Document · PDF

Kadernota 2025-2028

Gemeenteraad 4 juli 2024, gemeente OssBij agendapunt: Kadernota 2025-202835.174 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Kadernota 2025-2028

Aanbiedingsbrief Beste leden van de gemeenteraad, Voor u ligt de kadernota 2025 van de gemeente Oss. De kadernota maken we jaarlijks als voorbereiding op de programmabegroting 2025. Met de kadernota geven we aan wat de speerpunten zijn voor 2025, actualiseren we het financiële beeld en leggen we waar nodig keuzes voor. Tijden van schaarste We hebben we op allerlei fronten te maken met schaarste. De schaarste waarmee we nu als gemeenschap en gemeente mee te maken hebben, is veel groter dan eerder. Er is niet alleen schaarste aan budget, zoals hierboven beschreven. Het stroomnet kan de toenemende vraag door groei en verduurzaming niet aan. We blijven geconfronteerd met een stijgende zorgvraag en we zien een toenemende druk op het zorglandschap. We zoeken naar meer beschikbare ruimte voor wonen, groen en natuur, voor de economie en om te recreëren. Krapte op de arbeidsmarkt zorgt bij ons én bij onze partners in de stad voor grote uitdagingen. We zien ook schaarste bij de inzet van vrijwilligers, mantelzorgers etc. die belangrijk zijn als steunpilaren in onze samenleving. Deze tijden van schaarsten noodzaken om keuzes in beeld te brengen. Niet alles kan meer overal. Op weg naar een strategische heroriëntatie Oss is een bijzondere gemeente. We hebben de uitdagingen van een middelgrote stad en van een uitgestrekte plattelandsgemeente.

We blijven ons inzetten voor het beste voor de stad, de kernen en het buitengebied. De opgave is om de balans en de verbinding te zoeken voor deze drie werelden. Voortdurend zijn we samen met de gemeenteraad, inwoners en onze partners in de stad bezig om Oss nog mooier en beter te maken. We hebben hier de afgelopen jaren forse stappen in gezet. Voor de komende periode zien we dat we met elkaar voor een aantal grote uitdagingen staan. De financiële situatie van onze gemeente staat onder druk. Vooral door tegenvallende inkomsten van het Rijk en ook de stijgende kosten van met name de jeugdzorg, neemt het tekort op de gemeentelijke begroting toe. Hierdoor staan we richting de toekomst voor een behoorlijke financiële uitdaging. Samen met u hebben we eerder dit jaar gesproken over de koers naar de kadernota en de begroting. U heeft ons toen gesteund in de richting om dit jaar nog niet te bezuinigen en om vast te houden aan onze huidige ambities. Ook om een signaal af te geven richting het Rijk dat wij als gemeente voldoende gefinancierd moeten worden om onze taken uit te kunnen blijven voeren. We gaan richting de programmabegroting 2025 nog niet bezuinigen, maar stellen in deze kadernota al wel een strakker financieel beleid voor. Dit als opmaat naar een strategische heroriëntatie later dit jaar. We stellen voor om deze strategische heroriëntatie te starten in het najaar van 2025.

De resultaten hiervan zullen zichtbaar zijn in de kadernota van 2026. We blijven investeren in onze stad In deze kadernota presenteren we ook onze midterm review. We zijn nu halverwege deze raadsperiode. We zijn trots op wat we al hebben bereikt. Ondanks de forse uitdagingen die we zien, blijven de speerpunten uit ons coalitieakkoord “Samen Duurzaam Vooruit” leidend. Voor deze kadernota en ook voor de strategische heroriëntatie later dit jaar. Concreet betekent dit dat ook in deze kadernota de ambities uit het coalitieakkoord overeind blijven. We houden koers, maar we beseffen wel dat we op termijn niet alles kunnen blijven doen, dat we sommige ambities zullen moeten temporiseren en dat we soms genoegen moeten nemen met minder. Alle kracht en inzet op de uitvoering We beseffen ook nadrukkelijk dat er nog steeds veel wel kan. In de programmabegroting 2023-2026 hebben we het coalitieakkoord ‘Samen duurzaam vooruit’ vertaald. We hebben de grote lijnen voor de komende jaren geschetst en zijn er in eerdere begrotingen gelden beschikbaar gesteld om voortvarend aan de slag te kunnen met het uitvoeren van het coalitieakkoord. Het gaat om de volgende hoofdlijnen: -

De verstedelijkingsopgave met woningbouw en mobiliteit. Denk aan de brede spoorzone van Schadewijk tot Amsteleind. Maar ook de grote investeringen in bereikbaarheid via de weg en het spoor. We blijven inzetten op realisatie van deze plannen.

De klimaatopgave en energie transitie. Van de ontwikkeling van de duurzame polder, de uitvoering van de koersnota klimaatadaptatie, tot de uitdagingen rondom netwerkschaarste. We bouwen aan een klimaatadaptief Oss van de toekomst, waarin bewoners, bedrijven, flora en fauna minder kwetsbaar zijn voor de effecten van klimaatverandering, zoals de hogere kans op wateroverlast door extreme neerslag, hitte, droogte en overstromingen van de Maas. Zo beperken we de risico’s voor de economie, onze gezondheid, natuur en veiligheid.

Goede dienstverlening, transformatie en kostenbewustzijn van het sociaal domein. We blijven werken aan de Hervormingsagenda Jeugd, aan de realisatie van het Integrale Zorg Akkoord en Gezond en Actief Leven Akkoord. Daarnaast hebben we bijzondere aandacht voor de schaarste en houdbaarheid van de zorg. Door de stijgende tekorten binnen Jeugdhulp staat de betaalbaarheid van deze zorg sterk onder druk. In deze kadernota hebben we een opdracht geformuleerd om te komen tot beïnvloedingsmogelijkheden gericht op een betere kostenbeheersing in het sociaal domein.

Stedelijke voorzieningen voor een aantrekkelijke stad. De nieuwe Lievekamp, het Walkwartier met het Warenhuis en het nieuwe zwembad zijn hier aansprekende voorbeelden van. Ondanks de financiële krapte blijven deze projecten topprioriteit hebben voor de ontwikkeling van onze stad. Ondanks de schaarste maken we, vooruitlopend op de raadsbehandeling, extra geld vrij voor de Muzelinck en Groene Engel om beide belangrijke culturele instellingen overeind te houden. Zij zijn naar onze mening essentieel onderdeel van ons cultureel landschap waar we trots op zijn.

Duurzaam houdbare voorzieningen voor vitale dorpen. We zitten in een transitie rondom ontmoeten, van focus op beheer en exploitatie naar focus op passende programmering, gastheerschap en maatschappelijk en economisch gezonde ontmoetingsplekken. We investeren de komende jaren in diverse gemeenschapshuizen, in scholen en andere multifunctionele accommodaties.

Een professionele organisatie. De afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in onze organisatie. De krapte op de arbeidsmarkt maakt het noodzakelijk om dit te blijven doen en om ervoor te zorgen dat we als gemeente een aantrekkelijke werkgever blijven.

Dit betekent dat de focus gericht is op het uitvoeren van de plannen en speerpunten die we eerder hebben opgenomen. Er is in principe geen ruimte voor nieuw beleid tenzij we er oud beleid voor inruilen. Tenslotte De lange termijn vooruitzichten zijn momenteel niet rooskleurig. We gaan samen met u op weg naar een strategische heroriëntatie. Hiermee willen we bezuinigingen realiseren vanuit een strategische visie. Deze bezuinigingen moeten onze lange termijn doelstellingen ondersteunen en als dat niet haalbaar in ieder geval niet belemmeren. Graag gaan we hierover nadrukkelijk het gesprek met u aan.

Burgemeester en wethouders van Oss.

De secretaris,

De burgemeester,

H. Reints

drs. W.J.L. Buijs-Glaudemans

Inhoudsopgave Leeswijzer

Midterm review Samen duurzaam vooruit

Op weg naar de begroting en een strategische heroriëntatie

Financiële positie

Programma 1. Welzijn en zorg

Programma 2. Werk, inkomen en onderwijs

Programma 3. Ontmoeten, sport en cultuur

Programma 4. Klimaat, energie en openbare ruimte

Programma 5. Economie

Programma 6. Stadscentrum

Programma 7. Verstedelijking, wonen en mobiliteit

Programma 8. Veilige omgeving

Programma 9. Besturen in verandering van tijden

Programma 10. Financieel beleid

Bijlage 1: Meicirculaire 2024

Bijlage 2: Overzicht reserves

Leeswijzer De kadernota geeft beleidsmatige richting en kaders die in de programmabegroting verder uitgewerkt worden, zowel inhoudelijk als financieel. In de kadernota geven we op hoofdlijnen de speerpunten en de financiële uitwerking hiervan weer. We streven er naar om de kadernota compact te houden. Het college legt de kadernota voor de zomer aan de gemeenteraad voor. De gemeenteraad kan het college opdrachten meegeven voor de uitwerking van de kadernota in de begroting. De kadernota bestaat uit diverse onderdelen. In deze leeswijzer wordt bij alle onderdelen een korte uitleg gegeven. Aanbiedingsbrief In de aanbiedingsbrief geeft het college van burgemeester en wethouders de hoofdlijnen van deze kadernota weer. Midterm review In dit hoofdstuk geven we een reflectie over de eerste helft van deze bestuursperiode. Financiële positie en op weg naar de begroting In dit hoofdstuk beschrijven we de financiële positie van de gemeente Oss. Vervolgens geven we daar een korte toelichting op. Verder staan we stil bij de structurele begrotingsruimte en geven we aan welke financiële uitgangspunten we zullen hanteren bij het opstellen van de begroting. Programma’s Per programma beschrijven we wat we willen bereiken en wat de speerpunten zijn voor 2025 en verder. Daarnaast geven we een financiële vertaling van het programma weer.

Bijlagen In de bijlagen geven we de analyse van de meicirculaire 2024 en een overzicht van de reserves weer.

Midterm review Samen duurzaam vooruit Inleiding Op 19 mei 2022 presenteerden we u met trots het coalitieakkoord Samen Duurzaam Vooruit. Inmiddels zijn we 2 jaar verder en halverwege deze raadsperiode. In deze midterm review staan we hierbij stil en geven aan wat de piketpalen zijn die we al hebben kunnen slaan en waar de uitdagingen liggen voor de komende twee jaar. We zijn trots op wat we al bereikt hebben maar we zien ook forse uitdagingen. De belangrijkste uitdaging voor komende jaren zal voortkomen uit de schaarste die we zien in geld, personeel (arbeid), ruimte en energie (netwerk). Dit zal als een paraplu terugkomen in alles wat we gaan doen en waar we tegenaan gaan lopen. We lichten dit als eerste toe. Vervolgens zullen we per hoofdstuk uit het coalitieakkoord een reflectie geven over waar we trots op zijn, welke mijlpalen we zien en de belangrijkste uitdagingen en ambities voor de komende twee jaar. Verdelen van schaarste als rode draad We presenteerden in 2022 een coalitieakkoord op hoofdlijnen zodat we mee zouden kunnen bewegen in onzekere en veranderende tijden. Dit was onder andere vanwege de oorlog in Oekraïne en ook economisch was er al een vooruitzicht op mindere tijden. Inmiddels is het niet alleen meer oorlog in Oekraïne maar ook tussen Israël en Hamas en de economie staat onder druk.

Daarnaast is het wachten op een nieuw kabinet en de koers die zij gaat varen. Gemeenten worden op allerlei fronten geconfronteerd met schaarste. Waar een onderdeel van besturen eerder vooral het verdelen van de middelen was, gaan we steeds meer naar de grote uitdaging van het verdelen van de schaarste. De schaarste waarmee we nu als gemeenschap en gemeente mee te maken hebben, is veel groter dan eerder. Er is een gebrek aan geld, personeel (arbeid), netwerkcapaciteit en ruimte. Dit maakt dat we voor vragen staan hoe we onze ambities kunnen realiseren terwijl we eigenlijk al beperkte middelen hebben om onze wettelijke taken uit te voeren. En ook waar geld niet het probleem is, zien we dat er problemen zijn. Capaciteitsvraagstukken bij ons en onze partners zorgen ervoor dat de uitvoering onder druk kan komen te staan. In steeds meer sectoren zien we dat het lastig is om aan goed gekwalificeerd personeel te komen. Binnen onze eigen organisatie, maar ook bij onze (zorg)partners zien we dit terug en legt dit een druk op de uitvoering. Daarnaast wordt Oss niet groter terwijl er wel behoefte is aan meer beschikbare ruimte voor wonen, groen en natuur, voor de economie en om te recreëren. Hoe verdelen we deze ruimte en hebben we oog voor ieders belang? De schaarste van energie (netwerk) wordt ook steeds zichtbaarder.

Hoe gaan we er mee om dat ruimtelijke projecten in de wacht komen te staan omdat er niet genoeg capaciteit is op het net? Daarom zien we het verdelen van de schaarste als grootste uitdaging waar we de komende jaar voor komen te staan. Dit heeft zijn effect op alle vraagstukken en ambities waar we mee aan de slag zijn en gaan.

Kracht en vertrouwen samen versterken 

Ambitie

‘De gemeente Oss ontwikkelt zich de komende jaren tot een stevige middelgrote woon-en werkgemeente. We profiteren van de aantrekkingskracht van wonen in een stad of dorp met aansprekende voorzieningen, gecombineerd met een prachtig buitengebied. Daar past een andere manier van werken bij. Krachtiger, vanuit de wens van de samenleving, in netwerken die belangrijk zijn voor de Osse ambities om onze lange termijndoelstellingen te behalen. Daarnaast willen we het vertrouwen van de inwoners in het lokaal bestuur versterken. We zien de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen als een belangrijk signaal. Belangrijke kernwaarden voor ons als bestuur zijn: zichtbaar, betrouwbaar en realistisch. Doen wat je zegt en zeggen wat je doet!’ 

Reflectie

In het verdelen van de schaarste is het betrekken van onze inwoners van groot belang. Zeker in tijden waarin het vertrouwen in de overheid minder wordt. Als gemeentebestuur en hoeder van het algemeen belang doen we dit vanuit onze maatschappelijke opgave en moeten we hier verantwoordelijkheid in pakken. We zijn hier afgelopen jaren continu mee bezig geweest, we doen ons best om zichtbaar en benaderbaar te zijn. Via onder andere de intaketafel, het stadsdebat en burgerpanels voeren we het goede gesprek met onze inwoners. We proberen burgerinitiatieven goed te omarmen. Het Urban Ox Park een prachtig voorbeeld van een impactvol burgerinitiatief dat goed loopt. We zien ook een uitdaging op het gebied van dialoog en het betrekken van onze inwoners. Bij discussies over grote maatschappelijke opgaven hebben we onze verantwoordelijkheid genomen, bijvoorbeeld bij de vluchtelingenopvang en duurzame polder. Dit zijn voorbeelden van dossiers waar de meningen en overtuigingen verdeeld zijn en soms partijen tegenover elkaar staan. We gaan als bestuur dit soort gesprekken niet uit de weg en zijn we zo transparant mogelijk over onze afwegingen. Maar dit betekent dan ook dat we moeten accepteren dat niet iedereen het hiermee eens hoeft te zijn. De gemeenteraad betrekken we tijdig in het proces.

We deden dat bijvoorbeeld bij de Omgevingswet, via benen-op-tafelsessies, meer opiniërende besprekingen en via de meerjarige raadsagenda. Ook voor de komende 2 jaar blijft dit van groot belang zodat de raad de juiste kaders mee kan geven over het verdelen van de schaarste. De afgelopen twee jaar hebben we grote stappen gezet in onze profilering in Noord-Brabant en richting het Rijk. We hebben een goed verhaal weten neer te leggen over wie we zijn als stad. Dat verhaal staat als een huis bij onze inwoners en de provincie en het Rijk. We zijn aangesloten bij de B7 en zijn goed verbonden bij relevante netwerken (VNG/B7/G40/etc.). Dit is voor ons van groot belang omdat de uitdagingen waar we voor staan zijn niet door ons alleen op te lossen. De organisatie is verder gegroeid in een sterke en dienstverlenende organisatie. De krapte op de arbeidsmarkt blijft hier wel een uitdaging om voldoende strategische capaciteit en uitvoeringskracht te hebben voor al onze ambities. Deze krapte zorgt ervoor dat het naar de toekomst vaker noodzakelijk is om nadrukkelijk prioriteiten te stellen. Onze ambitie blijft ook om meer te sturen op integraliteit en nog meer aandacht te hebben voor hoe de organisatie nog meer naast onze inwoners en bedrijven/instellingen kan gaan staan.

Meedoen 

Ambitie

Wij zetten in op een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen, ongeacht je talent of beperking. In een inclusieve samenleving luisteren we met respect naar elkaar en vinden samen een oplossing voor problemen. Om de beweging naar de inclusieve samenleving verder te stimuleren, richten we onze acties op drie onderwerpen: werk, kansengelijkheid en armoede. Het huidige beleid op deze onderwerpen is succesvol. We bouwen op dit fundament verder. Daarbij willen we ook rekening houden met en inspelen op, een economie die mogelijk afkoelt. We gaan in ons beleid uit van vertrouwen, maar misbruik van sociale voorzieningen pakken we aan. 

Reflectie

We zijn trots op ons nieuw beleidskader voor armoede en schulden en de extra budgetten die hiervoor beschikbaar zijn gesteld. Niet alleen de koerswijziging die hier uit voort is gekomen, maar ook hoe het proces is verlopen. We gaan de komende jaren verder met de uitvoering en sturen indien nodig bij om onze inwoners de juiste ondersteuning te bieden. Daarnaast zien we dat bij de landelijke herziening van de Participatiewet we als Oss (en de regio) als voorbeeld dienen. We hebben zaken eigenlijk al doorgevoerd. Daar mogen we, als gemeente Oss en als regio, erg trots op zijn. Verder zijn er flinke stappen gezet op het gebied van samenwerking tussen onderwijs en het ondernemersveld. Deze partijen voelen de urgentie om samen te werken en de uitdagingen richting de toekomst samen op te pakken. Hier zijn we als gemeente ook goed bij aangesloten. Een uitdaging ligt nog bij het goed aansluiten bij de jeugd uit het voortgezet onderwijs. Sinds de coronacrisis is het ontmoeten tussen jongeren erg veranderd. Het blijft voor ons (en de scholen) een opgave om hier goed bij aan te sluiten. Ondersteunen 

Ambitie

Voor de Wmo en de jeugdhulp bouwen we voort op de huidige beleidslijnen. Soms kunnen inwoners zich niet zelf of met hulp van hun omgeving redden. We zoeken dan samen met de inwoner naar oplossingen. Dit doen we integraal, vanuit verschillende vakgebieden: werk en inkomen, welzijn, zorg, veiligheid en schuldhulpverlening. We werken ook intensief samen met andere partners, bijvoorbeeld huisartsen. De focus ligt op passende ondersteuning voor onze inwoners. Liefst licht en praktisch in de eigen leefomgeving, zwaarder en specialistisch als dat nodig is. Regels zijn vooral ondersteunend en niet leidend. Met als doel verdere transformatie van het sociaal domein en kostenbeheersing in de toekomst. 

Reflectie

Voor Wmo en Jeugdzorg hebben we eerder ingezette lijnen voortgezet. We zijn blij met de soepele samenwerking binnen de regio en de rol die we hier vervullen. Ook zijn we tevreden over hoe we de vluchtelingenopvang realiseren. De gemengde opvang die we hebben en de fantastische inzet van Thuis in Oss maakt dat we grip hebben op wat we doen en hoe we het doen. Het blijft van belang hierin te investeren zodat we in de toekomst ook de regie blijven houden. Ook zijn we positief over de samenwerking en de resultaten uit de Proeftuin Ruwaard. We zien positieve effecten voor onze inwoners. Deze werkwijze hebben we in 2024 verbreed naar de wijk Ussen.

Ook zien we binnen dit thema nog forse uitdagingen. De belangrijkste voor ons zijn: 

De betaalbaarheid van de zorg is een flinke uitdaging en we komen hierdoor voor lastige keuzes te staan. Vooral bij jeugdhulp is de betaalbaarheid een groot probleem en de sturing hierop zal komende jaren een onderwerp zijn waar we mee aan de slag moeten. Dit gekoppeld aan de hervormingsagenda Jeugd. Het zal er toe leiden dat we keuzes moeten maken in bereik en financiering.



Meer inzetten op de verbinding tussen Wmo en jeugdhulp, inzetten op meer substitutie door voorzieningen meer collectief en voorliggend in te zetten en op laagdrempelig ontmoeten.



Wonen met kwaliteit, ook voor beschermd wonen en arbeidsmigranten.



Integraal Zorgakkoord (IZA)/ Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) vormt ook een belangrijke uitdaging. Zeker gekoppeld aan de landelijke incidentele gelden is het lastig om de stelseltransities in gang te zetten. Belangrijk om hier samen met partners/huisartsen/ziekenhuizen op te trekken.

Samenleven 

Ambitie

Een goed functionerende woon- en leefomgeving beschikt over goede (wijk) voorzieningen, een aantrekkelijke groene openbare ruimte en een breed sport- en cultuuraanbod. Door hierin te investeren, stimuleren we een gemeenschap waarin iedereen mee kan doen en inwoners elkaar een handje helpen in het leven. Ook leidt dit ertoe dat inwoners meer in beweging komen en gezonder gaan leven. Dat kan de druk op ondersteunende zorg verminderen. Je thuis en veilig voelen in je buurt is van wezenlijk belang. De druk op de woon- en leefomgeving neemt de laatste jaren toe. Dat vraagt extra aandacht. 

Reflectie

We hebben afgelopen periode weer verdere stappen gezet op het gebied van voorzieningen en leefbaarheid zodat iedere inwoner mee kan doen. Denk aan het Slotje, sport en ontmoeten in Macharen, Overlangel, het Wijkcentrum in Ussen en het Urban Ox Park. Ook voor het nieuwe Golfbad zijn belangrijke stappen gezet. Bij een aantal van deze ontwikkelingen blijft de betaalbaarheid wel spannend gezien de krapte van financiële middelen. Voor nieuwe wensen is deze financiële krapte ook een grote beperking. We zijn genoodzaakt om scherper te prioriteren. Voor laagdrempelig ontmoeten ligt de uitdaging met name op de methodiek van maatschappelijk en financieel rendement. Die zal ons moeten helpen om keuzes te maken voor verdere ondersteuning en borging van de activiteiten. Ook hier is de schaarste een beperkende factor. Voor evenementen zien we nog steeds een spanning tussen de meedenkende en toezichthoudende rol van de gemeente. Het is de uitdaging om het anders denken echt in de praktijk toe te passen om invulling te geven aan het vastgestelde beleid. Mooie evenementen waarbij oog is voor ondersteuning van vrijwilligers, veiligheid en het beperken van overlast is het uitgangspunt. In het kader van verenigingen hebben we vrijwilligerswerkbeleid vastgesteld. Hierop kunnen we voortbouwen. De invulling hiervan volgt de komende jaren.

Voor de komende periode is het herijken van het subsidiebeleid nog een van de uitdagingen. We zijn trots op de stappen die we hebben gezet voor de bouw van het nieuwe theater. Daarnaast hebben we de ambitie om voor de culturele organisaties Muzelinck en Groene Engel duidelijkheid te bieden voor de toekomst en daar een passende financiering voor te regelen. Over hoe die toekomst er uit ziet gaan we nog nadrukkelijk het gesprek aan met de gemeenteraad.

De uitdagingen op het gebied van veiligheid zijn groot. We pakken dit vanuit verschillende disciplines en met verschillende partners op. Maar ook hier lopen we aan tegen gebrek aan middelen en capaciteit bij onder andere de politie. We zien dat zelf ook bij ons team voor toezicht en handhaving. De capaciteit is beperkt en de vraag voor toezicht en handhaving op allerlei terreinen groot. Dit maakt dat we nog duidelijker moeten maken waar we op inzetten bij toezicht en handhaving en waar niet. Economie 

Ambitie

De gemeente Oss kent een gevarieerde economische bedrijvigheid, die zichtbaar is op bedrijventerreinen, in stadcentra, wijken, dorpen en ons buitengebied. De brede variatie in ons midden- en kleinbedrijf maakt ons minder kwetsbaar bij schommelingen en in crisissituaties. We willen de gemeente Oss ontwikkelen tot een moderne maakstad en profileren ons als dé pharmastad van Nederland. We streven er naar dat het aantal arbeidsplaatsen in balans is met de omvang van onze beroepsbevolking. We stimuleren dit door meer te focussen op de samenhang van wonen, werken en mobiliteit. Leidend blijft de economische strategienota 20212025 waarin de zes ambities staan voor duurzame innovatie en toekomstige werkgelegenheid. Een belangrijk uitgangspunt is dat we niet alleen economische groei nastreven, maar ook brede welvaart. Oftewel een goede balans tussen economische groei, gezondheid, onderwijs, duurzaamheid en leefbaarheid. 

Reflectie

Onze activiteiten op het gebied van economie pakken we samen met de ondernemers en bedrijven van Oss op. We voelen gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de economische strategienota. We hebben forse stappen gezet in de ondersteuning van Pivot Park met Grizzly en mogelijk later Racoon. Daarnaast is Vorstengrafdonk vol en gaan we investeren in de haven.

Een grote uitdaging is hier ook de schaarste op het netwerk, met veel bedrijven op de wachtlijst voor het net. Ook voor de ontwikkeling van Heesch West is deze schaarste op het net een grote uitdaging. Dit heeft onze aandacht. De schaarste van ruimte heeft een effect op de zoektocht naar nieuwe bedrijventerreinen waar veel behoefte aan is. We zetten in op deze zoektocht, wetende dat dit een lang traject gaat worden. De ontwikkeling van het stadcentrum loopt en laat concrete resultaten zien Het Walkwartier heeft het hoogste punt bereikt. Voor de komende periode is het een uitdaging om te komen tot goede afronding van het Warenhuis. We zetten hier, samen met de partners, onze schouders onder. We geven ruimte aan landbouw, maar ook geven we aan dat niet alles overal kan. De polder blijft primair agrarisch gebied. Dit doen we onder andere via het Agrarisch Collectief Oss (ACO). Op het gebied van toerisme en recreatie zetten we mooie stappen. De Geffense Plas is getransformeerd naar Strand Tien. Komende periode gaan we verder aan de slag met het samenbrengen van de toeristische informatiepunten. Wonen en mobiliteit 

Ambitie

De gemeente Oss is een aantrekkelijke gemeente om in te wonen, werken en recreëren. We groeien de komende jaren door naar een gemeente met meer dan 100.000 inwoners. Oss is aantrekkelijk omdat er in de gemeente ‘voor elk wat wils is’. We hebben stad(jes), dorpen, goede voorzieningen, een gevarieerde economische bedrijvigheid en een aantrekkelijk buitengebied. Om dit aantrekkelijke vestigingsklimaat in stand te houden, is het van belang dat we tegemoet komen aan de woonvraag van verschillende doelgroepen en duurzaam verbonden blijven met de regio en daarbuiten via water, weg en spoor.



Reflectie

We zijn enorm trots op de voortgang op het gebied van wonen. We hebben de basis gelegd voor de bouw van mogelijk ruim 2.500 woningen. De noodzaak was en is hier groot en de samenleving vraagt om oplossingen. We hebben hier de regie gepakt. Dit heeft geresulteerd in de vele bestemmingsplannen die zijn opgesteld. Binnen deze bestemmingsplannen hebben we afspraken gemaakt over de doelgroepen die van belang zijn, zoals jongeren en ouderen. Ook samen met de wooncorporaties hebben we goede afspraken gemaakt. We gaan niet alleen door met het maken van plannen, maar zetten ook volop in op de uitvoering. Daarin is het van belang dat we niet alleen woningen bouwen, maar dat we vooral gemeenschappen bouwen. Dit blijft binnen de stad en in de dorpen en kernen van belang. De schaarste van ruimte en het verdelen daarvan blijft een grote uitdaging. Oss wordt niet groter, maar de vraag naar ruimte wel. We blijven hier komende jaren het gesprek over aangaan om hier duidelijke keuzes in te maken. Daarnaast hebben we forse stappen gezet met de Spooragenda. We zijn gestart met het vertellen van het verhaal en laten zien hoe het totaalplaatje van de verstedelijking eruit ziet. We hebben een verhaal gemaakt dat hout snijdt. We zien dat onze inwoners, maar ook de provincie Noord-Brabant en het Rijk dit omarmen. Dat is van groot belang voor de realisatie van de plannen.

Via de koersnota Mobiliteit hebben we onze visie vastgelegd. Het is nu zaak om plannen verder concreet te maken en in te zetten op duurzame mobiliteit. Klimaat en energie 

Ambitie

Onze leefomgeving van wonen, werken en mobiliteit verandert. Een van de redenen hiervan is dat het klimaat door menselijke activiteiten blijvend verandert. De lange termijn oplossing hiervoor is simpel: van de fossiele brandstoffen af. Als gemeente moeten we nu keuzes maken om onze lange termijn doelstellingen te behalen: in 2050 zijn we als gemeente klimaat adaptief en energieneutraal. 

Reflectie

Via de koersnota Klimaatadaptatie hebben we de richting bepaald voor de komende jaren. Dat is voor ons een belangrijke mijlpaal. De vervolgstap is de uitvoering. We hebben de uitvoeringsagenda opgesteld met de mensen en partners uit het veld om te komen tot een zo optimaal mogelijk plan. We gaan dus nu snel aan de slag met de uitvoering. Het herzien van het afvalbeleid is nog een uitdaging voor de komende jaren. We hebben de afgelopen jaren stappen gezet maar het is belangrijk om het verder door te ontwikkelen. Voor de energietransitie zijn de ambities en de uitdagingen groot. De ambities, die we deels krijgen opgelegd, staan onder grote druk door de onder andere netwerkcongestie, vertragingen door de juridische geschillen- en beperkte middelen (geld en capaciteit). Door beperkte financiële middelen staat ook de ambitie van het verduurzamen van het eigen vastgoed onder druk. We stellen het beleid vast en zullen in de uitvoering ervan moeten prioriteren. We blijven hierover met u in gesprek. Degelijk financieel beleid in onzekere tijden Een van de grote uitdagingen voor komende jaren is het verdelen van de schaarste aan financiële middelen. Onze ambitie is en blijft degelijk financieel beleid, ondanks het ravijnjaar en de onzekerheden vanuit het Rijk. In Oss hebben we altijd een goede financiële basis gehad. Daar zijn we trots op.

We hebben afgelopen jaren sluitende begrotingen gepresenteerd en onze reserves waren op peil. Dit staat voor de komende jaren fors onder druk en deze ambitie lijkt voor de komende jaren niet volledig haalbaar en zullen waarschijnlijk niet ontkomen aan een bezuinigingsoperatie. We blijven hier met u het kritische gesprek over voeren.

Op weg naar de begroting en een strategische heroriëntatie In dit hoofdstuk schetsen we de financiële koers richting de programmabegroting. Dit vertalen we naar kaders en uitgangspunten. De financiële positie zorgt ervoor dat deze koers onder druk staat. We geven aan hoe we onze schaarse middelen optimaal in willen zetten. We vertalen in dit hoofdstuk de prioriteiten in deze kadernota financieel op hoofdlijnen. De kadernota is nadrukkelijk nog geen begroting. De feitelijke vertaling van deze posten gebeurt bij de programmabegroting 2025-2028. Tot slot schetsen we het proces hoe we naar de toekomst toe gaan komen tot een stabiele financiële positie. 1. De koers voor de begroting De financiële positie van onze gemeente staat onder druk. Door het kabinet Rutte IV is de financiële verhouding met gemeenten flink onder druk gezet. Dit komt door een uitname uit het gemeentefonds van structureel € 4 miljard, die maar deels gerepareerd is. Daarnaast moeten we als gemeente ook bezuinigen op Jeugdzorg via een (te) ambitieuze hervormingsagenda. Het financieel perspectief ontwikkelt zich als volgt: bedragen x € 1.000 Omschrijving

2024

2025

2026

2027

2028

Ontwikkeling financiën kadernota 2025-2028

-134

3.802

985

1.629

4.977

Dit betekent dat we op dit moment rekening houden met begrotingstekorten voor alle jaren van 2025 tot en met 2028. Het structurele tekort bedraagt € 5 miljoen. Dit betekent dat we een strakkere financiële koers moeten volgen. De koers die we willen volgen splitsen we in een koers richting de komende programmabegroting en een koers voor de periode hierna. De koers heeft als doel te komen tot een stabiele toekomstige financiële positie. We zetten in op de volgende punten: 

Focus op uitvoering

In de programmabegroting 2023-2026 hebben we het coalitieakkoord ‘Samen duurzaam vooruit’ vertaald. We hebben de speerpunten benoemd en zijn daar vol op mee aan de slag. In dat jaar en ook in de programmabegroting 2024-2027 is ook fors geld beschikbaar gesteld om voortvarend aan de slag te kunnen met het uitvoeren van het coalitieakkoord. Dit betekent dat we ons in deze kadernota en de komende programmabegroting focussen op het uitvoeren van de eerder vastgestelde ambities en speerpunten. We willen hier ook niet te veel aan toevoegen om ons te focussen op de uitvoering. 

Aangescherpte financiële koers

In het coalitieakkoord ‘Samen Duurzaam Vooruit’ is gekozen voor een degelijk financieel beleid in onzekere tijden. Onze ambitie is om ons huishoudboekje blijvend op orde te houden door een stabiel financieel beleid, heldere afspraken en financiële lenigheid om in te spelen op nieuwe omstandigheden. We willen de lokale lastendruk voor onze inwoners en bedrijven laag houden. Dit degelijke beleid komt steeds meer onder druk te staan. Gezien de financiële positie moeten we kiezen voor een aangescherpte financiële koers. We hebben ervoor gekozen om voor deze kadernota en programmabegroting nog niet te gaan bezuinigen. Dit omdat er te veel onzekerheden zijn over landelijke compensatie van het ravijnjaar en we stevig willen blijven inzetten op lobby richting het Rijk voor voldoende financiële compensatie. Voor deze kadernota en de komende programmabegroting betekent dit dat er geen tot nauwelijks ruimte voor nieuw beleid is dat extra geld kost. Nieuwe wensen moeten in principe binnen bestaande budgetten worden opgelost. Uitzondering hierop zijn wettelijke verplichtingen en de risicoposten die al in de vorige programmabegroting zijn opgenomen.



Een programmabegroting 2025-2028 die meerjarig niet sluitend zal zijn

De programmabegroting 2025-2028 zal naar verwachting voor alle jaren tekorten laten zien. Dit is op basis van de huidige verwachtingen rondom de algemene uitkering. Deze financiële positie is gezien onze reservepositie voor één jaar acceptabel, maar voor de langere termijn niet houdbaar. 

Op weg naar een strategische heroriëntatie

Deze meerjarig niet sluitende programmabegroting, gekoppeld aan onze grote ambities op diverse terreinen, betekent dat we in het najaar 2024 zullen starten met een strategische heroriëntatie met als doel om weer te komen tot een stabiele degelijke financiële basis. Met deze strategische heroriëntatie willen bezuinigingen realiseren vanuit een strategische visie. Deze bezuinigingen moeten onze lange termijn doelstellingen ondersteunen en als dat niet haalbaar in ieder geval niet belemmeren. Deze strategische visie is ons vertrekpunt. 

Leidende uitgangspunten voor de programmabegroting en de strategische heroriëntatie

Bij de uitwerking van de programmabegroting, maar ook voor de strategische heroriëntatie hierna hanteren we de volgende belangrijke uitgangspunten: 1.

Speerpunten uit het coalitieakkoord blijven leidend:

De verstedelijkingsopgave met woningbouw en mobiliteit.

De klimaatopgave en energie-transitie.

Goede dienstverlening en transformatie en kostenbewustzijn van het sociaal domein.

Stedelijke voorzieningen voor een aantrekkelijke stad.

Duurzaam houdbare voorzieningen voor vitale dorpen.

Een uitstekende 100.000+organisatie.

Bezuinigingen wegen we op basis van een strategische, langere termijn visie. Bezuinigingen moeten onze lange termijn doelstellingen ondersteunen en als dat niet haalbaar is in ieder geval niet belemmeren.

Bij de uitwerking van de strategische heroriëntatie brengen we maatschappelijke effecten in beeld van mogelijke bezuinigingsopties. Daarbij hebben we ook aandacht voor de mate van beïnvloedbaarheid van diverse begrotingsposten.

Bij het in kaart brengen van deze strategische heroriëntatie/ bezuinigingsopties sluiten we geen posten op voorhand uit.

We houden de basis op orde, dat wil zeggen dat we structurele kosten dekken met structurele inkomsten.

Reëel ramen is en blijft een uitgangspunt. Dit betekent wel dat we nadrukkelijk kijken naar begrotingsposten waar we de afgelopen jaren voordelen in de jaarrekening zagen en dat we kritisch kijken naar al onze reserves.

Voor de strategische heroriëntatie organiseren we aan de voorkant maatschappelijke betrokkenheid via bijvoorbeeld stadsgesprekken. Ook met de gemeenteraad voeren we dit gesprek aan de voorkant en halen we graag op welke gedachten de gemeenteraad heeft.

Later in dit hoofdstuk laten we wat concreter zien welke stappen we gaan zetten richting de programmabegroting en welke stappen we later dit jaar zetten in relatie tot de strategische heroriëntatie.

2. Financieel meerjarig perspectief In onderstaande tabel hebben we de prioriteiten uit deze kadernota op hoofdlijnen financieel vertaald. Dit doen we per programma, waarbij een uitgebreidere toelichting is opgenomen binnen de programma's. We lichten een aantal bijzondere (meer "onvermijdelijke") kostenverhogingen toe en ook de maatregelen die we nu nemen. Bedragen x € 1.000 Omschrijving

2024

2025

2026

2027

2028

-38

-547

2.089

171

- Tekort jeugdzorg

2.867

- Overig

-101

219

266

-2.862

3.671

-3.185

-2.072

-4.130

-134

6.210

2.037

1.058

-1.078

- Reguliere rentestijging

183

834

1.323

1.763

- Projectfinanciering nieuw Theater/ Golfbad

461

400

1.173

1.675

Jeugdzorg: hervormingsagenda

1.458

1.846

Investeringen onderwijs

700

Saldo programmabegroting Programmabegroting 2024-2027 Eerste financiële tussenrapportage 2024

Meicirculaire 2024 Start financiële ruimte kadernota

Ontwikkelingen & risico's Stijging rente

Subsidies cultuur

650

Totaal ontwikkelingen en risico's

1.294

3.342

4.991

6.634

-134

7.504

5.378

6.049

5.556

Overige posten kadernota

1.498

806

780

621

Saldo kadernota 2025

-134

9.002

6.185

6.829

6.177

Extra OZB verhoging 5%

-1.200

Inzet reserve vluchtelingenopvang

-4.000

3.802

985

1.629

Tussensaldo kadernota 2025

Maatregelen

Financieel resultaat kadernota

-134

4.977

We trekken de volgende conclusies uit deze tabel: -

We verwachten begrotingstekorten voor alle jaren 2025 tot en met 2028;

We verwachten een structureel begrotingstekort van circa € 5 miljoen.

Prioriteiten kadernota De totale prioriteiten uit deze kadernota lopen op van € 2,8 miljoen naar € 7,3 miljoen. Hierin zitten 2 belangrijke, meer onvermijdelijke posten die we onderstaand toelichten. De overige posten zijn toegelicht binnen de programma's. 

Hervormingsagenda Jeugdzorg

We houden rekening mee dat we de taakstelling van € 1,9 miljoen uit de hervormingsagenda Jeugd niet kunnen realiseren. De Hervormingsagenda Jeugd bevat een omvangrijk pakket afspraken met als doel de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te maken. In 2023 hebben de gemeenten gedeeltelijk ingestemd met deze agenda en met de bijbehorende extra financiële middelen en ook met de toekomstige besparingen (taakstellingen). Kernpunten van de agenda zijn: 1.

De reikwijdte van de Jeugdwet wordt afgebakend, meer aandacht domeinoverstijgende aanpak.

De gemeentelijke toegang met stevige lokale teams wordt versterk.

Verbeteren regionale samenwerking en landelijke contractering specialistische zorg.

Kwaliteitsverbetering en versterking zicht op effectiviteit van zorg.

Afbouw van de residentiële jeugdhulp: inzet op zo thuis mogelijk.

Eenvoudiger uitvoering en inkoop, aanpak negatieve effecten van marktwerking.

Verbeteren van het inzicht in het jeugdstelsel met data en monitoring.

Specifiek geldt dat er overeenstemming is dat het Rijk met ondersteuning van gemeenten een nadere afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht vaststelt. Dit is ene belangrijk onderdeel van het kunnen realiseren van de financiële taakstelling. De volgende nadelen verwachten we op dit moment binnen jeugdzorg: bedragen x € 1.000 Tekorten vanuit de jaarrekening 2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.867

1.458

1.846

4.325

4.713

Taakstelling Hervormingsagenda Jeugd Totale kostenstijging

2.867

In deze kadernota hebben we een opdracht geformuleerd om te komen tot beïnvloedingsmogelijkheden gericht op een betere kostenbeheersing in het sociaal domein. 

Stijging rente

De komende jaren investeren we fors. Deze grote investeringen leiden er toe dat we ook veel geld voor langere termijn moeten gaan lenen. De financieringsbehoefte voor de komende jaren bedraagt in totaal circa € 280 miljoen. In dit bedrag is rekening gehouden met het reguliere investeringsplan voor de komende jaren en grote investeringen, zoals Lievekamp, Golfbad, Warenhuis, vluchtelingenopvang en op het gebied van mobiliteit. Deze extra financieringsbehoefte leidt tot: 1.

Hogere reguliere rentekosten. Deze lopen in 2028 op tot een bedrag van € 1,7 miljoen extra;

Hogere kosten voor projectfinanciering voor twee grote projecten, namelijk het nieuwe Golfbad en het nieuwe Theater. Voor deze projecten leidt dit tot hogere rentekosten van respectievelijk circa € 0,6 miljoen en € 1,1 miljoen.

Samengevat betekent dit een structureel nadeel van ongeveer € 3,4 miljoen. Dit is op basis van een huidig rentepercentage van 3,3%. De rente is de afgelopen jaar aanzienlijk gestegen. Konden we jaren terug geld lenen tussen 0% en 1% (voor korte leningen was de rente zelfs negatief) is de huidige langere termijn rente sterk gestegen. Kort door de bocht is de rente gestegen omdat de inflatie zo hoog was. Om de inflatie te temperen, heeft de Europese Bank de rente verhoogd. De inflatie is nu lager en recent heeft de Europese Bank de rente (beperkt) verlaagd. Hoe dit doorwerkt naar de rente voor gemeenten is niet aan te geven. Het structurele nadeel van € 3,4 miljoen is gebaseerd op 3,3%. Wanneer de rente lager wordt en uitkomt op bijvoorbeeld 3% dan wordt het totale nadeel van € 3,4 miljoen verlaagd naar € 2,6 miljoen. Rentewijziging heeft dus erg veel impact.

Maatregelen We nemen in deze kadernota twee maatregelen om de financiële tekorten beheersbaar te houden. 

Extra OZB verhoging 5%

Voor het jaar 2025 kiezen we voor een totale OZB verhoging van 8,3%, bestaande uit: 

verwachte inflatie 2025 vanuit het CPB: 3,3%



extra verhoging van de OZB met 5%.

De extra verhoging van 5% betekent een extra inkomst voor de begroting van jaarlijks € 1,2 miljoen. Deze extra OZB verhoging is noodzakelijk om vast te kunnen houden aan onze ambities. Ondanks de stijgende rentekosten en daarmee hogere exploitatiekosten voor de nieuwe Lievekamp en het Golfbad kiezen we voor kwaliteit. We willen hieraan geen concessies doen. Om het betaalbaar te houden is een extra OZB verhoging noodzakelijk. We houden overigens nadrukkelijk vast aan het uitgangspunt om onze lastendruk minimaal € 22,50 onder het landelijke gemiddelde te houden. Onderstaand geven we een beeld van de lokale lastendruk in 2024 ten opzichte van het landelijke gemiddelde weer. Landelijk Lastendruk standaardwoning 2024

Oss

werkelijk

Onroerende zaakbelastingen

€403

€423

Afvalstoffenheffing

€292

€346

Rioolheffing

€178

€225

Totaal

€873

€994

De lokale lastendruk is dus ruim € 121 onder het landelijke gemiddelde. Dit is € 99 meer dan de norm uit het coalitieakkoord. Dit bedrag bestaat uit: - Lagere rioolheffing: € 47 - Lagere afvalstoffenheffing: € 54 - Lagere OZB: € 20 Met de extra verhoging van 5% van de OZB komen we uit op het gemiddelde landelijke niveau in 2024. Deze verhoging van 5% betekent voor een gemiddelde woning een verhoging van circa € 20 op jaarbasis. Opgemerkt hierbij wordt dat bij de afvalstoffenheffing bepalend is het aantal keer dat een huishouden de container aanbiedt. Het COELO ging in 2023 uit van 11 ledigingen per jaar (korting 27,50) en gaan voor 2024 uit van 10 ledigingen (korting € 37,50). Dit op basis van landelijke CBS cijfers. In 2024 staan we rond plek 55 op de ranglijst voor de lokale lastendruk (1 is goedkoopste gemeente). Als we onszelf vergelijken met vergelijkbare gemeenten (G40) ontstaat het volgende beeld:

Het bedrag van onze gemeente klopt hier echter niet helemaal. De woonlasten zijn niet gemiddeld € 851, maar € 873. Dit betekent dat we bij de 8 goedkoopste gemeenten vallen binnen de G40. 

Inzet reserve vluchtelingenopvang

We zetten de opgebouwde reserve vluchtelingenopvang in voor een totaalbedrag van € 12 miljoen, verspreid over de jaren 2025, 2026 en 2027. In 2022 kregen we te maken met de vluchtelingenstroom afkomstig uit Oekraïne. De gemeente Oss heeft tot 1 oktober 2024 de beschikking over het oude belastingkantoor aan de Lievekamplaan voor de opvang van vluchtelingen. Hierna wordt er een nieuwe opvanglocatie gerealiseerd aan de Macharenseweg/Spitsbergerweg. Het Rijk heeft een bekostigingsregeling ontwikkeld waarmee gemeenten in principe schadeloos gesteld worden voor de kosten die zij maken. De afgelopen jaren hebben we een reserve Opvang vluchtelingenopvang opgebouwd omdat we jaarlijkse overschotten hadden in de exploitatie. Wij hebben deze stortingen kunnen doen omdat de gemeente Oss, anders dan andere gemeenten, tijdelijke huisvesting niet heeft gehuurd of gekocht, maar vrij ter beschikking had staan. We hebben inmiddels een reserve opgebouwd van € 16,3 miljoen per 1 januari 2024. We verwachten in 2024 nog een storting te kunnen doen van € 7,6 miljoen waarna het saldo naar verwachting eind 2024 € 23,9 miljoen bedraagt. Deze reserve kan met € 12 miljoen verlaagd worden. Met het restant is er nog voldoende buffer in de reserve om eventuele risico’s op te kunnen vangen.

Totaaloverzicht per programma In onderstaande tabel hebben we het financiële totaalbeeld gepresenteerd per programma. Binnen de programma's lichten we alle posten toe. Bedragen x € 1.000 Omschrijving

2024

2025

2026

2027

2028

Financiële ruimte

-134

6.210

2.037

1.058

-1.078

1. Welzijn en Zorg

1.458

1.846

2. Werk, inkomen en onderwijs

700

3. Ontmoeten, sport en cultuur

650

4. Klimaat, energie en openbare ruimte

5. Economie

6. Stadscentrum

7. Verstedelijking, wonen en mobiliteit

8. Veilige omgeving

195

9. Besturen in verandering van tijden

1.150

608

581

423

10. Financieel beleid

766

1.356

2.618

3.560

Totale prioriteiten kadernota

2.792

4.148

5.771

7.255

Extra OZB verhoging 5%

-1.200

Inzet reserve vluchtelingenopvang

-4.000

3.802

985

1.629

4.977

Prioriteiten kadernota:

Maatregelen:

Tekort

-134

3. Financiële kaders en uitgangspunten In het coalitieakkoord ‘Samen Duurzaam Vooruit’ is gekozen voor een degelijk financieel beleid in onzekere tijden. Onze ambitie is om ons huishoudboekje blijvend op orde te houden door een stabiel financieel beleid, heldere afspraken en financiële lenigheid om in te spelen op nieuwe omstandigheden. We willen de lokale lastendruk voor onze inwoners en bedrijven laag houden. Tegen deze achtergrond gelden de volgende algemene financiële kaders en uitgangspunten: 1.

Ons financieel beleid blijven we gedegen en solide vormgeven. Echter gezien het ravijnjaar verwachten we niet dat we een programmabegroting 2025-2028 kunnen opstellen die meerjarig (structureel) sluitend is. Afhankelijk van met name de landelijke ontwikkelingen op het gebied van de algemene uitkering (ravijnjaar) en jeugdzorg zullen de financiële ontwikkelingen later dit jaar leiden tot de start van een strategische heroriëntatie (bezuinigingsoperatie). Dit sluit voor een groot deel aan bij het begrotingsadvies vanuit de VNG. We hebben ervoor gekozen om op dit moment nog niet zover gaan om nu een bezuinigingsoperatie te starten. Dit betekent dus dat we bij de programmabegroting een niet meerjarig sluitende begroting zullen presenteren. Dit doen we op druk op het kabinet te houden. We blijven hiermee onverminderd lobbyen voor voldoende compensatie vanuit het Rijk.

Het financiële kader voor deze kadernota is aangescherpt, zoals eerder in dit hoofdstuk verwoord.

We hebben een algemene reserve die voldoet aan de gestelde normen (10% van de algemene uitkering). Eventuele incidentele ruimte binnen de algemene reserve zetten we in om onze ambities uit het coalitieakkoord waar te maken.

We kijken jaarlijks kritisch naar alle reserves. In de nota reserves, die de gemeenteraad tegelijk met de programmabegroting behandelt, lichten we de reserves uitgebreid toe.

De winsten uit het grondbedrijf zetten we in voor onze omvangrijke ruimtelijke opgaves (ontsluitingswegen, spoorzone, mobiliteitsplan, plan Groen/ blauw/ natuur). Daarbij merken we nadrukkelijk op dat de algemene bedrijfsreserve van het grondbedrijf op dit moment nihil is. Dit betekent ook dat er de komende jaren er geen sprake meer zal kunnen zijn van een afdracht.

Via actieve lobby en netwerken zetten we in op actief geld van derden te verwerven zoals bijdragen uit landelijke, regionale en Europese fondsen. De landelijke fondsen voor woningbouwimpulsen, volkshuisvesting en klimaat & energie bieden nadrukkelijk kansen.

We blijven lobbyen voor een financieel robuuste financiering vanuit het gemeentefonds en voor voldoende compensatie van het zogenaamde ravijnjaar vanaf 2026.

Meer specifiek gelden de volgende kaders: Gemeentelijke belastingen en heffingen De lokale lastendruk houden we minimaal op € 22,50 onder het landelijke gemiddelde. We blijven uitgaan van 100% kostendekking van tarieven en heffingen. We verhogen de OZB jaarlijks met de inflatie. Voor het jaar 2025 kiezen we voor een totale OZB verhoging van 8,3% bestaande uit: -

verwachte inflatie 2025 vanuit het CPB: 3,3%

extra verhoging van de OZB met 5%.

Prijsontwikkeling Het CPB verwacht in 2025 voor de overheidsuitgaven een prijsontwikkeling van 2,2% (prijs overheidsconsumptie netto materieel). Voor de loonontwikkeling gaan ze uit van 4,4% (prijs overheidsconsumptie beloning werknemers). Gezien de huidige ontwikkelingen in de wereld zit hierin een behoorlijk risico. In de jaarlijkse meicirculaire van het gemeentefonds krijgen gemeenten in principe geld voor de verwachte loon- en prijsontwikkeling. Vanuit de meicirculaire zetten we daarom de noodzakelijke bedragen apart om loonen prijsstijgingen op te kunnen vangen.

Gesubsidieerde instellingen Bij gesubsidieerde professionele instellingen is in zijn algemeenheid sprake van een 80/20-verhouding tussen het loongevoelige en prijsgevoelige deel van de uitgaven. Voor budgetsubsidies wordt voor de compensatie van loonstijging uitgegaan van de specifieke CAO-ontwikkelingen per sector en voor de compensatie van prijsstijging wordt uitgegaan van een inflatie van 2,2% (% overheidsconsumptie netto materieel 2025). Bij de overige subsidies zoals professionele instellingen zonder budgetovereenkomst en niet-professionele organisaties wordt ook dit percentage van 2,2% voor prijscompensatie gehanteerd. Post onvoorzien In de begroting hebben we een jaarlijkse post onvoorzien van € 300.000 opgenomen. Dit bedrag kan door het college gedurende het jaar ingezet worden voor incidentele tegenvallers. Criteria daarvoor zijn: -

onuitstelbaar

onvermijdbaar

onvoorzienbaar

De verantwoording van de inzet van deze post nemen we op in de reguliere planning- en controldocumenten. 4. Stappenplan richting sluitende begroting 2026 We moeten ons gaan voorbereiden op maatregelen om te komen tot een gezonde financiële positie. De volgende stappen gaan we hierin zetten: A. Kadernota en op weg naar de programmabegroting 2025-2028 0.

Aanscherpen financiële koers

Met tekorten voor alle jaren moet onze financiële koers richting de begroting 2025 aangescherpt worden, zoals we die in deze kadernota hebben verwoord. Er is geen tot nauwelijks ruimte voor nieuw beleid. Nieuwe wensen moeten in principe binnen bestaande budgetten worden opgelost. Uitzondering hierop zijn wettelijke verplichtingen, risicoposten en een aantal posten waarvan we het toch noodzakelijk vinden om hiervoor geld uit te trekken. Deze posten verhogen de bezuinigingsopgave richting de toekomst. 1.

Extra OZB verhoging van 5%

In deze kadernota doen we het voorstel om de OZB met 5% extra te verhogen. Dit is noodzakelijk om vast te kunnen houden aan onze ambities. De gemiddelde lokale lastendruk ligt ondertussen ook ver onder het landelijke gemiddelde. 2.

Ruimte uit de begroting

We gaan richting de begroting kritisch gaan kijken naar de overschotten die de afgelopen jaren in de jaarrekeningen aanwezig waren. Dit om “de lucht” uit de begroting te halen. Specifiek kijken we naar de volgende posten: -

Programma 2. Werk, Inkomen & Onderwijs: minimabeleid en peuteropvang

Programma 3. Ontmoeten, sport en cultuur: huuropbrengsten sporthallen/ - zalen en terreinen, energiekosten sporthallen en zalen, ondersteuning en uitvoering evenementen, MFA’s / buurthuizen hogere opbrengsten energieafrekeningen en exploitatiebijdragen.

Programma 4. Klimaat , energie en openbare ruimte: IUP projecten (planning), openbaar groen (huur en pachtopbrengsten/ houtopbrengst), afvalinzameling bedrijven, compostering, wegen (kosten herbestrating, nutsvoorzieningen/ opbrengsten nutsbedrijven/ lichtreclame).

Programma 7. Verstedelijking, wonen en mobiliteit: woonwagens/ standplaatsen (investeringslasten).

Programma 9. Besturen in verandering van tijden: kosten postbezorging, budgetten wijkgericht werken.

Kritische blik reserves

Jaarlijks kijken we kritisch naar de reserves. Echter gezien de financiële krapte gaan we dit richting de programmabegroting 2025-2028 extra kritisch doen. We hebben daarbij specifiek aandacht voor: 



actuele bestedingsplannen voor de volgende reserves: o

Beschermd wonen

Bestaanszekerheid

Integraal voorzieningenbeleid

Carnavalsloodsen

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

Huisvesting schoolgebouwen

Woonwagens

Klimaatadaptatie

Geluid

Openbare verlichting

Investeringsfonds duurzaamheid

Investeringsfonds Stadshart

WW lasten

WGA

uitwerken van een strategisch kader, inclusief globale financiële doorkijk voor de reserves die gekoppeld zijn aan onze grote ruimtelijke ambities:

Reserve binnenstedelijke transformatie

Reserve bovenwijkse voorzieningen

Reserve mobiliteit

Reserve verbetering fysieke kwaliteit leefomgeving

Reserve strategische aankopen

Lobby richting het Rijk

Samen met VNG en andere gemeenten blijven we lobbyen voor een duurzame financiering van gemeenten. 5.

Bestuursopdracht jeugdzorg/sociaal domein

In deze kadernota hebben we in programma 1. Welzijn en Zorg een specifieke bestuursopdracht geformuleerd op het gebied van kostenbeheersing jeugdzorg en het sociaal domein. Kern hiervan is -

een veel diepgaandere analyse van de kostenstijging in 2023, met daarbij aandacht voor de mogelijkheden van kostenbeheersing of kostenreductie.

voor het najaar 2024 een meer fundamenteel onderzoek naar kostenbeheersing in het sociaal domein.

Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de programmatekst. 6.

Investeringsplan maatschappelijk vastgoed

We hebben een inschatting gemaakt van de verwachte investeringskosten voor de projecten voor maatschappelijk vastgoed voor komende planperiode. We zien een forse stijging van de investeringen. Op basis van de huidige planning verwachten we dat we de jaarlijkse investeringskosten tot en met het jaar 2027 op kunnen vangen binnen de begroting, Vanaf 2028 verwachten we een jaarlijks tekort van minimaal € 0,7 miljoen (dit zal mogelijk verder stijgen de jaren erna). Gezien de financiële positie stellen we voor om de opdracht mee te geven om een aantal scenario's/opties uit te werken richting de programmabegroting 2025-2028: 1.

Een actueel investeringsplan met de benodigde investeringen (dit kost dus ongeveer € 0,7 miljoen extra).

Een voorstel voor een investeringsplan waar géén kostenstijgingen uit voortkomen.

Een voorstel voor investeringsplan waarbij de kostenstijgingen beperkt blijven tot 50% van het eerder genoemde bedrag van € 0,7 miljoen.

Richting de begroting kunnen hier dan keuzes in gemaakt worden. Voor een verdere toelichting verwijzen we naar programma 2.

Extern advies financiering langere termijn

De komende jaren investeren we fors. Deze grote investeringen leiden er toe dat we ook veel geld voor langere termijn moeten gaan lenen. De financieringsbehoefte voor de komende jaren bedraagt in totaal circa € 280 miljoen.We hebben een extern adviesopdracht uitgezet hoe we hieraan optimaal invulling kunnen geven. Dit om te komen tot risicospreiding en mogelijk ook een rentevoordeel. 8.

Herziening parkeerbeleid

Voor de realisatie van een hoogwaardige parkeervoorziening aan de Raadhuislaan is herziening van ons parkeerbeleid noodzakelijk om deze parkeervoorziening financieel haalbaar te maken. Dit betekent dat we nadrukkelijk moeten kijken naar de hoogte van de parkeertarieven, de parkeertijden en het parkeervergunningengebied. 9.

Kritische blik autonome kostenstijgingen

In deze kadernota staan nog diverse posten op PM. We kijken richting de programmaposten extra kritisch naar deze posten en ook naar andere autonome kostenstijgingen. B. Strategische heroriëntatie naar de kadernota 2026-2029 10. Strategische heroriëntatie We gaan aan de slag met een strategische heroriëntatie met als doel te komen tot bezuinigingen. We starten dit traject op in het naar van 2024 en de resultaten hiervan zijn zichtbaar zijn in de kadernota 2026. We willen bezuinigingen vanuit een strategische visie. Bezuinigingen moeten onze lange termijn doelstellingen ondersteunen en als dat niet haalbaar in ieder geval niet belemmeren. Deze strategische visie is vertrekpunt voor de te realiseren bezuinigingen. We maken gebruik van externe rapporten, zoals een rapport van de VNG over de beïnvloedbaarheid van begrotingsposten (VNG document “Taken en middelen in balans”). 5. Kader vanuit de provincie We presenteren een kadernota met jaarlijkse tekorten. De programmabegroting 2025-2028 zal naar verwachting hetzelfde beeld geven. De provincie is onze toezichthouder, die kijkt of onze begroting structureel in evenwicht is. Ondanks dat alle begrotingsjaren negatief zullen zijn, verwachten we dat de provincie akkoord gaat met deze uitkomsten en dat de toezichtsvorm gelijk blijft met die van voorgaande jaren.

Hoe komt dit? De provincie kijkt straks bij de programmabegroting eerst naar het jaar 2025. Daarbij kijken ze in dat jaar of de jaarlijkse structurele opbrengsten gelijk zijn aan de structurele kosten. In de programmabegroting 2025 hadden we incidentele kosten in de begroting zitten ter hoogte van circa € 15 miljoen. Belangrijke posten daarin waren: 

reservering voor mobiliteitsopgave: € 8 miljoen;



reservering voor reserve binnenstedelijke transformaties: € 5 miljoen



nieuwe kantoorinrichting gemeentehuis: € 1 miljoen



Meekoppelkansen waterveiligheid en impuls klimaatadaptatie: € 1 miljoen

Deze € 15 miljoen corrigeren ze op het eindsaldo van de begroting 2025. Zolang dit saldo in 2025 positief is, is dit voor de provincie voldoende. Uiteraard betreft dit slechts het oordeel van de provincie en moeten we via een strategische heroriëntatie aan de slag om het structurele tekort in de jaren erna op te lossen.

Financiële positie Inleiding In dit hoofdstuk staan we uitgebreid stil bij onze financiële positie. Dat doen we aan de hand van de volgende onderwerpen: -

Samenvatting en conclusies;

De huidige financiële positie;

Onze reservepositie.

1. Samenvatting en conclusies De financiële positie staat fors onder druk. Vooral de meerjarenbegroting, gekoppeld aan alle ambities staat onder druk. In het onderstaande overzicht zien we met name in 2025 een fors nadeel. Structureel lijkt er nog ruimte te zitten. Maar gezien de ontwikkelingen op het gebied van onder andere de stijgende rente, jeugd en te financieren ambities verwachten we nog forse kostenstijgingen. Gelukkig blijkt ook uit diverse benchmarks dat onze reservepositie/ solvabiliteit en onze netto schuldquote goed is. Dit betekent dat we tijd hebben en niet overhaast hoeven te reageren, maar dat we voor de langere termijn wel aan de slag moeten om structureel financieel in balans te komen. Het huidige financiële beeld, als startsaldo van de kadernota, is als volgt: Bedragen * € 1.000 - is voordeel, + is nadeel Omschrijving

2024

2025

2026

2027

2028

Financiële ruimte

-134

6.210

2.037

1.058

-1.078

Dit betekent dat we starten met een tekort van € 6 miljoen in 2025, en een structurele ruimte van € 1 miljoen. Dit op basis van de huidige programmabegroting, inclusief de eerste financiële tussenrapportage 2024 en de meicirculaire 2024. Via deze Kadernota zal het tekort dus flink oplopen. De incidentele begrotingsruimte wordt vooral bepaald door de ruimte binnen de algemene reserve en de ruimte binnen reserves van het grondbedrijf. Er is geen ruimte in de algemene reserve. Het saldo van de algemene bedrijfsreserve (ABR) is nihil. Dit betekent dat de komende jaren geen afromingen meer kunnen plaatsvinden omdat de reserve eerst teruggebracht moet worden naar minimaal niveau. Binnen de reserve binnenstedelijke transformatie is komende jaren circa € 20 miljoen beschikbaar. 2. Huidige financiële positie Het financieel beeld wordt bepaald door: 

De meerjarenraming van de programmabegroting 2024-2027;



3O-ontwikkelingen vanuit de eerste financiële tussenrapportage over 2024 (met focus op doorwerking vanuit de jaarrekening);



De uitkomsten van de meicirculaire 2024.

Daarnaast komen daar later nog bij de 3O-ontwikkelingen die pas bij het maken van de programmabegroting 2025-2028 bekend zijn. Ook voegen we bij de programmabegroting de uitkomsten van de septembercirculaire 2024 toe.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Oss&id=e693bb61-462c-460f-afbe-2503f6fd68bd