IHP gemeente Oss 2021-2030.PDF
Tekst van het document
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed 2021-2030
15 februari 2021
Inhoudsopgave Voorwoord
3
1.
Verantwoording
6
2.
Basisonderwijs
16
3.
Voortgezet Onderwijs
31
4.
(Voortgezet) speciaal onderwijs en speciaal basisonderwijs
35
5.
Tot slot
42
Bijlage 1. Leerlingenprognoses BO-VO-(V)SO Oss 2019 e.v. jaren
44
Bijlage 2a. Oss N-W demografie en leerlingenprognoses 2034
48
Bijlage 2b. Oss Noordwest Onderwijs-m2 en -gebouwen
50
Bijlage 3. Wijzigingen woningproductie en lln-prognose
52
voor schoolbesturen
Bijlage 4. Voedingsgebied BO 500 meter afstand
54
Bijlage 4b. Voedingsgebied BO straal 1.000 meter afstand
55
Bijlage 5a. Specificaties basisscholen per schoolbestuur
56
Bijlage 5b. Schoolbesturen BO in kleine kernen
69
Bijlage 6. Specificaties scholen Voortgezet Onderwijs
70
Bijlage 7. Specificaties scholen Speciaal Onderwijs
73
per schoolbestuur
Bijlage 8. Inventarisatie samenvatting IHP Scholen 2021
78
Bijlage 9. Matrix activiteiten en investeringen IHP 2021-2025
82
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
2
Voorwoord Het proces Integraal HuisvestingsPlan Eind januari 2020 is gestart met het project Integraal HuisvestingsPlan (IHP). De schoolbesturen zijn vooraf met een projectplanning geïnformeerd. Op 28 januari is de aanpak gepresenteerd in een plenaire bijeenkomst. In de periode tot maart hebben de schoolbesturen de door de gemeente geïnventariseerde gegevens per schoolbestuur en per
school geverifieerd en van opmerkingen voorzien. In april zijn de gegevens in een verzameloverzicht gezet.
Als gevolg van Corona heeft het project enkele maanden stil gelegen. De hoop was, dat in april de plenaire bijeenkomst van januari opgevolgd kon worden door een tweede bijeenkomst. Terwijl de tijd verstreek, bleek het geen zin te hebben om te wachten op de gelegenheid voor die tweede bijeenkomst.
Voor de voortgang hebben in juni en juli bilaterale overleggen plaatsgevonden door de gemeente met de individuele schoolbesturen. In die overleggen zijn per schoolbestuur voorlopige conclusies en opties besproken en is over en weer informatie verstrekt op
basis van voortschrijdend inzicht. Die informatie is opnieuw verwerkt. In november heeft
dat geleid tot een tweede ronde bilaterale overleggen, en nu met zo concreet mogelijke
gegevens over de toekomstige huisvestingsvragen, het jaar van realisatie en de te investeren bedragen.
Eind december hebben de schoolbesturen het algemene deel van het 1-ste concept-IHP
met de algemene bijlagen toegestuurd gekregen. Per individueel schoolbestuur is tegelij-
kertijd een specifiek deel voor dat schoolbestuur ter beoordeling toegezonden. Op 5 janu-
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
3
ari 2021 hebben - desgevraagd - alle schoolbesturen mondeling en/of schriftelijk gerea-
geerd. Die reacties zijn verwerkt met als resultaat het 2-de concept. Dit concept is een week voorafgaand aan het OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) naar alle schoolbesturen verstuurd met daarbij de overlegagenda. Vanaf dat moment hebben de schoolbesturen inzage in elkaars huisvestingssituaties, de mogelijke verbanden en conclusies.
Op 13 januari vond het eerste OOGO plaats, gevolgd door het tweede op 20 januari.
Een tweede OOGO was voorzien, omdat de gemeente voor het eerst een IHP opstelde. Het IHP bevat perspectieven en vergezichten die in eerdere overleggen met de schoolbesturen niet, of niet zo expliciet besproken zijn. Het eerste OOGO was van algemene,
oriënterende en informerende aard. Het tweede OOGO meer concreet, gericht op actuele
huisvestingsaanvragen en procesafspraken met de scope 2021-2025. Binnen het OOGO is het IHP – behoudens enkele redactionele wijzingen en inhoudelijk marginale aanpassin-
gen – op 20 januari vastgesteld met als uitgangspunt dat hetzelfde document op 9 maart behandeld zal worden in het college en op 15 april in de raad.
Maatschappelijke synergie Vooraf aan de tweede bilaterale ronde van overleggen met de schoolbesturen (in no-
vember) heeft een interdisciplinair overleg binnen de gemeente plaatsgevonden over de voorlopige conclusies en eveneens voorlopige voorstellen. Vertegenwoordigers van de
afdelingen RO, Financiën en het Vastgoedbedrijf hebben die conclusies en voorstellen beoordeeld op haalbaarheid en ook op de kansen en mogelijkheden voor maatschappelijke synergie. De kansen om door verbinding en samenwerking van Sport, ‘Ontmoeten’ en
Onderwijs meer maatschappelijk rendement te genereren, moeten immers nu gezien en
ontwikkeld worden. Deze synergie t.b.v. zo optimaal mogelijk maatschappelijk rendement geldt op het niveau van de stad, de wijken en de kernen. Hierbij is ook rekening gehou-
den met de actuele verwachting (oriëntatie 2020/2021) van meer woningproductie in de gemeente t.o.v. de referentiedatum 2017/2018.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
4
Planningsinstrument Dit IHP is een visie- en tegelijkertijd planningsinstrument (financieel, ruimtelijk en maat-
schappelijk rendabel) dat primair de onderwijsgebouwen en de daarbij behorende acties in kaart brengt. Ook maakt het de verbinding zichtbaar met Sport en ‘Ontmoeten’. Het
beschrijft de komende 4 jaren concreet; 2021-2025. Omdat de gemeente voor het eerst dit planningsinstrument hanteert was het OOGO van 20 januari jl. (zie ook hiervoor)
essentieel. Het OOGO is voor de huisvestingsaanvragen van de schoolbesturen bij de gemeente (indieningsdatum: voor 1 februari van elk jaar) een wettelijk geregelde, jaarlijkse
verplichting. Het resultaat van het OOGO van 20 januari omvat de nu bekende zijnde aanvragen die verzameld zijn in het IHP tot 2025. Jaarlijks zal dit IHP geactualiseerd moeten worden met wellicht nieuwe aanvragen en/of veranderde omstandigheden. Uiteindelijk beslist de gemeenteraad.
Doorontwikkeling van het planningsinstrument Het planningsinstrument is in de structuur compleet, maar dient beleidsmatig nog verder ingevuld te worden met: •
aandachtspunten als duurzaamheid en binnenklimaat (zeer recent);
•
verhuurbeleid gemeente van maatschappelijk vastgoed in het algemeen;
• •
expliciete beleidsuitgangspunten voor synergie met Sport en ‘Ontmoeten’; actualisering woningbouw, bevolkingsontwikkeling en leerlingenprognose (medio
2021). V.w.b. de leerlingenprognose: in 2021 wordt die geactualiseerd, mede met de
‘input’ van aanzienlijk afwijkende leerlingaantallen op diverse scholen en de beleids•
uitgangspunten (lokaal en provinciaal) voor woningproductie (bijlage 3). (actualisering) Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs.
Ongeacht de noodzaak van doorontwikkeling op bovengenoemde punten laat dit IHP
overduidelijk zien dat er ‘werk aan de winkel’ is. Dat blijkt uit de Verantwoording (hoofdstuk 1) en de daar uit voortkomende acties voor het Basisonderwijs, het Voortgezet Onderwijs en het Speciaal Onderwijs (resp. hoofdstuk 2, 3 en 4).
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
5
1. Verantwoording Perspectief Dit IHP is opgesteld vanuit het perspectief van de externe adviseur. Het is het sluitstuk van 1,5 jaar operationele adviezen en projectmanagement voor onderwijsvastgoed in
opdracht van de gemeente Oss. Tijdens die ‘full time’ opdracht was het alledaagse werk en de relatie met de schoolbesturen en de andere partners heel dichtbij, terwijl er ook projecten voor de toekomst zijn ontwikkeld. Na 1,5 jaar middenin het werk te hebben
gestaan, is de gebouwenkaart van de scholen (met hun sportvoorzieningen) opgesteld en beschouwend beoordeeld.
Door die meer objectieve afstand zijn relaties gesignaleerd die nog niet eerder zijn be-
noemd. Er is niet alleen beschouwd vanuit de verschillende facetten als hieronder bij 1.1
t/m 1.6 benoemd. Er is vooral met aandacht gekeken naar de bestaande situaties en de te verwachten (demografische) ontwikkelingen in de verschillende wijken. Maatschappelijk
vastgoed (waaronder onderwijsgebouwen) moet maatschappelijk rendement hebben; in de stad, de wijken en de kernen. De inwoners van de gemeente Oss moeten er zo veel
mogelijk profijt van hebben. Dus niet alleen de leerlingen en hun ouders van de scholen, maar ook de bewoners van de wijken en kernen in hun verscheidenheid van samenstelling. Voor allen zou moeten gelden: ‘Dat is onze basisschool’ in plaats van ‘dat is een basisschool’. ‘Onze’ school moet zich meer ontwikkelen naar een logische plek waar
onderwijs gerichte èn maatschappelijke, wijk- en gemeenschap gerichte activiteiten als vanzelfsprekend plaatsvinden.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
6
In deze inleidende verantwoording wordt de relevantie van het project IHP onderwijsvastgoed als volgt opgebouwd: •
1.1 Achtergrond en aanleiding;
•
1.3 Projectresultaat IHP;
• • • •
1.2 Projectdoelstelling IHP;
1.4 Gerelateerd aandachtspunt; overig maatschappelijk vastgoed; 1.5 IHP als ‘business case’ voor de gemeente en schoolbesturen; 1.6 Prioriteiten voor keuzes en planning (ter discussie)
1.1 Achtergrond en aanleiding Overmaat aan onderwijsvastgoed De gemeente Oss heeft een aanzienlijke overmaat aan onderwijsvastgoed. Van in totaal ca. 120.000 m2 wordt in het basisonderwijs normatief ca. 8.000 m2 (ca. 12%) niet benut
en in het voortgezet onderwijs ca. 15.000 m2 (ca. 25%). Dit zijn de globale optelsommen
van de verschillende gebouwen in de stad en in de kernen (bron: bijlage 8). Niet elke vierkante teveel is maatschappelijk te benutten, maar het zijn er gewoon teveel. Tegelijkertijd breiden het speciaal primair onderwijs en speciaal voortgezet onderwijs (SVO) onver-
wacht uit - en steeds moeilijk prognosticeerbaar – waarbij juist die locaties niet kunnen
meegroeien (kwalitatief en kwantitatief) in de vraag naar meer en betere onderwijsruimte.
Krimp en groei en de relatie met samenwerking Bij deze ontwikkelingen in krimp en groei ontstaan samenwerkingsrelaties binnen het speciaal onderwijs (SWV PO 30 06), binnen het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO),
binnen VSO en VO, zijn er verkenningen voor samenwerking tussen regulier basison-
derwijs en speciaal onderwijs en ook tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs. De
‘triggers’ hierbij zijn de samenwerking in de onderwijsinhoud (voor een betere kwaliteit) en het met elkaar afstemmen van teveel en te weinig vierkante meters (bedrijfsvoering en efficiency). Pragmatische oplossingen voor (te verwachten) ruimteproblemen èn inhoudelijke zingeving gaan hand in hand. Een complex geheel van kwaliteit verbeteren, plannen en investeren.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
7
Nadere analyse leerlingenprognose en woningbouw Op basis van de leerlingenprognoses (bron: Pronexus sept. 2019; bijlage 1) is de komende 10 jaar (2029) ‘overall’ voor het BO een krimp van ca. 2,5% (van 6.847 naar 6.674) te verwachten en voor het VO van bijna 12% (van 6.177 naar 5.448).
Kort gesteld: door minder leerlingen ontstaat een groter ruimte-overschot. Een deel van het ruimte-overschot is door de spreiding (stad Oss en kernen) niet goed benutbaar, maar een ander deel zeker wel.
Echter, anders dan de cijfers van Pronexus (basisinformatie 2018), is volgens de recente
cijfers van het PBL/CBS voor 2030 een gestage bevolkinsgroei voor de gemeente Oss te
verwachten van ca. 10% en volgens de provinciale prognose van ca 5%. Zeer waarschijnlijk is, dat de cijfers van Pronexus naar boven bijgesteld moeten worden door de steeds
dringender vraag naar versnelde woningbouw (bijlage 3). In Oss is de ‘taskforce woningbouw’ sinds augustus 2020 actief.
De ‘overall’ krimpende leerlingenprognoses (2019) en de 2020/2021 naar verwachting bij
te stellen, toenemende bevolkingsgroei binnen de gemeente maken nadere analyses van die cijfers noodzakelijk. Volgens tweejaarlijks gebruik is in elk geval een nieuwe leerlingenprognose voor 2021/2022 en volgende schooljaren relevant.
Ontwikkelingen in pedagogische visie met externe partners Behalve de factoren als bevolkings- en leerlingenaantallen spelen de visies en strategieën voor onderwijs en locatievoorkeuren door de schoolbesturen een rol. Dat de schoolbesturen o.a. in het kader van ‘passend onderwijs’ samenwerkingsrelaties aangaan – of
daartoe intenties hebben- maakt het omgaan met die visies meer complex. Immers, is de
visie van het schoolbestuur vóór de samenwerking en vanaf de samenwerking nog steeds dezelfde? En wat betekent dit voor de leerlingendeelname in het speciaal onderwijs in Oss, als meer kinderen ‘thuis-nabij’ onderwijs gaan volgen?
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
8
Ondertussen omarmen scholen ontwikkelingen in de kinderopvang, VVE, VSV, loop-
baanorientatie, ‘passend onderwijs’ e.d. Dit heeft gevolgen voor de schoollocatie, het
gebouw en de contracten voor verhuur aan resp. medegebruik door aan de school gerelateerde partners.
IHP toekomstig wettelijk verplicht Los van de dynamiek van de vraag naar onderwijslocaties en onderwijsruimte en het (niet altijd voor overige gebruik geschikte) overaanbod van locaties en ruimte is er ook het
voornemen om het Integraal HuisvestingsPlan (IHP) wettelijk verplicht te stellen. De POraad pleit ervoor, ook al dateert de laatste notitie hierover uit 2018.
Stedenbouwkundig perspectief Het stedenbouwkundig perspectief is onderdeel van de vraag waar goed onderwijs op
de meest geschikte locaties nu en in de toekomst kan plaatsvinden. De regie hiervan ligt
vanzelfsprekend bij de gemeente, maar de gemeente heeft ook de schoolbesturen hierbij
nodig v.w.b. de bindingsfactor van een schoolgebouw in de leefomgeving. Een voorbeeld daarvan is de herbezinning op de maatschappelijke voorzieningen (zorg - ontmoeten
– sport – onderwijs) in Oss Noordwest. Kiezen we voor een omvangrijk integraal voorzieningencluster (één gebouw), of voor het satelliet-model met goed bereikbare kleinschaliger voorzieningen verspreid in de wijk met een eigen identiteit? De basisinformatie en geplande of mogelijke scenario’s voor het onderwijs staan in bijlagen 2a en 2b.
Energietransitie en actuele ventilatie-eisen Niet in het minst is de energie-transitie de komende jaren blijvend actueel. Actueel en
urgent is de door Covid-19 bepaalde ventilatieproblematiek. Deze ventilatieproblematiek staat niet los van energietransitie. Luchtverversing en hergebruik van de warmte van de te verversen lucht gaan hand in hand met energiegebruik en energietransitie. Voor de schoolgebouwen betekent dit, dat de planning van transitiemaatregelen direct afhan-
kelijk is van de technische en functionele geschiktheid van de gebouwen. M.a.w., welke
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
9
gebouwen moeten en welke kunnen met economisch verantwoorde investeringen op (B) ENG-niveau aangepast worden? Het schoolbestuur heeft hierbij de primaire verantwoordelijkheid, gesteund door de overheid met subsidie- en financieringsarrengementen.
Maar met een deels verouderd gebouwenbestand kan de gemeente niet alleen maar
toekijken. De onlangs door de raad vastgestelde beleidsnota duurzaamheid dient op het aandachtspunt onderwijsvastgoed nader uitgewerkt te worden.
Samenvattend heeft het maken van een IHP de volgende aanleidingen: •
•
• • • • • • •
De overmaat in de gemeente Oss aan onderwijsvastgoed in het BO en VO en de her-
beoordeling van geschiktheid van de verouderde locaties en gebouwen nu en voor de toekomst;
De dynamiek in het Speciaal Onderwijs met de moeilijk te voorspellen leerlingenaantallen en de voorgenomen samenwerkingen in het PO samen met SBO Het Baken, evenals in het VSO;
De te verwachten bevolkingsgroei en de demografische analyse daarvan;
De visies en strategieën van de schoolbesturen op het onderwijs met hun voorkeuren voor locaties en gebouwen;
De potentiële ‘betekenis’ van schoolgebouwen (en overig maatschappelijk vastgoed) voor het leefklimaat in de verschillende stadswijken en kernen;
De feitelijke en intentionele samenwerkingsrelaties van de schoolbesturen en de consequenties daarvan voor het onderwijs en de locatievoorkeuren; De te verwachten wettelijke verplichting van het IHP; De stedenbouwkundige overwegingen;
De economische overwegingen bij het plannen van investeringen (meerjaren programmabegroting gemeente) in het kader van (B)ENG.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
10
1.2 Projectdoelstelling IHP
De projectdoelstelling is het IHP; dat is de vastgoedvisie voor onderwijsgebouwen in een
concreet uitgewerkt vier-jaren-plan, waarin inhoudelijk de volgende aandachtspunten en afwegingen zijn verwerkt: • • • • • •
Zo optimaal mogelijk ruimtegebruik op geschikte locaties;
Locaties en gebouwen die zonder grote investeringen aanpasbaar zijn (flexibele gebouwen) voor te verwachten krimp en groei en onderwijskundige veranderingen; Demografische ontwikkelingen en de relatie met leerlingenprognoses;
De visies, strategieën en intenties van schoolbesturen m.b.t. onderwijsinhoud, bestuurlijke samenwerking en locatievoorkeuren;
De stedebouwkundige visie voor de stad Oss m.b.t. het leefklimaat in de stadswijken en de kernen en de inclusieve betekenis van scholen daarbij;
De wettelijke en lokaalspecifieke eisen voor de energietransitie, waarbij de relatie met eigentijdse ventilatie van schoolgebouwen actueel is.
Procesmatig is het OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) het essentiële aandachtspunt. Immers daardoor ontstaat de samenwerking tussen scholen met overige, maatschappelijke instellingen en activiteiten.
1.3 Projectresultaat IHP
Het projectresultaat heeft de volgende kwaliteitskenmerken: •
Coherente visie op de noodzaak en betekenis van onderwijsvastgoed in de stadswij-
•
Concrete, met schoolbesturen overeengekomen rapportage en planning van voorzie-
• •
ken en kernen;
ningen en investeringsramingen;
Procesdocumenten met werk- en detailinformatie in bijlagen;
Een documentenformat dat bij nieuwe ontwikkelingen – uitgangspunt jaarlijks - aangepast kan worden.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
11
Het Projectresultaat •
Het resultaat is een Meerjaren activiteiten en investeringsPlan dat leidt tot:
•
efficiënte (=kwantitatieve) inzet van de bestaande voorraad vastgoed op basis van de
•
kwalitatieve optimalisering van de onderwijsgebouwen; actuele informatie/inventarisatie: o
Kwalitatief: onderwijskundige functionaliteit – locatiegeschiktheid –
o
Kwantitatief: locaties – gebouwen – vierkante meters - bezettingsgraad –
technische staat – BENG-geschiktheid – circulariteit;
ruimte-overschotten/-tekorten; •
Realisatie van schoolbestuurlijke visies en strategieën, samenwerkingsrelaties en toe-
•
stedenbouwkundige uitgangspunten en plannen op stadswijk- en kernenniveau;
• •
komstperspectieven, vertaald in functionele locatie-/gebouweisen;
keuzes en uitvoeringsplanning per termijn van 4 jaar (jaarlijks te actualiseren); financiële onderbouwingen voor de te maken keuzes.
Door de opzet kan het rapport jaarlijks aangepast worden aan veranderende inzichten en situaties. Door de jaarlijkse aanpassing blijft het consistent met de Programmabegroting; is het IHP van de Programmabegroting het verantwoordingsdocument.
1.4 Gerelateerd aandachtspunt; overig maatschappelijk vastgoed
Het IHP-onderwijsvastgoed kan als richtlijn dienen voor het nog te ontwikkelen Meerjaren InvesteringsPlan voor overig maatschappelijk vastgoed. Hierbij gaat het om wijk- en buurtgebonden voorzieningen voor ’ontmoeten’ en zorg. Als de structuur van de beide
rapportages vergelijkbaar wordt gemaakt, kunnen dwarsverbanden gelegd worden voor kwalitatief goede voorzieningen met efficiënt vastgoedgebruik door onderwijs, sport en
‘ontmoeten’. De meerwaarde van de som der delen t.o.v. op zichzelf staande, monofunctionele gebouwen.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
12
Een bijkomstigheid van beide planningsinstrumenten kan zijn dat overbodige vastgoedlocaties teruggezet worden naar het Grondbedrijf en voor het algemeen belang herbe-
stemd worden, zoals woningbouw. Het IHP is daarmee ook een relevant planningsinstrument voor ruimtelijke ontwikkeling in brede zin.
1.5 IHP als ‘business case’ voor de gemeente en de schoolbesturen ‘Business case’ voor de gemeente Het IHP onderwijsvastgoed levert op het belangen- en organisatieniveau van de gemeente een bijdrage aan het meer integraal en compleet afwegen van keuzes door: •
het verbinden en onderling afwegen van de belangen van vastgoed (gebouwen en
•
samenwerking met RO (stedenbouwkundige ontwikkelvisie) en het Grondbedrijf
terreinen) voor onderwijs, sport en maatschappelijk ‘ontmoeten’ in brede zin;
(evenwicht in vraag naar vs voorraad vastgoed). Per definitie leidt dit tot een betere
kwaliteit van de woon- en leefomgeving en tot een meer weloverwogen en efficiënte inzet van financiële middelen. M.a.w., op welke wijze halen we het hoogste maat-
schappelijke rendement uit de euro’s voor investering en beheer van het vastgoed voor de diverse doelgroepen.
‘Business case’ schoolbesturen Zoals de gemeente de bedrijfsmatige afwegingen maakt voor efficiënt gebruik van
goede gebouwen op goede locaties, hebben ook de individuele en samenwerkende
schoolbesturen hun bedrijfsmatige afwegingen en strategische belangen. Ook school-
besturen investeren in schoolgebouwen en daarnaast zijn zij dagelijks verantwoordelijk voor de volledige exploitatie. Hun budget wordt voornamelijk bepaald door de aan-
tallen leerlingen en is gelimiteerd. Om die reden maken zij afwegingen tussen meer of
minder vierkante meters, normaal of duur te exploiteren gebouwen en tussen geschikte en minder geschikte gebouwen voor de uitstraling en de kwaliteit van onderwijs. Opti-
male schoolgrootte en samenwerking i.c. medegebruik van ruimte door partners spelen daarbij een rol.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
13
Met name in het basisonderwijs zijn kleine scholen en schoolgebouwen in – kleine - kernen voor elk schoolbestuur een bedrijfsmatige uitdaging. Het is een onderwerp waar-
over de gemeente en de schoolbesturen met elkaar van gedachten moeten wisselen. De
gemeente vanuit het perspectief ‘algemeen belang’; meer in het bijzonder het beleid voor vitaliteit van de kernen met maatschappelijk vastgoed als bindende factor. Het school-
bestuur vanuit de bedrijfseconomische haalbaarheid en de daarmee in verband staande kwaliteit van onderwijs.
1.6 Beoordelingsrichtlijn voor keuzes en planning
In de prioritering voor het maken van huisvestingskeuzes (uitgaand van 1.2 en 1.3 hier-
voor) en het plannen van de uitvoering daarvan, kunnen diverse overwegingen met elkaar concurreren. Op basis van integrale overwegingen volgt hierna een rangorde van criteria, bedoeld als beoordelingsrichtlijn van investeringsplannen en huisvestingsaanvragen: 1. Kwaliteit van onderwijs: a.
in bouwtechnisch verantwoorde gebouwen, op passende, goed bereikbare
b.
in aanpasbare en functionele gebouwen;
d.
door instandhouding en bereikbaarheid van een diversiteit van
c.
en veilige locaties;
door fusie, samenwerking en efficiency;
scholenaanbod, inhoudelijk en levensbeschouwelijk;
e.
naar schoolomvang, door een minimumgrens te overwegen
f.
in gebouwen die voldoen aan de eisen van duurzaamheid en binnenklimaat.
(aantal leerlingen) in Oss en de - kleine - kernen;
2. Efficiënt gebruik van gebouwen en vierkante meters door overmaat te reduceren met aandacht voor behoud van spreiding
3. Scholen als belangrijke factor voor de vitaliteit van de stadswijken en - kleine - kernen 4. Stedenbouwkundige ontwikkelingen van ‘algemeen belang’
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
14
Toelichting m.b.t. het OOGO Als hiervoor gesteld, dienen de criteria als richtlijn, niet als stringent beoordelingskader.
In de praktijk van afweging raken huisvestingsaanvragen en investeringen vaak meer criteria. Ook kan het momentum verschuivingen in de rangorde veroorzaken, bijvoorbeeld als er sprake is van een grote planologische ontwikkeling, of een vernieuwende samenwerking tussen schoolbesturen, of een vrijkomend schoolgebouw.
In deze beoordelingsrichtlijn doen calamiteiten en ruimtetekort in de huisvesting niet mee, aangezien het oplossen daarvan een wettelijk verplichting is van de gemeente.
In de hoofstukken 2, 3 en 4 wordt de richtlijn nader uitgewerkt en gemotiveerd resp. voor het Basisonderwijs, het Voortgezet Onderwijs en het Speciaal Onderwijs.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
15
2. Basisonderwijs 2.1. Stad Oss Onderwijsgebouwen in vogelvlucht In de stad Oss wordt het basisonderwijs ingevuld door 4 schoolbesturen op 18 scholen.
SAAM is als schoolbestuur met 12 scholen het meest aanwezig, gevolgd door Filios met 4 scholen en de besturen Stichting Pallas en Simonscholen elk met 1 school.
Van de 18 hebben 3 scholen 100 leerlingen of minder en 4 scholen rond 160 leerlingen. Kijkend naar de scholenkaart (bijlage 4a), is zichtbaar dat binnen een afstand van 500
meter (vogelvlucht) er een flinke overlap is in schoolgebouwen. Bijlage 4b laat zien dat
de overlap nog groter wordt bij een afstand van 1.000 meter. M.a.w., ouders en leerlingen hebben wat te kiezen
Diversiteit, segregatie en concurrentie Met een diversiteit aan wijken en culturen is het positief dat ouders en leerlingen te
kiezen hebben. De kritische keerzijde is het risico van segregatie: sociale groepen/iden-
titeiten en culturen die zich concentreren en zich daarmee distantiëren van de leerzame diversiteit. Sociale en culturele identiteit is goed, mits het niet tot isolement leidt met
de daarbij behorende, onwenselijke bijverschijnselen. Het is een gevoelig item waarover schoolbesturen met elkaar en met de gemeente in gesprek moeten blijven.
Als er wat te kiezen is, kunnen scholen elkaars concurrent worden. Daar lijkt het in de stad
Oss op met verschillende, kleinere scholen in hetzelfde voedingsgebied. Concurrentie heeft positieve en kritische kanten. Positief, als door onderwijskundige profilering doelgroepen
van leerlingen beter tot hun recht komen. Die ‘leerwinst’ moet blijken. Kritisch, als er de fac-
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
16
to weinig essentiële verschillen tussen scholen zijn in hetzelfde voedingsgebied. Mocht dat zo zijn, dan is er sprake van een overaanbod van hetzelfde. De schoolbesturen (onderling) en de gemeente moeten het er met elkaar over hebben. In de OOGO’s op resp. 13 en 20 januari jl. is daarmee een begin gemaakt.
Kleine scholen en onderwijskwaliteit De schaduwkant van kleine scholen is de bedrijfseconomische exploitatie. In de praktijk van schoolbesturen betekent dat, dat er budget van de grotere scholen overgeheveld
wordt naar de kleinere scholen. Een schoolbestuur met relatief veel kleine scholen heeft dus een probleem; in elk geval bedrijfseconomisch. Meer geld naar het schoolgebouw
betekent minder geld voor het onderwijs in de klas. Dat kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van onderwijs.
Behoefte en maatschappelijk rendement Met de nu al bestaande overmaat aan vierkante meters binnen veel schoolgebouwen
is het – geredeneerd vanuit het algemeen belang en ruimtelijke ordening – nodig kri-
tisch te kijken naar de werkelijke behoefte aan de diversiteit aan scholen en daardoor de veelheid van schoolgebouwen. De gemeente is immers wettelijk verantwoordelijk voor
de instandhouding op de lange termijn, de renovatie en nieuwbouw. Hierbij gaat het om betaalbaarheid in relatie tot het maatschappelijk rendement van investeren in bestaand onderwijsvastgoed.
Wijkfunctie Scholen hebben een belangrijke wijkfunctie, een betekenis en binding voor de wijkbewoners. Ze kunnen een wijk vitaal houden, of laten opleven. Grotere scholen hebben meer
capaciteit en inhoud om dat te doen. Zij, en hun maatschappelijke partners kunnen elkaar opzoeken en gaan samenwerken en daardoor nog meer bijdragen aan een positief leefklimaat in de wijk.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
17
Oude en verouderde, kleine scholen zijn een risico voor de wijk. Leegstand gaat vaak
hand in hand met verpaupering. De stad Oss heeft een aantal van die schoolgebouwen
in de wijken. Dat is een bedreiging voor de leefbaarheid, maar ook een kans om – nu dat gesignaleerd wordt – er in de planning van voorzieningen iets aan te doen.
Concentratie; sterkere scholen, meer betekenis en woonpotentie vrijkomende locaties Rekening houdend met afstand, verkeersveiligheid en schoolprofielen is in deze
stads-wijken concentratie naar grotere, sterkere scholen met meer betekenis te overwegen (zie bijlagen 4a en 4b): •
Schadewijk
De volgende overwegingen:
◦ Situatie: verouderde gebouwen met niet benut ruimte-overschot.
◦ Noodzaak: Is er sprake van uitgesproken schoolprofielen in relatie
tot doelgroepen? ◦ Kans:
▪ Sterkere, meer betekenis genererende school in/voor de wijk.
▪ Vrijkomende locatie voor woningbouw en impuls aan de wijk. •
Mettegeupel
De volgende overwegingen: ◦ Situatie:
▪ 4 Scholen binnen elkaars voedingsgebied, waarvan 2 relatief klein
(ca. < 160 leerlingen) en 1 school met ca. 80 leerlingen voor de status nevenvestiging opteert.
▪ Aanzienlijke leegstand op 2 locaties.
◦ Noodzaak: Is er sprake van uitgesproken schoolprofielen in relatie tot
doelgroepen? ◦ Risico:
▪ Als er sprake is van duidelijke schoolprofielen, is de noodzaak daarvoor dan groter, dan de noodzaak van integratie en het voorkomen van segregatie?
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
18
▪ In hoeverre zijn de afzonderlijke profielen een complementair aanbod aan het voedingsgebied, of zijn ze concurrerend?
◦ Maatschappelijk rendement: Bij welke omvang levert een school toegevoegde
waarde aan het maatschappelijk rendement in termen van onderwijs en overige positieve impact op de wijk? •
Oss Noord-West
De volgende overwegingen: ◦ Situatie:
▪ 2 Scholen/gebouwen (2 besturen) op de nominatie renovatie of nieuwbouw in 2025, waarvan 1 gebouw met grote leegstand;
▪ Beide scholen zijn deel van de overweging voor één multifunctionele wijk-
voorziening, waarin leerlingenkrimp en -groei elkaar kunnen compenseren (optie: 2 zelfstandige scholen onder één dak).
◦ Profijt: Hebben leerlingen en hun ouders meer profijt van 2 gescheiden scholen,
of van 2 scholen onder één dak?
◦ Investering en maatschappelijk rendement: Afhankelijk van de uitkomst van de
vraag hiervoor. •
Vlashoek/Oss-West
De volgende overwegingen voor nieuwbouw op één locatie/één gebouw ter behandeling in de raad d.d. 11 maart 2021 a.s.:
◦ Situatie: 2 scholen van zelfde bestuur op ca. 1 km. afstand van elkaar.
Eén van beide gebouwen op nominatie renovatie of nieuwbouw. ◦ Kans:
▪ Door concentratie van 2 scholen (zelfde bestuur) en kinderopvang+
scouting een sterkere onderwijsvoorziening met meer betekenis voor de wijk. ▪ Mogelijkheid verkeersveiligheid te regelen.
▪ Gebiedspotentie t.g.v. herbestemming vrijkomende schoollocatie.
◦ Aandachtspunt: omgevingsdialoog i.v.m. verplaatsing van de school.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
19
•
Oss-West:
De volgende overwegingen: ◦ Situatie:
▪ 3 Scholen (3 schoolbesturen) in 2 gebouwen.
▪ Onder één dak: 1 reguliere school met ca. 100 leerlingen en 1 SO-school met groei en ruimtetekort. Op ca. < 500 meter afstand: 1 reguliere school met ca. 240 leerlingen.
▪ Wens tot samenwerking SO-school met één reguliere school.
◦ Noodzaak: Hebben de beide reguliere scholen uitgesproken schoolprofielen in
relatie tot de behoefte bij de doelgroepen in hetzelfde voedingsgebied?
◦ Risico: Als er sprake is van duidelijke schoolprofielen, is de noodzaak daarvoor
dan groter, dan het profijt van één sterkere, meer betekenisvolle school in/voor de wijk?
◦ Maatschappelijk rendement:
▪ Welke samenwerkingsoptie ligt het meest voor de hand?
▪ Bij welke omvang levert een school toegevoegde waarde aan het
maatschappelijk rendement in termen van onderwijs en overige positieve impact op de wijk?
Instandhouding overige relevante schoolgebouwen Bij de inventarisatie van de schoolgebouwen hebben de schoolbesturen in overleg met
de gemeente aandachtspunten en verzoeken opgesteld. In bijlage 5a staat e.e.a. gespecificeerd. In de samenvatting bij paragraaf 2.4 is die bijlage omgezet in een meerjaren
planning per schoolbestuur op basis van de beoordelingsrichtlijn van paragraaf 1.6. In
bijlage 9 zijn alle activiteiten en investeringen van alle schoolbesturen in een totaaloverzicht samengevat.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
20
2.2 Middelgrote kernen; Berghem en Geffen Berghem Het aanbod van scholen wordt verzorgd door het schoolbestuur SAAM met de scholen
Zuiderlicht/Fonkeling en Molenveld. In de scholensituatie is geen aanleiding voor beleidswijziging. Specifieke informatie is te vinden in bijlage 5a.
2.3. Kernen
De vitaliteit van de – kleine - kernen is een punt van aandacht. Scholen en voorzieningen voor sport, zorg en ‘ontmoeten’ zijn bepalende factoren.
Voor het onderwijs bedient het schoolbestuur Filios het westelijk deel van de kernen en Optimus het oostelijke deel (bijlage 5b).
Beide schoolbesturen houden kleine scholen in stand: Filios 3 scholen van 80 – 100 leerlingen en Optimus 2 scholen van minder dan 50 leerlingen en 2 scholen van resp. ca. 60 en 90 leerlingen.
Zoals hiervoor (paragraaf 1.5) al is aangegeven zijn kleine scholen bedrijfseconomisch
niet te exploiteren zonder de grotere scholen binnen het schoolbestuur. Het behoud van de kwaliteit van onderwijs is een aandachtspunt.
Het verdient extra aandacht van de gemeente om bij besluiten voor investeringen in
onderwijsgebouwen de relatie te leggen met de factor vitaliteit van de gemeenschap in relatie tot de naar verhouding grote financiële druk bij de schoolbesturen voor de instandhouding van de scholen. Enkele scholen zitten dicht tegen de opheffingsnorm.
In bijlage 5a is e.e.a. meer uitgewerkt en in de samenvatting bij paragraaf 2.4 staan de acties voor de betreffende scholen benoemd.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
21
2.4 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties
Op basis van 2.1 t/m 2.3, de bijlagen 4a en 4b en de specificaties in bijlage 5a volgt hier een overzicht van acties en investeringen voor de wijken en per schoolbestuur. In bijla-
ge 9 is deze samenvatting omgezet in een totaal planningsoverzicht van activiteiten en geraamde investeringen voor alle schoolbesturen.
Wijkgerichte aandachtspunten •
Schadewijk
•
Oss Noord-West
• • •
Mettegeupel
Vlashoek/Oss-West Oss-West Actie:
In overleg met schoolbesturen die scholen hebben in de betreffende wijken,
onderzoeken van het optimale, maatschappelijke rendement op te verwachten investeringen door:
◦ De mogelijkheden te verkennen om met scholen meer betekenis toe te voegen
aan de wijk;
◦ Omgevingsprofielen/populatieprofielen te koppelen aan noodzakelijke
schoolprofielen voor de wijk;
◦ N.a.v. het voorgaande: eventuele kansen en mogelijkheden te benoemen van
concentratie en vernieuwing van scholen en locaties.
Startdatum en doorlooptijd: 2021-2024; zie specificaties bij schoolbesturen hierna
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
22
Filios •
Hertogin Johanna locatie Aalbersestraat (Oss) Actie:
◦ Analyse leerlingenpopulatie HJ-A
◦ Evalueren kwantitatieve ontwikkeling leerlingenaantallen •
Startdatum en doorlooptijd: actie 1; 2021 actie 2); 2023/2024
Hertogin Johanna Vianenstraat (Oss) Actie:
1) Evalueren ontwikkeling tot samenwerking met Maasland College 2) Onderzoek technische mogelijkheden en verantwoordelijkheden
duurzaamheid en ventilatie
Startdatum en doorlooptijd: actie 1; 2022-2023/24 actie 2); 2021
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
23
•
Lockaert (Filios) en evt. integratie met Polderhof (SAAM) (Oss) Actie:
◦ Afhankelijk van de ontwikkelingen MFA Noord-West. In het Meerjaren
InvesteringsPLan (Programmabegroting gemeente) staan beide scholen voor renovatie of nieuwbouw op 2025
◦ Overweging: 2 aparte schoolgebouwen of handhaven of 2 scholen in één gebouw Startdatum en doorlooptijd: Masterplanning voor ontwikkeling MFA Noord-West
•
is leidend en waarschijnlijk eerder dan 2025 De Nieuwe Link (Oss) Actie:
•
•
tevens omgevingsanalyse van voedingsgebied
Startdatum en doorlooptijd: 2021
Meander (Lith) Actie:
•
Ca. 350 m2 ruimte-overschot maatschappelijk benutten,
1) )Onderzoeken mogelijkheden oplossing huisvestingsvraag
2) Onderzoeken buitensporige exploitatiekosten m.b.t. energie.
Startdatum en doorlooptijd: actie 1; Q1-2021
St. Josef (Lithoijen) Actie:
actie 2; 2021
Stimuleren maatschappelijke benutting ruimte-overschot
Startdatum en doorlooptijd: 2021
St. Antonius (Maren-Kessel) Actie:
Stimuleren maatschappelijke benutting ruimte-overschot van ca. 500 m2
Startdatum en doorlooptijd: 2021
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
24
SAAM •
•
•
De Evenaar (Oss) Actie:
Huisvestingsaanvraag interne concentratie onderzoeken en vaststellen
Startdatum en doorlooptijd: 2021
Korenaer/John F. Kennedy (Oss) Actie:
College-advies en raadsvoorstel resp. 26 januari 2021 en 11 maart 2021
Startdatum en doorlooptijd: maart 2021 – Q3-2023 (oplevering)
Nicolaasschool (Oss)
Actie: Doorontwikkeling gebouw en infra (omgeving) op basis van raadsbesluit
en voorbereidingskrediet november 2020
Startdatum en doorlooptijd: jan. 2021 – Q1-2023 (oplevering)
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
25
•
Mettegeupel (Oss) Actie:
Indien relevant, onderzoeken aandeel gemeente in technisch en
functioneel onderhoud •
Startdatum en doorlooptijd: 2021-2022/23
IKC De Regenboog (Oss) Actie:
1) Sociaal maatschappelijke omgevingsanalyse (2021);
2) (Vervolg-)Onderzoek m.b.t. functionele geschiktheid gebouw in
•
3) Conclusies en aanbevelingen (2022/2023)
Startdatum en doorlooptijd: 2021-2023
Sterrebos (Oss) Actie:
1) Onderzoeken aandeel gemeente in technisch en functioneel onderhoud 2) Toenemend leerlingenaantal (en dito bezettingsgraad) relateren aan te
•
•
actualiseren leerlingenprognose en schoolnabije woningproductie
Startdatum en doorlooptijd: 2021
Teugelaar (Oss) Actie:
Omgevingsanalyse voedingsgebied (2021)
Startdatum en doorlooptijd: 2021/2022
Blinkerd (Oss) Actie:
•
relatie tot gebruikers en gebruikerspotentie (2022);
1) Analyse leerlingenpopulatie Blinkerd
2) Evalueren kwantitatieve ontwikkeling leerlingaantallen
Startdatum en doorlooptijd: actie 1; 2021 actie 2) 2023/2024
Polderhof en evt. integratie met Lockaert (Filios) (Oss) Actie:
◦ Afhankelijk van de ontwikkelingen MFA Noord-West. In het Meerjaren
InvesteringsPlan (Programmabegroting gemeente) staan beide scholen voor renovatie of nieuwbouw op 2025
◦ Overweging: 2 aparte schoolgebouwen handhaven of 2 scholen in één gebouw Startdatum en doorlooptijd: Masterplanning voor ontwikkeling MFA Noord-West is leidend en waarschijnlijk eerder dan 2025
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
26
•
Elzeneind (Oss)
Actie: Ruimteoverschot monitoren i.v.m. groei (telling 1 oktober 2020-344)
i.p.v. prognose 307 (= 12% verschil) •
Startdatum en doorlooptijd: 2021 en 2022
Pius X (Oss)
N.B. Investering in duurzaamheid en binnenklimaat is uitgevoerd door bestuur. Subsidie wordt aangevraagd •
Zuiderlicht/Fonkeling (Berghem) Actie:
•
1) Stimuleren benutten leegstand gemeentelijk gebouwdeel ca. 700 m2 2) Besluit nemen over binnenklimaat als ‘erfenis’ horizonschool
Startdatum en doorlooptijd: 2021
Molenveld (Berghem) Actie:
1) College-advies of MARAP-verantwoording bijdrage levensduur
•
verlengend onderhoud gymzaal
2) Onderzoeken aandeel gemeente in technisch en functioneel onderhoud
Startdatum en doorlooptijd: voor ad 1; begin 2021 – voor ad 2; 2021 ‘t Ravelijn (Ravenstein) Actie:
Onderzoek technische mogelijkheden en verantwoordelijkheden
duurzaamheid en ventilatie (zie ook Optimus hierna; 2-1-dak) Startdatum en doorlooptijd: 2021
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
27
Optimus •
Megen/Macharen/Haren
Actie: Onderzoeken fusie en unilocatie
Startdatum en doorlooptijd: 2021-onderzoeken; 2022-Voorbereidingskrediet; •
•
2023-start procedurele voorbereidingen en realisatie en fusie (of zo veel als eerder) ’t Schrijverke
Actie: Uitvoering nieuwbouw
Startdatum en doorlooptijd: Q3-2020 t/m Q3-2021 (oplevering)
Technische geschiktheid gebouwen m.b.t. duurzaamheid/ventilatie Actie:
Onderzoek technische mogelijkheden en verantwoordelijkheden locaties
Vier Heemskinderen (Deursen) en De Boogaard (Ravenstein). Startdatum en doorlooptijd: 2021
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
28
Simonscholen •
Mozaïek
Actie: Aangegeven groeipotentie (Simonscholen) onderzoeken en vaststellen Startdatum en doorlooptijd: 2021
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
29
Stichting Pallas •
Kleurenbos Actie:
Onder opheffingsnorm gedurende > 5 jaar (zie bijlage 1) bestuurlijk
vaststellen. Omzetting (vooraankondiging januari 2021 en initiatief tot
formalisering St. Pallas) naar nevenvestiging vaststellen. Ruimte-overschot Meteoor benutten.
Startdatum en doorlooptijd: Status nevenvestiging bestuurlijk vaststellen
(Q1-2021); Ruimte-overschot benutten (2021)
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
30
3. Voortgezet Onderwijs 3.1. Het Hooghuis
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
31
Krimp en Strategisch HuisvestingsPlan Het Hooghuis heeft 6 locaties in Oss. Het bestuur van de overkoepelende stichting (Stichting Carmelcollege) heeft naar aanleiding van aanzienlijke afname van aantal leerlingen
(zie bijlagen 1 en 6) voor haar locaties (o.a. in Oss) een Strategisch HuisvestingsPlan laten opstellen door een extern bureau. Het gevolg daarvan zal zijn, dat Het Hooghuis zeer waarschijnlijk aan het begin van het schooljaar 2022/2023 een locatie gaat afstoten.
Deze vrij komende locatie (met nog een substantiële boekwaarde van o.a. recente maatregelen verduurzaming en terreinaanpassingen) is een optie om aan de in ontwikkeling zijnde huisvestingsvraag in het Primair Speciaal Onderwijs (zie 4.1.2 hierna en bijlage 7) tegemoet te komen.
De strategische huisvestingskeuzes die Het Hooghuis als gevolg van de huidige leerlin-
genprognose in Oss voornemens is te maken, staat los van de eventueel naar boven bij
te stellen cijfers in de nog op te stellen leerlingenprognose voor 2021 en komende 10-15 jaar. Ook na afstoting van een locatie heeft Het Hooghuis nog voldoende ruimte om een kleinere krimp – of een tijdelijke opleving – op te vangen.
Concentratie bij Hooghuis-Zuid en upgrading omgeving De Ruivert Het afstoten van één van de locaties van Het Hooghuis houdt tevens concentratie van het aantal leerlingen op een andere locatie in. Dat wordt de locatie Hooghuis-Zuid aan de
Ruivert met een mogelijk beperkte ‘overloop’ naar een van de andere Hooghuis locaties.
Op de locatie de Ruivert zijn o.m. de recent gemoderniseerde technieklokalen gevestigd. De uitstraling van de school heeft te lijden van het achterstallige onderhoud van de gevelbekleding van de sporthal De Ruivert. Het is sterk aan te bevelen dat om esthetische
redenen in ieder geval dit buitenonderhoud op korte termijn wordt uitgevoerd, ongeacht de administratieve datum in het meerjaren onderhoudsplan van deze sporthal.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
32
3.2 Maasland College
Voorlopige krimp Het leerlingenaantal van het Maasland College neemt volgens de prognose in 2029 af met
ca. 10%. Dit is gelijk aan de trend in het hele Voortgezet Onderwijs in Oss (zie bijlagen 1 en
6). Hierbij hoort de kanttekening dat de mogelijke toename van de woningproductie (bijlage 3) – net als bij Het Hooghuis - een positieve invloed kan hebben op het percentage.
Ontwikkeling doorlopende leerlijn met naastgelegen basisschool Het Maasland College en Hertogin Johanna Vianenstraat werken aan de ontwikkeling van een
doorlopende leerlijn van 4 – 18 jaar (zie 5a sub HJV). Landelijk is de overgang van BO naar VO al jaren een punt van zorg. Deze ontwikkeling in de stad Oss verdient aandacht en aanmoediging.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
33
Oude en nieuwere gebouwdelen Het Maasland College bestaat uit een conglomeraat van gebouwdelen, doordat in de
loop der jaren uitbreidingen hebben plaatsgevonden. Het oudste gebouwdeel dateert
uit 1954. In 2000 heeft de laatste renovatie plaatsgevonden. Ook al hebben er tussentijds functionele aanpassingen plaatsgevonden, de huidige staat van het gebouwencomplex heeft aandacht nodig v.w.b.: • •
De technische staat in relatie tot duurzaamheid en binnenklimaat; De functionaliteit van met name de oudere gebouwdelen.
3.3 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties Het Hooghuis •
Afstoten locatie en concentratie op locatie Hooghuis-Zuid/De Ruivert Actie:
1) voorjaar 2021; besluit over af te stoten locatie;
2) 2021; onderzoeken van geschiktheid van deze locatie voor het Speciaal
Onderwijs; zie 4.1.2 hierna
3) 2021 en/of 2022; gevelonderhoud sporthal De Ruivert; 4) 2022/2023; feitelijke afstoting locatie
Start en doorlooptijd: voorjaar 2021- start schooljaar 2021/2022
Het Maasland College •
Aanmoedigen doorlopende leerlijn met basisschool Hertogin Johanna Actie:
•
1) 2022; Evalueren ontwikkeling tot samenwerking (schoolbesturen) 2) 2022/2023 zo nodig behandelen van huisvestingsvraag
Startdatum en doorlooptijd: 2022-2023/24
Onderzoeken technische en functionele staat van het gebouwencomplex Actie:
2021/2022; onderzoeken en vaststellen van de (financiële; schoolbestuur en/of gemeente) verantwoordelijkheid voor aanpassing
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
34
4. (Voortgezet) speciaal onderwijs en speciaal basisonderwijs
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
35
(Voortgezet) Speciaal Onderwijs ((V)SO) wordt in de stad Oss gegeven door 3 schoolbe-
sturen op 8 locaties. Daarnaast is er Speciaal Basisonderwijs (SBO) op 1 locatie dat onder een ander bestuur valt dan de hiervoor genoemde drie. Het (V)SO wordt onderverdeeld in: •
Cluster 1 en 2; Onderwijs voor resp. visueel en auditief beperkte jeugdigen en jongeren en voor jeugdigen en jongeren die een taalontwikkelings-stoornis (TOS) hebben. In Oss is enkel cluster 2-onderwijs aanwezig dat aangeboden wordt door schoolbe-
•
stuur Kentalis;
Met invoering van de wet Passend onderwijs in 2014 is de oude indeling met cluster 3 en 4 formeel komen te vervallen. Sindsdien kennen we nog enkel Speciaal Onderwijs (SO) en Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO). Dit type onderwijs is in principe enkel toegankelijk met een toelaatbaarheidsverklaring van een Samenwerkingsverband
Passend Onderwijs. Het is bedoeld voor jeugdigen en jongeren die vanwege ernstige ontwikkelings- en/of gedrags-/psychiatrische problemen ander onderwijs en andere ondersteuningsbehoefte nodig hebben om zich te kunnen ontwikkelen.
Het VSO kent een verdere onderverdeling in uitstroomroutes of -profielen, namelijk:
‘vervolgonderwijs’, ‘Dagbesteding’ en ‘Arbeid’. De schoolbesturen Hub Noord-Brabant en Oosterwijs bieden dit type onderwijs aan in Oss.
Speciaal basisonderwijs (SBO) •
Ook het SBO is sinds de invoering van Passend onderwijs alleen toegankelijk met een
toelaatbaarheidsverklaring van een Samenwerkingsverband Passend Onderwijs. Het is onderwijs afgestemd op de behoefte van jeugdigen met gedrags- en ontwikkelings-
problemen die regulier basisonderwijs niet kan bieden. Oss kent één SBO-school dat onder schoolbestuur Optimus valt.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
36
4.1 SO Cluster 2 en SO/SBO
4.1.1 SO Cluster 2 Dit onderwijs vindt plaats in de Martinus van Beek school op de locatie Troelstrastraat
(De Komeet). De school is met De Blinkerd (SAAM) gehuisvest in één gebouw. Door groei heeft de Martinus van Beek school een ruimtetekort, ondanks de recente uitbreiding met een tijdelijke unit.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
37
De beide scholen hebben door de populatie en het type onderwijs geen gemeenschappe-
lijke basis voor samenwerking. Omdat De Blinkerd minder dan 100 leerlingen telt, is samenvoeging met de nabij gelegen school Hertogin Johanna (locatie Aalbersestraat) een optie.
Als die samenvoeging gerealiseerd wordt, is het ruimteprobleem van de Martinus van Beek school opgelost. Zie hiervoor de paragrafen 2.1 en 2.4 (Filios en SAAM).
4.1.2 SO/SBO Met verwijzing naar de uiteenzetting in bijlage 6 zijn de schoolbesturen sinds september 2020 concreet bezig met het ontwikkelen van de onderwijskundige samenwerking en de
vertaling daarvan naar 3 scholen in één gebouw. Twee van de drie schoolgebouwen (Het Baken en de locatie Marius de Langenstraat) die dan meteen vrij komen, zouden herbe-
stemd kunnen worden. Het derde schoolgebouw (locatie Ruwaardstraat) op termijn ook. Daartoe is ambtelijk een voorlopige grondexploitatie beschikbaar. Bij 3 scholen in één gebouw zijn er de opties: •
nieuwbouw; geraamd bedrag € 10,6 mln. Voor deze optie is – onder voorbehoud van
•
hergebruik bestaande bouw; indicatieve raming € 5 mln. Voor deze optie komt –
besluit - nog geen locatie bekend.
eveneens onder voorbehoud van besluit – mogelijk een locatie van het reguliere Voortgezet Onderwijs beschikbaar.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
38
4.2 VSO Cluster 2
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
39
4.2.1 VSO Cluster 2 Dit cluster (schoolbestuur Kentalis) is gehuisvest bij de locaties Verdistraat en Euterpe-
hof van Het Hooghuis. Er is sprake van volledig medegebruik van de huisvesting en de
faciliteiten. De inhoudelijke onderwijsprocessen zijn (en blijven) door het type leerlingen gescheiden. De situatie stemt tot grote tevredenheid over en weer.
4.2.2 VSO ‘route Arbeid en Dagbesteding’ Sinds 2018 zijn de schoolbesturen Hub Noord-Brabant en Oosterwijs gestart met een
proces van samenwerking. Beide schoolbesturen hebben het plan om voor de wettelijke datum van 1 februari 2021 een huisvestingsaanvraag bij de gemeente in te dienen
voor onderwijs op één locatie (ca. 2.230 m2). Het onderwijs vindt nu plaats op de locatie Ruwaardstraat (Hub) en Gerrit van der Veenstraat (Oosterwijs).
Verwijzend naar de samenwerking bij 4.1.2 betekent dit, dat de beide schoolbesturen de
huidige locaties zouden willen afstoten. Voor de locatie Ruwaardstraat van Hub geldt, dat door het te verwachten vertrek van het SO (globale termijn 2023) er voor het VSO op die locatie een groot ruimte-overschot zou zijn. Intensiever gebruiken door combinatiegebruik of een andere partij, of afstoten zijn dan de te maken keuzes.
Vanwege deze recente ontwikkeling is naar dit ‘wat-als-scenario’ nog geen onderzoek
gedaan. Voor zo ver nu bekend, is de formele huisvestingsaanvraag (naar schatting 2.400 m2 gezamenlijke ruimtevraag) nog niet ingediend.
Beide besturen hebben inmiddels gezamenlijk een huisvestingsaanvraag ingediend en deze is in behandeling bij de gemeente.
4.2.3 VSO ‘route Vervolgonderwijs’ Dit onderwijs (schoolbestuur Oosterwijs) vindt plaats op de ‘eigen’ locatie aan de Staringstraat en in de vorm van medegebruik op de locatie Mondriaan College (Het Hooghuis).
Op de locatie Mondriaan werkt Oosterwijs aan de integratie van de VSO-leerlingen in het reguliere onderwijs.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
40
Er zijn op dit moment geen aanwijzingen voor concrete investeringen, ook al nader onderzoek naar de geschiktheid en aanpasbaarheid van de locatie Staringstraat (Sonnewijser) relevant.
4.3 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties Voor het SO Cluster 2 en SO/SBO: •
SO Cluster 2; Kentalis Actie:
•
Onderzoeken van mogelijkheid tot doorgroei op de locatie Troelstrastraat, rekening houdend met het stabiele aantal van ca. 100 leerlingen van De Blinkerd (SAAM).
Start en doorlooptijd: Onderzoek 2021/2022
SO/SBO; Hub Noord Brabant, Oosterwijs en Optimus (SBO Het Baken) Actie:
Ontwikkeling onderwijskundige samenwerking en vertaling naar huisvesting onder één dak
Start en doorlooptijd:
1) 2020-medio 2021; Ontwikkeling onderwijskundige
samenwerking en vertaling naar huisvesting onder één
dak, tevens raming voorbereidings-/onderzoekskrediet
2) 2021/2022; Oriëntatie op mogelijke locatie
4) 2023/2024; in gebruik nemen nieuwe huisvestingssituatie
3) afh. van punt 2 hiervoor
VSO •
VSO Cluster 2
•
VSO ‘route Arbeid en Dagbesteding’
Geen acties verwacht P.m.: Huisvestingsaanvraag voor samenvoeging ‘Route Arbeid en Dagbesteding’
Beide besturen hebben inmiddels gezamenlijk een huisvestingsaanvraag ingediend en deze is in behandeling bij de gemeente. •
Start en doorlooptijd: Geen concrete informatie
VSO ‘route vervolgonderwijs’
Actie: onderzoek naar de geschiktheid en aanpasbaarheid van de locatie Staringstraat Start en doorlooptijd: 2021/2022
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
41
5. Tot slot De aanleiding en noodzaak voor integrale huisvestingsplanning staan expliciet beschreven in dit rapport. De gemeente Oss heeft een zodanig overschot aan onderwijs-m2
dat een kwalitatief en economisch beleid nu nodig is. Schoolbesturen zitten in dezelfde
situatie als de gemeente. Zij exploiteren overwegend teveel vierkante meters in te grote gebouwen. Elke euro meer aan exploitatie gaat niet naar de leerling.
Bij het gebruiken van schoolgebouwen gaat het primair om het zo goed mogelijk ver-
zorgen van onderwijs. Onderwijs verandert en gebouwen zouden mee moeten kunnen
veranderen. Bij jonge gebouwen zit de flexibiliteit en aanpasbaarheid in het ontwerp en
de constructie; daar kan het. Maar gemeenten hebben doorgaans ook een gebouwenbestand van voor de periode dat er in termen van flexibiliteit werd gedacht en ontworpen. In de gemeente Oss staan nogal wat van die gebouwen.
In het regulier onderwijs is de trend krimp, ook al zal de leerlingenprognose van 2021
minder daling laten zien (voorbehoud). In het speciaal onderwijs is er juist groei. Krimp
en groei geven aanleiding tot samenwerking. Dat gebeurt nu door meerdere schoolbe-
sturen tegelijkertijd. Samenwerking heeft consequenties voor kwalitatief ruimtegebruik.
Voor de gemeente Oss en de schoolbesturen ligt daar de kans om verantwoordelijkheden te combineren. Met elkaar kunnen schoolbesturen en de gemeente op schoolniveau èn op wijkniveau meer maatschappelijke betekenis genereren. Samenwerking en samen-
voeging is meer dan de som der delen. Niet alleen binnen het onderwijs, maar ook in de
verbinding met de wijk en de gebruikers van het overige maatschappelijke vastgoed voor Sport, ‘Ontmoeten’ en Zorg.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
42
Dit IHP laat zien dat er praktische keuzes gemaakt moeten worden èn dat er ook voorgesorteerd moet worden op toekomstige keuzes. Als planningsinstrument biedt het in
deze versie zeker voldoende houvast voor nu en de toekomst. Bij de doorontwikkeling en verdere verfijning van dit IHP is het aan te bevelen dat aandachtspunten als maatschappelijke verbinding, duurzaamheid en huurbeleid meer expliciet worden opge-
nomen. Dit mag echter geen reden zijn om met de beschikbare informatie in 2021 al besluiten te nemen, richtingen te kiezen en plannen te maken.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
43
Bijlage 1. Leerlingenprognoses BO-VO-(V)SO Oss 2019 e.v. jaren Toelichting vooraf aan de leerlingenprognoses Algemeen De gehanteerde Prognoses van Pronexus dateren van juni 2019 en zijn gebaseerd op de basisinformatie van 2018.
De gemeente Oss laat om het jaar de prognose actualiseren. In 2021 zal door de ge-
meente de nieuwe basisinformatie (zie ook bijlage 3) voorbereid worden voor de verwerking in de leerlingenprognoses vanaf 2021. Daarbij zullen ook de actuele informatie van de schoolbesturen en de gegevens van de teldata geanalyseerd en betrokken worden; m.a.w. de betreffende gegevens in dit IHP.
Basisonderwijs Errata: •
De telescoop is opgeheven
•
De Zonnevogel is IKC De Regenboog
•
De Line = De Linde
Voortgezet Onderwijs •
De prognoses van Pronexus bevatten voor Het Hooghuis fouten (oude locaties) en zijn niet betrouwbaar. In overleg met Het Hooghuis is uitgegaan van de gegevens voor het Strategisch HuisvestingsPlan dat door St. Carmel in opdracht is gegeven
aan een extern bureau. Dit bureau heeft zich gebaseerd op de gegevens van DUO. Bij de komende leerlingenprognose worden de gegevens gecorrigeerd en •
geactualiseerd.
Voor het Maasland College zijn de gegevens van Pronexus gehanteerd.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
44
Leerlingenprognoses BO, VO en (V)SO; 2019 e.v. jaren
Ten behoeve van het onderwijsbeleid op gemeentelijk niveau is voor de gemeente Oss
een prognose opgesteld van leerlingenaantallen voor de periode 2019 tot en met 2039. Leerlingenprognose basisonderwijs 2019 | Gemeente Oss
In de ramingen van leerlingenaantallen zijn twee ontwikkelingen verwerkt. Dit zijn de
trends en in de omvang van de basisgeneratie in de afzonderlijke gebieden van de ge-
1.
Samenvatting
meente Oss en de schoolkeuze. Bij de opzet van de prognose zijn cijfers verwerkt met
een uitsplitsing vanonderwijsbeleid leerlingen naar Ten behoeve van het opherkomstgebied. gemeentelijk niveau is voor de gemeente Oss een prognose
opgesteld van leerlingenaantallen voor de periode 2019 tot en met 2039. In de ramingen van leerlingenaantallen zijn twee ontwikkelingen verwerkt. Dit zijn de trends in de omvang van de basisgeneratie in de afzonderlijke gebieden van de gemeente Oss en de schoolkeuze. Bij de opzet Bij de berekeningen voor de periode 2019-2039 is gebruik gemaakt van het softwarepakvan de prognoses zijn cijfers verwerkt met een uitsplitsing van leerlingen naar herkomstgebied.
ket G4PRO. Dit programma voldoet aan het ’’Programma voor het opstellen van leerlin-
Bij de berekeningen voor periode 2019-2039 is gebruik gemaakt van het softwarepakket G4PRO. genprognoses’’ van de de VNG. Dit programma voldoet aan het “Programma voor het opstellen van leerlingenprognoses” van de VNG.
De onderstaande tabel geeft een samenvatting van de belangrijkste resultaten. In de overDe onderstaande tabel geeft een samenvatting van de belangrijkste resultaten. In de overzichten
zijn de leerlingenaantallen van peildatum oktober 2018 weergegeven 2019. zichten zijn de leerlingenaantallen van1peildatum 1 oktober 2018 onder weergegeven onder 2019. Instnr 00CD 03MA 03QO 03TC 05CN 05CO 05IM 05ZG 06DH* 06VO 06WH 06WZ 06XU 07BW00 07BW01 07RZ 08NO 09PE 10HV 10YG 10ZN 11QU 12BO 12KS 14ZY 16UP 20KF 20KR 20KT 24NM 24TA 29UC 31FJ
Naam De Lockaert Klim Op t Schrijverke Pius X De Meander Sint Antionius Dalton In Balans t Ravelijn De Telescoop De 4 Heemskinderen De Kleine Weide De Line Nicolaas Hertogin Johanna Hertogin Johanna, loc. Vianenstraat Sint Lambertus De Wissel De Teugelaar De Fonkeling t Molenveld Zonnevogel De Polderhof JF Kennedy De Korenaer Sint Jozef Lithoijen De Bogaard Elzeneind Sterrebos De Blinkerd Mettegeupel De Nieuwe Link Mosaiek t Kleurenbos Totaal
Historie Prognose 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2029 2034 2039 152 157 161 161 162 164 162 160 175 186 91 91 86 89 90 97 97 91 89 85 169 150 144 149 143 143 147 168 177 177 227 233 243 242 238 234 231 209 208 209 221 217 223 224 230 233 229 218 215 217 84 80 80 76 78 78 80 78 84 81 370 347 339 332 330 337 342 348 354 355 111 106 105 98 98 95 97 98 99 98 26 63 59 59 59 61 58 59 56 58 58 85 96 104 104 105 102 98 91 88 89 45 47 49 47 47 48 44 38 37 37 412 406 403 401 403 412 417 450 447 440 463 243 239 236 234 234 234 246 260 266 194 198 196 192 190 189 185 185 185 45 44 45 37 38 36 36 36 36 37 379 398 408 403 425 431 435 426 413 404 205 192 187 182 178 176 176 173 171 171 798 814 816 834 856 824 811 776 779 775 360 369 368 363 362 353 342 314 316 324 154 161 159 159 159 162 162 160 158 159 372 358 354 341 330 321 317 313 342 364 119 116 116 115 115 116 118 134 137 137 403 398 398 389 381 376 375 371 403 428 108 100 94 88 85 80 81 82 86 91 200 198 197 183 184 180 183 185 186 184 281 303 307 310 313 319 319 329 343 349 280 300 284 269 255 243 244 256 269 274 103 101 101 101 101 103 103 108 114 117 187 162 155 148 143 143 145 148 151 153 193 194 192 190 189 191 191 189 186 187 159 140 137 134 132 133 133 138 141 142 38 73 79 84 90 96 96 100 101 101 6903 6847 6830 6744 6747 6708 6693 6674 6808 6880
* Basisschool De Telescoop (06DH) is per 01-08-2018 opgeheven
Het aantal diedie naar het het basisonderwijs in de gemeente Oss gaan, was op dewas afgelopen Het aantalleerlingen leerlingen naar basisonderwijs in de gemeente Oss gaan, op de 1 oktobertelling 6847. Ten opzichte van de vorige telling, is het aantal leerlingen met 56 gedaald. In
afgelopen 1 oktobertelling 6847. Ten opzichte de vorige telling, hetwerkelijke aantal met 56 de vorige prognose was een leerlingaantal van 6914 van voorspeld, 67 hoger danishet aantal. gedaald. In de vorige prognose was een leerlingenaantal van 6914 voorspeld, 67 hoger dan het werkelijke aantal.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed Pronexus | juni 2019
45 1
Voortgezet onderwijs Speciaal Basisonderwijs, Speciaal Onderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs Het Hooghuis (DUO-gegevens) Titus Brandsma Lyceum Stadion
2019/2020
2029/2030
1.395
1.329
207
222
631
De Singel
Zuid (De Ruivert)
754
West (Verdistraat)
Mondiaan College
410 880
514 699 379 862
Totaal Het Hooghuis
4.277
4.005
Maasland College (Pronexus)
1.708
1.499
Totaal Voortgezet Onderwijs
5.985
5.504
Opmerking vooraf
De prognoses voor het gehele speciaal onderwijs wijken beduidend af van de werkelijke aantallen op de teldatum 1 oktober. Voor een deel is dat te verklaren doordat: • • •
het speciaal onderwijs regionaal is georganiseerd. Leerlingen en ouders kunnen kiezen; regionaal/lokaal onderwijs- en zorgarrangementen verschillend worden ingevuld en er daardoor voorkeuren ontstaan;
ouders en leerlingen bij nader inzien vinden/ervaren dat het reguliere onderwijs niet de beste plek is voor de ontwikkeling van het kind.