Notitie Fundament voor de Osse omgevingsvisie.PDF
Tekst van het document
om
geme
Fundament voor de Osse omgevingsvisie: omgevingsvisie gemeente identiteitOss & opgaven
1
Inhoud 1.
2.
3.
omgevin gemeente Oss
Inleiding 3 1.1 Een fundament voor drie gebiedsvisies
3
1.2 De Omgevingswet
4
1.3 Omgevingsvisie Oss
5
Identiteit oss
7
2.1 Inleiding
7
2.2 Het verleden
8
2.3 Het aanzien van Oss
9
2.4 De Ossenaar en de Osse mentaliteit
10
De osse samenleving in beweging
11
3.1 Inleiding
12
3.2 Leefbaarheid dichtbij
13
3.3 Aantrekkelijk wonen
17
3.4 Zuinig op ons klimaat
21
3.5 Vitale economie
27
3.6 Dynamisch stadscentrum
35
3.7 Mobiliteit en bereikbaarheid
39
3.8 Gezonde en veilige leefomgeving
44
3.9 Oss in de regio
47
Literatuurlijst
51
Bijlage: kaartbeelden
52
2
inleiding
om 1
geme 1.1 Een fundament voor drie gebiedsvisies
Om tot een omgevingsvisie voor de gemeente Oss te komen, starten we met drie gebiedsvisies. Deze gebiedsvisies maken wij voor het ‘Stedelijk gebied, ‘Stadjes & kernen’ en het ‘Buitengebied’. Het document dat u nu leest, het
‘Fundament’, vormt de basis voor die drie gebiedsvisies. Hierin beschrijven we de Osse identiteit en geven we voor een aantal thema’s de grotere opgaven weer.
3
omgevin gemeente Oss
1.2 De Omgevingswet
Door deze gebiedsvisies te maken bereiden we ons voor op de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 januari 2022 in werking treedt. De Omgevingswet bundelt
3. Aard van de omgevingsvisie
de wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en
De omgevingsvisie wordt geen blauwdruk, maar een ontwikkelingsgericht
water. De wet regelt daarmee het beheer en de ontwikkeling van de fysieke leef-
document dat uitdaagt tot initiatieven en ruimte biedt aan ontwikke
omgeving. De Omgevingswet stimuleert enerzijds ontwikkelingen en waarborgt
lingen. De omgevingsvisie is flexibel, maar biedt ook een afwegingskader
anderzijds de kwaliteit van de (fysieke) leefomgeving onder het motto ‘ruimte voor
waaraan nieuwe initiatieven getoetst kunnen worden.
ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’.
4. Rol van de gemeenteraad
Uitnodigen
De rol van de gemeenteraad verandert. Omdat er meer ruimte bij de samenleving en bij het college komt, wil de gemeenteraad zijn kader
Het is onze ambitie om in ons beleid en in ons handelen ruimte te bieden
stellende en controlerende rol versterken. Daarvoor ontwikkelen we zo
voor en uit te nodigen tot initiatief van inwoners en ondernemers. Om dit
nodig nieuw instrumentarium.
meer ‘handen en voeten’ te geven zijn door de gemeenteraad in 2018 vier uitgangspunten geformuleerd:
1. Ruimte voor initiatief De leefomgeving is van de inwoners en zij geven die vorm. Als overheid geven we de ruimte, maar garanderen wel een basiskwaliteit en bewaken we de balans tussen de diverse belangen in de samenleving.
2. Afweging bij complexe projecten We zullen vaker op de ‘bedoeling’ in plaats van beleidsregels afwegingen moeten maken. Belangrijke thema’s/terreinen zijn daarbij in ieder geval veiligheid, gezondheid en duurzaamheid. In de omgevingsvisie bepalen we welke andere thema’s we daarbij meenemen. We ontwikkelen een manier om afwegingen te maken en keuzes transparant te maken.
4
omgevin gemeente Oss
1.3 Omgevingsvisie Oss
Op grond van de nieuwe wet moet de raad voor het gehele grondgebied van de
Ruimte voor initiatief
gemeente één omgevingsvisie vaststellen. Dit moet een integrale visie zijn die de
De omgevingsvisie biedt een ‘flexibel raamwerk’ voor nieuwe ontwikkelingen met
lange termijn-keuzes voor de fysieke leefomgeving laat zien en een beleidsmatige
heldere uitgangspunten voor alle partijen; het is niet alleen de toetssteen voor het
basis bie dt voor onder meer het omgevingsplan.
gemeentelijk bestuur waarlangs plannen, projecten en initiatieven zullen worden gelegd, maar ook een enthousiasmerende uitnodiging naar de samenleving.
Op dit moment kiezen we ervoor om eerst drie gebiedsvisies te maken voor Oss: één voor het Buitengebied, één voor het Stedelijk gebied en één voor de Stadjes &
In samenspraak
Kernen. Deze drie gebiedsvisies voegen we op een later moment samen tot de eer-
In de omgevingsvisie zetten we ‐samen met onze inwoners, ondernemers, part-
ste ‘Omgevingsvisie Oss’. Natuurlijk houden we bij de gebiedsvisies al wel rekening
ners en gebruikers- de integrale koers uit op weg naar 2030 met en doorkijk naar
met de eisen die we aan de omgevingsvisie stellen.
2050, gericht op een fysieke leefomgeving waarin mensen gelukkiger, gezonder en veiliger zijn. De bestaande kwaliteiten van de gemeente Oss vormen daarbij
Integraal
het vertrekpunt. Wij willen met een heldere visie, die samen met de inwoners is
De Omgevingswet heeft betrekking op de fysieke leefomgeving. De fysieke leef
gemaakt, aangeven wat de koers van Oss is.
omgeving gaat grofweg over alles wat je kunt zien, horen en ruiken. Daaronder vallen niet alleen de klassieke thema’s zoals wonen, werken, natuur en mobiliteit maar ook relatief nieuwe thema’s zoals duurzaamheid, gezondheid en veiligheid. Het is belangrijk dat alle thema’s zo veel als mogelijk in samenhang (integraal) met elkaar worden bezien. Dit betekent dat we ook kijken naar de raakvlakken van het fysieke domein met het sociale domein.
5
omgevin gemeente Oss
Global Goals doelstelling
Oss heeft vele kwaliteiten en daar zijn we trots op. Onze ambitie is om Oss nog beter
Oss gebruikt de Global Goals als Drijfveer. Ze worden gebruikt als discussiestarter,
op de kaart te zetten als een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te
nieuwe inspiratie voor beleid of juist aanscherping ervan. Voor de Omgevingsvisie
deze drijfveren ook gehanteerd. De 17 doelen zijn voor de hele worden wereld en voor alle mensen:
recreëren. Hierin zijn we ook een gemeente die werkt aan de Global Goals. Gemeente
2016-2030
www.globalgoalsoss.nl
globalgoalsoss
6
identiteit oss
om 2
geme 2.1 Inleiding
92.000 inwoners, 23 kernen en 40.000 woningen, 40 km groene Maasoever en Maashorst heide. ‘Dorp aan de rivier’ Lith, vestingstadjes Ravenstein en Megen. 7.500 bedrijven, 43.000 werknemers, vernieuwende industrie; van
margarine, worst en pil tot agrifood en life sciences. Eigenzinnige regiostad, fair trade, kans voor talent; goed leven, werken en ontspannen: dat is Oss! In een kwalitatief onderzoek hebben we inwoners, bedrijven en belang
hebbenden gevraagd naar hun mening over en gevoel bij de identiteit van de gemeente Oss en haar inwoners. De uitkomsten en uitspraken uit dit onderzoek zijn verwerkt in dit hoofdstuk.
7
omgevin gemeente Oss
2.2 Het verleden
In de geschiedenis is de Maas altijd een harde, geografische scheidslijn geweest.
Als je kijkt naar de historische en authentieke sfeer van een gebied, zijn de gebou-
Hierdoor is men in deze regio van nature op elkaar aangewezen én versterkt men
wen hierin ook een belangrijk onderdeel. Deze staan er vaak al heel lang, ook al
elkaar, ongeacht in welke plaats men woont. Dat was zo in de prehistorie, toen we
is hun functie inmiddels soms veranderd. Om een voorbeeld te noemen: de grote
leefden van de vruchtbare, natte kleigronden en woonden op de hoge en droge
kerken en dito pastorieën in de kleine dorpskernen getuigen van het Rijke Room-
plekken. Ook toen deze regio in het frontgebied lag van de Middeleeuwse strijd
sche Leven. De kerkgebouwen zijn iconen, de dorpen liggen eromheen en iedereen
tussen de Brabantse en Gelderse hertogen en de bevolking kon schuilen in de
kent ze. Een aantal gebouwen van dit kerkelijk erfgoed functioneert niet meer als
versterkte steden en kastelen in het Maasland. Het was zo in de zeventiende eeuw,
kerk, maar geeft nog wel sfeer aan de dorpskern.
in onder meer Oss, Berghem en Geffen, toen daar de katholieke eredienst was verboden en gelovigen hun toevlucht zochten tot het vrije Land van Ravenstein. En dat was zo in 1944, toen de bevrijding kwam en de geallieerde vliegtuigen massaal
‘De kerken en de watertoren zijn de bakens die van oudsher de skyline maakten en dat nog steeds doen.’
over het Maasland vlogen. En het is zo in het Oss van nu. Vanwege het vele aanwezige water en de kleigronden bestond de landbouw voorna-
‘Oss heeft in zijn geschiedenis zware tijden gekend, maar is die telkens weer te boven gekomen.’
melijk uit veehouderij op de vruchtbare graslanden. Hieruit heeft Oss eind 19e eeuw een grote sprong weten te maken naar een bloeiende vleesindustrie en (kunst)boterindustrie. Door alle bedrijvigheid ontwikkelde Oss zich op den duur tot een echte
Het huidige grondgebied van de gemeente wordt gekenmerkt door een afwisse-
industriestad. In de stad Oss is de industrie aanvankelijk midden in de stad ontstaan.
ling van bijzondere landschappen, met daarin veel verschillende monumenten
Door herstructurering zijn veel van de oude, industriële complexen verdwenen. Hier-
die de lange geschiedenis laten zien. Het varieert van archeologische schatten,
door kent de stad relatief weinig industrieel erfgoed, al zijn er zeker wel een aantal
cultuurlandschappen, grote kerken, vestingstadjes en historische dorpsgezichten
monumenten die kenmerkend zijn voor het (historische) industriële karakter van
tot industrieel erfgoed. De verscheidenheid is enorm.
Oss. Mooie voorbeelden hiervan zijn de Groene Engel, de Blauwe Organon ‘wand’ en de oude industriële villa’s aan de Molenstraat.
De archeologische vondsten in Ussen en Mettegeupel komen uit de oudst bekende nederzettingen in Oss en stammen uit de Bronstijd, circa 2000 jaar voor Chr. Een an-
De cultuurhistorische elementen zijn medebepalend voor de identiteit van de ge-
dere bekende erfenis is het ‘vorstengraf’ ten zuiden van Oss, dat stamt uit de Vroege
meente Oss en ze dragen bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. Ze moeten dan
IJzertijd. Het verkeersknooppunt Paalgraven ligt letterlijk tussen het vorstengraf en
ook gekoesterd worden, maar zoals gezegd, soms geldt het principe ‘behoud door
andere paalgraven in. Ook is de polder een cultuurhistorisch landschap en.. Het land-
ontwikkeling’. Mooie voorbeelden hiervan zijn het herstel van de bakenbomen-
schap van de vroegere Beersche Overlaat is moeilijker terug te vinden maar manifes-
structuur in het project Meanderende Maas en het beschermen van het Vorsten-
teert zich bijvoorbeeld in het ontbreken van oude bebouwing in onze polders.
graf/Paalgraven bij de geplande verbreding van de snelweg A50. 8
omgevin gemeente Oss
2.3 Het aanzien van Oss
Mede door de gemeentelijke herindelingen van de afgelopen 25 jaar is Oss geworden
De agrifood sector in het poldergebied, die voornamelijk bestaat uit vee- en tuinbouw-
tot een middelgrote, veelzijdige gemeente. Oss is stad en platteland ineen. Deze diversi-
bedrijven, produceert de eerste levensbehoefte van de mens: eten en drinken. Ten
teit is aantrekkelijk voor inwoners, werknemers en bezoekers; zij hebben het beste van
noorden van het poldergebied ligt de Maas met haar eigen kleinschalige landschap. We
beide werelden in de directe nabijheid. We zijn als gemeente stedelijk: wel de stedelijke
nomen dit het oeverwallandschap. In dit landelijk gebied liggen twintig dorpen en de
voorzieningen en bedrijvigheid, maar niet de echt grootstedelijke opgaven. Tegelijker-
twee vestingstadjes Megen en Ravenstein waar mensen met veel plezier leven en waar
tijd zijn we een landelijke gemeente zonder een typische plattelandsgemeente te zijn:
volop gerecreëerd wordt.
een groot buitengebied met veel dorpen en stadjes maar ook een stedelijke en professionele organisatiegraad. De identiteit van Oss is daarmee niet in één zin te pakken, maar eerder te vinden in de verscheidenheid van de diverse deelgebieden.
‘Oss is een gemoedelijke gemeente met een groot agrarisch gebied, dat belangrijk is geweest voor de vorming van de stad als industriestad.’
‘De gemeente Oss is aan de ene kant het centrum van de stad Oss met veel horeca en cultuur, aan de andere kant het rustige landelijke gebied met kleinere kernen. Samen maken ze de gemeente afwisselend.’ Oss heeft gevarieerde bedrijvigheid en kenmerkt zich door het feit dat de gehele handelsketen van de voedselindustrie hier aanwezig is. Zo’n 7.500 bedrijven, variërend van
Wie voor het eerst met de stad Oss kennismaakt ziet een moderne, ruim opgezette en
klein MKB tot enkele toonaangevende internationale bedrijven, zijn goed voor een klei-
groene stad. Een levendig centrum, afwisselende woonwijken en talloze voorzieningen.
ne 43.000 banen in (maak)industrie, landbouw, zorg, farmacie en lifescience, logistiek
Een echte arbeidersstad met veel maakindustrie. Een stad die gekenmerkt wordt door
en dienstverlening, en agrifood.
het Museum Jan Cunen, de Grote Kerk, de Lievekamp, de watertoren en de binnenstad als geheel. Maar ook door haar industriële historie, zoals de sheddaken of het fabrieksterrein naast het spoor van Unox en MSD/Organon. Of de haven en Heessen Shipyards en het Pivot Park dat zich momenteel als farmaceutische industriecluster ontwikkeld.
‘De blauwe wand van Organon is typisch voor Oss. Niet per se mooi, maar omarmd door Oss. Goed zichtbaar en niet protserig.’
‘De gemeente Oss heeft een bedrijvig en groot open landelijk karakter. Een mooi samenspel tussen sectoren (industrie, landbouw, wonen) en de bestaande natuur.’ Oss is goed verbonden met de wereld om haar heen. Fysiek heeft Oss een uitstekende wegverbinding via de A50 en A59. Er zijn drie NS-stations en een goederenspoor. Bovendien heeft Oss een van de grootste binnenhavens van Nederland die goed
De stad is omringd met verscheidene landschappen en ligt op de rand van hogere,
bereikbaar is voor vrachtschepen via de Maas en aangesloten op het spoor. Dit zorgt
droge zandgronden en lagere vochtige kleigronden. Rondom en ten Noorden van de
voor een efficiënte verbinding tussen de Randstad en het Ruhrgebied en de rest van
stad ligt een zeer uitgestrekt gebied. Dat is vooral een poldergebied met verschillende
Europa. Daarnaast werkt Oss op vele terreinen samen met haar regionale partners. Het
landschapstypen met elk hun eigen karakter en kenmerkende biodiversiteit, gelegen
AgriFood Capital Netwerk is hier een mooi voorbeeld van.
tussen ruim 35 km Maas in het noorden en natuurgebied de Maashorst in het zuiden. 9
omgevin gemeente Oss
2.4 De Ossenaar en de Osse mentaliteit Als iets Oss typeert, is het een diepgewortelde cultuur van gemeenschapszin en
en andere verenigingen. De gemeenschap leeft mee met elkaar in mooie, maar ook
ondernemerschap: handen uit de mouwen, samen aan de slag, sociaal én econo-
in droevige tijden. Osse bedrijven, van oudsher familiebedrijven, doen veelal iets
misch veerkrachtig. We lossen onze zaakjes zelf op. De grondslag hiervoor ligt in de
met sociaal ondernemerschap. En ook de gemeente zelf draagt haar steentje bij,
ligging van Oss aan de Maas, die een harde grens vormt waardoor de samenleving
door de uitvoeringstaken niet uit te besteden aan bedrijven buiten de gemeente,
op elkaar is aangewezen, zoals al beschreven in 2.2 – verleden. Daarnaast vanuit de
maar het ‘onze eigen mensen’ te laten doen.
economische terugval in begin twintigste eeuw/jaren ‘30, toen veel grote bedrijven wegtrokken uit de stad en dit zorgde voor grote golven werkloosheid onder de laagopgeleide arbeidersbevolking. Dit leidde tot armoede, verpaupering en
‘Ossenaren denken in kansen en zetten de schouders eronder.’ – inwoner gemeente Oss
criminaliteit in de stad (messentrekkerij). Door de veerkracht en daadkracht van de samenleving is men hier weer bovenop gekomen.
We zijn daadkrachtig, maar houden niet van borstklopperij; de termen ‘doe maar gewoon’, ‘niet lullen maar poetsen’ en ‘juichen met de handen in de zakken’ zijn ty-
‘De Ossenaar zoekt meestal creatief zijn eigen weg en komt op voor de belangen van zichzelf en anderen.’ – inwoner gemeente Oss
perend. Samen zetten we de schouders eronder. Net zoals ook de bedrijven elkaar opzoeken en samenwerken in bijvoorbeeld het logistiek platform Oss, de Kracht van Oss of Agrifood Capital. Uit het verleden is een grote innovatiekracht gebleken
Het beeld dat ontstaat van de Ossenaar is een harde werker met een rauw randje.
vanuit de agrarische sector naar de industrie. Ook nu is die innovatiekracht er nog
Hij zegt wat hij vindt en hij staat met beide benen op de grond. Maar tegelijkertijd
steeds met legio voorbeelden, zoals Pivot Park en Spierings Kranen.
kan hij na het harde werken genieten van het leven.
‘De Ossenaar heeft het gemiddeld genomen nooit breed gehad, heeft hard moeten werken, maar zich nooit laten knechten en komt altijd op voor zijn gemeenschap.’ – inwoner gemeente Oss
‘Ossenaren werken samen om dingen te bereiken, met oog voor mensen die het wat minder hebben.’ – inwoner gemeente Oss
Ook nu is de gemeenschapszin nog goed zichtbaar in de Osse samenleving van vandaag. De inwoners staan voor elkaar klaar en helpen anderen waar nodig. Oss staat voor de menselijke maat, voor samenwerking, elkaar kennen en een stapje extra voor elkaar doen. De inwoners bouwen samen carnavalswagens, besturen dorpshuizen, sportclubs, ouderenbonden, cultuurverenigingen, energiecoöperaties 10
om 3
de osse samenleving in beweging
geme 11
omgevin gemeente Oss
3.1 Inleiding
In dit hoofdstuk geven we inzicht in de bestaande opgaven door voor de belang-
rijkste thema’s telkens de bestaande situatie te beschrijven, de algemene trends en ontwikkelingen die op ons afkomen te benoemen en de uitgangspunten van het
bestaand (en in ontwikkeling zijnde) beleid aan te geven. Het gaat om de volgende thema’s: •
Gezonde leefomgeving en leefbaarheid dichtbij
•
Aantrekkelijk wonen in Oss
•
Zuinig op ons klimaat
•
Vitale economie
•
Dynamisch stadscentrum
•
Mobiliteit en bereikbaarheid
•
Veilige leefomgeving
Voor het bestaande beleid geldt dat de situatie op 1 januari 2021 als uitgangspunt is genomen. Daarna is nog een aantal beleidstukken vastgesteld. Die doen echter inhoudelijk geen afbreuk aan het nu voorliggende stuk. In dit document staan geen toekomstambities en worden geen (nieuwe) richtinggevende beleidskeuzes gemaakt. De gemeente bepaalt de koers namelijk in de gebiedsvisies voor de Stedelijke zone, Stadjes & Kernen en het Buitengebied. Deze vormen weer de basis voor de (integrale) omgevingsvisie van Oss.
12
omgevin gemeente Oss
3.2 Leefbaarheid dichtbij Huidige situatie
schappen verdwijnen. Dit gebeurt door krimp en vergrijzing, digitalisering en
Oss kenmerkt zich als een echte familiestad met een rijk verenigingsleven en een
opschaling van voorzieningen. Ook in de woonwijken in de stedelijke zone staat
actieve gemeenschap. Er wonen relatief veel gezinnen in Oss. Het is dan ook goed
het voorzieningenniveau onder druk. Hierdoor liggen voorzieningen gemiddeld
wonen in de levendige wijken van de stad, die in de loop der tijd langs de oude linten
iets verder weg dan vroeger. Dit heeft negatieve gevolgen voor de leefbaarheid in
zijn ontstaan. Zo kent iedere wijk zijn eigen ‘centrum’ waar de lokale voorzieningen
de wijken en dorpen. Aan de andere kant is de mobiliteit van veel mensen toege-
zijn gevestigd en mensen elkaar ontmoeten.
nomen door het bezit van een auto of elektrische fiets. Ook het thuisbezorgen van inkopen en boodschappen via internet maakt dat niet iedereen is aangewezen op
De dorpen en stadjes in het buitengebied onderscheiden zich van de stad als ech-
een winkel op loopafstand. Ook als gevolg van meer thuiswerken en de bijbeho-
te plattelandskernen. Door de schaal en ordening is de relatie met de omgeving
rende digitalisering zien we dat mensen bewust kiezen voor leven in een groene
hier veel directer. Iedere kern heeft zijn eigen ruimtelijke- en sociale structuur,
omgeving en iets meer op afstand van de dagelijkse voorzieningen.
die voor een deel voortkomt uit hun specifieke ligging in het landschap. Ook worden de plattelandskernen gekenmerkt door hun hechte gemeenschappen. Er
Terugtrekkende overheid en meer zelfredzaamheid
is sprake van een actief verenigingsleven en de vele activiteiten worden in ‘het
Als gevolg van een terugtrekkende en meer faciliterende overheid wordt meer
hart’ van de kern georganiseerd.
verwacht van de zelfredzaamheid van de burger; wat kunnen zij zelf of samen met
Trends & Ontwikkelingen - Leefbaarheid onder druk Demografische trends
hun omgeving al oplossen? Hiervoor is sociale cohesie en ontmoeting binnen de lokale gemeenschap erg belangrijk. Dat is lastig want er is juist sprake van individualisering van de samenleving.
De bevolkingssamenstelling verandert als gevolg van vergrijzing. Dit vraagt om een andere invulling van de woningvoorraad (zie 3.3. – Aantrekkelijk wonen)
Daarnaast ligt in het beleid de nadruk op ‘langer thuis wonen’, waardoor kwets-
en werkt daarnaast door op de behoefte en beschikbaarheid van voorzieningen
bare mensen (onder andere ouderen) met een zorgvraag in de wijk blijven wonen.
(maatschappelijke voorzieningen, winkels, sportvoorzieningen, openbaar vervoer
Dit vraagt om andere woonvoorzieningen. Ook wordt er meer verwacht van de
etc.) en de inrichting van de fysieke en sociale leefomgeving.
ondersteuning van de omgeving, terwijl de sociale structuur van wijken en buurten hier niet altijd op is berekend. Het voorkomen van eenzaamheid is daarbij een
Voorzieningen
aandachtspunt. Ruimte bieden aan ontmoeting kan hieraan bijdragen.
Met name in de kleinere kernen is al langer de trend gaande dat basisvoorzieningen, zoals maatschappelijke voorzieningen en de winkels voor dagelijkse bood13
omgevin gemeente Oss
Focus op positieve gezondheid
Het gemeentelijk ontmoetingsbeleid is erop gericht om laagdrempelig ontmoe-
De leefstijl van mensen kan bijdragen aan een slechte gezondheid. Daarom gaat
ten in maatschappelijke voorzieningen te stimuleren. De ruim twintig wijk- en
het nadenken over een gezonde leefomgeving niet alleen meer over de meer tradi-
dorpshuizen krijgen een verbrede functie in de vorm van multifunctionele locaties,
tionele vormen van milieubescherming (zie 3.8. – Veilige leefomgeving), maar ook
die zijn gericht op activiteiten rond onderwijs, spelen, sport, cultuur, maatschap-
over het bevorderen van ‘positieve gezondheid’. Die is gericht op preventie door
pelijke ondersteuning, opvoeding en eerstelijnszorg (Ontmoetingsbeleid, 2009).
een gezonde leefstijl te stimuleren en te faciliteren. Hierop moet ook de fysieke
Hiermee richt de gemeente zich op preventie van geïndiceerde WMO-diensten.
leefomgeving worden ingericht. Voorbeelden zijn het aanleggen van ‘ommetjes’ van één à twee kilometer door het groen direct vanuit de woonwijk, goed begaan-
Positieve gezondheid
bare trottoirs bij seniorenwoningen met bankjes op korte afstand van elkaar en
De gemeente heeft in haar gezondheidsbeleid (Gezond leven, goed leven 2018-
beweegtoestellen in de buitenruimte.
2021) ‘positieve gezondheid’ als uitgangspunt genomen. Het streven is om een
Huidig beleid en beleid in ontwikkeling
aantrekkelijke leefomgeving voor iedereen te creëren die onder andere: •
groen, schoon en veilig is;
Leefbaarheid dichtbij
•
uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen;
Met het oog op een goed woon- en leefklimaat streeft de gemeente naar clustering
•
een gevarieerd voorzieningenaanbod kent dat voor iedereen goed bereikbaar
van levensvatbare voorzieningen in buurt, kern of woonwijk in de stad (Structuurvisie, 2006). Dit geldt met name voor winkels en publieksgerichte dienstverlening, maar ook sportvoorzieningen, onderwijs en maatschappelijke voorzieningen. Zo kunnen de
en toegankelijk is.
Global Development Goals – Uit Programmabegroting
voorzieningen elkaar onderling versterken. Clustering draagt bovendien bij aan de versterking van de ontmoetingsfunctie in buurt, kern of woonwijk in de stad ten behoeve van de sociale cohesie. Voor de Stadjes & Kernen zet de gemeente in op goed bereikbare voorzieningen in levendige dorpenclusters, omdat in veel kernen het draagvlak te klein is om een compleet pakket aan voorzieningen te huisvesten (Structuurvisie, 2006). Voorzieningen zijn dan in ieder geval te vinden in de hoofdkern van het cluster. Het is overigens niet zo dat alleen de gemeente zorgt voor de aanwezigheid van deze voorzieningen. Zo zorgen bijvoorbeeld ondernemers voor de aanwezigheid van winkels en horeca in zo’n cluster.
14
omgevin Opgaven
gemeente Oss Positieve gezondheid voor de Osse inwoners
Leefbaarheid dichtbij
Bij een gezonde (fysieke) leefomgeving zijn de volgende aspecten van belang:
Zoals gezegd wordt van de sociale kring c.q. de lokale gemeenschap gevraagd om
•
Mobiliteit: Het aanpassen van mobiliteitssysteem, zodat gemotoriseerde
als vangnet te dienen, terwijl de trend juist richting individualisering – en dus
verkeersstromen zoveel mogelijk gescheiden worden van langzaam verkeer en
minder sociale cohesie - is. De verdwijnende voorzieningen, en dus ontmoetings-
woon- en verblijfsfuncties.
mogelijkheden, dragen hier ook niet aan bij.
•
Klimaatrobuustheid: Werken aan beleefbaar ‘natuurlijk’ groen en blauw in de wijk.
Daarom is de opgave zoveel mogelijk werk te maken van preventie en het vroegtij-
•
dige signaleren van problemen. Ook is het belangrijk ervoor te zorgen dat iedereen zijn weg kan vinden.
Ontmoeting en ontspanning: Creëren van laagdrempelige (fysiek en sociaal) gelegenheid voor ontmoeting en recreatie (ontspanning en cultuur).
•
Gezonde keuzes en routines: Minimaliseren van verleidingen voor de jeugd, zeker in de nabijheid van de school.
In het sociaal beleid zet de gemeente in op de functionele verbreding van de wijken dorpshuizen. Bij deze voorzieningen is echter sprake van een terugloop van de
•
Gebouwen: geschikte levensloopbestendige woningen voor ouderen, zodat ze zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen (zelfredzaam).
inzet van vrijwilligers. Daarnaast wordt vanuit wet- en regelgeving steeds meer professionaliteit gevraagd van vrijwilligers. De decentralisaties in werk, zorg en
Het is de vraag welke rol (passief of pro-actief) de gemeente aanneemt in het
jeugd versterken deze ontwikkeling.
bevorderen van de gezondheid van haar inwoners. Daarnaast is het een opgave om de aantrekkelijkheid van de directe woon- en leefomgeving te verbeteren. In dit
De maatschappelijke voorzieningen moeten zoals gezegd op den duur als centraal
kader behoeft met name het stenige uiterlijk en de geringe beleving van het groen
ontmoetingspunt faciliteren in zorg, paramedische dienstverlening en als leer- en
in sommige woonwijken aandacht.
werkplek. In het beleid op dit terrein moet dan ook rekening wordt gehouden met
Een aantal opgaven komt bij elkaar: het voorkomen van hittestress, klimaatadap-
de uitwerking van hierboven genoemde ontwikkelingen. Daarbij moet gezorgd
tatie, meer belevings-en bewegingsgroen wijst in dezelfde richting (zie ook 3.4.
worden voor een goede balans tussen clustering en ruimtelijke spreiding van de
‘Zuinig op ons Klimaat’). Het kan wel betekenen dat er bijvoorbeeld minder ruimte
voorzieningen, die past bij de sociale structuur van de wijken en kernen. Dit hoeft
is voor parkeerplaatsen direct in de straat. Hierin moet de gemeenten keuzes
niet te betekenen dat elke wijk een dependance van het theater krijgt (ook omdat
maken. Daarbij is het lastig dat het nog niet duidelijk is of de gevolgen van Corona,
met een centrale voorziening vaak meer kwaliteit geboden kan worden), maar wat
bijvoorbeeld het thuiswerken, blijvend zullen zijn.
wel als uitgangspunt kan gelden, is dat elke wijk of buurt in ieder geval een centrale ontmoetingsruimte heeft rondom een maatschappelijke en multifunctionele voorziening, zoals een school, een oefenruimte of een buurthuis. 15
omgevin Resumé
gemeente Oss
Stedelijke zone: •
Inzetten op een groene, aantrekkelijke en gezonde leefomgeving met ruimte voor ontmoeting.
•
Bij het inrichten van de fysieke leefomgeving inzetten op de bevordering van positieve gezondheid. Kiezen welke rol de gemeente hierin heeft.
•
Inspelen op veranderende behoefte in voorzieningen en aandacht voor clustering van levensvatbare voorzieningen in de wijken.
•
Ondersteunen van de samenleving in de zelfredzaamheid.
Stadjes & Kernen: •
Inzetten op een groene, aantrekkelijke en gezonde leefomgeving met ruimte is voor ontmoeting.
•
Bij het inrichten van de fysieke leefomgeving inzetten op de bevordering van positieve gezondheid. Kiezen welke rol de gemeente hierin heeft.
•
Inspelen op veranderende behoefte in voorzieningen en aandacht voor levendige dorpenclusters.
•
Ondersteunen van de samenleving in de zelfredzaamheid.
16
omgevin gemeente Oss
3.3 Aantrekkelijk wonen Huidige situatie
Bron: Provinciale
bevolkingsprognose
Oss kent een relatief gezonde woningmarkt, zeker gezien de huidige spannin-
2020 (https://be-
gen op de landelijke woningmarkt. De prijs-kwaliteit verhouding van wonin-
volkingsprognose.
gen in Oss is ten opzichte van veel andere gebieden in Nederland goed en er
brabant.nl/)
zijn aantrekkelijke woonmogelijkheden. Oss is ook aantrekkelijk als woon- en werkgemeente door de goede bereikbaarheid (met auto en trein) in de regio, het afwisselende buitengebied, de beschikbaarheid van stedelijke voorzieningen en voldoende werkgelegenheid.
Trends & ontwikkelingen - Vergrijzing, ontgroening en verdunning Oss kent een stevige woningbouwopgave. Naast bevolkingsgroei als gevolg van een positief migratiesaldo, neemt met name als gevolg van vergrijzing het aandeel eenpersoonshuishoudens fors toe, waardoor er sprake zal zijn van huishoudensverdunning. Bovendien kampen nabijgelegen steden zoals ’s-Hertogenbosch en Nijmegen met een grote woningbouwopgave, waarvan de gemeente Oss een groter deel kan opvangen dan tot dusver is gebeurd.
Huidig beleid en beleid in ontwikkeling Het beleid van de gemeente is erop gericht om samen met de benodigde partijen een beter evenwicht tussen vraag en aanbod te realiseren en zo krapte op de woningmarkt zoveel mogelijk te voorkomen. De gemeente wil voorzien in een gedifferentieerde woningvoorraad, gericht op alle inwonersgroepen (Woonvisie, 2020). Hierbij ligt de nadruk op de behoefte van de kleinere huishoudens en lagere inkomens, maar ook op het toevoegen van woningen om de regionale woonbehoefte op te vangen. Daarnaast draagt de gemeente zorg voor voldoende passende woningen voor specifieke doelgroepen, waaronder arbeidsmigranten, 17
omgevin gemeente Oss
woonwagenbewoners et cetera. Verder wil de gemeente ouderen en hulpbehoe-
Global Development Goals
venden/kwetsbare mensen zoveel mogelijk in staat stellen om (zo lang mogelijk) zelfstandig te wonen. Hiervoor stimuleert de gemeente enerzijds inwoners om
eigen woningen waar nodig aan te passen en anderzijds door in het woningbouwprogramma ruimte te creëren voor levensloop¬bestendige woningen en nieuwe woonvormen. Een van de nadrukkelijke ambities in de Woonvisie (2020) is het versterken van de
Opgaven
woonfunctie van Oss, ook regionaal. Daarbij stelt deze visie dat woningbouwloca-
Gemeente
ties als onderdeel van het Woningbouwprogramma de stad, het dorp of de buurt
Er zijn twee problemen met de kwantiteit. Ten eerste is de bestaande plancapa-
compleet moeten maken: De plannen moeten voorzien in de actuele en toekom-
citeit niet toereikend om de volledige woningbouwopgave te kunnen opvangen.
stige woonbehoefte (kwantitatief en kwalitatief) en aansluiten op de bestaande
Ten tweede komen woningbouwplannen niet snel genoeg in ontwikkeling. Om
woningvoorraad. Mogelijkheden voor inbreiding in combinatie met ruimte voor
de komende vijf jaar aan de vraag te kunnen voldoen, is van belang om op korte
groen en klimaat worden in het stedelijk weefsel van Oss en in de landelijke ker-
termijn de woningproductie te verhogen naar 600 woningen per jaar. Nieuwe
nen al volop benut. Dit gebeurt onder andere door herstructurering en transfor-
woningbouwmogelijkheden- en locaties moeten daarom worden geïdentifi-
matie van verouderde gebieden of gebouwen (Programmabegroting, 2020). Naast
ceerd. De ‘Taskforce Versnelling Woningbouw en Bedrijventerreinen’ is hierin
inbreidingsmogelijkheden inventariseert de gemeente uitbreidingsmogelijkheden
een belangrijke factor. Voor een snellere doorlooptijd van planvorming en
aan de randen van de stad en de kernen. De woningbouwontwikkelingen zijn
-ontwikkeling streeft de gemeente tevens naar een nauwere samenwerking met
voornamelijk in Oss, Berghem, Geffen en Ravenstein gepland, waar de vraag ook
ontwikkelaars en ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving (Programma-
het hoogst is. In de plattelandskernen ligt de nadruk vooral op organische groei om
begroting / Prioriteitennota).
tegemoet te komen aan de behoefte vanuit de kernen. Het behoud en versterking van de ruimtelijke karakteristiek staat hierbij voorop.
Daarnaast ligt er een kwalitatieve opgave. De huidige woningvoorraad van Oss is namelijk nog sterk gericht op gezinnen, met name in de kernen. Vanwege de toename van het aandeel kleinere huishoudens moeten appartementen en levensloopbestendige (kleine) grondgebonden woningen voor ouderen en voor andere kwetsbare groepen worden toegevoegd. Gezien de oplopende woningprijzen en wachttijden voor de sociale huur, staat de toegankelijkheid van het wonen voor 18
omgevin gemeente Oss
de lagere inkomens en starters onder druk. Daarom moeten voor die doelgroepen
ontwikkeling aan te wijzen. Het betreft (mogelijke) in- en uitbreidingslocaties.
goedkope/middeldure woningen, zowel huur als koop, worden toegevoegd. In dit
De woningbouwplannen moeten daarbij rekening houden met de huidige maat
kader is ook nieuwe plancapaciteit nodig voor sociale huur (onderdeel prestatie
en schaal van de kernen om te voorkomen dat hun specifieke identiteit onder
afspraken corporaties).
gesneeuwd raakt. Dit geldt met name voor uitbreidingen.
Tot slot is verduurzaming van de bestaande woningvoorraad een grote opgave
Stadjes & Kernen
(energiebesparing, duurzame energievoorziening). De gemeente Oss heeft de am-
Voor de kernen maakt de gemeente plannen op maat. Momenteel wordt voor
bitie om tot 2030 een energiebesparing van 11% te realiseren. Daartoe moeten de
diverse kernen aan plannen voor woningbouw op inbreidingslocaties gewerkt.
nodige maatregelen worden getroffen om de bestaande woningen aan te passen. Daarnaast moet de fysieke leefomgeving in de wijken aangepast worden, om ze
Het is belangrijk dat het woningbouwprogramma zich meer richt op de behoefte
klimaatrobuust en natuurinclusief in te richten. In 3.4. ‘Zuinig op ons Klimaat’
van kleinere huishoudens (met name ouderen en starters) en lagere inkomens. Dit
wordt hier op ingegaan.
doen we niet alleen door nieuwbouw te realiseren, maar ook door de bestaande woningvoorraad aan te passen en vrijkomende bebouwing te transformeren.
Stedelijke zone Zoals gezegd moet de woningbouwopgave grotendeels worden opgevangen in de
Buitengebied
stedelijke zone. Waar mogelijk doen we dit door gebouwen te transformeren en
Door de uitbreidingen van kernen en de stad worden randen van het buitengebied
verouderde (woon)gebieden te herstructureren maar ook door uitbreidingsmoge-
benut. Opgave is om ervoor te zorgen dat deze uitbreidingslocaties goed land-
lijkheden te inventariseren. Momenteel werkt de gemeente al aan diverse in- en
schappelijk worden ingepast en zo worden vormgegeven dat ze bijdragen aan
uitbreidingsplannen (onder andere Oss-West, Walkwartier, Euterpelaan).
het oplossen van de klimaatopgave. Daarnaast wordt het Osse buitengebied zelf steeds populairder als vestigingsgebied. Er is voornamelijk een toenemende vraag
Naast Oss-Berghem hebben met name de kernen Geffen en Ravenstein, vanwege
naar het realiseren van woonzorgvoorzieningen in voormalige agrarische bedrijfs-
hun goede bereikbaarheid in de stedelijke as ’s Hertogenbosch-Nijmegen (spoor)
gebouwen (vab’s). Het college wil via de omgevingsvisie meer vrijheid aan inwo-
en hun aantrekkelijke woonmilieu (authentieke karakter van de kernen), de po-
ners in het buitengebied geven, onder andere op het gebied van wonen, onderne-
tentie om tegemoet te komen aan de regionale woningbouwopgave. De huidige
men en recreatie (Programmabegroting, 2020). Daarbij zijn de mogelijkheden in
plancapaciteit in beide kernen is momenteel echter te beperkt. Er is sprake van
het kernrandgebied anders dan in het poldergebied. Wanneer we de mogelijkhe-
concrete tekorten in het woningbouwprogramma (Woonvisie, 2020). Er ligt dus
den voor wonen in het buitengebied verruimen, dan moet er een goede afweging
een opgave om hier de komende jaren nieuwe zoekgebieden voor woningbouw-
worden gemaakt met andere belangen die om ruimte vragen, zoals de landbouw, 19
omgevin gemeente Oss
natuur en water en nieuwe vormen van energieopwekking. Bovendien is stabiele
toegang tot snel internet een voorwaarde om aantrekkelijk te zijn als woongebied.
Stadjes & Kernen:
De omgevingsvisie moet hiervoor de lijnen uitzetten, bijvoorbeeld door een inspi-
•
Kwantitatieve woningbehoefte: Vinden van extra plancapaciteit en
versnellen van de productie. Daarbij rekening houden met identiteit,
ratie- en afwegingskader op te nemen.
maat en schaal van de kernen. •
lieus voor alle bevolkingsgroepen. Met name aandacht voor (levens
Resumé
loopbestendige) woningen voor ouderen en woningen voor starters
Stedelijke zone: •
Kwantitatieve woningbehoefte: Vinden van extra plancapaciteit en
Kwalitatieve woningbehoefte: Inzetten op gedifferentieerde woonmi
en mensen met een laag inkomen. •
versnellen van de productie. Inzetten op transformeren van gebou
Plannen op maat voor woningbouwlocaties – extra aandacht voor Lithoijen, Macharen en Overlangel
wen, herstructureren van verouderde (woon)gebieden en vinden van
•
uitbreidingsmogelijkheden. Daarbij rekening houden met identiteit,
Buitengebied:
maat en schaal van de kernen.
•
Kwalitatieve woningbehoefte: Inzetten op gedifferentieerde woonmi lieus voor alle bevolkingsgroepen. Met name aandacht voor (levens
Goede landschappelijke inpassing van uitbreidingslocaties voor wo nen bij de stad en kernen
•
Verruimen mogelijkheden voor wonen in het buitengebied
loopbestendige) woningen voor ouderen en woningen voor starters en mensen met een laag inkomen. •
Uitvoering woningbouwprogramma en zoekgebieden woningbouwlo caties Ravenstein en Geffen.
20
omgevin gemeente Oss
3.4 Zuinig op ons klimaat Huidige situatie
•
langdurige droogte en
Onder duurzaamheid in de fysieke leefomgeving vallen in elk geval klimaatadap-
•
langdurige hitte.
tatie, biodiversiteit en energietransitie. De gemeente Oss is met haar omvangrijke
Onze inzet is vooralsnog gericht op meer aandacht en ruimte voor water en groen en
buitengebied een groene gemeente. Vergeleken met andere gemeenten is er een
goede afwegingen van klimaatrobuustheid bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.
gemiddelde hoeveelheid natuur aanwezig, zoals Herperduin als onderdeel van de Maashorst, Keent, Lithse Ham en de Hemelrijkse Waard, de in de polder en grote
Om bovenstaande problemen te voorkomen (of in elk geval te mitigeren) moeten we
delen van de uitwaarden van de Maas. Toch scoort het ecologisch kapitaal van
naar een flexibel en klimaatrobuustf ruimtelijk systeem toe. Aan de hand van gebied-
de gemeente Oss laag (Routekaart GBN, 2017). De inrichting en bewerking van
specifiek maatwerk moet er meer ruimte komen voor ‘groen’ en ‘blauw’ (water) onder
landbouwpercelen heeft hier grote invloed op. Dat is overigens niet specifiek voor
meer om het regenwater vast te houden. Dit zorgt voor verkoeling in de zomer en
Oss maar een landelijk beeld. Daarnaast bemoeilijkt het ontbreken van een sterke
maakt water beschikbaar bij extreem droge perioden. Door hierop tijdig te anticiperen
ecologische verbinding tussen de Maaszone en de Maashorst de lokale uitwisseling
kan met dergelijke klimaatrobuust maatregelen worden aangehaakt op andere be-
van flora en fauna.
leidsopgaven. De komende decennia wordt namelijk fors geïnvesteerd in nieuwbouw, herstructurering en nieuwe infrastructuur. Door daarbij rekening te houden met de
Het grondgebied van Oss is voor een groot deel in potentieel overstromingsgebied
gevolgen van klimaatverandering kunnen desinvesteringen worden voorkomen.
vanuit de Maas gelegen. Door klimaatverandering en toenemende piekafvoeren van de Maas en om aan de waterveiligheidsnormen te kunnen voldoen worden
Water
plannen uitgewerkt voor verruiming van het rivierbed en versterking van de dij-
In Nederland zijn we al gewend om te leven met water om ons heen. Het wa-
ken. Hiertoe zijn de projecten Meanderende Maas en Cuijk-Ravenstein gestart.
terbeleid moet opnieuw tegen het licht worden gehouden om wateroverlast als
Trends & ontwikkelingen - Veranderend klimaat
gevolg van klimaatverandering te voorkomen. Preventie staat daarbij voorop. Overstromingen kunnen worden voorkomen door waterkeringen, waterkerende
Klimaatrobuustrobuust
kunstwerken en rivierverruimende maatregelen. Daarnaast is een goedwerkend
Door klimaatverandering komen extremen in het Nederlandse weer steeds vaker voor.
adaptief vermogen van de fysieke leefomgeving tijdens zowel extreem nat weer,
Extreme neerslag en langdurig aanhoudende warmte en droogte zorgen voor proble-
als extreem droog (en warm) weer van belang. De continuïteit van het functione-
men. We onderscheiden daarinWij hebben aandacht voor de volgende vier aspecten:
ren van vitale en kwetsbare functies zijn hierin belangrijke aandachtspunten.
•
dreiging hoogwater (overstroming/waterveiligheid),
•
extreme neerslag (waterhinder, wateroverlast),
21
omgevin gemeente Oss
Natuur en biodiversiteit
•
Energieopwekking: Energieopwekking zal zowel plaatsvinden in bebouwd
De kwaliteit van de Nederlandse natuur – zowel op het land, als in het water –
gebied, als in het buitengebied. De impact op bestaande gebieden zal groot
is jarenlang achteruitgegaan, met biodiversiteitsverlies tot gevolg, terwijl een
zijn. Daarbij moet tevens worden gezorgd voor de juiste (ondergrondse) infra-
gezond ecosysteem juist belangrijk is voor ons welzijn. Zo worden namelijk plagen
structuur. Welke (mix van) emissiearme technologieën uiteindelijk dominant
beheerst met natuurlijke vijanden, planten bestoven die zorgen voor ons voedsel
zal worden is op dit moment onzeker. Wind- en zonne-energie zijn voor nu de
en water gezuiverd. Een gezond ecosysteem is bovendien beter in staat te anticipe-
meest betrouwbare vormen van duurzame energieopwekking. Beschikbaar-
ren op de klimaatverandering.
heid van locaties en systeemkosten zijn bepalende factoren bij initiatieven.
Natuurontwikkeling en natuurherstel zijn noodzakelijk om een grotere opper-
Investeringskosten zullen hoog zijn, maar de verbruikskosten gaan dalen.
vlakte en een betere kwaliteit natuur te realiseren. Dit geldt niet alleen voor het
Investeringszekerheid is van groot belang. Daarom is duidelijkheid over de
buitengebied. Ook in het bebouwde gebied is het belangrijk de biodiversiteit te
ruimtelijke mogelijkheden noodzakelijk.
bevorderen door sterke groen- en blauwstructuren te realiseren. Op gebiedsniveau liggen kansen om natuurontwikkeling te combineren met andere functies,
Huidig beleid en beleid in ontwikkeling
zoals landbouw, recreatie en de energietransitie. Natuurinclusiviteit is daarbij het
Klimaatrobuust
begrip.
Conform rijksbeleid is het de gemeentelijke doelstelling om in 2050 klimaatrobuust te zijn en vanaf 2021 klimaatrobuust te handelen door randvoorwaarden
Energietransitie
in te voegen bij ruimtelijke maatregelen. De routekaart Groen Blauw Natuur
Voor de klimaatopgave is de transitie naar een duurzaam energiesysteem van
(2017) benadrukt het belang van meer en gevarieerder groen voor de opvang van
groot belang. Vanuit rijksbeleid is de doelstelling gesteld om in 2050 CO2-neutraal
weersextremen. Het plan Watertaken is het uitgangspunt voor anders omgaan
te zijn. De energietransitie moet bijdragen aan deze doelstelling, maar ook maat-
met regenwater. Momenteel werkt de gemeente aan een Klimaatadaptatie Strate-
regelen zoals de CO2-heffing, de verduurzaming van de landbouw en duurzame
gie, die aansluit bij de Nationale Adaptatie Strategie (Programmabegroting/Priori-
mobiliteit moeten dit doen. De energietransitie zet enerzijds in op energiebespa-
teitennota). en in het project Cuijk-Ravenstein
ring en anderzijds op duurzame energieopwekking: •
Energiebesparing: Het toekomstige energieverbruik wordt in belangrijke mate
Waterveiligheid
bepaald door ontwikkelingen in bevolking (inclusief woonfunctie), economie
Via het projecten Meanderende Maas en Cuijk Ravenstein werkt de gemeente mee
en mobiliteit. Daarnaast spelen energieprijzen en technologische ontwikke-
in een regionale aanpak van verbetering van de binnendijkse waterveiligheid door
ling een rol.
de Maas. Centraal staat de versterking van de dijk en verruiming van het rivierbed.
22
omgevin gemeente Oss
Tegelijkertijd worden meekoppelkansen benut voor uitbreiding natuur, recreatie,
is ruimte voor het plaatsen van windmolens. Daarnaast lopen er verschillende
cultuurhistorie, leefomgeving en economie. Onder andere in de Diedensche Uiter-
initiatieven voor zonnevelden. Op deze manier kan de gemeente samen met de be-
dijk, Ossekamp en de Waarden ligt in dit kader een flinke natuuropgave.
langhebbende partijen de eerste ervaringen opdoen. Vanuit die ervaringen wordt dan bekeken wat er in Oss - voor de langere termijn - verder mogelijk en nodig is.
Natuur en biodiversiteit
Daarnaast werkt de gemeente momenteel aan kaders voor de omgevingsdialoog
Via de routekaart Groen, Blauw en Natuur (2017) zet de gemeente in zowel het
en de financiële participatie. Hierover praat de gemeente in breder verband (bin-
buitengebied als de stedelijke zone in op de uitbreiding van het Natuurnetwerk Oss.
nen de Duurzame Polder, de RES en met de provincie Noord-Brabant).
Hiermee wordt een sterk natuurnetwerk gecreëerd dat erg belangrijk is voor de biodiversiteit. Bovendien draagt het bij aan het welzijn en gezondheid van de inwoners.
Global Development Goals – Uit Programmabegroting
Energietransitie Recent is besloten dat de gemeentelijke opgave tot 2030 gelijk is aan haar resultaatsverplichting in het kader van de Regionale Energiestrategie (RES) – Noordoost-Brabant: 0,93 PJ duurzame opwekking door middel van wind- en zonne- energie en 11% energiebesparing in 2030. Met het oog op de energiebesparing werkt de gemeente aan een richtinggevende Transitievisie Warmte waarin wordt aangegeven hoe in Oss de bestaande bouw in de komende jaren gasloos wordt gemaakt. Vervolgens gaat de gemeente deze visie uitwerken in concrete Warmteplannen per wijk. De gemeente geeft in haar Programmabegroting/Prioriteitennota aan intensief de samenwerking met woningcorporaties op te zoeken en met hen ook af te spreken welke wijken prioriteit hebben. Daarnaast zullen inwoners intensief bij de keuzes met betrekking tot energiebesparende maatregelen van hun wijk of woning betrokken worden. De gemeente geeft in haar Programmabegroting/ Prioriteitennota aan projecten rondom grootschalige energieopwekking allereerst te willen (laten) realiseren op Elzenburg, zodat de eerste meters kunnen worden gemaakt. Op deze locatie 23
omgevin Opgaven
gemeente Oss Stedelijke zone en Stadjes & Kernen
Gemeentebreed
In de stedelijke zone en de kernen komen deze opgaven vooral neer op:
Voor de deelthema’s van duurzaamheid kunnen de volgende opgaven
•
Het - in lijn met de warmtetransitie - nemen van verduurzamingsmaatregelen
worden benoemd:
in de bestaande woningvoorraad en bedrijfspanden (energiebesparing). Met
•
Klimaatrobuuste inrichting van het landschap en bebouwd gebied: met name
name de aanleg van warmtenetten en mogelijkheden voor energieopslag heb-
de vraagstukken van droogte, waterberging (buitengebied) en hittestress
ben invloed op de fysieke leefomgeving. Daarnaast liggen er mogelijkheden
(stedelijk gebied) zijn hierin belangrijk. De gemeente wil klimaatrobuustheid
om ook hier met de opwekking van duurzame energie aan de slag te gaan,
verankeren in plannen voor ruimtelijke ontwikkeling. Daarbij moeten initiatiefnemers meer ruimte reserveren voor groen en water. •
•
zoals zonnepanelen op daken, restwarmte van bedrijven et cetera. •
De ruimtelijke omgeving klimaatrobuust en natuurinclusief inrichten. Dit is
Natuur en biodiversiteit: In de omgevingsvisie is het belangrijk een goede
met name in het belang van het tegengaan van hittestress en het langer kun-
balans te vinden tussen gebieden waar natuurdoelen noodzakelijk zijn en
nen vasthouden van water. Bovendien kan hiermee de biodiversiteit in de stad
gebieden waar natuur goed samengaat met ander functioneel gebruik. Verder
en kernen worden versterkt. Met name in de stad Oss is op sommige plekken
moet duidelijk worden op welke manier dit wordt ingevuld en welke rol de
nog onvoldoende groen aanwezig en bovendien zijn veel van de huidige
gemeente hierin heeft. Koppelkansen met de landbouwtransitie, energietran-
groenstructuren niet met elkaar verbonden. Zeker het centrum is momenteel
sitie, klimaatadaptatie en recreatie zijn hierbij van grote meerwaarde.
nog erg stenig. Voor deze opgave is het tot slot belangrijk een evenwicht te
Energietransitie: zoals gezegd vraagt de energiebesparingsopgave om groot-
vinden tussen het groen laten beheren door bewoners en door de gemeente.
schalige herstructurering van bestaand bebouwd gebied en vraagt de opwekking van duurzame energie om grootschalige ruimte in het buitengebied. Het
Buitengebied
heeft in beide gevallen een grote impact op de inrichting en beleving van de
Voor het buitengebied zijn grote opgaven het realiseren van het NatuurNetwerk
fysieke leefomgeving.
Oss het klimaatrobuust maken van ons watersysteem en het verbeteren van de bodemkwaliteit, de waterveiligheidsprojecten Meanderende Maas en Cuijk-Ravenstein en het vormgeven aan grootschalige energieopwekking. Het is belangrijk om met het oog op de biodiversiteit in het poldergebied, in samenhang met de landbouw- en energietransitie, ecologische verbindingen te realiseren (onder andere watergangen, wegbermen, akkerranden).
24
omgevin gemeente Oss
Verder zal het realiseren van grootschalige energieopwekking (incl. de benodigde
infrastructuur en stations) een flinke invloed hebben op de ruimtelijke inrichting en uitstraling van het Osse buitengebied. Deze opgave concurreert vooral met de landbouwsector (met name zonnevelden leggen een beslag op landbouwgrond), natuur en landschappelijke beleving/openheid (met name windmolens). Tegelijkertijd liggen er ook koppelkansen. Het is belangrijk om als gemeente duidelijk-
heid te geven over de ruimtelijke kaders, zodat bij initiatieven meer investeringszekerheid kan worden geboden.
Het gebruik van onze bodem De invulling van bovenstaande opgaven brengt tot slot een nieuwe opgave met zich mee: de drukte in de boven- en ondergrond. Het gaat om kabels, leidingen voor gas, afvalwater, regenwater en drinkwater, warmte-koude opslag ten behoeve van de energietransitie en gasloos wonen, ondergrondse waterbuffering, de plaatsing van windturbines, zonneweides et cetera. Tegelijkertijd willen we een gezonde bodem waarborgen. Daarin bieden het streven naar klimaatrobuustheid en de duurzame landbouwtransitie kansen. In dit kader is het belangrijk keuzes te maken in het gebruik van de bodem en ondergrond en de koppelkansen te verzilveren.
25
omgevin Resumé
gemeente Oss Buitengebied
Stedelijke zone:
•
Grootschalige energieopwekking, koppelkansen met andere opgaven
•
Verduurzaming bestaande woningvoorraad en bedrijventerreinen
•
Ecologische verbindingen tussen natuurgebieden
(vooral besparing en kleinschalige opwekkingopwekking van energie)
•
Realiseren NatuurNetwerkOss in poldergebied
Ruimtelijke woon- en werkomgeving klimaatbestendigklimaatro
•
Project Meanderende Maas in Maaszone
buust inrichten (en verankeren als randvoorwaarden bij ruimtelijke
•
Natuurontwikkeling zuidelijke geledingszone (onder andere Land
•
ontwikkelingen)
•
-
Hittebestendig
-
Langer vasthouden water
-
Biodiversiteit bevorderen
schapsverbetering Geffen-Oss) •
Waterberging – zoekgebieden Hertogswetering, ter hoogte van Berg hem en Koolwijk
•
Inrichting van de bodem
Inrichting van de bodem
Stadjes & Kernen: •
Verduurzaming bestaande woningvoorraad (besparing en kleinschali ge opwekkingopwekking van energie)
•
Ruimtelijke woon- en leefomgeving klimaatbestendigklimaatrobuust inrichten (en verankeren als randvoorwaarden bij ruimtelijke ontwik kelingen)
•
-
Hittebestendig
-
Langer vasthouden water
-
Biodiversiteit bevorderen
Inrichting van de bodem
26
omgevin gemeente Oss
3.5 Vitale economie Huidige situatie Werkgelegenheid
De gemeente Oss telde in 2019 circa 7.500 bedrijfsvestigingen en circa 43.000
banen. Dit betekent dat per 1.000 inwoners ongeveer 720 arbeidsplaatsen binnen de gemeente zijn. Een groot deel van de beroepsbevolking van Oss is werkzaam bij een industrieel bedrijf. Deze bedrijven zijn met name gevestigd op de bedrijventerreinen. Vooral bedrijventerrein Elzenburg-De Geer met de binnenhaven en het farmaceutische cluster op bedrijventerrein Moleneind (MSD, Aspen en de bedrijven op Pivot Park), zorgen voor veel werkgelegenheid.
Sectoren Oss heeft vandaag de dag een stevige regionale positie in de agrifoodsector, logistieke sector en life sciences. Oss kan worden getypeerd als een moderne maakstad: er is veel maakindustrie en daaraan gerelateerde bedrijvigheid. In Oss bevindt zich een voor Brabant unieke combinatie van multimodaal vervoer over water, weg en spoor. Dat maakt Oss een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven. Veel economische sectoren in Oss zijn ooit ontstaan uit de veeteelt en landbouw. Op dit moment maakt de agrarische sector met 400 bedrijven 6% uit van de totale bedrijvigheid en biedt zij 2% van de werkgelegenheid. 71% van het landoppervlak is in gebruik door deze sector en daarvan is 91% in gebruik voor de productie van (groen)voer. Op dit moment is de toeristische sector in Oss. nog relatief beperkt van omvang. De landschappelijke verscheidenheid biedt echter potentie voor een verdere impuls van deze sector.
27
omgevin gemeente Oss
Bron: Oss in cijfers (2020)
28
omgevin gemeente Oss
Trends & ontwikkelingen - Op weg naar een duurzame, vernieuwende economie
op. (Europese) Regelgeving is erop gericht om de huidige milieudruk te verlagen.
Vanuit rijksbeleid wordt ingezet op een duurzame transitie van de landbouwsec-
Bedrijventerreinen
tor richting natuurinclusieve kringlooplandbouw, met afnemende milieudruk en
Er is een blijvende vraag naar bedrijfskavels. Het is belangrijk om daarbij eerst te
positief effect op natuur- en waterkwaliteit als gevolg. De doelstelling is helder. De
kijken naar de herstructureringsmogelijkheden van de huidige terreinen, zodat
weg hier naartoe is dat echter nog niet. Daar ligt een gezamenlijke opgave om tot
deze vitaal en toekomstbestendig blijven. Hierbij moet rekening worden gehouden
vernieuwingen en aanpassingen te komen.
met nieuwe wensen voor bedrijventerreinen: •
•
•
•
Multimodale knooppunten, ten behoeve van de schakelfunctie en dynamiek
Recreatie en toerisme
van het terrein. De wens is een zogenaamde ‘modal shift’ tot stand te brengen:
Het aanbod aan mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding is de laatste jaren ge-
minder vervoer op de weg, meer over water en spoor.
groeid, waarbij de nadruk ligt op dagrecreatie en/of short-breaks. In de vrijetijds-
Duurzame inrichting van terreinen door onder andere duurzame energieop-
economie is echter sprake van een ‘strijd tegen de tijd’. Omdat de hoeveelheid vrije
wekking, de toepassing van energiebesparende maatregelen in de gebouwen,
tijd niet in dezelfde mate is meegegroeid met de mogelijkheden en geld die men
klimaatrobuuste inrichting van openbaar en particulier terreinen et cetera.
eraan kan besteden, willen mensen hun vrije tijd kwalitatief zeer goed besteden.
Hoogwaardige en gezonde werkomgevingen in het groen die goed bereikbaar
De markt kent kritische consumenten die snel van voorkeur veranderen en voort-
zijn (ook met het openbaar vervoer) en ruimte bieden aan ontmoeten (ten
durend opzoek zijn naar ‘iets nieuws’. Beleving is wat dat betreft het sleutelwoord.
behoeve van co-creatie mogelijkheden).
Bij de invulling van de recreatieve sector ligt steeds meer nadruk op thematisering
Traditionele thema’s als passende kavelgrootte, voldoende milieu-ruimte en
en clustering van recreatieve voorzieningen, waarbij authenticiteit van plek/regio
externe veiligheid blijven tot slot ook belangrijk.
erg belangrijk is (globalisering versus lokalisering).
Landbouw
Huidig beleid en beleid in ontwikkeling
De landbouw heeft momenteel doorgaans een negatief effect op het milieu,
Duurzame werkgelegenheid
zeker wanneer het gaat om intensieve veehouderij. De bedrijfsvoering leidt tot
De gemeente vindt het belangrijk dat nieuwe én al in Oss gevestigde bedrijven hier
de uitstoot van emissies (ammoniak, stikstof en fijnstof), vervuiling van water en
goed uit de voeten kunnen. Oss is dé maakstad in de regio Noordoost Brabant en
toename van exoten. Dit brengt ook gezondheidsrisico´s voor de samenleving met
daar zijn we trots op! De gemeente Oss zet dan ook structureel in op een sterke en
zich mee. Verder is uitstoot van stikstof een probleem voor de natuur en bij Natu-
innoverende economie waar nieuw ondernemerschap tot bloei komt.
ra2000-gebieden levert dit door de stikstofdepositie ook juridische beperkingen
29
omgevin gemeente Oss
Hiervoor zet de gemeente duurzame werkgelegenheid in Oss centraal. Een rand-
venterrein dat de gemeente in regionaal verband (met de gemeenten Bernheze en
voorwaarde daarbij is een arbeidsmarkt die adequaat functioneert en aansluit bij de
’s-Hertogenbosch) ontwikkelt. Het terrein richt zich op grootschalige logistiek, innova-
vraag en ontwikkelbehoefte van het bedrijfsleven.
tieve concepten op het gebied van bouw, circulaire economie en energie, en regionale verplaatsers. Deze ontwikkeling is erg belangrijk voor de werkgelegenheid van Oss.
Talentencampus
De ‘Taskforce versnelling aanpak woningbouw en bedrijventerreinen’ doet daar-
De gemeente stimuleert in dit verband de samenwerking tussen het Osse bedrijfs-
naast onderzoek naar andere mogelijkheden in Oss om het aanbod aan bedrijven-
leven, het onderwijs en de overheid. Een goed voorbeeld daarvan is de Talenten-
terrein uit te breiden. Het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen gaat niet
campus, waar een inspirerende leer-en werkomgeving wordt geboden, zodat jonge
zomaar. Hierover zijn in de regio Noordoost-Brabant procesafspraken gemaakt,
mensen uit Oss en omgeving zich optimaal kunnen ontwikkelen. Ook het versnellen
waarbij wordt ingezet op vraaggericht ontwikkelen. Dit houdt in dat pas bij een
van de transitie naar een circulaire economie is belangrijk. De gemeente is momen-
vraag voor vestiging of uitbreiding samen met het bedrijf naar de ruimtelijke
teel bezig met het opstellen van een Capital Roadmap voor de topsectoren van de
mogelijkheden wordt gekeken. De gemeente zet voor nieuwe ontwikkelingsmo-
gemeente, waarbij netwerken en onderwijs belangrijke pijlers zijn.
gelijkheden in eerste instantie in op herstructurering van bestaande bedrijven, waarvoor ze vanuit het Masterplan Bedrijventerreinen (2011) ruimtelijke kaders
Agrifood Capital
stelt. Daarnaast probeert de gemeente vanuit de Taskforce Woningbouw en Bedrij-
De gemeente Oss werkt samen met het bedrijfsleven en kennisinstellingen – in het
venterreinen zoekgebieden voor nieuwe bedrijventerreinen te identificeren.
netwerk van de AgriFood Capital – aan een ecosysteem met een sterke verbinding tussen agrifood, hightech en logistiek. Het is de ambitie om slimme agrifood-ke-
Landbouw
tens ‘van boer tot bord’ te realiseren.
Er is een gemeentelijke landbouwvisie in de maak. Oss wil ruimte blijven bieden voor goed functionerende en passende landbouwbedrijven. . Die visie stelt dat de
Met de drie topsectoren (agrifood, logistiek en life sciences), de aanwezige mbo- en
landbouw in transitie is naar kringlooplandbouw en dat die transitie primair van
hbo-onderwijsinstellingen in de regio zelf, en de universiteiten van Wageningen,
de landbouw zelf is. De gemeente ziet haar rol met name ondersteunend door ini-
Eindhoven, Nijmegen en Utrecht is er volop relevante (academische) kennis in de
tiatieven te faciliteren en gesprekken te organiseren, bijvoorbeeld tussen agrariërs
regio aanwezig om deze ambitie vorm te geven.
en omgeving. Daarnaast is een belangrijke rol om uitvoering te geven aan beleid van hogere overheden en daarbij zoveel mogelijk ontwikkelruimte gericht op doe-
Bedrijventerreinen
len te geven.
De kavels op de bestaande bedrijventerreinen zijn naar verwachting in 2021 nagenoeg allemaal uitgegeven. Dan komt Heesch West op de markt. Dit is een bedrij30
omgevin gemeente Oss
Om aan te geven waar de landbouwsector in de toekomst nog ruimte voor ont-
meer beleving te creëren. De visie heet daarom Verbinden & Vertellen. In de Maaszo-
wikkelingsmogelijk-heden heeft, wordt in de Structuurvisie Buitengebied (2015)
ne liggen er mogelijkheden via het project ´De Meanderende Maas´ en andere initi-
onderscheid gemaakt in gebiedsaanduidingen. Alleen het poldergebied is bestemd
atieven en in de Maashorst concentreert de gemeente zich op de ontwikkeling van
tot primair agrarisch. Voor (intensieve) agrarische bedrijven op de oeverwal, op