Koersdocument inwoner psychische kwetsbaarheid 2024-2028 versie 6 juni 2023.PDF
Tekst van het document
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 16
5.5
Steunstructuren en basis op orde in elke gemeente
GGZ en verslavingszorg. Ook werken gemeenten lokaal samen met partners om het niet-gemeentelijke voorzieningenniveau te versterken (netwerk
Beleidsuitgangspunten:
samenwerking), waaronder toegang tot eerstelijns
a.
Elke gemeente in de regio bouwt aan passende
zorg, POH GGZ, beschikbaarheid van wijkagenten
steunstructuren in de wijk en randvoorwaarden zodat
en voldoende huurwoningen voor de doelgroep.
inwoners met een psychische kwetsbaarheid zo lang
7. realiseert één tussenvoorziening voor eigen inwo-
mogelijk thuis kunnen blijven wonen met onder-
ners in de gemeente om de uitstroom uit intramu-
steuning dichtbij en gebruik van het specialistische
rale opvang/zorg op gang te krijgen. Na de ‘tus-
vangnet in de regio voorkomen kan worden. Dit proces
senvoorziening’ krijgt de inwoner met voorrang
noemen we ook wel: de basis op orde in elke gemeen-
een plek ‘in de wijk’. Zo geven gemeenten vorm
te. Wat hiervoor nodig is, is deels uitgewerkt in de
aan de doorstroom in het specialistisch vangnet
Ontwikkelagenda voor inwoners met een psychische
en de doordecentralisatie naar wonen thuis;
kwetsbaarheid en deels in het Plan van aanpak dak-
8. geeft uitvoering aan het Regionale Plan van
en thuisloosheid. In bijlage 4 van dit koersdocument is een niet limitatieve lijst opgenomen met parameters b.
aanpak dak- en thuisloosheid; 9. geeft uitvoering aan de Regionale Ontwikke-
voor de basis op orde in elke gemeente.
lagenda voor inwoners met een psychische
Wat de basis op orde is in elke gemeente kan lokaal
kwetsbaarheid en vertaalt deze naar een lokaal
verschillen, maar minimaal bedoelen we hier de volgende ambities mee. Elke gemeente: 1. beschikt over een goed functionerende lokale toegang en/of sociale teams die integraal kijken
uitvoeringsplan; 10. geeft inwoners toegang tot passende financiële steun, o.a. het verstrekken van een briefadres, toe leiding naar een zorgverzekering, verstrekken van
en werken vanuit de leefwereld van de inwoner;
een uitkering en toegang tot minimaregelingen;
2. zet in op integrale ondersteuning op verschillende
11. stimuleert de participatie van inwoners met een
leefgebieden waarbij in eerste instantie ervoor
psychische kwetsbaarheid, onder andere door het
wordt gezorgd dat voorzien wordt in de primaire
versterken van de samenwerking tussen welzijn,
levensbehoeften (dak boven het hoofd, toegang tot
zorg, ervaringsdeskundigen, clubs en verenigin-
zorg, inkomen, etc.). In de WvGGZ wordt in deze
gen, het realiseren van inloopvoorzieningen en het
context gesproken over ‘essentiële voorwaarden’; 3. werkt volgens de afspraken over op- en afschalen van casuïstiek binnen het sociaal domein, gebruikmakend van een escalatiemodel (zoals bijvoorbeeld AVE) en schoolt medewerkers hierin; 4. creëert draagvlak en steunstructuren voor sociale inclusie in de wijk;
toeleiden naar steunstructuren in de wijk; 12. versterkt intern de samenwerking tussen zorg en veiligheid en de samenwerking met ketenpartners; 13. schoolt medewerkers op het uitvoeren van de brede vraagverheldering voor Beschermd Wonen en Opvang; 14. schoolt medewerkers en/of contracteert keten-
5. investeert in en faciliteert betaalbare woningen
partners om te werken met een uitstroomplan om
voor de doelgroep. O.a. door woon-zorgvisies
duurzaam wonen in de wijk voor inwoners met
waarin de aandachtsgroepen psychisch kwetsba-
een psychische kwetsbaarheid mogelijk te maken;
ren en dak- en thuislozen nadrukkelijk een plek
15. beschikt over voldoende en deskundige proces-
krijgen en leiden tot concrete prestatieafspraken
regisseurs die in- en uitstroom in het speci-
met woningbouwcorporaties voor de doelgroep.
alistisch vangnet faciliteren, doorbraken bij
Er is behoefte aan meer, gedifferentieerde, kleine
vastgelopen casuïstiek realiseren, werkafspraken
en betaalbare studio’s voor deze groep inwoners
met ketenpartners in het medisch en veilig-
en specifiek passende woonvormen voor inwoners
heidsdomein kennen, bereikbaar en beschikbaar
die zich in de wijk niet (meer) kunnen handhaven;
zijn binnen kantoortijden voor ketenpartners en
6. beschikt over voldoende toegankelijke basisvoor-
werken volgens het AVE-model;
zieningen in de wijk, waaronder ontmoetings- en
16. zorgt er voor dat sociale teams en consulenten
inloopfuncties, welzijnsvoorzieningen, een goed
aansluiten bij de regionale leersessies en indien
werkende toegang, begeleiding en dagbesteding,
gewenst bij de intervisiebijeenkomsten over
onafhankelijke cliëntondersteuning, budgetcoa-
complexe casuïstiek;
ches, zelfregiecoaching, maatschappelijke werk, inzet van ervaringsdeskundigen, preventieve
17. werkt intensief samen met de regionale toegang tot het specialistisch vangnet;
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 17
18. realiseert GGZ consultatie in de wijken ter
5.6
Regionaal specialistisch vangnet
ondersteuning van consulenten, sociale teams,
c.
eerstelijns professionals en woningbouwcorpo-
Beleidsuitgangspunten:
raties o.a. over psychiatrisch en/of psychosociale
a.
problematiek, behandelopties, gedragsproblema-
tijdelijk passende zorg te realiseren voor inwoners
tiek, toedienen van medicatie, veiligheidsrisico’s,
met een psychische kwetsbaarheid die niet zelfstandig
zorg in het kader van Zvw/Wlz/Wzd/Wvggz.
kunnen wonen en niet kunnen voorzien in een eigen
Elke gemeente, woningcorporatie en zorgaanbieder werkt mee aan de uitvoering van de Urgentie+
dak boven het hoofd. b.
Voorzieningen in het regionaal specialistisch vang-
regeling in de regio, met als doel: voorrang aan eigen
net worden ingekocht door Centrumgemeente Oss
inwoners voor duurzame huisvesting, om terugkeer
en daarop vindt beleidscoördinatie plaats vanuit de
naar herkomstgemeente te realiseren, om uitstroom
Centrumgemeente.
uit intramurale voorzieningen te versnellen en herstel d.
Het regionaal specialistisch vangnet heeft ten doel
c.
De toegang tot beschermd wonen en maatschappelijke
en normalisatie te bevorderen.
opvang trajecten (m.u.v. kortdurende, directe opvang
De regionale toegang, het Regioteam BWO, heeft de
voor dak- en thuislozen) is belegd bij de regionale
rol van expertiseteam. Zij kunnen gemeenten advise-
toegang van de Centrumgemeente.
ren bij individuele situaties waar meer deskundigheid
d.
gewenst is.
Het regionaal specialistisch vangnet bestaat uit de volgende voorzieningen: 1. Beschermd wonen voor inwoners met een
In bijlage 4 staat een niet limitatieve lijst met wat de regio
psychische kwetsbaarheid (op afroep of 24-uurs
verstaat onder ‘de basis op orde’. Elke gemeente bepaalt zelf
toezicht),
waar prioriteiten liggen en welke accenten gelegd worden.
2. Maatschappelijke opvang
De uitvoeringsbudgetten BW waar elke gemeente jaarlijks de
3. Bemoeizorg
beschikking over heeft, kunnen ingezet worden om deze trans-
4. GGZ-preventie
formatieopgaven te bekostigen (zie hoofdstuk 7). Gemeenten
5. Preventie verslavingszorg
spreken daarbij af dat zij samen sturen op deze opgaven in
6. Time-out voorziening
de regio en jaarlijks gezamenlijk evalueren op doelrealisatie.
7. Beschermd wonen voor verslaafden in herstel
Omdat op dit moment de complexiteit van de casuïstiek aan
8. Meld- en adviespunt Zorg en Overlast (incl. toe-
het toenemen is, in het hele land de schaarste in woon-/zorg-
gang bemoeizorg, Wvggz en er-op-af-functie)
en opvangplekken voelbaar is en de gevolgen hiervan – een
9. Stichting Barka; kortdurende hulp aan dakloze
toenemende complexe doelgroep in de wijken - zichtbaar zijn
EU-arbeidsmigranten gericht op perspectief in
in zowel de grote als de kleine gemeenten in de regio, past
Nederland (werk en huisvesting) of terugkeer
deze aanpak bij de urgentie die lokale gemeenten voelen.
naar een passende voorziening in het land van herkomst. e.
De volgende taken zijn geen onderdeel van het specialistisch vangnet, maar blijven een verantwoordelijkheid van elke gemeente. De lokale gemeente voert hier regie op: 1. Steunstructuren in de wijk en de basis op orde in elke gemeente 2. Uitvoering van lokale acties in de Ontwikkelagenda 3. Aanpak voorkoming escalatie (AVE-werkwijze) 4. Openbare orde en veiligheid 5. Toeleiding naar zorg die niet tot het specialistisch vangnet behoort: Wlz, Zvw, forensichse zorg, etc.
f.
Lokale gemeenten blijven via een procesregisseur betrokken bij hun kwetsbare inwoners: bij in-, door- en uitstroom van inwoners in het regionaal specialistisch vangnet.
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 18
g.
Inwoners in de regio Brabant Noordoost-Oost kunnen
manier leggen we echt de verbinding met de leefwereld van
gebruik maken van het regionaal specialistisch vang-
de inwoner en brengen we de ondersteuning naar de inwoner
net, tenzij:
toe in plaats van de inwoner per definitie uit zijn of haar
1. Inwoner niet mee wil werken aan plaatsing of
omgeving te halen en in een opvangsetting te plaatsen. Deze
herstel.
overplaatsingen kunnen afbreukrisico’s vormen voor deze
2. Inwoner niet voldoet aan de toegangseisen voor plaatsing in een voorziening.
inwoners. Het doorvoeren van scheiden van wonen zorg is een belangrijk sturingsmiddel gebleken in de regio om inwoners volwaardig mee te laten doen in de samenleving, de zorg lei-
De belangrijkste wijziging met de voorgaande periode is dat
dend te laten zijn in plaats van de woonfunctie, keuzevrijheid
ondersteuning van inwoners met een psychische kwetsbaar-
te stimuleren en afbreukrisico’s te voorkomen. De regio loopt
heid zo veel mogelijk lokaal begint en eindigt. Ook als een in-
voorop in het land met het doorvoeren van scheiden wonen en
woner een Beschermd Wonen-vraag heeft of Maatschappelijke
zorg en daarmee wordt aan een belangrijke randvoorwaarde
Opvang nodig heeft. Op het moment dat de lokale basis op
voor het doordecentralisatie-proces voldaan.
orde is, is het in de meeste gevallen niet nodig om inwoners gebruik te laten maken van zware, schaarse en dure opvang-
Het regionale vangnet blijft beschikbaar voor de groep waar-
en zorgvormen. Zo kan het voorkomen van huisuitzetting en
voor een integrale lokale aanpak niet voldoende is en opvang
dus dakloosheid van een inwoner lokaal betekenen:
en/of een beschermde woonomgeving noodzakelijk zijn. Van-
•
dat verergering van problematiek voor de inwoner uitblijft;
uit de transformatiegedachte hangen het regionale vangnet en
•
een langdurig en duur opvangtraject via Maatschappelijke
de lokale aanpak met elkaar samen. Het risico op een water-
Opvang wordt voorkomen;
bedeffect is daarbij reëel: als het één niet op orde is (steun-
een urgentieplusproces voor een woning niet opgestart
structuren en basis op orde), wordt onnodig gebruik gemaakt
hoeft te worden;
van het ander (regionaal vangnet). Daarom richt de uitvoering
inwoner waarschijnlijk met lichtere zorg- en ondersteu-
van de Ontwikkelagenda zich op zowel de lokale- als regionale
ning goed geholpen kan worden.
inspanningen die nodig zijn om de doelstellingen te bereiken,
• •
De lokale gemeente blijft betrokken bij haar kwetsbare
samen te leren en de samenwerking te versterken.
inwoners die een ondersteuningsvraag hebben. Het regionaal specialistisch vangnet van zwaardere voorzieningen en zorg is een tijdelijke aanvulling op een lokaal ingezet traject. Op deze
Figuur 3: Wmo-voorzieningen voor psychisch kwetsbare inwoners
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 19
5.7
Beschermd Wonen en de doordecentralisatie
Centrumregeling Wmo 2024-2028. f.
Gemeenten hebben de beschikking over een jaarlijks uitvoeringsbudget om aan de doordecentralisatie-op-
Beleidsuitgangspunten:
gaven te werken en zetten deze in om de basis op
a.
We omarmen in de regio de visie van Dannenberg op
orde te brengen in elke gemeente en het afdekken van
de doordecentralisatie van beschermd wonen en heb-
Wmo-kosten voor de doelgroep. Afspraken over het
ben deze visie vertaald in voorliggend koersdocument
uitvoeringsbudget zijn opgenomen in de Centrumrege-
voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid. De
ling Wmo 2024-2028.
Ontwikkelagenda is daarbij het verplichte Regioplan uitvoeringsagenda. Uitgangspunten van de visie van
zorg, opvang en ondersteuning van inwoners met een
Dannenberg zijn:
psychische kwetsbaarheid’.
Van beschermde woonvormen, naar zo zelfstan-
Er worden bovenregionale afspraken gemaakt in B7-verband (Brabant zeven grootste gemeenten) over
•
Vergroten van kansen op meedoen en participatie
bovenregionale plaatsingen, samenwerking, casusover-
•
Op- en afschalen van zorg wordt vanzelfsprekend
leg (warme overdracht) en informatie-uitwisseling.
•
Een soepele overgang tussen opvang, beschermd
i.
Het nieuwe product ‘beschermd thuis’ is per 2024
wonen en thuis wonen met zorg;
uitgewerkt in samenwerking met beleidsadviseurs in
Lokale ondersteuningsstructuren bouwen om
de regio en Team Inkoop & Contractmanagement van
duurzaam in de wijk wonen mogelijk te maken
de Centrumgemeente. De financiering van dit product
De doordecentralisatie van beschermd wonen wordt
valt onder de lokale Wmo. De dekking komt van lokale
uitgevoerd binnen de nieuwe wettelijke kaders:
Wmo-middelen.
•
Doel: van beschermd wonen naar beschermd
j.
Voor tussenvormen/tussenvoorzieningen gebruiken
thuis
we in de regio de omschrijving ‘beschermd thuis’.
•
Elke gemeente wordt verantwoordelijk
Hiermee sluiten we aan bij de terminologie van het
•
Verplichte gezamenlijke bekostiging en inkoop in
Rijk.
de regio • •
k.
De hoeveelheid zorg dat iemand nodig heeft (24 uurs
Het Rijk kan ingrijpen bij onvoldoende beschik-
toezicht en/of nabijheid) bepaalt of het beschermd
bare zorg
wonen betreft of een tussenvorm zoals bedoeld in de
Doorlooptijd van de financiële doordecentralisa-
doordecentralisatie.
tie: 10 jaar •
d.
h.
dig mogelijk wonen in de wijk
•
c.
Wat de opgaven zijn voor de ‘basis op orde’, is uitgewerkt in bijlage 4 en in de ‘Ontwikkelagenda voor
•
b.
g.
die in opdracht van het Rijk is opgesteld, tevens de
l.
Het scheiden van wonen en zorg is en blijft het
Samenwerking en regiovisie zijn verplicht
uitgangspunt bij beschermd wonen in deze regio. Het
Financiële afspraken over doordecentralisatie zijn
draagt bij aan keuzevrijheid, normalisatie, participa-
vastgelegd in de Centrumregeling Wmo 2024-2028.
tie en zelfredzaamheid voor inwoners, vermindert
De middelen die de gemeenten in de regio ontvangen
afbreukrisico’s bij in- en uitstroom in het specialistisch
van het Rijk voor Beschermd Wonen worden bij elkaar
vangnet, draagt bij aan een realistische tariefstelling
gebracht
voor zorg zonder wooncomponent en draagt bij aan
•
voor de doelgroep psychisch kwetsbare inwo-
uniformering van tarieven tussen zorgaanbieders in
ners;
de regio.
•
voor de bekostiging van het regionaal specialistisch vangnet en de voorzieningen;
•
om risico’s af te dekken, zoals de invoering van het Woonplaatsbeginsel BW en tekorten;
•
om nieuwe, ontbrekende voorzieningen in het specialistisch vangnet te bekostigen;
e.
•
om de basis op orde te brengen in elke gemeente;
•
om te innoveren.
Gemeenten kunnen voor de projectmatige kosten voor realisatie van de tussenvormen en het opzetten van steunstructuren in de lokale gemeente, een beroep doen op het regionaal Investeringsfonds. Afspraken over het Investeringsfonds zijn uitgewerkt in de
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 20
De voorbereiding op de doordecentralisatie van Beschermd
Landelijk is door een brede coalitie een ambitieus plan van
Wonen is niet alleen landelijk, maar ook in de regio Brabant
aanpak dakloosheid uitgewerkt met als ultieme ambitie het
Noordoost-Oost sinds 2019 ingezet. Verschillende documen-
beëindigen van dakloosheid in 2030. Pijlers in deze aanpak zijn
ten liggen ten grondslag aan de ingeslagen koers en daar
preventie, wonen eerst en ervaringskennis. Om deze ambities
heeft ook al vaker besluitvorming door Colleges en Raden op
te realiseren stelt het Rijk structureel extra middelen beschik-
plaatsgevonden, zoals in:
baar aan gemeenten. Deze ambities verdiepen en versterken
2019:
Raadsbesluit Koersdocument
de eerder al vastgestelde uitgangspunten in deze regio “wo-
2020:
Collegebesluit financiële afspraken
nen gaat voor opvang” in het “Koersdocument voor opvang,
doordecentralisatie BW
zorg en ondersteuning voor inwoners met een psychische
2020/2021: Regionale Ontwikkelagenda in 2020/2021
kwetsbaarheid” uit 2019 en het vastgestelde “Uitvoeringsplan brede aanpak dak- en thuisloosheid”. In deze geactualiseerde
De Regionale Ontwikkelagenda is als verplicht ‘regioplan’
koersnota werken wij daarom de ambities rondom het thema
aangeleverd bij en goedgekeurd door het landelijk transitie-
dak- en thuisloosheid verder uit.
bureau (VNG/VWS). Deze is als voorbeeld geïntroduceerd
Landelijk is er beperkt zicht op de omvang van dak- en thuis-
bij het landelijk bestuurlijk overleg. Uitgangspunten voor de
loosheid. De monitoring richt zich vooral op het gebruik van
samenwerking zijn niet nieuw, maar een voortzetting van
voorzieningen voor dak- en thuislozen, maar hiermee is de om-
de samenwerking zoals we die al kennen in de Wmo. In de
vang van het probleem onvoldoende in beeld. Dit geldt ook in
Centrumregeling Wmo 2024-2028 zijn afspraken gemaakt die
onze regio. Om deze reden nemen wij als regio, samen met de
noodzakelijk zijn om de doordecentralisatie ook op het gebied
regio van centrumgemeente ’s-Hertogenbosch, als eerste twee
van governance, juridisch en financieel, goed te regelen. De
regio’s in Nederland, deel aan een telonderzoek naar de aard en
voorlopige financiële vertaling van de afspraken met betrek-
omvang van dak- en thuisloosheid volgens de Europese Ethos
king tot de doordecentralisatie is terug te lezen in hoofdstuk 7.
definitie. We hopen dat de resultaten van dit onderzoek helpen
5.8
Aanpak dak- en thuisloosheid
om ons preventiebeleid gerichter vorm te geven. Naast preventie is een tweede uitgangspunt “wonen eerst”.
Beleidsuitgangspunten:
Wonen eerst gaat uit van de gedachte dat een duurzaam
a.
De aanpak van dak- en thuisloosheid richt zich in de
herstel niet mogelijk is zonder eigen woonplek: eerst een dak
eerste plaats op preventie en vroegsignalering; het
boven je hoofd is een randvoorwaarde en dan de juiste zorg
voorkomen van dak- en thuisloosheid.
en ondersteuning om verder te werken aan herstel en/of een
We willen meer inzicht in de aard en omvang van dak-
duurzame woonplek.
b.
en thuisloosheid in de regio om data ondersteund en c.
d.
e.
f.
g.
gericht preventiebeleid te kunnen maken.
De focus op deze twee uitgangspunten, preventie en wonen
Alle gemeenten geven lokaal vorm aan de preventie
eerst, vraagt een omslag in het denken over dak- en thuisloos-
van dak- en thuisloosheid, o.a. door vroegsignalering
heid en opvang. Waar voorheen iemand die (dreigend) dak- of
van risico’s op dakloosheid.
thuisloos was werd verwezen naar de Maatschappelijke Op-
Wonen gaat voor opvang: enkelvoudige woonpro-
vang, onderdeel van het regionaal vangnet, verschuift de inzet
blemen worden lokaal opgelost voordat een beroep
naar lokale preventie en vraagverheldering om een beroep
wordt gedaan op het specialistisch vangnet in de
op opvang te voorkomen. Wanneer er toch opvang nodig is,
regio.
is deze kortdurend en blijft de lokale gemeente betrokken.
Waar van meerwaarde, werken we regionaal samen,
De inwoner keert zo snel mogelijk terug naar een passende
bijvoorbeeld door gezamenlijke afspraken te maken
woonplek in de gemeente van herkomst. Eerst een dak, dan de
met ketenpartners en woningbouwcorporaties.
juiste hulp.
We gaan voor zo min mogelijk huisuitzettingen. In de regio worden geen mensen uit hun woning gezet op
Deze beweging vraagt om een transformatie van de Maat-
basis van alleen een huurachterstand.
schappelijke Opvang, waar we in het volgende hoofdstuk
Jongeren worden niet losgelaten tot dat de big 5 is
nader op ingaan, en de opbouw van voldoende en passende
geregeld: Support, Wonen, School en werk, Inkomen
ambulante ondersteuning.
en schulden en Welzijn en gezondheid. Hiermee voorkomen we dak- en thuisloosheid onder jongeren, in het bijzonder jongeren die uitstromen uit (intramurale) jeugdzorg.
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 21
5.9
Transformatie van de Maatschappelijke Opvang
De afgelopen jaren is ingezet op verbetering van de in- door en uitstroom in de Maatschappelijke Opvang onder andere door verkorten en verbeteren van trajecten, toegang tot de op-
Beleidsuitgangspunten:
vang ingericht bij de Centrumgemeente en verbeteren van de
a.
Er wordt alleen een beroep gedaan op maatschappe-
uitstroom door het invoeren van het urgentieplus proces met
lijke opvang als er lokaal geen oplossingen gevonden
woningcorporaties, zorgaanbieders en gemeenten. De komen-
kunnen worden.
de periode wordt dit proces gemonitord en geoptimaliseerd.
Waar inwoners dakloos zijn geraakt, zijn regionale
Het urgentieplus proces heeft de afbouw van plekken mogelijk
opvangvoorzieningen kortdurend en tijdelijk beschik-
gemaakt in het kleinschalig wonen met lange trajectduur,
baar als vangnet, maar blijven we lokaal betrokken bij
zoals de ‘doorstroomwoningen’ binnen de Maatschappelijke
de eigen inwoners.
Opvang worden genoemd.
b.
c.
d.
e.
f.
Vanaf instroom wordt gewerkt aan (duurzame) uitstroom, zonder dat alle problemen binnen de opvang
Tegelijkertijd zijn er toenemende signalen over dakloze men-
opgelost hoeven worden. De duur van maatschappelij-
sen op straat en toegenomen complexiteit van de doelgroep
ke opvang trajecten is zo kort als mogelijk. Uitstroom
die een beroep doen op de opvang. Dit geldt met name voor
kan naar een zelfstandige woning, al dan niet met be-
een doelgroep die een beroep doet op de huidige nachtop-
geleiding, maar ook naar een passende woonvoorzie-
vang. Hier is soms sprake van complexe multiproblematiek
ning wanneer noodzakelijk, zoals beschermd wonen of
met onder meer ernstige verslaving en psychische problemen.
een Wlz voorziening.
Deze inwoners kunnen soms nergens anders terecht of er is
We scheiden wonen en zorg in het inkoopbeleid, om
(nog) geen passende plek. Er wordt dan als een allerlaatste
zelfredzaamheid te bevorderen, afbreukrisico’s van
vangnet een beroep gedaan op de Maatschappelijke Opvang.
verhuizingen te voorkomen en duurzaam herstel
Maar deze is niet ingericht en toegerust op deze doelgroep,
mogelijk te maken.
die vaak langdurige zorgexpertise/behandeling, al dan niet in
De maatschappelijke opvang is altijd beschikbaar voor
een prikkelarme omgeving en/of een (be)veilig(d)e omgeving
mensen met acute woningnood die ook problemen
nodig heeft. Onder andere deze ontwikkeling heeft geleid tot
hebben op meerdere leefgebieden: de kwetsbare doel-
de keuze om onder meer te investeren in extra plekken nacht-
groep die niet zelf in een oplossing kan voorzien.
opvang, inzet van beveiliging en inzet van Stichting Barka en
We omschrijven de doelgroep nader in beleidsregels
de Straatdokter.
om duidelijk te maken voor wie de opvang wel en voor
g.
wie deze niet bedoeld is. Zo voorkomen we dat de
Daarnaast wordt er jaarlijks gezocht naar een plek om
beschikbaarheid voor de kwetsbare doelgroep onder
winteropvang te kunnen verzorgen. Aan winteropvang
druk komt te staan.
worden bijzondere eisen gesteld, omdat deze voor iedereen
We maken de komende jaren keuzes over hoe de
toegankelijk is, ook de mensen die normaal gesproken geen
maatschappelijke opvang eruit moet zien en welke
toegang krijgen tot opvang. Het is bovendien steeds maar
eisen hieraan gesteld worden. Dit vanuit het gegeven
enkele maanden per jaar nodig. Het is steeds moeizamer en
dat de volgende ontwikkelingen invloed hebben op de
bovendien kostbaar om een locatie te vinden en deze jaarlijks
toekomstvisie op de maatschappelijke opvang:
te bemensen. Daarom is het wenselijk hiervoor een meer
•
structurele oplossing te vinden.
het uitgangspunt “wonen eerst” en de effecten daarvan op de maatschappelijke opvang;
•
het intensiveren en verkorten van trajecten;
Voorgaande ontwikkelingen gecombineerd met een beleids-
•
de signalen over toenemende aantallen en com-
visie gericht op “wonen eerst” en “preventie” vragen om een
plexiteit van de problematiek van een deel van de
herijking van de opdracht Maatschappelijke Opvang en vragen
doelgroep dak- en thuislozen met onder andere
om keuzes de komende jaren.
psychische- en verslavingsproblematiek. h.
Winteropvang wordt onderdeel van de eisen aan de maatschappelijke opvang, zodat deze structureel geborgd is.
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 22
5.10 Meldpunt Zorg en Overlast/ Bemoeizorg/Wvggz
Daarnaast kunnen zij inzetten op de-escalerende interventies bij overlast en veiligheid en adviseren hoe om te gaan met deze inwoners in de wijk. Met dit meldpunt niet-acuut wordt
Beleidsuitgangspunten:
een plek gerealiseerd waar melders 24/7 terecht kunnen. Er
a.
Normalisatie en inclusie van inwoners met een psychi-
is voor melders geen alternatief (behalve wanneer er sprake
sche kwetsbaarheid en het opvangen, ondersteunen
is van een acute situatie, crisis of politie) buiten kantoortij-
en beschermen van kwetsbare inwoners midden in
den. Door een meldpunt te creëren waar meldingen terecht
de samenleving in diverse woonvarianten brengt de
komen en triage plaatsvindt zorgen gemeenten ervoor dat het
doelgroep letterlijk dichterbij al onze inwoners en in
eenvoudig blijft voor melders. We kunnen niet verwachten dat
de wijken. Dit vraagt om adequate steunstructuren in
zij weten bij welk “loket” zij terecht kunnen. We kiezen voor
wijken en voldoende kennis bij alle betrokkenen.
een meldpunt met een er-op-af-functie, zodat er ook direct
Eén van de manieren waarop we deze kennis naar de
gereageerd kan worden op meldingen wanneer nodig. Dit
wijk toebrengen is via het integrale meld- en advies-
ontlast politie, BOA’s en andere medewerkers in de openbare
punt zorg en overlast. Dit is een plek (telefoonnum-
ruimte of het veiligheidsdomein en er kan beter passende hulp
mer) waar inwoners en professionals terecht kunnen
geboden worden aan de inwoner om wie het om gaat. Ook
met vragen en zorgen om inwoners. Dit adviespunt
in het verbeteren van de samenwerking tussen het sociaal-,
geeft ook regionaal uitvoering aan het landelijke meld-
medisch- en veiligheidsdomein heeft dit meldpunt een belang-
punt voor “onbegrepen of zorgwekkend gedrag”. Het
rijke functie. Alle beschikbare instrumenten en zorg komen
heeft bovendien een er-op-af functie om direct op een
samen bij dit meldpunt voor deze doelgroep. Door hierin de
melding af te gaan en zo te kunnen de-escaleren.
samenwerking op te zoeken, helpt het de juiste zorg op de
Betere bekendheid van het meldpunt bij zowel
juiste plek te brengen voor inwoners. Hiermee voorkomen we
inwoners, netwerkpartners, als professionals in het
dat inwoners in “het systeem” worden rondgepompt.
b.
c.
sociaal-, medisch- en veiligheidsdomein is een ont-
d.
e.
wikkelpunt voor de komende jaren. Dit doen we door
Bemoeizorg richt zich op inwoners met zorgmijdend gedrag,
samenwerkingsafspraken te maken met ketenpart-
die contact met en vertrouwen in reguliere zorg zijn verloren.
ners zoals politie, welzijn en GGZ, en door communica-
De eerste inzet is gericht op het binnenkomen en het her-
tiemiddelen in te zetten.
stellen van contact en vertrouwen, met als doel outreachend
We bundelen expertise van het Meldpunt, Bemoeizorg,
te bemiddelen naar reguliere ondersteuning en zorg. Er is
Wet verplichte ggz en een Er-op-af functie in één
een zeer kleine groep inwoners waarbij alle vormen van hulp
integraal team. Dit levert een inhoudelijke meerwaar-
vanuit het sociaal domein zijn uitgeput. Dit zijn inwoners die
de omdat de doelgroep waarover het gaat grotendeels
geen hulp (kunnen) accepteren, waarbij geen dwingend kader
overeenkomt en hierdoor aan de voorkant een goede
inzetbaar is, maar waarvan de verwachting is dat zonder con-
triage van de problematiek kan plaatsvinden.
tact escalatie of gevaar voor zichzelf en omgeving aanwezig
Er is een (zeer kleine) groep inwoners waarbij het
is. We onderzoeken of het wenselijk is dat het meldpunt en/
niet lukt om passende hulp te vinden of zij accepteren
of bemoeizorg een rol kan spelen bij het in beeld houden van
deze niet. In uitzonderlijke gevallen leidt dit ertoe dat
deze inwoners.
er geen hulp meer wordt geboden. We onderzoeken
Het gaat hierbij om een zeer kleine groep in de regio, maar
de mogelijkheid of er vanuit de bemoeizorg en/of
waarbij de verwachting is dat deze functie kan helpen bij tijdig
meldpunt-functie een vinger aan de pols gehouden
de-escaleren, voorkomen van overlast en verbeteren van het
kan worden bij inwoners die anders compleet buiten
veiligheidsgevoel in wijken en dorpen.
beeld dreigen te raken. f.
Verplichte zorg (Wvggz) kan in ernstige situaties
De Wet verplichte GGZ geldt voor mensen bij wie een psychi-
onder voorwaarden mogelijk zijn. We zetten in op het
sche stoornis leidt tot gedrag dat ernstig nadeel (gevaar) ver-
vergroten van de kennis hierover bij professionals, het
oorzaakt voor henzelf of voor anderen. Als er geen vrijwillige
waar mogelijk voorkomen van verplichte zorg en goe-
zorg mogelijk is om dat ernstig nadeel weg te nemen, kan de
de samenwerking als het gaat om de randvoorwaar-
rechter hen verplichte zorg opleggen. De rechter kan verplich-
den. Waar knelpunten ontstaan buiten de gemeentelij-
te zorg alleen opleggen als deze zorg:
ke invloed agenderen we dit op de juiste plekken.
•
de enige manier is om het ernstige nadeel weg te nemen;
•
proportioneel is (in verhouding staat tot het op te lossen
Het Meld- en adviespunt zorg- en overlast heeft een belangrij-
ernstig nadeel);
ke informatiefunctie voor de omgeving van inwoners onbe-
•
grepen gedrag en daarmee een anti-stigmatiserende functie.
Dit kan bij spoed door een crisismaatregel via de Burgemees-
effectief is (resultaat oplevert).
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 23
ter en in alle overige gevallen door middel van een zorgmach-
5.11 Preventie in het regionaal vangnet
tiging via de rechter. Iedereen die zich zorgen maakt over iemand die misschien (verplichte) geestelijke gezondheidszorg
Beleidsuitgangspunten:
nodig heeft, kan dat melden bij het meldpunt. Zij beoordelen
a.
Preventieve activiteiten en voorzieningen krijgen een
dan of een verkennend onderzoek voor toegang tot Wvggz
plek binnen het regionaal vangnet, wanneer zij bijdra-
mogelijk is.
gen aan het verminderen van het beroep op specialis-
Het is voor professionals en inwoners niet altijd helder wat zij kunnen verwachten van de Wvggz, dit vraagt om het vergro-
tische voorzieningen in het regionaal vangnet. b.
Preventie-activiteiten kopen we regionaal in, wanneer
ten van de kennis hierover bij die mensen die ermee te maken
het effectiever en efficiënter is om de activiteiten
krijgen. We maken goede afspraken over samenwerking en de
regionaal uit te voeren of wanneer zij direct gekoppeld
uitwisseling van informatie, ook in relatie tot de nieuwe wet Wams (Wet aanpak meervoudige problematiek in het Sociaal
zijn aan een regionale voorziening. c.
We kunnen regionale preventieve activiteiten toe-
Domein). We maken in goede samenwerking afspraken over
voegen wanneer zij passen binnen de regionale
de essentiële voorwaarden bij uitstroom uit de Wvggz, denk
ontwikkelagenda.
aan de beschikbaarheid van een woning en inkomen. We
d.
We zetten in op meer gebruik van ervaringskennis. Dit
agenderen knelpunten op de juiste plekken, denk aan signalen
past bij de krapte op de arbeidsmarkt en past bij de
zoals:
visie op normaliseren, versterken van de zelfregie en
•
wonen in de wijk.
De Wvggz vraagt zoveel capaciteit van de GGZ en verslavingszorg dat de levering van andere soorten zorg in de
•
e.
We sluiten aan op landelijke ontwikkelingen zoals het
knel komt;
landelijk zorg- en preventieakkoord, vernieuwing en
Wet forensische zorg (Wfz): er is een tekort aan beveiligde
transformatie, bijvoorbeeld door vergroten van bereik
bedden.
via digitalisering, herstel- en/of regiecentra en digitale lotgenotengroepen (e-communities). Op dit moment hebben we een aantal preventieve activiteiten opgenomen als onderdeel van het regionaal vangnet: 1. Stichting Barka als preventieve activiteit bij Maatschappelijke Opvang Stichting Barka biedt ondersteuning aan arbeidsmigranten, aansluitend bij de eigen taal en cultuur, die bijdraagt aan participatie, onderdak en zelfredzaamheid voor EU-arbeidsmigranten, met name uit de MOE-landen (Midden-, Oost-Europa). Zij helpen bij het vinden van werk en onderdak in Nederland en wanneer dit niet mogelijk is bieden zij hulp bij terugkeer naar het land van herkomst. Bij terugkeer bemiddelen zij naar opvang en hulp in land van herkomst. Barka werkt met maatschappelijk werkers, in combinatie met vrijwilligers en ervaringsdeskundigen die de cultuur kennen en de juiste taal spreken. De inzet van Stichting Barka zorgt ervoor dat er minder beroep wordt gedaan op de Maatschappelijke Opvang en dat overlast op straat vermindert. 2. Straatdokter In 2022 is gestart met de opzet van een Straatdokter(steam). Dit is nu nog een lokale pilot in Oss. De ambitie is het als regionale functie onder te brengen onder de Zorgverzekeringswet omdat er grotendeels sprake is van huisartsenzorg.
Doel is het verlenen van sociaal medische zorg aan inwoners die geen eigen huisarts of zorgverzekering hebben of niet bereikbaar of zichtbaar zijn binnen de reguliere huisartsenzorg. Deze activiteit ontlast de reguliere huisartsenzorg en de
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 24
Maatschappelijke Opvang die veel tijd kwijt was met het bereid
5.12 Zorg & Veiligheid
vinden van een (huis)arts om zorg te verlenen aan deze pa tiënten. Een OGGZ Verpleegkundige ondersteunt de Straatdok-
Beleidsuitgangspunten:
ter bij verpleegkundig handelen, sociaal medische screening
a.
We investeren in een nog sterkere verbinding tussen
en het oppakken van verwaarlozings- en vervuilingsproble-
de domeinen zorg en veiligheid om een integrale
matiek. Een verpleegkundig specialist GGZ ondersteunt de
aanpak te realiseren (bron: Regionaal Veiligheidsplan
Straatdokter en de Maatschappelijke Opvang bij psychiatrische casuïstiek en om direct contact te leggen met de 2e lijns
42 gemeenten). b.
Bij de aanpak van personen met onbegrepen gedrag
specialistische GGZ. Doel van deze pilot in 2023 is te leren
leggen we de focus op passende woonruimte voor
wat er nodig is voor deze doelgroep. Ondertussen werken we
deze doelgroep én richten we ons op het voorkomen
samen met de zorgverzekeraars aan structurele inbedding in
van overlast en criminaliteit (bron: Regionaal Veilig-
de regionale huisartsenzorg.
heidsplan 42 gemeenten). c.
Elke gemeente heeft een periodiek overleg op lokaal
3. Preventie verslavingszorg en GGZ
ambtelijk- en bestuurlijk niveau tussen Burgemeester,
GGZ- en verslavingszorg-behandeling vallen niet binnen de
Wethouder(s) zorg, politie, Openbaar Ministerie en
wettelijke context van het sociaal domein. Alleen de pre-
eventuele zorgpartners (bron: Beleidskader Integrale
ventie-activiteiten zijn een toegewezen gemeentelijke taak in de Wmo2015. Onder andere als gevolg van de druk op
Veiligheid). d.
Elke gemeente werkt conform de uitgangspunten
de arbeidsmarkt, schaarste van behandelplekken en in de
van het AVE-model (aanpak voorkoming escalatie) bij
intramurale (Wlz) zorg, ontstaat druk op de preventieve taak
het op- en afschalen van complexe casuïstiek in het
en begeleiding binnen het sociaal domein. We willen voorkomen dat gemeenten verantwoordelijkheden overnemen van
sociaal domein. e.
Elke gemeente investeert in de verbinding en samen-
behandeling door druk in de 1 en 2 GGZ- en verslavingszorg.
werking tussen zorg en veiligheid binnen de eigen
Dit doen we door tijdig escaleren en signaleren bij provinciaal
gemeentelijke organisatie en met ketenpartners.
e
e
en landelijk netwerk van VNG en het Ministerie VWS, wanneer
f.
de druk uit de Zvw en Wlz onevenredig op deze preventietaak in het sociaal domein komt te liggen. Wel willen we voor de
Gemeenten werken conform de werkwijze en afspraken van het Zorg- en Veiligheidshuis in Noord-Brabant.
g.
Centrumgemeente Oss is bestuurlijk vertegenwoor-
toekomst onderzoeken hoe de preventietaak verbeterd kan
digd in de Programmaraad Zorg & Veiligheid namens
worden, onder andere door:
de regio. Gemeentelijke afstemming over de agenda
•
en standpunten vindt plaats tussen gemeenten Hel-
Onderzoeken of en welke inzet nog meer nodig is op het vóórkomen en voorkómen van middelengebruik in de regio en op welke vindplaatsen inzet nodig is.
•
•
mond, Eindhoven, Den Bosch en Oss. h.
Gemeenten voelen zich gezamenlijk verantwoordelijk-
Meer inzet op zelfregie, herstel en ervaringsdeskundig-
heid voor de groep structurele overlastgevers in de
heid, o.a. door het opzetten van een (regionaal) herstel- en
regio en realiseren samen met het veiligheidsdomein
regiecentrum.
oplossingen om de overlast, veiligheidsrisico’s te
Transformatie en vernieuwing: vergroten bereik en speci-
verminderen en leefbaarheid in wijken en dorpen te
fieke doelgroepen, digitalisering, e-communities, etc.
verbeteren. i.
De gemeenten in Oost-Brabant blijven bovenregionaal samenwerken met betrekking tot de ketenveldnorm.
j.
Elke gemeente werkt met betrekking tot de ketenveldnorm aan: •
scholing en kennisbevordering onder eigen medewerkers, bij voorkeur via de regionale leersessies;
•
het aanmelden van eigen inwoners bij de adviestafel ketenveldnorm;
•
de beschikbaarheid van een ‘gemeentelijke regisseur’ voor de ketenveldnorm.
De verbinding tussen de domeinen zorg en veiligheid is niet meer weg te denken. Verschillende thema’s binnen het sociaal domein hebben raakvlakken met de thema’s uit het
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 25
domein veiligheid. Denk hierbij onder andere aan: woonover-
5.13 Inkoop en contractmanagement
last, aanpak complexe casuïstiek, aanpak huiselijk geweld/ kindermishandeling, verslavingsproblematiek, jeugd/jonge-
Beleidsuitgangspunten:
ren met sociale-, gedrags- of multiproblematiek die overlast
a.
Beschermd wonen is en blijft in deze beleidsperiode een
veroorzaken en/of delicten plegen. De samenwerking tussen
gesloten inkoop om de specialistische deskundigheid en
zorg en veiligheid binnen de gemeentelijke organisatie, in de
de kwaliteit te kunnen blijven borgen in de regio.
ketensamenwerking en tussen domeinen (sociaal-, medisch-
b.
Waar mogelijk, en binnen de grenzen van wet- en re-
en veiligheidsdomein) lijkt logisch, maar is niet zo eenvou-
gelgeving, trekken we bij nieuw te realiseren voorzie-
dig te realiseren. In de regio merken we dat hier nog een
ningen in het regionaal specialistisch vangnet, nieuwe
verbeterslag in gemaakt kan worden. Voldoende capaciteit
zorgaanbieders met specifieke GGZ-, verslavingszorg-,
is een belangrijke randvoorwaarde om deze verbeterslag te
of opvangexpertise naar de regio. Zo ontstaat een
realiseren. Dit onderwerp is daarom als belangrijk opgave
bredere markt, meer deskundigheid, meer doorplaats-
genoemd in de basis op orde in elke gemeente (bijlage 4). Een ander aandachtspunt is dat elke gemeente werkt conform de
mogelijkheden en daardoor slagkracht in de regio. c.
uitgangspunten van het AVE-model. Dit houdt o.a. in dat elke gemeente beschikt over een procesregisseur op AVE 2 niveau
In alle overeenkomsten worden bepalingen opgenomen om de inzet van ervaringsdeskundigen te bevorderen.
d.
Wanneer er een toezichtsonderzoek n.a.v. calamiteiten
en dat duidelijk is wanneer sprake is van op- en afschalen.
of incidenten wordt uitgevoerd, die betrekking heeft op
Ook de randvoorwaarden om aan te sluiten bij de ketenveld-
een voorziening in het regionaal specialistisch vang-
norm moeten geregeld worden: van scholing van medewer-
net, wordt de gemeente van huisvesting geïnformeerd
kers tot de beschikbaarheid van een gemeentelijke regisseur
en betrokken bij de afwikkeling.
4
in elke gemeente. Tot slot werken we aan een handelingsper-
e.
Spreiding van voorzieningen is een verantwoordelijk-
spectief zorg en veiligheid dat een overzicht geeft van in te
heid van elke gemeente in de regio. Bij nieuwe voor-
zetten gemeentelijke instrumenten binnen de domeinen zorg
zieningen wordt nadrukkelijk gekeken naar locaties in
en veiligheid.
die gemeenten die hierin achterblijven. De Centrumgemeente ondersteunt de lokale gemeente desgewenst,
Wanneer de druk op zorg en veiligheid en/of de samenwerking in de keten onder druk staat, en bovenstaande oplossin-
in het proces naar een geschikte locatie. f.
In contractgesprekken met zorgaanbieders is de
gen geen resultaat opleveren, dan kunnen gemeenten verant-
doordecentralisatie van beschermd wonen, de trans-
woordelijkheid nemen door regionale en landelijke netwerken
formatie van de maatschappelijke opvang en andere
in te zetten om signalen af te geven en de samenwerking met
transformatiedoelen zoals opgenomen in dit koersdo-
het medisch- en veiligheidsdomein te verbeteren. Vooral bij inwoners die tussen wal en schip dreigen te raken of bij structu-
cument, onderwerp van gesprek. g.
rele overlastgevers in de regio waarbij alle mogelijke opvang en specialistische zorg is ingezet, komen we op het punt dat
Inkoop is betrokken bij het realiseren van nieuwe voorzieningen in het specialistisch vangnet.
h.
We blijven werken aan het beperken van de administra-
alle partijen en financiers elkaar diep in de ogen moeten kijken
tieve lasten voor zorgaanbieders binnen de mogelijkhe-
en het gesprek moeten voeren over de reikwijdte van de
den die we hebben, zonder dat dit afbreuk doet aan de
zorgplicht, individuele verantwoordelijkheden binnen en geza-
kwaliteit van contractmanagement, toezicht, verant-
menlijke verantwoordelijkheden tussen domeinen en morele
woordingseisen of monitoring en datagesteund werken.
afwegingen in individuele complexe casuïstiek. Dit vraagt om creativiteit, samenwerking, over eigen en andermans grenzen
i.
Daar waar mogelijk wordt bij regionale contracten gewerkt met meerjarige overeenkomsten.
heen kijken en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Deze beleidsmatige uitgangspunten ten aanzien van inkoop en contractmanagement zijn in de komende jaren leidend. Meer specifieke doelen en transformatieopgaven voor de uitvoering van deze taken, zijn opgenomen in het Inkoopplan Wmo 2024-2025. Dit inkoopplan wordt om de twee/drie jaar geactualiseerd om te kunnen blijven sturen op nieuwe inzichten, actuele ontwikkelingen of veranderende wetgeving. 4
De Ketenveldnorm is ambulante ondersteuning met indien nodig (tijdelijke) intensieve zorg voor landelijk ongeveer 2000 personen die (potentieel) gevaarlijk gedrag vertonen, als gevolg van een psychische stoornis en/of een verstandelijke beperking en/of een verslaving en/of een niet aangeboren hersenaandoening. Het is een integrale samenwerking tussen zorgaanbieders (GGZ/forensisch/verslavingszorg/gehandicaptenzorg), politie, OM en gemeenten in de keten, gericht op continuïteit van intensieve zorg, levenslange betrokkenheid, snel op- en afschalen tussen lichte zorg en beveiligde/zware zorg. In 2022 zijn er 5 inwoners uit de regio Brabant Noordoost-Oost geïncludeerd.
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 26
6. Van beleid naar uitvoering 6.1
Regionale ontwikkelagenda voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid
We willen in de regio in elke gemeente de basis op orde bren-
De uitvoeringsagenda van dit Koersdocument is de ‘Regionale
in elke gemeente wordt vertaald naar een lokale ontwikkela-
ontwikkelagenda voor inwoners met een psychische kwets-
genda om de veranderingen lokaal vorm te geven. We volgen
baarheid’. Deze is in 2020 door de gemeenteraden in de regio
de voortgang gezamenlijk, leren en wisselen uit via regionale
vastgesteld en is nog steeds actueel als uitvoeringsagenda.
leersessies, prioriteren en sturen bij waar nodig. De looptijd
Niet in de laatste plaats omdat de acties die er in benoemd
van de Ontwikkelagenda wordt verlengd, zodat deze gelijk
zijn afkomstig zijn uit thematafels met ketenpartners. Bijna 40
loopt met de looptijd van dit Koersdocument.
ketenpartners, variërend van zorgaanbieders, tot woningcor-
gen en samen sturen op het regionaal specialistisch vangnet. Daarom is afgesproken dat de Regionale Ontwikkelagenda
ganisaties, maar ook Trimbos Instituut en GGZ Vriendelijke
Regionaal plan van aanpak dak- en thuisloosheid
Gemeenten, hebben input geleverd voor dit uitvoeringsplan.
Eind 2019 is door het Rijk de Brede Aanpak Terugdringen Dak-
De gekozen onderwerpen van deze thematafels waren:
en Thuisloosheid aangekondigd. Deze brede aanpak richt zich
poraties, zorgverzekeraars, politie, OM, Welzijn tot cliëntor-
1. Cliënten en Naasten,
6.2
op drie hoofdthema’s:
2. Normalisatie en Inclusie,
1. Preventie
3. Gezondheidsbeleid psychisch kwetsbare inwoners,
2. Vernieuwen van de opvang
4. Wonen in de wijk,
3. Wonen met begeleiding.
5. Opvang en ondersteuning, 6. Zorg en Veiligheid
Met subsidie vanuit het Rijk is deze opdracht in de regio
In de Ontwikkelagenda zijn beleidsuitgangspunten vertaald in
Brabant Noordoost-Oost uitgewerkt in het ‘Regionale Uitvoe-
concrete inspanningen en acties. Het doel is
ringsplan brede aanpak terugdringen dak- en thuisloosheid’.
meer te sturen op de beleidsdoelen en de gewenste resulta-
Dit plan is in 2021 vastgesteld door de gemeenten in de regio
ten. Hierbij is de methodische en systematische
en in elke gemeente vertaald naar een lokaal plan van aanpak
aanpak gehanteerd van de effectketen (Robbe, 2018).
met prioritering, acties en planning.
De Ontwikkelagenda is gericht op de transformatie en ver-
De opgaven in het regionale en lokale uitvoeringsplannen geven
schuiving die we willen maken in de regio. Om nog beter aan
uitvoering aan de ambities in dit koersdocument. Ook zijn deze
te sluiten bij de leefwereld van inwoners met een psychische
nog niet gereed. Het kost gemeenten tijd om deze ambities uit
kwetsbaarheid is de ontwikkelagenda opgesteld vanuit het
te voeren. De nieuwe plannen vanuit het Rijk om dak- en thuis-
perspectief van de inwoner op een vijftal thema’s. Deze zijn
loosheid aan te pakken, moeten daarin meegenomen worden.
opgebouwd van lichte ondersteuning naar specialistische
Het Regionale Uitvoeringsplan aanpak dak- en thuisloosheid’,
ondersteuning, van normalisatie naar escalatie en van lokaal
wordt daarom verlengd tot het moment dat deze geactualiseerd
naar regionaal:
kan worden met nieuwe wet- en regelgeving.
1. Een fijne leefomgeving en sociaal netwerk 2. Formele hulp en ondersteuning
Samen met de ontwikkelagenda blijven beide uitvoeringsdo-
3. Wonen gaat voor opvang
cumenten de koers voor de komende jaren die gaande weg
4. Zorg en veiligheid
kan worden bijgestuurd op basis van de uitgangspunten in dit
5. Regionaal vangnet
koersdocument, nieuwe ontwikkelingen, de ontwikkeling van de zorgvraag in de regio of nieuwe wet- of regelgeving.
Figuur 4 Effectketen van Robbe, 2018
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 27
7. Financiële kaders 7.1
Doordecentralisatie van Beschermd Wonen
wijzigen als de circulaire in 2023 wijzigt.
Wanneer we de beleidsuitgangspunten in dit Koersdocument
In de figuur 5 is zichtbaar dat de opbouw van de middelen bij
2024-2028 en de governance-afspraken in de Centrumregeling
de lokale gemeenten langzaam plaats gaat vinden verspreid
Wmo 2024-2028 financieel vertalen, dan is er vanaf 2024 ruim
over 10 jaar. Daarom is het belangrijk om de middelen in de
17 miljoen beschikbaar voor inkoop en uitvoering van het
komende jaren bij elkaar te houden en de specialistische zorg
specialistisch vangnet. Dankzij de ingezette transformatie-op-
beschikbaar te houden voor inwoners. Als het de regio niet
gaven en de realisatie hiervan in de afgelopen jaren op het
lukt deze middelen bij elkaar te houden, verdwijnen er specia-
gebied van o.a. het invoeren van scheiden van wonen en zorg
listische zorg en opvangplekken in de regio voordat er lokaal
en uniformering van tarieven tussen aanbieders, is er in de re-
iets opgebouwd is. Dit risico ontstaat ook als we achteraf gaan
gio een aanzienlijke reservepositie opgebouwd. Deze middelen
afrekenen per gemeente: de voorzieningen in het specialis-
zijn bestemd voor de doelgroep inwoners met een psychische
tisch vangnet zijn dure voorzieningen en bestaan voor een
kwetsbaarheid en de gemeenten in de regio. De reservepositie
groot deel uit beschikbaarheidsfinanciering. Het volume van
maakt het mogelijk om, in tegenstelling tot enkele andere
de specialistische plekken moet daarbij voldoende zijn voor
regio’s, flink te investeren in de lokale randvoorwaarden en
inkoop, wil de zorg rendabel en betaalbaar blijven in de toe-
basis op orde in elke gemeente.
komst. Beschikbaarheid-, continuïteit- en toegankelijkheid van zorg voor alle inwoners in Brabant Noordoost-Oost is alleen
Wanneer de doordecentralisatie in gaat, dan gaat dit gepaard
haalbaar als de Centrumgemeente de inkoop voor de regio
met een nieuw verdeelmodel: deze wijzigt van een historische
blijft verzorgen. Gemeenten hebben eerder uitgesproken de
verdeling naar een objectief verdeelmodel met een ingroei-
regionale samenwerking te willen blijven voortzetten (raads-
pad van 10 jaar. De regio Brabant Noordoost-Oost betreft een
besluiten Ontwikkelagenda 2020/2021). Inmiddels is duidelijk
voordeelregio: het budget groeit de komende jaren tot ruim 21
dat in het wetsvoorstel naast een verplichte samenwerking,
miljoen in 2033. Disclaimer: deze cijfers kunnen nog wijzigen
regio’s ook verplicht zijn deze zorg gezamenlijk in te kopen én
in de meicirculaire van 2023.
dat het Rijk mogelijkheden krijgt om in te grijpen in een regio als de beschikbaarheid van (specialistische) zorg in een regio
Wanneer de rijksuitkering op basis van inwoneraantallen
onder druk staat.
doorgerekend wordt, komen we uit op de verwachte uitkering per gemeente in figuur 6. Disclaimer: deze cijfers kunnen nog Figuur 5 Financiële doordecentralisatie in beeld
Figuur 6 Verwachte uitkering per gemeente, cijfers x 1.000
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 28
7.2
Begroting specialistisch vangnet 20242025
5. Innovatie en verandering stimuleren 6. Lokale financiële ruimte voor stijgende lokale
Om tot besluitvorming te komen is het noodzakelijk om de
Wmo-kosten voor de doelgroep
uitgangspunten in dit koersdocument en de afspraken in de Centrumregeling Wmo 2024-2028 financieel te vertalen in een
De daadwerkelijke besteding van de middelen is altijd afhan-
begroting. De begroting voor 2024-2025 is opgesteld, maar
kelijk van de kosten voor het beschikbaar houden van de zorg
kan nog wijzigen op basis van laatste ontwikkelingen in de
en het hieraan uitvoering geven.
rijksuitkering, verandering in zorgvraag en aanbod in de regio of andere actuele ontwikkelingen.
Figuur 7 vertaalt bovenstaande uitgangspunten naar een begroting voor het jaar 2024-2025.
De regionale begroting Beschermd Wonen is opgedeeld in vier onderdelen:
Bij het opstellen van de begroting 2024-2025 zijn de volgende aannames gedaan:
1. Regionale begroting Beschermd Wonen:
•
Rijksuitkering obv september circulaire 2021.
Wat:
•
Niet gerekend met de huidige rijksuitkering maar met een
Inkoop en uitvoering regionaal specialistisch
vangnet
jaar vertraging (middelen 2023 schuiven door naar 2024).
Doel:
Borgen beschikbare zorg in de regio
Beheer:
Centrumgemeente
•
Geen indexatie verwerkt in uitgaven en inkomsten: dit zijn
Hoeveel:
Wat noodzakelijk is op basis van realistisch
•
Woonplaatsbeginsel levert geen financieel nadeel op.
begroten en zorgvraag in de regio
•
Op basis van huidige behoefte aan voorzieningen.
•
Geen wijziging in eigen bijdragen.
•
Ambtelijke kosten zijn exclusief toekomstige CAO ontwik-
communicerende vaten.
2. Reserve Beschermd Wonen: Wat:
Reserve opbouwen voor schaarse en dure zorg
Doel:
Risico’s afdekken
De begroting 2024-2025 betreft daarom een conceptbegro-
kelingen.
Beheer:
Centrumgemeente
ting en verandert jaarlijks op grond van realistisch begroten,
Hoeveel:
15% van de begroting
actuele ontwikkelingen en de zorgvraag. De begroting kan nog wijzigen op basis van actuele ontwikkelingen. Wel zal de opzet
3. Investeringsfonds Beschermd Wonen:
hetzelfde blijven en is zichtbaar dat er naar verwachting jaar-
Wat:
lijks middelen over blijven. Zoals in figuur 8 is te zien, willen
Eenmalige investeringskosten voor lokale
voorzieningen financieren
we daarvan 2 miljoen jaarlijks aan de gemeenten uitbetalen
Doel:
Innovatie en transformatie stimuleren in de regio
om de stijgende Wmo-kosten voor de doelgroep te dekken.
Beheer:
Centrumgemeente, uitbetaling aan lokale
gemeenten na goedgekeurde aanvraag
De gemeenten kiezen er voor om een groot deel van de
Hoeveel:
5 miljoen tot en met 2028, 1 miljoen per jaar
opgebouwde reserve in te zetten voor het opbouwen van lokale steunstructuren voor inwoners met een psychische
4. Lokaal uitvoeringsbudget Beschermd Wonen:
kwetsbaarheid. Deze investeringen komen in twee budgetten
Wat:
Opbouw lokale randvoorwaarden en voorzieningen
richting de gemeenten zoals zichtbaar is in figuur 10. Het
Doel:
1. basis op orde, 2. stijgende kosten Wmo
investeringsfonds is inzetbaar voor tijdelijke projectkosten.
Waar:
Jaarlijkse uitbetaling aan gemeenten tot en met
2028 op basis van inwoneraantallen
De uitgangspunten en kaders in dit hoofdstuk en financiële en
Hoeveel:
Fluctueert enigszins per jaar op basis van
juridische afspraken die gemeenten maken, zijn opgenomen
realistisch begroting, maar ongeveer 2 miljoen
in de Centrumregeling Wmo 2024-2028. In de Centrumrege-
voor de basis op orde en 2 miljoen voor stijgende
ling staan ook de afspraken over de begroting specialistisch
kosten Wmo.
vangnet, het investeringsfonds, de uitvoeringsbudgetten en verantwoordelijkheden die hierbij afgesproken zijn.
Bij het opstellen van de begroting hanteren we de volgende opbouw:
In de Centrumregeling is afgesproken om na twee jaar te
1. Borgen van beschikbare specialistische zorg voor de doelgroep in de regio
evalueren hoe deze afspraken in de praktijk uitvallen en of bijstelling gewenst is. Gemeenten hebben de gezamenlijke
2. Uitvoering geven aan deze zorg
ruimte om hierin bij te sturen. Dit volgt dezelfde werkwijze die
3. Risico’s afdekken
is toegepast na de invoering van de Wmo2015.
4. Lokale financiële ruimte voor de Basis op orde
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 29
Figuur 7 Concept Begroting specialistisch vangnet 2024-2025, cijfers x 1.000
Figuur 8 Verwachte stand begroting 2024-2025, voorstel dekken stijgende Wmo kosten en afdekken risico’s, cijfers x 1.000
Figuur 9 Omvang reserve en investeringsfonds, cijfers x 1.000
Figuur 10 Jaarlijkse uitbetaling aan gemeenten, bij benadering. Cijfers x 1.000.
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 30
Bijlage 1
Begrippenlijst
Basis op orde
Datagesteund werken
De lokale basisvoorzieningen, steunstructuren en randvoor-
Kortweg: werken en beslissingen nemen op basis van data uit
waarden om ervoor te zorgen dat inwoners met een psychi-
de samenleving. Het verzamelen, analyseren en interpreteren
sche kwetsbaarheid mee kunnen blijven doen zoals omschre-
van data om een de zorgvraag te voorspellen, beleidskeuzes
ven in bijlage 4.
te onderbouwen, beleidsevaluaties uit te voeren, inkoopstrategie op te baseren en ketenafspraken te maken.
Behandeling Een medische aanpak van een psychiatrische stoornis en
Escalatie
bijbehorende problemen op verschillende levensgebieden. Be-
Het geleidelijk ernstiger worden van een situatie.
handeling valt onder ZVW (Zorgverzekeringswet) en de WLZ (Wet Langdurende Zorg) en wordt door de zorgverzekeraar
GGZ-consultatie in de wijk
c.q. het zorgkantoor vergoed.
GGZ-expertise die geleverd wordt door generalistische of specialistische GGZ-deskundigen aan vrijwilligers, 0e of 1e
Bemoeizorg
lijns professionals, huisartsen, welzijnswerkers of consu-
Voorziening gericht op motivering en toeleiding van zorgwek-
lenten. Deze deskundigheid is beschikbaar in een wijk, dorp
kende zorgmijders naar passende ondersteuning, zodat de
of gemeente en is er op gericht om met de juiste informatie
leefomstandigheden van de inwoners zelf en hun omgeving
passende ondersteuning of zorg in te zetten voor inwoners
verbeteren.
met een psychische kwetsbaarheid.
Beschermd Wonen
Herstel (Anthony, 1993)
Wonen in een accommodatie van een instelling met bijbeho-
Herstel is een zeer persoonlijk en uniek proces waarin iemands
rende begeleiding en toezicht, gericht op het bevorderen van
opvattingen, waarde, gevoelens, doelen en/of rollen veranderen.
zelfredzaamheid en participatie, het psychisch en psychoso-
Het leidt tot een leven met meer voldoening waarin hoop een
ciaal functioneren, stabilisatie van een psychiatrisch ziekte-
plaats heeft en men kan geven en nemen ondanks de beperkin-
beeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke
gen die veroorzaakt worden door de aandoening. Herstel heeft te
overlast of het afwenden van gevaar voor de cliënt of anderen.
maken met het ontstaan van een nieuwe betekenis en zin in het
Deze woonvorm is bestemd voor personen met psychische of
leven, terwijl men over de rampzalige gevolgen van een psychi-
psychosociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen
sche kwetsbaarheid of psychiatrische aandoening heen groeit.
kracht te handhaven in de samenleving. Beschermd Wonen bestaat uit 24 uur toezicht of 24 uur ondersteuning op afroep.
Herstelondersteuning Ondersteuning die gebaseerd is op de hersteltheorie van
Brede vraagverheldering
Anthony.
Vraagverheldering door de professional op de verschillende leefgebieden. Wat is de echte hulpvraag?
Hulpvraag cliënt (Wmo 2015) Behoefte van:
Centrumregeling Wmo
•
Een gemeenschappelijke regeling voor de Brabant Noordoost-Oost gemeenten met governance-afspraken voor de taken op het gebied van reguliere geïndiceerde ondersteuning
een inwoner van de gemeente aan ondersteuning ten behoeve van zelfredzaamheid en participatie;
•
een inwoner van Nederland aan ondersteuning ten behoeve van opvang en Beschermd Wonen.
Wmo, het specialistisch vangnet Beschermd Wonen en opvang en taken in het kader van de Wvggz.
Inkoopplan Wmo Afsprakenkader waarbinnen de centrumgemeente de inkoop
Dak- en thuisloos
en contractering van specialistische ondersteuning organi-
Dakloos is iemand die geen vaste woon- of verblijfplaats heeft
seert voor de regio.
en geen adres heeft om te wonen of te logeren. Thuisloos is iemand die geen vaste woon- of logeeradres heeft, maar ge-
Inwoners met een psychische kwetsbaarheid
bruik maakt van wisselende logeeradressen. Vaak verblijft de
Inwoners met psychische of psychosociale problemen en/of
persoon bij een familielid of kennis waar ook de eigendommen
verslavingsproblemen en/of licht verstandelijke beperking
staan (vaak alleen kleding).
en/of zorgwekkende zorgmijders.
Koersdocument Inwoners met een psychische kwetsbaarheid 2024-2028 | 31
Ketenveldnorm De ketenveldnorm is ambulante ondersteuning en (tijdelijke)
Passende ondersteuning
intensieve zorg voor landelijk ongeveer 2000 personen die
Ondersteuning gericht op herstel waarmee mensen in staat
(potentieel) gevaarlijk gedrag vertonen (hoog veiligheidsrisico),
zijn tot participatie en het uitvoeren van de noodzakelijke al-
als gevolg van een psychische stoornis en/of een verstandelij-
gemene dagelijkse levensverrichtingen en een gestructureerd
ke beperking en/of een verslaving en/of een niet aangeboren
huishouden kunnen voeren (zelfredzaamheid).
hersenaandoening. Het is een integrale samenwerking tussen zorgaanbieders (GGZ/forensisch/verslavingszorg/gehandicap-
Regionale toegang
tenzorg), politie, OM en gemeenten in de keten, gericht op conti-
Ook wel genoemd ‘Regioteam BWO’. Dit is het team van mede-
nuïteit van intensieve zorg, levenslange betrokkenheid, snel op-
werkers bij de centrumgemeente dat bepaalt of een inwoner
en afschalen tussen lichte zorg en beveiligde/zware zorg. De
in aanmerking komt voor een voorziening in het regionaal
adviestafel van de Ketenveldnorm is in de regio Noord-Brabant
specialistisch vangnet Beschermd Wonen en opvang, dat zorgt
ingericht bij het Zorg- en Veiligheidshuis.
voor de plaatsing van de inwoner en dat toeziet op de voortgang van het traject.
Licht verstandelijke beperking (LVB) Een IQ tussen de 50 en 85 met een beperkt sociaal aanpas-
(Regionaal) Specialistische vangnet Beschermd Wonen en
singsvermogen en bijkomende problematiek.
opvang Een regionaal palet van opvang en ondersteuning voor dak-
Maatschappelijke Opvang
en thuisloze inwoners, zorgwekkende zorgmijders en inwo-
De Maatschappelijke Opvang biedt tijdelijk onderdak, opvang
ners die een beschermde woonomgeving nodig hebben. Het
en ondersteuning (met inbegrip van screening en advisering)
gaat hierbij o.a. om de volgende voorzieningen: Beschermd
aan volwassenen, jongeren en gezinnen die, door meerdere
Wonen (24-uurs toezicht, 24 uur op afroep, wonen met onder-
problemen, al dan niet gedwongen, de thuissituatie hebben (of
steuning), Maatschappelijke Opvang, time-out voorziening, op-
dreigen te verlaten) en niet in staat zijn zich op eigen kracht
vang voor verslaafden in herstel, meldpunt zorg en overlast,
te handhaven in de samenleving. De ondersteuning vanuit