke rol we kiezen, hangt af van verschillende factoren. Er zijn vier benaderingen van sturing. In elk van de vier benaderingen formuleert de overheid doelen en probeert die te realiseren in interactie met de omgeving. De aanduidingen in de kwadranten geven accenten aan in de rolopvatting en geen scheidingen. Zo wil de ‘Netwerkende Overheid’ óók prestaties leveren en zorgvuldig en duidelijk de kaders stellen net als de ‘Rechtmatige Overheid’. We hebben de ambitie om als netwerkende of responsieve overheid te werken. Er zullen echter ook altijd situaties zijn waarin van ons gevraagd wordt om de rechtmatige of de presterende overheid te zijn. We werken als gemeente Oss - zoals we gewend zijn - samen met inwoners, organisaties, bedrijven en andere overheden aan onze fysieke leefomgeving. We vinden het belangrijk om ruimte te bieden aan initiatief van onderop, om zo ook betrokkenheid van onze inwoners en Figuur 11 De vier sturingsrollen van de overheid (Ministerie van Algemene
medeverantwoordelijkheid voor onze leefomgeving te
Zaken, z.d.)
stimuleren. Dat betekent ook dat we als gemeente Oss zaken soms wat meer zullen loslaten en meer in een faciliterende rol komen. Maar als bestuursorgaan ontlenen wij altijd ons
sturende of soms dwingende rol van de gemeente
bestaansrecht aan het democratisch proces. Dit blijft voor ons
noodzakelijk is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan grote opgaven
een vaste kernwaarde. We hebben de verantwoordelijkheid
als klimaatadaptatie, de verstedelijkingsopgave in de
om te sturen op het algemeen belang. Dit doen we in ons
spoorzone, de gezonde en inclusieve samenleving en de
eigen handelen, maar ook wanneer maatschappelijke partijen
energietransitie.
niet in staat blijken een oplossing te vinden voor opgaven. Dit betekent ook dat we partijen bijstaan wanneer onze kennis gevraagd of nodig is. De gemeente Oss is dan naast samenwerkingspartner of aanjager soms ook regisseur (en uitvoerder), omdat op sommige onderwerpen een meer
65
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
6.2
SAMENWERKING
BLIJVEN SAMENWERKEN MET DE SAMENLEVING Onze gemeente kenmerkt zich door betrokkenheid en
binnen onze visie extra kracht bij willen zetten. Hierbij zullen
landelijk gebied. Tot slot is de samenwerking en continue
saamhorigheid. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke
we als gemeente denken en handelen vanuit mogelijkheden,
dialoog met onze partners en hogere overheden van groot
organisaties en wij als gemeente zetten er samen de
vertrouwen en verbinding en kiezen we voor een houding
belang voor de realisatie van de ambities die we stellen in
schouders onder om iedereen in de gemeente Oss in staat te
vanuit het uitgangspunt ‘ja, mits’ in plaats van ‘nee, tenzij’.
deze omgevingsvisie. Denk bijvoorbeeld aan de uitvoering van
stellen te participeren in de samenleving. In onze gemeente zijn er voorbeelden te over waar we als gemeente projecten
ambities op het gebied van openbaar vervoer, woningbouw, SAMENWERKEN IN DE REGIO EN DAARBUITEN
samen oppakken met inwoners en andere partners, of
water en energie. De gemeente zal actief de belangen van haar bedrijven, inwoners en maatschappelijk organisaties
voorbeelden van inwoners die zelf initiatieven ontplooien.
Veel van de maatschappelijke opgaven houden zich niet aan
inbrengen in deze processen, met als doel de doorontwikkeling
Denk aan de initiatieven voor het Noorderpark, het Bos van
de gemeentegrenzen, waardoor samenwerking met andere
naar een dynamisch stedelijk gebied en een leefbaar
Oss, het aardgasvrij maken van de wijk Schadewijk en de
partners van groot belang is. In Oss zijn we al jaren gewend
platteland, waar het prettig wonen en werken is.
zonnepanelen op de geluidswal van Herpen.
om in nauwe afstemming te werken met de buurgemeenten en andere regionale partners, zoals de GGD, het waterschap en
SAMENWERKING MET RIJK EN PROVINCIE
Bij deze samenleving past een overheid die gericht is op
Omgevingsdienst Brabant Noord. Zo is de gemeente Oss
(gelijkwaardige) samenwerking met partijen in het veld. Dat
onderdeel van de regio Noordoost-Brabant, een samenwerking
De invoering van de Omgevingswet zal er in de praktijk toe
betekent dat we als gemeente het zelforganiserend vermogen
van elf gemeenten en twee waterschappen met de
leiden dat de samenwerking tussen gemeenten en provincies
in de samenleving ruimte en vertrouwen geven, om initiatieven
gezamenlijke ambitie de regio te versterken. Daarnaast maken
intensiveert. Bijvoorbeeld omdat het instrumentarium
te ontplooien. Als gemeente zijn we oprecht geïnteresseerd in
we deel uit van onder andere de samenwerkingsverbanden als
verandert, waardoor van beide overheden een actieve
hetgeen inwoners naar voren brengen en laten dat merken in
B7/Brabantstad, NOVEX Stedelijk Brabant, G40, de stedelijke
opstelling verwacht wordt. We vinden het van groot belang om
woord en daad; in terugkoppeling en de uiteindelijke
regio ‘s Hertogenbosch-Oss en de A50-as. Per opgave
als gemeente Oss bij de totstandkoming van beleid en
beslissing. We vinden het belangrijk om als gemeente een
bekijken we welk samenwerkingsverband op welk
regelgeving van andere overheden vroegtijdig mee te denken.
betrouwbare partner te zijn. Maar we zien dit als een
schaalniveau het best passend is. De omgevingsvisie vormt
Dit met als doel om problemen bij lokale toepassing van
tweezijdige verplichting: van inwoners mag een constructieve
daarbij onze agenda. We sturen zelf actief mee en zijn een
hogere regelgeving te voorkomen. Bij conflicterende visies van
bijdrage worden verwacht.
gelijkwaardige samenwerkingspartner.
andere overheden wordt vroegtijdig het gesprek aangegaan.
Dit alles betekent niet dat we als samenwerkende gemeente
In de toekomst zal deze samenwerking naar verwachting
ontwikkelingen ‘van bovenaf’ en daar een lokale invulling aan
nooit sturen, handhaven of grenzen stellen. Als gemeente
verder toenemen, bijvoorbeeld in de doorvertaling van
geven. Afstemming en samenwerking met verschillende
houden we - ook onder de Omgevingswet - een belangrijke en
regionale visies en programma’s. Ook zal de gemeente samen
overheden dragen bij aan slimmere oplossingen, vooral als het
regisserende rol bij het beheer en de ontwikkeling van de
met andere gemeenten in de provincie, de B7 en de regio
gaat om complexe opgaven en gebiedsoverstijgende
fysieke leefomgeving. Voor alle initiatieven geldt dat deze visie
Noordoost-Brabant actief deelnemen aan processen rondom
belangen, zoals het geval is voor verstedelijking, klimaat en
een afwegingskader vormt. Dit kan betekenen dat we kritisch
de verstedelijking en het landelijk gebied. Denk hierbij aan de
duurzaamheid.
zijn op initiatieven die weinig of nauwelijks bijdragen aan de
ontwikkelstrategie voor verstedelijking van de Brabantse
gestelde doelen, maar ook dat we initiatieven die goed passen
stedenrij en de plannen die de provincie maakt voor het
Anderzijds kunnen we als gemeente bijdragen aan
66
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
DE OMGEVINGSVISIE ALS AFWEGINGSKADER VOOR INITIATIEVEN: Deze omgevingsvisie geeft een inzicht in de vele uitdagingen
Een initiatief dat past binnen de kaders van de omgevingsvisie
en opgaven waar we als gemeente Oss voor staan. Het is een
is concreet mogelijk te maken met andere instrumenten van de
uitnodiging aan iedere inwoner, (maatschappelijke)
Omgevingswet: het omgevingsplan en/of de
organisatie en ondernemer om hierover mee te denken en de
omgevingsvergunning. Tijdens de transitiefase (2024 - 2032)
ambities samen te brengen met eigen acties en keuzes. De
brengen we de juridische regels voor activiteiten in lijn met de
samenleving van 2040 maken we samen. Als gemeente
kaders van onze omgevingsvisie. Bij de verdere uitwerking,
verduidelijken we met deze omgevingsvisie welke thema’s we
waaronder in het omgevingsplan, kijken we in hoeverre de
meewegen in ons nieuwe beleid en beslissingen. Hierbij staan
uitgangspunten die nu beschreven staan in onze
de kenmerken en identiteit van onze gemeente altijd voorop.
bestemmingsplannen aansluiten op de ambities in deze omgevingsvisie. Indien nodig scherpen we bij het opstellen
Bij een initiatief of ontwikkeling stellen we onszelf en de
van het omgevingsplan uitgangspunten aan of voegen we
initiatiefnemer de volgende drie vragen
nieuwe uitgangspunten toe.
1.
Draagt de ontwikkeling of het initiatief bij aan de
geformuleerde kernambities en sluit het aan op de gebiedsgerichte uitwerkingen en in welke mate? 2.
Is er sprake van een negatieve en/of positieve impact
op de kwaliteiten van de leefomgeving, zoals verwoord in deze omgevingsvisie? 3.
In welke mate wordt het initiatief of de ontwikkeling
gedragen door de directe omgeving en wat zijn daarvan de redenen?
©RNelissen
67
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
6.3
INSTRUMENTEN VOOR UITVOERING
Maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op en we weten niet hoe de wereld er over vijf of tien jaar uitziet. Deze omgevingsvisie zien wij als gemeente daarom als een dynamisch document. We kiezen ervoor om de visie periodiek te actualiseren. We evalueren de omgevingsvisie in ieder geval elke vier jaar, in het jaar volgend op de gemeenteraadsverkiezingen. Hiermee starten we in 2028. Daarnaast is het mogelijk om de visie van een herijking te voorzien wanneer (maatschappelijke) opgaven in de fysieke leefomgeving daar aanleiding toe geven. Deze omgevingsvisie is de start van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Deze cyclus biedt structuur om de instrumenten van de Omgevingswet te ordenen volgens een logisch proces: beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling. De Omgevingswet biedt voor onze gemeente drie andere relevante instrumenten: het omgevingsprogramma, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning.
Figuur 12 Samenhang omgevingsvisie, programma’s en omgevingsplan in de beleidscyclus (Informatiepunt Leefomgeving)
68
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
OMGEVINGSPROGRAMMA → programma’s in het kader van een programmatische aanpak (bijvoorbeeld het nationaal programma luchtkwaliteit).
gemeenteraad voor een update. Ook moet een programma
college van burgemeester en wethouders, waarin zij de
De gemeente Oss kent op dit moment (nog) geen wettelijk
Dat zijn zaken waar we bij de keuze voor een programma
globale beleidslijnen uit de omgevingsvisie verder uitwerken.
verplichte omgevingswetprogramma’s. Dit zal de komende
rekening mee moeten houden.
Een programma bevat maatregelen voor bescherming, beheer,
jaren wel aan de orde zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een
gebruik en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. In een
volkshuisvestingsprogramma in het kader van de Wet
Al deze programma’s worden na vaststelling van de
programma worden de ambities uitgewerkt in concrete
versterking regie volkshuisvesting en een warmteprogramma
omgevingsvisie opgesteld als, opgenomen in, of omgevormd
maatregelen. Ook wordt aangegeven welke middelen nodig
in het kader van de Wet gemeentelijke instrumenten
tot programma’s onder de Omgevingswet. Daarnaast
zijn om het doel te behalen. Denk daarbij naast financiering
warmtetransitie.
verkennen we of het huidige beleid bij aanpassing al dan niet
Het omgevingsprogramma is de uitwerking van één of meerdere ambities en ruimtelijke keuzes uit onze omgevingsvisie. Het programma is het instrument van het
aan ruimtelijke en juridische instrumenten.
opgenomen worden in het Digitaal Stelsel Omgevingwet en kan er in sommige gevallen sprake zijn van een MER plicht.
wordt gepositioneerd als programma onder de omgevingsvisie. Vrijwillige omgevingswetprogramma’s zijn programma’s gericht
Bij de invulling en uitwerking van deze omgevingsprogramma’s
op de nadere uitwerking en uitvoering van de omgevingsvisie.
zullen (op onderdelen) inwoners en andere betrokken partijen
Die kunnen themagericht zijn (bijvoorbeeld gericht op
nauw betrokken zijn. Want we kunnen dit als gemeente niet
mobiliteit, wonen of omgevingsveiligheid) of gebiedsgericht
Het omgevingsplan - de opvolger van de gemeentelijke
alleen. Heldere communicatie en gedeelde
(bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van een nieuwe woonwijk of
bestemmingsplannen en verordeningen over de fysieke
verantwoordelijkheid zijn hierbij onze uitgangspunten. Het
de herstructurering van een bedrijventerrein). Momenteel
leefomgeving - bevat regels over de fysieke leefomgeving die
realiseren van het hoge ambitieniveau in deze omgevingsvisie
wordt er concreet aan een omgevingswetprogramma gewerkt
de gemeente stelt binnen haar grondgebied. Het
staat of valt met tijdige en transparante communicatie tussen
in het kader van de Duurzame polder. Of en hoe we de
omgevingsplan geeft invulling aan de maatschappelijke
gemeente, inwoners en andere partijen. We staan dan ook
komende tijd omgaan met het gebruik van het instrument