Omgevingsvisie Oss
Tekst van het document
Omgevingsvisie Oss 2040 Vernieuwen, verduurzamen & verbinden
mei 2025
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
Colofon Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK in samenwerking met de gemeente Oss. Het copyright van de beelden en kaarten berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders aangegeven. Van foto’s zonder toelichting berust het copyright bij de gemeente Oss/fotograaf René Nelissen. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK en de gemeente Oss aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. Foto omslag door Gabor Heeres mei 2025
2
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
De gemeente Oss: ontstaan langs de slingerende oevers van de Maas op de overgang van laag naar hoog. Daar zien we in 2040 de stad Oss als belangrijke stedelijke schakel in de Brabantse stedenrij, op de verbinding tussen Den Bosch, Nijmegen en Eindhoven. Als kloppend hart van de Pharma Delta en met hoogwaardige maakindustrie. Omgeven door een groen en klimaatrobuust buitengebied, waar ruimte is voor toerisme en recreatie en natuur maar ook voor innovatieve en hoogproductieve kringlooplandbouw. Met haar bruisende stadshart, een geschikte woning voor iedereen en sterke gemeenschappen is het goed wonen, werken en leven in de stad Oss en haar 23 stadjes en kernen.
3
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
Inhoudsopgave 1
INLEIDING
Grote opgaven vragen om een integrale visie op de leefomgeving
8
10
Wat is een omgevingsvisie?
11
Hoe en met wie maakten we deze omgevingsvisie?
13
Milieueffectrapportage
15
2
16
ONZE GEMEENTE OSS
Kenschets van de gemeente oss
18
Oss in de regio en daarbuiten
20
Opgaven en ontwikkelingen
22
3
25
TOEKOMSTVERHAAL GEMEENTE OSS 2040
Structurerende principes
29
Visiekaart
34
4
35
VIER INTEGRALE KERNAMBITIES VOOR OSS RICHTING 2040
Toekomstbestendige verstedelijking en vitale kernen Een gezonde, veilige en groene leefomgeving
37
40
Energieneutraal, circulair en klimaatbestendig Oss in 2050
42
Ondernemend en uitnodigend Oss
44
5
47
GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
Stedelijk gebied Oss - Berghem Stadjes en kernen
49 56
Buitengebied60
6 UITVOERING Rollen gemeente
64 65
Samenwerking66
4
Instrumenten voor uitvoering
68
Monitoring en evaluatie
71
Bekostiging
72
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
Voorwoord Beste inwoners, Met trots presenteer ik u de eerste omgevingsvisie van de
we door groene energiebronnen te benutten en onze
gemeente Oss. Een visie die draait om vernieuwen,
ecologische voetafdruk te verkleinen.
verduurzamen en verbinden. In een tijd waarin de wereld om ons heen snel verandert, is het van groot belang dat wij als
Verbinden is de kern van onze gemeenschap. We willen een
gemeenschap vooruitdenken en handelen.
inclusieve samenleving creëren waarin iedereen zich thuis voelt. Door samen te werken en mensen te betrekken
Niet voor niets richten we ons de komende jaren op de
versterken we de sociale samenhang en zorgen we ervoor dat
verstedelijking van Oss. We vernieuwen de stad door
iedereen kan meedoen.
voldoende betaalbare woningen te bouwen en innovatieve vormen van mobiliteit toe te passen. Zo creëren we een
Ik nodig u uit om samen met ons deze visie te realiseren.
dynamische en toekomstbestendige gemeente waar ruimte is
Laten we gezamenlijk werken aan een gemeente die klaar is
voor groei en ontwikkeling, en waar iedereen een geschikte
voor de toekomst, waarin we trots kunnen zijn op wat we
woning kan vinden.
samen bereiken.
Vernieuwen kan natuurlijk niet zonder aandacht te hebben
Sidney van den Bergh
voor verduurzaming. Sterker nog, ze gaan vaak hand in
wethouder Ruimtelijke Ordening
hand. In de gemeente Oss zetten we ons in voor een duurzame toekomst voor de komende generaties. Dat doen
5
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
Publiekssamenvatting & leeswijzer Omgevingsvisie: brede blik op de ruimte om ons heen
onderwijs, economie, energie, leefbaarheid en bereikbaarheid.
Hoe ziet de gemeente Oss er in 2040 uit? Hoe zorgen we dat
… deze doelen horen daarbij Hoe we dit toekomstbeeld bereiken? We gaan voor groei langs
het dan ook goed wonen, werken, leren, ondernemen en
Tegelijkertijd zijn er ook veel dingen in Oss die we willen
het spoor in een levendige en compacte stad. We werken aan
recreëren is in onze gemeente? Om deze vragen te
behouden. Bijvoorbeeld onze cultuurhistorie en prachtige
een veerkrachtige samenleving, met oog voor elkaar en de
beantwoorden heeft de gemeente samen met inwoners,
landschappen, de vele winkels, horeca en stedelijke
omgeving. Groen en water verbinden natuur, mens en
ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere
voorzieningen, de ondernemersgeest en ruimte om te boeren
cultuurhistorie. En zorgen voor een gezonde en veilige
overheden een omgevingsvisie gemaakt. In de omgevingsvisie
in de Osse polders.
leefomgeving in stad en land. Met de Osse ondernemersgeest
komen verschillende onderwerpen samen. Van landschap en
en innovatiekracht werken we aan een sterke economie.
natuur tot wonen, economie en verkeer. En van klimaat en
Lees meer over de kwaliteiten van en uitdagingen voor de
energie(transitie) tot water, bodem en milieu. Maar ook
gemeente Oss in Hoofdstuk2.
gezondheid, leefbaarheid, recreatie en toerisme en erfgoed.
De keuzes die hierbij horen hebben we uitgewerkt in vier samenhangende ambities.
Het toekomstverhaal van Oss in 2040… In de omgevingsvisie is opgeschreven wat we willen bereiken
In 2040 staat in Oss gezond leven centraal, met hechte
TOEKOMSTBESTENDIGE VERSTEDELIJKING EN VITALE
binnen deze thema’s en welke keuzes we daarvoor moeten
gemeenschappen, in een groene klimaatrobuuste
KERNEN
maken. Wat dit bijvoorbeeld betekent voor woonwijken,
leefomgeving. Het aantal inwoners van Oss groeit snel. De
werklocaties en het buitengebied. In de omgevingsvisie staan
spoorzone is getransformeerd naar een dynamische woon- en
We zetten in op de schaalsprong in verstedelijking in de
ook de kaders en uitgangspunten voor nieuwe initiatieven en
werkomgeving. In deze groene, hoogstedelijke omgeving
gemeente Oss richting 2040, met het accent in de spoorzone.
plannen. Zo geeft de omgevingsvisie houvast bij de
wonen Ossenaren samen in een stad van formaat met een
We vergroten het woningaanbod met passende woningen voor
ontwikkeling richting de toekomst. Tegelijk is het een
bruisend en gezellig stadscentrum. In de andere kernen is het
jong en oud. De behoefte van de inwoners bepaalt het aanbod
uitnodiging aan iedereen om bij te dragen aan die toekomst.
prettig wonen, met een voorzieningenniveau passend bij de
van de voorzieningen in de wijken en kernen. We werken aan
Met eigen acties en initiatieven. Want de samenleving van
grootte van de kern. Oss staat in binnen- en buitenland bekend
de bereikbaarheid met meer duurzame vormen van vervoer.
2040 maken we samen.
als Pharma en Life Science stad, met Pivot Park als hart van
Fietsers en voetgangers krijgen meer ruimte, deelvervoer en
de innovaties. In Oss kijkt men naar elkaar om. Verenigingen
openbaar vervoer worden belangrijker. Station Oss vormt een
Lees meer over het waarom en hoe van de omgevingsvisie in
en voorzieningen brengen mensen samen in de dorpen en
knooppunt waar mensen gemakkelijk kunnen overstappen
Hoofdstuk1.
wijken. Zo behouden we de voor Oss zo kenmerkende
naar andere vormen van vervoer binnen de regio en verder
gemeenschappen. De historische kernen en
weg.
Voordat we aan de slag zijn gegaan met de toekomst van de
landschapsstructuren vormen een stevige basis met karakter.
gemeente hebben we gekeken naar de huidige gemeente Oss
Het buitengebied van Oss kent in 2040 een nieuwe en
We vinden het belangrijk dat jong en oud goed mee kunnen
en voor welke uitdagingen we staan. Denk bijvoorbeeld aan de
toekomstbestendige balans tussen landbouw, recreatie en
doen aan de samenleving. Met de inrichting van de openbare
demografische ontwikkeling (mensen worden ouder) en vraag
toerisme, natuur en een klimaatrobuust landschap.
ruimte en voorzieningen stimuleren we beweging en
naar woningen. Of gevolgen van klimaatverandering, zoals
6
ontmoeting.
wateroverlast, hitte en het afnemen van het aantal planten en
Lees meer over het toekomstverhaal in Hoofdstuk3. Of kijk op
dieren. En de vraagstukken rondom voorzieningen, zorg,
de kaart hoe die toekomst eruitziet.
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
EEN GEZONDE, VEILIGE EN GROENE LEEFOMGEVING
ONDERNEMEND EN UITNODIGEND OSS
Oss werkt aan een gezonde, veilige en groene leefomgeving.
Oss is een aantrekkelijke gemeente voor ondernemers en dat
Samen werken aan de toekomst
De rijke cultuurhistorie en verschillende landschappen zijn de
willen we blijven. Daarom zetten we in op waar we al goed in
De toekomstvisie van Oss heeft de gemeente gemaakt met
basis voor ontwikkelingen in de gemeente. In het buitengebied
zijn: Pharma en Life Science. Pivot Park en de omliggende
inwoners, organisaties, ondernemers en instellingen. En met
werken we aan een nieuwe balans tussen landbouw, wonen,
bedrijvigheid vormen het hart van dit ecosysteem van
de provincie Noord-Brabant en partners in de regio. Het
natuur en recreatie en toerisme. In de Osse Polders ligt de
bedrijven. Daarnaast stimuleren we ook de samenwerking
uitvoeren doen we ook graag samen.
nadruk op de bescherming van goede landbouwgrond voor
tussen onderwijs, onderzoek en het bedrijfsleven van Oss.
hoogproductieve kringlooplandbouw. We zetten in op
De gemeente wil ruimte bieden aan initiatieven van inwoners,
duurzaam natuur-, bodem- en waterbeheer en het versterken
Voor een gezonde economie en leefomgeving werken we aan
bedrijven en instellingen. We zorgen ervoor dat deze
van ecologische kwaliteiten voor een toekomstbestendig en
het herstructureren en verduurzamen van de
initiatieven aansluiten bij de visie. We geven het
leefbaar buitengebied.
bedrijventerreinen. Door in te zetten op locatiespecifieke
zelforganiserend vermogen in de samenleving ruimte en
kwaliteiten, zoals de haven, of profilering bevinden bedrijven
vertrouwen om initiatieven te ontwikkelen. Als uitgangspunt
zich op een passende plek binnen de gemeente.
hanteren we hierbij: ja, mits.
fietspaden. Zo werken we aan een openbare ruimte waar het
In het buitengebied is in 2040 ruimte voor een duurzame
De opgaven waar we voor staan, houden zich niet aan de
prettig verblijven is.
agrarische sector die in balans is met haar omgeving. Om de
gemeentegrenzen. Daarom werken we samen met onze
vitaliteit van de dorpen in de toekomst te behouden, stimuleren
buurgemeenten, regionale organisaties en de provincie.
ENERGIENEUTRAAL, CIRCULAIR EN KLIMAATBESTENDIG OSS
we de lokale bedrijvigheid. Samen met partners in de regio
Bijvoorbeeld bij complexe opgaven als de verstedelijking,
IN 2050
zetten we in op dagrecreatie, met de focus op natuur- en
bereikbaarheid en ontwikkelingen in het buitengebied.
In de stad Oss is groen altijd dichtbij. Bestaand groen wordt opgewaardeerd en beter verbonden door groene wandel- en
erfgoedbeleving. We werken aan het klimaatrobuust en duurzaam maken van de gemeente. Stedelijke ontwikkeling helpt bij klimaatadaptatie
De wereld om ons heen is altijd in beweging. We nemen de Lees meer over de ambities in Hoofdstuk4.
en ecologie, denk aan waterberging en extra groen voor schaduw en biodiversiteit.
we flexibel inspelen op nieuwe ontwikkelingen. …en zo ziet dat eruit Niet alles kan overal. Er zijn verschillende soorten gebieden in
Lees meer over de uitvoering van de omgevingsvisie in
We willen in 2050 een CO2-uitstoot vrije en aardgasvrije
de gemeente Oss. We vertalen onze ambities in ruimtelijke
Hoofdstuk6.
gebouwde omgeving, door energiebesparing en hernieuwbare
keuzes per gebied, zo krijgt elk gebied een eigen aanpak en
energie. We werken aan passende plekken en vormen van
ontwikkeling. Dit doen we voor
energieopwek, opslag en netwerken. ‣
Stedelijk gebied Oss-Berghem
In 2050 zijn we een circulaire gemeente. In 2040 gebruiken we
‣
Stadjes en kernen
meer herbruikbare materialen en hebben we onze
‣
Buitengebied
afvalproductie verminderd. Ook innovaties in de maakindustrie dragen bij aan een circulaire gemeente.
7
omgevingsvisie daarom regelmatig onder de loep. Zo kunnen
Lees meer over de keuzes per gebied in Hoofdstuk5.
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
1
Inleiding .
8
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
Het jaar 2040 lijkt ver weg. Toch is het dichterbij dan het lijkt. Want nú bedenken we samen hoe onze leefomgeving er dán uitziet. Oss met een hoogstedelijk centrum met regionale functie, als onderdeel van de Brabantse stedenrij. Een verbindende schakel tussen Brabant en Gelderland. Gelegen in een groen buitengebied waar landbouw, recreatie en toerisme en prettig wonen een plek vinden. Hoe we willen dat onze leefomgeving er dan uitziet, welke keuzes we daartoe maken en hoe we hier met elkaar aan willen werken, staat in deze omgevingsvisie. De omgevingsvisie is een uitnodiging aan onze inwoners en ondernemers, initiatiefnemers en samenwerkingspartners in de gemeente om samen met ons te werken aan onze toekomstige leefomgeving. Dat gaat enerzijds over het beschermen van belangrijke kwaliteiten die wij als gemeente Oss hebben, maar ook over samen het initiatief nemen om in te spelen op alle ontwikkelingen die effect hebben op onze leefomgeving. We bouwen met veel energie voort op wat we de afgelopen jaren al hebben gerealiseerd. De visie geeft richting aan toekomstige ontwikkelingen, initiatieven en beleid van onze gemeente voor de komende jaren. Daarnaast beschrijven we hoe we daar op hoofdlijnen uitvoering aan willen geven. We willen hiermee uitnodigen, inspireren en tegelijkertijd duidelijke ruimtelijke kaders stellen.
©RNelissen
9
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
1.1
GROTE OPGAVEN VRAGEN OM EEN INTEGRALE VISIE OP DE LEEFOMGEVING
De gemeente Oss is voor mensen een goede plek om te
Met deze omgevingsvisie hebben we een belangrijke
wonen, werken en recreëren. Daar zijn we trots op en dat
vertaalslag gemaakt: we hebben ons actuele beleid voor de
willen we in de toekomst graag zo houden. Dit is niet
fysieke leefomgeving, inclusief eventueel benodigde
vanzelfsprekend, want de complexiteit van verschillende
aanscherpingen en aanvullingen samengebracht tot één
opgaven vraagt om een meer integrale en samenhangende
integraal, overkoepelend en samenhangend toekomstverhaal.
blik op de toekomstige leefomgeving. Ontwikkelingen op de
Dit is een stip op de horizon waar we met elkaar naartoe
woningmarkt en veranderingen in de bevolkingssamenstelling
werken. We zoeken hierbij naar slimme koppelkansen,
vragen om voldoende en passende woningen, met name voor
meervoudig gebruik van de ruimte en het versterken van de
jongeren en ouderen. Voor de grotere en kleinere kernen
omgevingskwaliteit.
zoeken we naar manieren om voorzieningen zo goed mogelijk bereikbaar te houden. Het buitengebied is volop in beweging.
In samenwerking met onze inwoners, maatschappelijke
De agrarische sector is een belangrijke sector, zij werken aan
organisaties, (keten)partners en de politiek hebben we deze
een omslag naar duurzame landbouw. Aan de andere kant
visie opgesteld. Daarbij hebben we ook nadrukkelijk rekening
vragen klimaatopgaven hier meer ruimte.Ook zitten we in een
gehouden met de regionale, provinciale en nationale context.
omslag naar energiesystemen op basis van duurzame,
Enerzijds overstijgen de complexe opgaven de
hernieuwbare opgewekte energie. Onze bedrijven- en
gemeentegrenzen. Anderzijds bepalen bovenlokale richtlijnen,
industrieterreinen hebben hier ook een belangrijke positie in.
beleid en wetgeving de bewegingsruimte waarbinnen de
De bedrijvigheid in en rondom Oss is een belangrijk onderdeel
omgevingsvisie van Oss vorm kan krijgen.
van de identiteit van de stad, maar de gezondheid van onze inwoners moet staat voorop.
Met de horizon op 2040 kijkt deze omgevingsvisie ver vooruit. Tegelijkertijd is de omgevingsvisie tot stand gekomen in de
Als gemeente Oss willen we zo goed mogelijk inspelen op de
context van nu, terwijl de opgaven die op ons af komen nog
uitdagingen en kansen benutten. We werken hier als
volop in beweging zijn. De toekomst is onzeker en we kunnen
gemeente samen met onze inwoners en andere partners al
niet voorspellen hoe de wereld er over vijftien jaar uitziet. Dit
jaren hard aan. Er is al veel sectoraal beleid ontwikkeld. Ook
vraagt om flexibiliteit. De omgevingsvisie is daarom geen
hebben we met de drie gebiedsvisies: stedelijk gebied
blauwdruk, maar een dynamisch instrument. Als het nodig is
Oss-Berghem, stadjes en kernen en het buitengebied al goed
kunnen we de komende jaren, samen met de samenleving en
nagedacht over de toekomstige leefomgeving van Oss. Toch
onze partners, doel en ambities bijstellen.
vragen de complexe opgaven om een integrale blik die de opgaven meer in samenhang bekijkt voor de hele gemeente.
10
©RNelissen
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
1.2
WAT IS EEN OMGEVINGSVISIE?
De omgevingsvisie is een beleidsinstrument voor gemeenten en komt voort uit de Omgevingswet. Deze wet is per 1 januari 2024 in werking getreden. Het is een nieuw stelsel met landelijke regels over onderwerpen zoals ruimte, wonen, verkeer en vervoer, milieu, landschap, natuur en water. Dit stelsel integreert zo’n 26 wetten en ruim honderd regelingen over de fysieke leefomgeving tot één wettelijk stelsel. Maar veel belangrijker nog: de wet biedt lokale overheden meer afwegingsruimte in regels en beleid. En dus meer mogelijkheden om in overleg te gaan over plannen en initiatieven. De Omgevingswet verplicht elke gemeente één omgevingsvisie op te stellen voor het gehele eigen grondgebied. Een belangrijk verschil met de structuurvisie, de voorganger van de omgevingsvisie, is de integraliteit en de
Figuur 1 De opbouw en onderdelen van deze omgevingsvisie.
breedte; zo gaat de omgevingsvisie bijvoorbeeld ook in op het thema gezondheid en zijn sociale en economische
te formuleren, kaders te stellen en het overleg daarover goed
welke manier raakt dit de Osse leefomgeving? De keuzes die
ontwikkelingen duidelijk in de visie geïntegreerd. Daarnaast is
te organiseren. De belangrijkste verandering die de
we maken moeten aansluiten bij de ontwikkelingen, ambities
de omgevingsvisie een dynamisch instrument. Dit maakt het
Omgevingswet beoogt, is dan ook een andere werkwijze en
en beslissingen op hoger schaalniveau (nationaal, provinciaal
mogelijk om de omgevingsvisie bij te stellen als dit nodig is,
een nieuwe mentaliteit: van een ‘nee-tenzij’-houding naar een
en regionaal). Wet- en regelgeving, beleid en richtlijnen
terwijl de structuurvisie iedere 10 jaar werd herzien.
‘ja-mits’-houding.
bepalen de bewegingsruimte waarbinnen de omgevingsvisie voor de gemeente Oss vorm krijgt.
11
Als gemeente Oss worden we uitgedaagd om grondig na te
Met deze omgevingsvisie willen we inwoners, ondernemers,
denken over onze toekomst en de vormgeving van het
maatschappelijke organisaties én de gemeentelijke organisatie
De afgelopen jaren hebben we met inwoners en partners hard
gemeentelijk omgevingsbeleid. En over hoe we willen (samen)
houvast bieden bij het ontwikkelen en uitvoeren van plannen
gewerkt aan het formuleren van ambities in visiedocumenten
werken met initiatiefnemers, inwoners, partners, bestuur,
voor wonen, werken en leven in de gemeente Oss. De
die aansluiten bij de lokale opgaven. Deze vormen het
politiek en onze eigen organisatie. In het verlengde daarvan
omgevingsvisie geeft antwoord op lokale opgaven, terwijl we
vertrekpunt voor het integrale toekomstbeeld dat deze
denken we na over onze rol als beleidsmaker,
tegelijkertijd aandacht hebben voor een goede borging van
omgevingsvisie presenteert.
vergunningverlener, toezichthouder en procesbegeleider. Nu
ontwikkelingen en richtlijnen op hogere schaalniveaus. We
er meer afwegingsruimte komt in regelgeving en beleid, wordt
moeten dus ook buiten onze gemeentegrenzen kijken naar de
het steeds belangrijker om de juiste ambities en doelstellingen
regionale, provinciale en nationale context: wat speelt er en op
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
Global Goals Oss heeft zich verbonden met de Global Goals van de Verenigde Naties (VN), de duurzame ontwikkelingsdoelen voor 2016-2030. In Oss brengen we de Global Goals ‘van veilig ver weg naar concreet dichtbij’. Op haar eigen lokale manier draagt Oss bij aan de 17 wereldwijde doelen. We vertalen de Global Goals ook nadrukkelijk door in onze omgevingsvisie, het gaat o.a. om de doelstellingen: goede gezondheid en welzijn, schoon water en sanitair, betaalbare en duurzame energie, eerlijk werk en economische groei, industrie, innovatie en infrastructuur, duurzame steden en gemeenschappen, verantwoorde consumptie en productie, klimaatactie, leven op het land en partnerschap om doelstellingen te bereiken.
Figuur 2 Samenhang van beleid op lokale, provinciale en nationale schaal die de inhoud van de omgevingsvisie van Oss hebben gevoed.
12
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
1.3
HOE EN MET WIE MAAKTEN WE DEZE OMGEVINGSVISIE?
Deze omgevingsvisie is van ons allemaal. Juist daarom
Koers bepalen
hebben we gedurende het ontwikkelen van de omgevingsvisie
Op basis van de hoofdlijnen van de drie gebiedsvisies en de
Met de opbrengsten van deze gesprekken en de resultaten
met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties,
gemeentebrede ambitienota zijn we de koers voor Oss in 2040
van een online enquête hebben we de koers richting 2040
ambtelijke afdelingen de politiek, regio en provincie nagedacht
verder gaan onderzoeken. Ontwikkelingen en nieuw beleid
vastgelegd in het Koersdocument: een toekomstverhaal en
en samengewerkt. Dat deden we in de vorm van werkateliers,
volgen elkaar in snel tempo op, dus waar nodig zijn opgaven
vier kernambities uitgewerkt met strategische keuzes om tot
consultatierondes en (digitale) gesprekken.
of ambities aangescherpt of bijgesteld. Vervolgens hebben we
deze toekomst te komen.
aan de hand van ontwikkelsporen het gesprek gevoerd over De omgevingsvisie is in vier fasen tot stand gekomen:
de gewenste ontwikkelrichting voor onze stad en kernen, de
Ontwikkelen omgevingsvisie
ontwikkelen drie gebiedsvisies (1), gemeentebrede
werklocaties en het buitengebied. We spraken daarover met
In de vierde fase hebben we de omgevingsvisie opgesteld,
ambitienota opstellen (2), koers bepalen via ontwikkelsporen in
de samenleving, (maatschappelijke) partners, de politiek en de
inclusief een integrale visiekaart. Hierin zijn de ambities en
een Koersdocument (3) en het opstellen van de ontwerp-
ambtelijke afdelingen. De ontwikkelsporen gaven een
keuzes vertaald naar verschillende deelgebieden in Oss, in lijn
omgevingsvisie (4).
verbeelding en beschrijving van drie verschillende toekomsten
met de eerder opgestelde gebiedsvisies. In een
voor Oss. De ontwikkelsporen waren: (1) Oss groeit, (2) Oss
consultatieronde met de ambtelijke afdelingen,
Gebiedsvisies en ambitienota
op eigen kracht en (3) Natuurlijk Oss. Met de ontwikkelsporen
maatschappelijke organisaties, ketenpartners en het
De gemeente Oss is gestart met het uitwerken van drie
op tafel hebben we besproken wat men als voorstelbare en
gemeentebestuur hebben we de koers geverifieerd en samen
gebiedsvisies: stedelijk gebied Oss-Berghem, de stadjes en
wenselijke ontwikkelingen zag voor de gemeente Oss, maar
de gemaakte keuzes aangescherpt.
kernen en het buitengebied van Oss. In deze gebiedsvisies is
ook hebben we geduid welke elementen hier niet bij passen.
een uitvoerige analyse van de gebieden gemaakt, zijn de ontwikkelingen die op de gebieden afkomen geschetst en worden de belangrijkste opgaven uiteengezet. Volgend op deze analyse is de koers uitgezet voor de drie deelgebieden van de gemeente Oss. Deze koers is per gebied op detailniveau uitgezet en vormt een waardevolle basis voor de omgevingsvisie. Daarnaast is er een gemeentebrede ambitienota opgesteld, waar de uitgangspunten voor de koers voor de gemeente als geheel zijn beschreven. Deze vier documenten vormen, naast ander bestaand gemeentelijk beleid, de basis voor de omgevingsvisie.
Figuur 3 Impressie van de drie ontwikkelsporen voor Oss.
13
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
PARTICIPATIE De omgevingsvisie daagt de gemeente, inwoners en
Belangrijke momenten in het participatieproces waren:
organisaties uit om samen te werken aan de leefomgeving van de toekomst. Het streven is om te komen tot een gedeelde en
ideeën om de dilemma’s op te lossen. Vanwege Corona waren er geen fysieke bijeenkomsten.
→ Ambtelijke werkateliers: → Atelier Oss 2040:
breed gedragen visie. In de totstandkoming van deze
In meerdere werkateliers hebben ambtenaren vanuit
omgevingsvisie hebben we daarom op verschillende
verschillende beleidsvelden hun inhoudelijke bijdrage
In de fase ‘koers bepalen’ gingen we tijdens het Atelier Oss
momenten inzichten, perspectieven en verhalen met elkaar
geleverd. Hierbij stond een integrale blik op de
2040 met inwoners in gesprek over hun visie op de
gedeeld.
leefomgeving centraal. Ook hebben verschillende
leefomgeving. Aan de hand van de drie ontwikkelsporen
ambtenaren via digitale consultatierondes gereageerd op
voor Oss in 2040 deelden deelnemers hun visie op de
Met verschillende participatievormen hebben we ingezet op
en meegeschreven aan de verschillende tussenproducten
toekomst van Oss, welke elementen uit de ontwikkelsporen
het betrekken van een brede groep aan inwoners en
en de uiteindelijke omgevingsvisie.
passen bij Oss in 2040 en welke juist niet.
organisaties. We hebben zorgvuldig aandacht besteed aan het betrekken van specifieke doelgroepen, zoals jongeren.
→ Straatinterviews:
→ Werkatelier met ketenpartners, maatschappelijke
Voor het opstellen van de gebiedsvisie stadjes en kernen
organisaties en belangenorganisaties:
zijn 94 straatinterviews gehouden met inwoners. Er was
In de keuzes die we in de omgevingsvisie maken hebben
een goede representatie van verschillende leeftijden en
we niet alleen invloed op onze eigen gemeente. Ze hebben
kernen. Thema’s waarop in de interviews bevraagd is, zijn:
ook gevolgen voor de regio, provincie en lokale
saamhorigheid, woningbouw, winkels en horeca, rust en
(maatschappelijke) partners van de gemeente. Daarom
ruimte, en bijzondere plekken.
hebben we zowel in de fase ‘koers bepalen’ als in de afrondingsfase van de ontwerp-omgevingsvisie een
→ Digitaal Burgerpanel: In juni 2021 heeft de gemeente Oss een digitaal
werkatelier gehouden met medeoverheden, ketenpartners en maatschappelijke/belangenorganisaties.
burgerpanel gehouden. 421 leden van het burgerpanel hebben de vragenlijst ingevuld. Er werd gevraagd naar de
→ Swipocratie:
eigen buurt, centrale voorzieningen, het buitengebied,
Om zo veel mogelijk inwoners van de gemeente Oss te
belangrijke thema’s voor de toekomst en de Global Goals.
bevragen over hun gewenste toekomstige leefomgeving is een digitale enquête via Swipocratie uitgezet. Hiermee
→ Dilemma’s buitengebied:
14
bereikten we ruim 1500 inwoners, met een brede
Veel inwoners hebben meegedacht over de toekomst van
afspiegeling qua leeftijd en woonplaats. Inwoners werden in
het Osse buitengebied aan de hand van dilemma’s. Dat
de Swipocratie door middel van stellingen bevraagd over
deden zij door te reageren op de internetconsultatie, via
het huidige en toekomstige wonen, werken en leven in de
een reactie op Facebook of met een e-mail.
gemeente Oss.
Daarnaast hebben wij online Gebiedsgesprekken
De resultaten van het participatieproject bij het opstellen
georganiseerd. In deze gesprekken gingen we samen met
van deze omgevingsvisie zijn te vinden in de Nota van
inwoners en maatschappelijke partners ook op zoek naar
participatie.
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
1.4
MILIEUEFFECTRAPPORTAGE
Voor deze omgevingsvisie is gedurende het proces een
invloed heeft. Bijvoorbeeld in het geval van ‘externe veiligheid’
wat er letterlijk in de omgevingsvisie staat, maar ook naar
milieueffectrapportage opgesteld door ingenieursbureau
omdat we in de omgevingsvisie meer woningen en andere
maatschappelijke trends. En naar in hoeverre de gemeente
TAUW. De verschillende ambities, bijvoorbeeld op het gebied
gevoelige functies voorzien langs het spoor, waar ook
Oss zelf invloed heeft op het halen van de ambities. De
van klimaat, energietransitie, duurzame landbouw,
gevaarlijke stoffen over worden vervoerd. In de uiteindelijke
onzekerheid daarover wordt bijvoorbeeld groter als de
biodiversiteit, wonen, werken en mobiliteit, leggen allemaal
bouwplannen kunnen we rekening houden met deze risico’s
gemeente afhankelijk is van andere partijen. Denk bijvoorbeeld
druk op de beperkt beschikbare ruimte in Oss. Een
en bijvoorbeeld geen kinderopvang mogelijk maken vlak naast
aan de rijksoverheid, het waterschap, projectontwikkelaars,
milieueffectrapportage brengt de gevolgen van de keuzes op
het spoor. Omdat we dat uitgangspunt niet noemen op dit
woningcorporaties en particuliere woningeigenaren. Het
het milieu en de omgeving in Oss beeld. Zo kan het bestuur en
detailniveau in de omgevingsvisie, wordt dit ook niet
doelbereik wordt verder uitgelegd in het MER-rapport dat bij
de politiek de belangrijkste achtergrondinformatie en effecten
meegenomen in de beoordeling van de MER.
deze omgevingsvisie hoort.
Op de meeste indicatoren heeft de omgevingsvisie zowel
De beoordeling van het doelbereik laat zien dat het best
meenemen in afwegingen, keuzes en besluitvorming van de omgevingsvisie.
positieve als negatieve effecten. Bijvoorbeeld in het geval van
aannemelijk is dat de kernambities in de omgevingsvisie
We hebben ervoor gekozen om het proces van de
‘verkeersveiligheid’ heeft de omgevingsvisie zowel een licht
gehaald worden. Voor sommige ambities is dit meer het geval
omgevingsvisie en milieueffectrapportage tegelijkertijd te laten
negatieve invloed, omdat we van plan zijn met meer mensen
dan voor andere. Voor de ambitie voor een circulaire economie
lopen. Op deze manier konden keuzes en ambities in de
te gaan wonen op hetzelfde oppervlak (verstedelijken). Dat
in 2050 wordt bijvoorbeeld beoordeeld dat er nog weinig
concept-omgevingsvisie al worden beoordeeld op hun effecten
brengt risico’s in het verkeer met zich mee. Maar de
concreet genoemd is in de omgevingsvisie om te zorgen dat
en is de uiteindelijke omgevingsvisie op onderdelen
omgevingsvisie zegt ook iets over hoe we die ruimte willen
we dit gaan halen. Er is bovendien nog veel onduidelijkheid
aangescherpt om ongewenste effecten op het milieu en de
inrichten op een veilige manier, waarbij we bijvoorbeeld de
over vanuit de Rijksoverheid, die deze ambitie voorschrijft.
omgeving van Oss zoveel mogelijk te beperken.
auto in het centrum van Oss wat minder ruimte geven, en de
Voor andere ambities is de kans op doelbereik hoger, zoals
fiets en de voetganger juist meer. Daardoor neemt de
voor het bouwen van voldoende nieuwe woningen. Hiervoor
MILIEUEFFECTEN
verkeersveiligheid juist weer toe.
zijn veel concrete plannen al in voorbereiding. Toch zien we bij
De omgevingsvisie is beoordeeld op verschillende effecten. De
Er zijn ook enkele indicatoren die alleen positieve invloed laten
bereiken van onze ambities hebben we altijd te maken met
plannen in de omgevingsvisie zijn vergeleken met de huidige
zien. Bijvoorbeeld in het geval van ‘hernieuwbare energie’,
onzekerheden, zoals stijgende bouwkosten en inflatie, maar
situatie met een autonome ontwikkeling (zoals
omdat de omgevingsvisie op verschillende manieren in het
bijvoorbeeld ook afhankelijkheden van andere partijen zoals
maatschappelijke trends). We vergelijken dus de wereld
opwekken van hernieuwbare energie voorziet.
bedrijven die zomaar kunnen vertrekken uit Oss of de
alle ambities dat er een onzekerheidsmarge is. Voor het
waarin de plannen in de omgevingsvisie uitgevoerd zijn met een wereld waarin deze niet is opgesteld en uitgevoerd. De
provincie en NS/ProRail als het gaat om bereikbaarheid van DOELBEREIK
beoordelingen worden verder uitgelegd in het MER-rapport dat bij deze omgevingsvisie hoort.
De omgevingsvisie is ook beoordeeld op de mate van doelbereik. Dat houdt in dat is beoordeeld of de vier
15
Uit de beoordeling van deze milieueffecten blijkt dat de
kernambities en onderliggende ambities gehaald kunnen
omgevingsvisie op slechts een paar indicatoren een negatieve
worden met de beschreven plannen. Daarbij is gekeken naar
onze gemeente via het openbaar vervoer.
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
2
Onze gemeente Oss
16
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
De bestaande kwaliteiten van de gemeente Oss zijn een belangrijke onderlegger voor het gesprek over de toekomst. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste ruimtelijke en maatschappelijke kwaliteiten van onze gemeente, die de basis vormen voor deze omgevingsvisie. De geschiedenis van Oss kenmerkt zich door daadkracht en het vermogen onszelf steeds weer opnieuw uit te vinden, vernieuwen en ontwikkelen. Na eeuwen van landbouw op de vruchtbare klei tussen de slingerende Maasoevers en de stad op het zand maakte Oss eind 19e eeuw een grote sprong van de melkveehouderij naar een bloeiende vlees- en (kunst) boterindustrie. Door alle bedrijvigheid en innovatie ontwikkelde Oss zich op den duur tot een echte industriestad. Met de Pharma en Life Science die hieruit voortgekomen is mag Oss zich een speler van wereldformaat noemen. De cultuurhistorische elementen die de gemeente rijk is, zoals de industriële gebouwen in de stad, zijn medebepalend voor de identiteit van de gemeente Oss en dragen bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. Deze koesteren we en geven we nieuwe betekenis door ze te verbinden met het verhaal van de toekomst, zoals cultuurpodium de Groene Engel, de bakenbomenstructuur in het project Meanderende Maas, het Vorstengraf/Paalgraven bij de geplande verbreding van de snelweg A50.
©RNelissen
17
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
2.1
KENSCHETS VAN DE GEMEENTE OSS
De gemeente Oss is een omvangrijke gemeente met een grote diversiteit aan landschappen en kernen binnen de gemeentegrenzen: een “mini-provincie” van 170 km2. De Maasoever slingert ruim 40 kilometer langs de noordoostrand van de gemeente en verschillende landschappen met natuur en landbouw wisselen elkaar af. Naast de stad Oss kent de gemeente 23 kernen en historische stadjes, allen met hun eigen karakter. De stad Oss vormt met haar stedelijke voorzieningen het bruisend middelpunt voor de hele gemeente en inwoners uit de regio. De grotere stadjes en kernen zijn met hun voorzieningen van groot belang voor de omliggende kleinere dorpse en landelijke kernen. HET LANDSCHAP EN DE ONDERGROND De ondergrond van de hele gemeente Oss bestaat uit een aantal landschapstypen. Het noorden is een karakteristiek rivierengebied met zijn uiterwaarden, oeverwallen en komgebied. Het zuiden bestaat uit het hoger gelegen
Figuur 4 Verdeling gemeente Oss in landschapstypen (Bron: Routekaart
dekzandgebied, met de dekzandrug en -rand. Het
Groen, Blauw & Natuur, 2017)
dekzandgebied is in de laatste ijstijd ontstaan. Tijdens deze
18
periode werd zand door de wind over grote delen van
De verscheidenheid in landschappen is typerend voor onze
varkenshouderijen en pluimveehouders. In de Osse polders
Noord-Brabant verspreid. Het stedelijke gebied Oss-Berghem
gemeente. Het noorden van de gemeente wordt gekenmerkt
zijn ook natuurwaarden te vinden, waar in grote getale
ligt met name op de dekzandrand. In het zuiden liggen de
door de Maas met haar oeverwallen en historische stadjes en
weidevogels op afkomen. Het gebied ten zuiden van Oss en
hogere, drogere delen. Op de overgang van zand naar klei ligt
kernen. In het midden van de gemeente liggen de lager
Geffen bestaat onder andere uit recreatie- en natuurgebieden
de Naad van Brabant. Naar het noorden toe wordt het lager en
gelegen Osse polders, waar de agrarische activiteiten het
de Geffense plas en Herperduin. De dekzandrug is een
natter. Vroeger kon dit gebied alleen in de zomer gebruikt
uitgestrekte landschap karakteriseren. De gemeente Oss kent
belangrijk gebied voor natuur, recreatie en toerisme binnen de
worden, anders was het te drassig en soms stond het onder
een groot landbouwareaal en een sterke agrarische sector. In
gemeente Oss. Deze verschillende zones tekenen het Osse
water. De omgeving van Oss heeft al duizenden jaren lang een
de gemeente zijn veel grondgebonden agrarische bedrijven
landschap en het grote buitengebied biedt de rust en ruimte
grote aantrekkingskracht op de mens. Al vanaf de jonge
gevestigd, met name melkvee en een kleiner deel akkerbouw.
die inwoners van de gemeente en gasten van verder
steentijd (5300 voor Christus) zijn restanten van bewoning
Dit bepaalt de beleving van het landelijk gebied in met name
koesteren.
gevonden, vooral op de oeverwal, de dekzandrand en
de polders in het midden van de gemeente. Daarnaast is er
dekzandrug.
een beperkt aandeel niet grondgebonden zoals
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
ONDERNEMEND EN VEELZIJDIG OSS Het stedelijk gebied Oss–Berghem vormt een compleet en
aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en inwoners.
voormalige industriële gebouwen in Oss die een tweede leven
veelzijdig stedelijk hart van de regio. Als middelgrote
Belangrijke sectoren zijn Pharma en Life Science, Agrofood,
krijgen.
gemeente, centraal gelegen tussen grootstedelijke centra
logistiek en de maakindustrie. Het grootste deel van de
Nijmegen, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven. Met de stad Oss
bedrijven is gevestigd op bedrijventerreinen rondom de stad
De cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten maken
als centrum van de gemeente en het ommeland. Een stedelijk
Oss.
het buitengebied van Oss een aantrekkelijk gebied voor
gebied met een compleet pakket aan stedelijke voorzieningen
toerisme en recreatie. Een belangrijke kwaliteit is de
(winkels, sport, zorg, cultuur) en met een grote diversiteit aan
De kleinere kernen zijn door de jaren heen minder sterk
zichtbaarheid van de lange historie van de gemeente in het
aantrekkelijke woonmilieus en werkgebieden.
gegroeid en veranderd, zo kennen de landelijke kernen nog
landschap, met bijvoorbeeld de uiterwaarden, wielen en hoger
grotendeels een kleinschalig karakter.
gelegen kernen langs de Maas, de Beerse Overlaat en de
De ontwikkeling van de stad Oss hangt onmiskenbaar samen met de industriële ontwikkeling in en rondom de stad en heeft
Zuiderwaterlinie; de oudste, langste en meest gebruikte BIJZONDERE ERFGOEDGEMEENTE
voor een groot deel haar karakter bepaald. De aanleg van het
waterlinie van Nederland. De vestingstadjes Megen en Ravenstein herinneren nog altijd aan deze geschiedenis en
spoor vormde een impuls voor de ontwikkeling van
Onze gemeente kent een rijk cultuurhistorisch verleden en dat
zijn een belangrijke identiteitsdrager langs de Maasoever. De
bedrijvigheid en de uitbreiding van de stad in oost-westelijke
is nog goed zichtbaar. Van het Vorstengraf en de
gehele Maaszone heeft een belangrijke recreatieve en
richting. De stad groeide verder met de ontwikkeling van de
archeologische vondsten rond de Lithse Ham tot de
toeristische waarde. De dijken zijn aantrekkelijk voor fietsers
industrie. Bedrijven zoals Zwanenberg, Unox en Organon
Zuiderwaterlinie, van de atoomschuilkelder tot het voormalige
en de vestingstadjes worden graag bezocht. Ook in de
ontwikkelden zich tot sterke merknamen in Agrifood en Life
klooster Huize Nazareth, van de molens tot de Lithse paden,
natuurgebieden in het zuiden van de gemeente zoals
Science. Uitvindingen leidden tot de industriële productie van
van de eendenkooien tot de Peelrandbreuk, van de Beerse
Herperduin en rondom de Geffense Plas wordt veel
o.a. insuline, anticonceptiepillen en vaccins. Dit zijn
Overlaat tot Museum Jan Cunen, van de kerken tot de
gerecreëerd.
voorbeelden van Osse bedrijvigheid en innovatiekracht die Oss tot een stad hebben gemaakt waar de mouwen worden opgestroopt en hard wordt gewerkt. Nog steeds vormen de bedrijvigheid en zeker ook de vele familiebedrijven een belangrijk onderdeel van het DNA van de stad Oss en de Ossenaren. De gemeente Oss kent een diverse economische structuur met meer dan 47.000 banen in ruim 10.000 bedrijfsvestigingen (2023). Het aantal banen en bedrijven neemt de laatste jaren flink toe. Vooral in de snelst groeiende sectoren zoals de dienstensector. Het zwaartepunt van de Osse economie ligt in het stedelijke gebied Oss-Berghem. Als multimodaal ontsloten netwerkstad met meerdere treinstations, een volwaardige haven en directe aansluiting op de A59/A50 biedt het een
19
©RNelissen
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
2.2
OSS IN DE REGIO EN DAARBUITEN
Als gemeente Oss kijken we niet alleen naar onszelf, maar hebben we de ogen ook naar buiten gericht. De Maasoevers en natuurgebieden in het zuiden van de gemeente verbinden natuur en recreatie en toerisme over de gemeentegrenzen heen. Het complete en veelzijdige stadscentrum is een aantrekkelijke plek voor vele inwoners uit de regio om elkaar te ontmoeten en te verblijven. De goede bereikbaarheid van de gemeente Oss, over de weg, het spoor en het water, maakt de stad sinds de industriële revolutie een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijvigheid. De bedrijvigheid in en rondom de stad Oss is vanaf deze periode sterk gegroeid en Oss wordt nu gekenmerkt door de Pharma en Life Science, agrofood, maakindustrie en logistieke sector. Oss is in de Pharma en Life Science een speler van formaat, met (inter) nationale bekendheid.
Figuur 5 Ruimtelijk beeld van Nederland in 2050 met Oss als onderdeel van de Brabantse Stedenrij (Bron: Voorontwerp Nota Ruimte 2024)
20
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
BRABANTSE STEDENRIJ
SAMEN WERKEN AAN EEN STERKE REGIO
Oss maakt deel uit van de Brabantse stedenrij. Deze wordt
Het belang van regionaal denken is ook terug te zien in de
gevormd door de zeven grootste Noord-Brabantse steden:
verschillende samenwerkingsverbanden die de gemeente kent
Roosendaal, Breda, Tilburg, Eindhoven, Helmond, Den Bosch
op verschillende schaalniveaus. Ten eerste worden we
en Oss. Deze steden leveren een grote bijdrage aan de
omringd door verschillende buurgemeenten: Land van Maas
Brabantse maar zeker ook de Nederlandse economie. Oss
en Waal, West Maas en Waal, Druten, Wijchen, Land van
vormt over de weg en het spoor de verbindende schakel
Cuijk, Maashorst, Bernheze en ‘s-Hertogenbosch. Met deze
tussen Brabant en Gelderland. Als onderdeel van de
gemeenten werken we op verschillende thema’s bilateraal
Brabantse Stedenrij is Oss een aantrekkelijke woonplek voor
samen. Daarnaast is Oss onderdeel van regio Noordoost-
werknemers uit omliggende steden.
Brabant, een structurele samenwerking van elf gemeenten en twee waterschappen. Dit samenwerkingsverband werkt aan een regio waar het goed leven, wonen en werken is door de grote maatschappelijke en economische uitdagingen gezamenlijk op te pakken. Ook zijn er verschillende Gemeenschappelijke Regelingen in de regio gericht op gezondheid (GGD), veiligheid, ambulancevoorziening en belastingsamenwerking. De Omgevingsdienst Brabant Noord voert op het terrein van omgevingsrecht de vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van milieu en bodem uit voor de gemeente Oss. Het belang van samenwerking binnen de regio wordt steeds groter. Grensoverstijgende uitdagingen waar we voor staan, van de energietransitie, klimaatadaptatie tot mobiliteit, vragen om een goede samenwerking tussen verschillende gemeenten in onze regio.
©RNelissen
21
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
2.3
OPGAVEN EN ONTWIKKELINGEN
VERSTEDELIJKINGSOPGAVE OSS VOOR DE GEMEENTE EN OMLIGGENDE REGIO De woningmarkt staat in heel Nederland onder druk. Het is
centrum anders te benutten: met meer ruimte voor fietsers en
voorzieningen. Dit heeft invloed op de economische
lastig om een huis te kopen of een geschikte huurwoning te
voetgangers in groene, hoogwaardige openbare ruimte en een
ontwikkeling, invulling van de werkgelegenheid en heeft
vinden, zeker als (alleenstaande) starter. In de gemeente Oss
aantrekkelijk woon- en verblijfsklimaat. Door de ontwikkeling
toename van arbeidsmigratie tot gevolg. Daarnaast trekt Oss
is ruimte om te bouwen en een aanzienlijke bijdrage te leveren
van de Spoorzone in Oss komt er een aantrekkelijk stedelijk
met haar brede woningaanbod ook woningzoekenden uit de
aan de nationale woningbouwopgave. Oss biedt een
woonmilieu in de stad bij om in te wonen en een
regio. Dit alles heeft ook effect op de woonbehoeften van
gemengd, groen, ontspannen en betaalbaar woonmilieu met
toekomstbestendige ontwikkeling van het stadshart en
inwoners van Oss en vraagt om aandacht voor het bieden van
stedelijke allure en is multimodaal verbonden met Nijmegen en
stationsgebied met oog voor gezondheid. Oss vormt zo een
passende voorzieningen en het behouden en versterken van
Den Bosch. Hierdoor is Oss een aantrekkelijke plek om te
aantrekkelijke stedelijke hub tussen Den Bosch en Nijmegen.
sociale netwerken en gemeenschapsvorming.
VERANDERING IN DEMOGRAFIE
Het voorzieningenniveau en de afstand tot voorzieningen
wonen. De gemeente Oss staat voor een schaalsprong met betrekking
verschillen sterk binnen de gemeente. Daarnaast staan veel
tot verstedelijking. Het ontwikkelperspectief voor de Spoorzone
Het aantal inwoners van Oss neemt toe, maar ook de
voorzieningen onder druk. Het leefbaar en aantrekkelijk
in Oss zet in op transformatie van dit gebied naar een
samenstelling van de bevolking verandert. De bevolking
houden van de kleinere kernen is een belangrijke opgave voor
hoogstedelijk woon- werkmilieu dat daarnaast bijdraagt aan de
vergrijst, de zorgbehoefte neemt toe en gezinnen worden
de toekomst, net als het op peil houden en de bereikbaarheid
mobiliteitsopgave in de stad. Hier liggen kansen de ruimte in
kleiner. Hierdoor stijgt de behoefte aan kleinere woningen bij
van voorzieningen voor jong en oud.
de spoorzone (het stedelijk gebied rondom het spoor) en het
zowel ouderen als jongeren en verandert de behoefte aan
Figuur 6 Bevolking naar leeftijdsklassen in 2023 en verwachting voor 2050 (Bron: Oss in cijfers, 2023)
22
Figuur 7 Huishoudens naar samenstelling voor ABF-regio Oss. (Bron: ABF - Primos, 2024)
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
MOBILITEIT De gemeente Oss is goed verbonden via het spoor en de weg.
ecologische groenblauwe verbindingen die soorten kunnen
van netcongestie en (lokale) energieopslag aandacht en
De toename van het aantal inwoners in de spoorzone en de
ondersteunen en een bijdrage leveren aan de biodiversiteit en
ruimte. Bij de toekomstige verstedelijkingsopgave vraagt
regiofunctie die het stedelijk gebied van Oss vervult, vraagt om
landschapskwaliteit van de regio. Daarnaast wordt gewerkt
drukte in de ondergrond om extra aandacht.
passende mobiliteitsoplossingen. Blijvende inzet op de
aan projecten als de Meanderende Maas waarmee het gebied
spooragenda, met onder andere verdubbeling van de
mooier, veiliger en economisch sterker wordt.
spoorbrug bij Ravenstein, het opwaarderen van station Oss tot regionale mobiliteitshub, de verbreding van de A50 en aanpak
DUURZAAMHEID EN ENERGIE
van de knooppunten Paalgraven en Bankhoef spelen hier een belangrijke rol in. Ten behoeve van de leefbaarheid en
Op het gebied van duurzaamheid en energie staan we voor
gezondheid legt de gemeente Oss meer nadruk op actieve
grote opgaven. Klimaatdoelen vragen ons om te werken aan
mobiliteit en andere duurzame vervoersmogelijkheden.
een klimaatbestendige, energieneutrale en circulaire gemeente. De opwek van duurzame energie en warmte zal
Op het hoofdwegennet binnen de gemeente staat de
dichter bij huis plaatsvinden, gebouwen en infrastructuur
doorstroming op enkele punten onder druk. Het verminderen
moeten aangepast worden en, zowel binnenstedelijk als in het
van de barrièrewerking van het spoor, verkeersveiligheid en de
buitengebied, zichtbaarder worden in de leefomgeving.
bereikbaarheid van de woonwijken en kernen in het
Daarnaast vragen ook de andere opgaven om ruimte,
buitengebied vragen hierbij om aandacht. Ook kan de
zorgvuldige inpassing en samenwerking, denk bijvoorbeeld
leefbaarheid bij de centrale ontmoetingspunten in de
aan waterberging en ruimte voor de circulaire economie.
woonwijken, de dorpskernen en in het stadshart verbeterd worden door de verkeershinder terug te dringen.
Het huidige elektriciteitsverbruik neemt de komende jaren fors toe als gevolg van elektrificatie van de warmte- en
TRANSITIE VAN HET BUITENGEBIED
mobiliteitsvraag en de vraag naar koeling. De Osse elektriciteitsopgave wordt deels ingevuld met de windmolens
Het buitengebied van de gemeente Oss wordt gekenmerkt
op industrieterrein Elzenburg -De Geer en zon-op(bedrijfs)dak
door een sterke agrarische sector die het landschap mede
projecten en door middel van clustering van windmolens in de
vormgeeft en voor belangrijke voedselproductie zorgt. De
Duurzame Polder (Lithse en Geffense polder). Voor onze
sector bevindt zich midden in een transitie richting duurzaam
wettelijke taken hebben we ook nog een opgave na 2030.
en toekomstbestendig agrarisch gebruik, waarin aandacht is
Hiervoor moet nog worden verkend hoe (energiemix), waar
voor kortere kringlopen, economische verdienmodellen,
(locaties) en wanneer (i.v.m. gevolgen voor klimaat) we die
bodemgezondheid en waterhuishouding. Door de toenemende
opgave gaan invullen.
vraag naar ruimte voor functies als recreatie en toerisme,
23
natuurontwikkeling, klimaatadaptatie en energieopwekking
De toenemende elektriciteitsvraag vraagt om verzwaring van
ontstaat er een nieuw evenwicht tussen het buitengebied als
het elektriciteitsnet en inpassing van deze hoog-, midden- en
productiegebied en leefgebied. Deze ontwikkeling biedt
laagspanning zowel boven- als ondergronds in samenwerking
kansen om de landbouw te versterken, in combinatie met
met de netbeheerders. Daarnaast vragen ook het voorkomen
©RNelissen
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
BIODIVERSITEITSHERSTEL
BEDRIJVENTERREINEN
We zien dat het aantal soorten dieren en planten in de laatste
De (uitgifte)capaciteit van de bedrijventerreinen in de
decennia is afgenomen, wat slecht is voor de kwaliteit van
gemeente Oss heeft zijn grenzen bereikt, maar de vraag naar
onze natuur en de ecosysteemdiensten die de natuur ons
bedrijfsruimte blijft. Daarnaast is de haven van Oss trimodaal
levert. Daarom is het belangrijk om te werken aan
bereikbaar (over weg, spoor en water via de Maas), maar hier
biodiversiteitsherstel, zowel binnenstedelijk als in het
wordt momenteel beperkt gebruik van gemaakt. Met name
buitengebied. Het toevoegen van hoogwaardig groen in de
havengerelateerde bedrijvigheid is beperkt, dit biedt kansen
hele gemeente en de groenstructuren beter met elkaar
voor de toekomst. Samen met de regio zoeken we, in het
verbinden spelen hierbij een belangrijke rol. In vrijwel alle
kader van de regionale bedrijventerreinprogrammering, naar
woonwijken is de groenstructuur een belangrijke drager in de
mogelijkheden voor een eventueel nieuw (regionaal)
opzet van de wijk. Dit biedt een basis voor het klimaatadaptief
bedrijventerrein. We kijken binnen Oss vooral naar fysieke
maken van de woonwijken en aanzet voor talloze verbindingen
uitbreidingsmogelijkheden van onze bestaande
met het omliggende landschap. En draagt tegelijkertijd ook bij
bedrijventerreinen.
aan een uitnodigende omgeving die aanzet tot bewegen en ontmoeten.
Bedrijvigheid en daarmee ook werkgelegenheid, draagt bij aan een vitale leefomgeving in de kernen. Het kan echter ook
KLIMAATVERANDERING
overlast geven en een negatieve invloed hebben op gezondheid en leefbaarheid. In de kernen hebben veel lokale
De gevolgen van klimaatverandering zullen naar de toekomst
ondernemers een bedrijfje of beroep aan huis. Als bedrijven
toe steeds meer merkbaar zijn. Langdurige droogte, hitte,
groter worden en niet meer passen binnen de lokale
(grond)wateroverlast en piekbuien zullen vaker voorkomen.
woonomgeving ontstaat de noodzaak om te verhuizen naar
Om de negatieve gevolgen van weersextremen zo goed
een van de bedrijventerreinen.
mogelijk op te vangen is het noodzakelijk om onze leefomgeving hierop in te richten.
Op de bedrijventerreinen ligt naast efficiënter ruimtegebruik een opgave voor klimaatadaptatie, verduurzaming en
Het groene netwerk van parken, bermen, sloten, tuinen en
vergroening. De economie van Oss is en blijft heel belangrijk
ander groen draagt bij aan de identiteit van de gemeente Oss.
voor de werkgelegenheid binnen de gemeente. Heldere
Om bestand te zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering
profilering vanuit Oss, clustering van bedrijven en
vraagt het uitbreiden en opwaarderen en de functiewijziging
samenwerking met onderwijs- en onderzoeksinstellingen biedt
van dit groen in de stad en de kernen om aandacht om een
kansen voor het versterken van de onderlinge samenwerking
prettig leefklimaat te kunnen garanderen voor ontmoeting,
en het benutten van de innovatiekracht die Oss van oudsher
bewegen, spelen en verkoeling in de stad.
kenmerkt.
©RNelissen
24
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
3
Toekomstverhaal gemeente Oss 2040 25
ONTWERP OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
We verplaatsen ons naar het jaar 2040. In de gemeente Oss staat gezond leven centraal, met hechte gemeenschappen, in een prettige leefomgeving. Innovatie en ondernemerschap zorgen voor een levendige economie, die onder andere tot uiting komt in de hoogproductieve landbouw in de polders. De spoorzone is getransformeerd naar een dynamische woon- en werkomgeving. In deze groene, hoogstedelijke omgeving wonen Ossenaren samen in een stad van formaat met een bruisend en gezellig stadscentrum. Met de groeisprong langs het spoor heeft Oss een belangrijke bijdrage geleverd aan de regionale woningbouwopgave van de Brabantse stedenrij, een van de grootschalige woningbouwgebieden van Nederland. Oss staat in binnen- en buitenland bekend als Pharma en Life Science stad, met een sterk ecosysteem aan bedrijven binnen de gemeente en Pivot Park als innovatiehart. Bedrijven, agrariërs en onderwijs werken samen aan een sterke economie en slimme innovaties op het gebied van energie en de circulaire economie. In Oss kijkt men naar elkaar om. Verenigingen en voorzieningen brengen mensen samen in de dorpen en wijken. Inwoners fietsen en wandelen over groenomzoomde paden naar dagelijkse voorzieningen en ontmoeten elkaar op schaduwrijke plekken. In het weekend trekt men er op uit om te genieten van een frisse duik, boodschap bij de boer in de polder of een fietstocht langs de Maasoevers.
Met de historische kernen en landschapsstructuren als stevige basis met karakter kent het buitengebied van Oss in 2040 een nieuwe en toekomstbestendige balans tussen landbouw, recreatie, natuur en een klimaatrobuust landschap.
©RNelissen
26
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
In 2040 heeft de gemeente Oss een schaalsprong gemaakt naar ruim 50.000 woningen, ten opzichte van ruim 41.700 woningen in 2023. De spoorzone van Oss, het gebied tussen Amsteleind en station Oss, is getransformeerd tot een aantrekkelijk stedelijk gebied waar gewoond en gewerkt wordt in het groen met een bruisend, verkeersluw stadshart op steenworp afstand. De binnenstad van Oss is een centrale ontmoetingsplek voor alle Ossenaren en kernen in de regio, met aantrekkelijke stedelijke voorzieningen, goed bereikbaar
“Groene fiets- en wandelpaden verbinden de parken en het groen rondom de kernen waar Ossenaren elkaar ontmoeten, spelen en bewegen.”
door mobiliteitsknooppunt Oss centraal. Gezondheid, bewegen, ontmoeten, klimaatadaptatie en biodiversiteit
27
hebben een grote rol gespeeld bij de inrichting en ontwikkeling
De kernen Geffen en Ravenstein zijn uitgebreid met behoud
leefbaarheid van de verschillende kernen. Ook recreatie en
van de openbare ruimte. De uitstekende bereikbaarheid via
van hun eigen karakter, nadat eerder Berghem al een
toerisme en lokale bedrijvigheid dragen bij aan de draagkracht
het spoor en de uitbreiding van het woningaanbod, met
schaalsprong maakte. Deze drie kernen zijn net als de stad
en vitaliteit van de kernen. Passend bij de maat en schaal van
specifieke aandacht voor een- en tweepersoonshuishoudens,
Oss uitstekend verbonden met Nijmegen, ‘s-Hertogenbosch en
de plek en het borgen van een gezonde, veilige leefomgeving.
kwetsbare doelgroepen en zorgbehoeften, bieden jong en oud
Eindhoven dankzij de ligging nabij het spoor en de snelweg. In
een passende, betaalbare woning in een voorzieningrijke
de overige kernen in de gemeente is naar behoefte het
In Oss zijn de industrie en de groei van de stad onlosmakelijk
omgeving.
woningaanbod uitgebreid, onder meer door de succesvolle
met elkaar verbonden. De van oudsher aanwezige industrie
totstandkoming van vele CPO initiatieven. Innovatieve
heeft zich doorontwikkeld en gemoderniseerd.
Door de aandacht voor klimaatadaptatie en gezondheid bij de
woonzorgconcepten en geclusterd wonen vergroten de
Ondernemerschap en innovatiekracht hebben Oss op de kaart
verdichting van de stad en transformatie van bestaande wijken
samenredzaamheid, dragen bij aan het langer zelfstandig thuis
gezet en zorgen ook in 2040 voor een sterke profilering met de
als Schadewijk en Ruwaard, is ruimte gecreëerd voor
kunnen blijven wonen en bieden sociale en zorgvoorzieningen
topsectoren Pharma en Life Sciences en de maakindustrie.
waterberging, voldoende schaduw en hoogwaardig groen in de
voor ouderen. Dit nieuwe woningaanbod zorgt voor
Het farmaceutische cluster, Pivot Park en de farmaceutische
woonomgeving. Ook recreatief groen is altijd bereikbaar en
doorstroming binnen de gemeente en biedt iedereen de kans
bedrijven in de omgeving, vormen het kloppend hart van de
dichtbij. Groene corridors en een aantrekkelijk fiets- en
op een geschikte, betaalbare woning. Met de ontwikkeling van
kennisindustrie in de stad en zorgen voor een aantrekkelijk
wandelnetwerk verbinden de parken en het recreatieve groen
woningen heeft ook de leefomgeving een kwaliteitsimpuls
vestigingsklimaat voor bedrijven en kenniswerkers uit de regio.
rondom de kernen die uitnodigen tot bewegen en ontmoeten.
gekregen, die daarmee aangenamer, gezonder en
Samenwerkingen met lokaal onderwijs (MBO),
De wijkcentra in de stad en ontmoetingspunten in de kernen
klimaatadaptiever is geworden. Zo is er bijvoorbeeld meer
onderzoeksprogramma’s van diverse hogescholen en
bieden een laagdrempelige ruimte om te ontmoeten in
ruimte om te fietsen en wandelen en kunnen buurtgenoten
universiteiten in Nederland en onze ondernemers, zorgen voor
combinatie met voorzieningen, passend bij de schaal en lokale
elkaar ontmoeten op schaduwrijke plekken in de buurt. Slimme
nieuwe innovaties die bijdragen aan het versterken van de
behoefte. In 2040 is de gemeenschapszin in de kernen en
clustering van voorzieningen zoals (gezondheids)zorg, welzijn,
kenniseconomie en innovaties op het gebied vande
buurten voelbaar en heeft men oog en aandacht voor elkaar.
sport, onderwijs, cultuur en de dagelijkse boodschappen
eiwittransitie en circulaire economie. Er is nog steeds ruimte
We benutten de kracht van samen leven en samen zorgen,
houden de kernen vitaal en aantrekkelijk. Een breed en
voor de Osse industrie, maar er zijn wel keuzes gemaakt in
waardoor iedereen kan meedoen en zich verbonden kan
passend voorzieningenaanbod in de grotere kernen
wat waar wel en niet goed past. De zwaardere industrie
voelen met haar omgeving.
(Oss-Berghem, Megen, Herpen, Lith, Geffen en Ravenstein)
bevindt zich nu aan de randen van de stad, wat de gezondheid
en een goede bereikbaarheid hiervan dragen bij aan de
en veiligheid van de inwoners van de stad en kernen ten
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OSS 2040
goede komt. De bedrijventerreinen zijn toonbeelden van efficiënt ruimtegebruik, met slimme verdichting en concentraties van functies. Door te sturen op het juiste bedrijf op de juiste plek is anno 2040 een duidelijke profilering per bedrijventerrein te zien, wat het organiserend vermogen, samenwerking en innovatie van de bedrijven ten goede komt. De goede bereikbaarheid via water, weg en spoor wordt ten
“Het stadshart van Oss is een centrale ontmoetingsplek voor alle Ossenaren en inwoners in de regio”
volle benut en met de herstructurering van de bedrijventerreinen zijn de terreinen verduurzaamd en klimaatrobuust ingericht. Het haventerrein van Elzenburg-Geer
ontwikkelingen. Water wordt opgevangen waar het valt, wat
herstel van het ecosysteem. De historische waterlopen
wordt optimaal benut voor de duurzame aan- en afvoer van
lokaal tot ander gebruik, innovaties en nieuwe verdienmodellen
Hertogwetering en de Maas hebben meer ruimte gekregen,
goederen voor de circulaire maakindustrie en watergebonden
heeft geleid. Dit geeft richting aan het lokale landgebruik met
met nadruk op natuurontwikkeling en recreatie waar hier
bedrijvigheid. Op de bedrijventerreinen worden de daken
passende activiteiten, zoals landbouw, energieopwek,
ruimte voor is. Ze vormen natuurlijke waterrijke linten die de
benut voor het opwekken van zonne-energie en ook de
waterberging, natuurontwikkeling en recreatie, op de juiste
gemeente Oss doorkruisen. Een aantrekkelijk fietsnetwerk en
windmolens bij Elzenburg-de Geer dragen bij aan de
plek in het buitengebied.
verbeterde openbaar vervoersverbindingen ontsluiten het
energieopwek. Energiehubs op de bedrijventerreinen in en