Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder.PDF

Cultuur verbindt OnSS Cultuurnota Oss 2021 en verder

Definitieve versie december 2020

Samenvatting vooraf

Cultuurbeleid 2021 en verder Cultuur is verbonden met het verlangen van mensen om betekenis te geven aan het leven. Het maakt daarom een wezenlijk onderdeel uit van onze Osse samenleving. Een goed functionerend en aantrekkelijk cultureel bestel draagt bij aan een levendige, artistieke, creatieve en participerende gemeenschap en daarmee aan het leef- en vestigingsklimaat van onze groeiende gemeente. Uit de inventarisatie van de culturele infrastructuur van onze gemeente concluderen we dat Oss een prima, breed en laagdrempelig cultuuraanbod heeft, zowel op professioneel als amateurniveau. We willen dit cultuuraanbod voor onze gemeente behouden, maar ook blijven doorontwikkelen. Hiervoor zijn voldoende kansen want iedere professionele cultuurinstelling is momenteel volop in transitie. Daarnaast biedt ook het landelijk, provinciaal en lokaal beleid veel aanknopingspunten voor verdere ontwikkeling van ons cultuuraanbod. Voor de beleidsperiode 2021 en verder doen we dit langs twee belangrijke beleidspijlers: •

Behoud van een vitale culturele infrastructuur;

•

Cultuur verbindt.

Gezien de onzekere tijden waarin we leven kunnen we nu niet overzien hoe lang dit nieuwe cultuurbeleid actueel blijft. We spreken daarom van 2021 en verder. Op basis van de kaders van dit nieuwe cultuurbeleid zullen we jaarlijks Uitvoeringsagenda’s opstellen.

Behoud van een vitale culturele infrastructuur Deze beleidsnota verschijnt op een bijzonder moment. De gevolgen van COVID-19 zijn nauwelijks in te schatten. Het is nog niet goed te overzien wat de gevolgen voor de cultuursector zijn op de middellange en lange termijn. Het overeind houden van ons culturele voorzieningenniveau is een eerste opgave die we zien binnen de beleidspijler Behoud van een vitale culturele infrastructuur. De zes grote, dragende culturele instellingen binnen de Osse culturele infrastructuur zijn: Museum Jan Cunen, Theater De Lievekamp, Cultuurpodium Groene Engel, Bibliotheek Oss, Stadsarchief Oss en Muzelinck Centrum voor de Kunsten. Dat zijn de kernorganisaties cultuur.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

2

We hebben ook een rijk geschakeerd amateurveld, waar we bijzonder trots op zijn.

Met het programma Cultuurparticipatie willen we de cultuurdeelname van de inwo-

Voor de amateurorganisaties cultuur is het belangrijk dat zij zich goed verbonden en

ners van Oss vergroten. Dit doen we samen met cultuurinstellingen, amateurvereni-

ondersteund weten door de kernorganisaties. Daarnaast is er een adequaat subsi-

gingen, ZZP’ers, zorg- en welzijnsinstanties en andere partners uit het sociale domein.

diestelsel nodig vanuit de gemeente. Door beide goed in te zetten ondersteunen we

We maken daarbij nadrukkelijk de verbinding met de wijken, buurten en kernen van

de amateurorganisaties.

onze gemeente. Daarbij richten we ons vooral op doelgroepen voor wie cultuurdeelname geen vanzelfsprekendheid is. Dat kan gaan om doelgroepen die vanwege beper-

Voor elk van deze ‘kernvoorzieningen’ geldt dat zij goed toegerust moeten zijn voor de

kingen geen toegang (meer) hebben tot kunst en cultuur, maar ook om doelgroepen

taken waar ze voor staan. Dit vraagt doorlopend aandacht voor de kwaliteit van organi-

die vanuit hun achtergrond nog weinig kennis hebben van wat kunst en cultuur ook

satie en accommodatie. Voor wat betreft de huisvesting: Cultuurpodium Groene Engel

voor hen kan betekenen. Het programma Cultuurparticipatie sluit goed aan op onze

en Museum Jan Cunen behouden hun huidige pand, Bibliotheek Oss en Stadsarchief Oss

‘Visie op laagdrempelig ontmoeten’ en op onze Ontwikkelagenda Wmo.

verhuizen naar het Warenhuis en De Lievekamp en Muzelinck blijven op dezelfde locatie elkaar versterken. Verder staan onze professionele cultuurinstellingen elk voor de transi-

Het programma Cultuureducatie richt zich op een verdere verbetering van de kwali-

tieopgave om een eigentijds en aantrekkelijk cultuuraanbod te behouden.

teit en het versterken van cultuureducatie op school en krijgt vorm langs twee lijnen: OKVO (het samenwerkingsverband tussen de Osse professionele cultuurinstellingen

We hebben binnen de eerste beleidspijler enkele richtinggevende uitgangspunten

en het basisonderwijs in onze gemeente) en Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) III.

geformuleerd bij de verschillende transitieopgaven voor onze cultuurorganisaties: een

Met OKVO maken leerlingen kennis met de verschillende kunstdisciplines en alle cul-

passend voorzieningenniveau voor onze groeiende gemeente, versterking van de cen-

turele organisaties in Oss. Het aanbod van OKVO is vooral gericht op het Primair On-

trumfunctie van Oss voor de regio, nieuwe accommodaties ook impulsen laten geven

derwijs (PO). We willen graag dat in de komende beleidsperiode het aanbod cultuure-

aan gebiedsontwikkeling, multifunctioneel gebruik van accommodaties bevorderen en

ducatie wordt uitgebreid naar het Voortgezet Onderwijs, het Bijzonder Onderwijs en

goede spreiding van cultureel aanbod in onze gemeente.

het VMBO. Daarbij is CMK III het middel om cultuureducatie (nog) beter te verankeren in het curriculum van scholen.

Cultuur verbindt Door de transitieopgaven van onze cultuurinstellingen, trends in onze maatschappij en

Subsidiekader

beleidsontwikkelingen is er voldoende voedingsbodem voor het maken van een kwa-

In beginsel gaan we uit van gelijkblijvend budget aan cultuursubsidies in de meerja-

liteitsslag vanuit het bestaande cultuuraanbod. Het visiedocument van de kernvoor-

renbegroting 2021-2024. Wel zoeken we nog incidentele middelen als matchingsgeld

zieningen uit november 2017 getiteld ‘De Waarde van Cultuur’ hebben we daarbij als

voor fondswerving bij het programma Cultuurparticipatie in de beleidspijler Cultuur

vertrekpunt genomen. Met de speerpunten Toegankelijkheid van kunst en cultuur en

verbindt. Wij stellen voor bij de komende kadernota te bezien wat daartoe de moge-

daarnaast Nog betere (en meer) cultuureducatie zetten de culturele instellingen in hun

lijkheden zijn. Voor zover de programma’s Cultuurparticipatie en Cultuureducatie

visiedocument nadrukkelijk in op de sociale waarde van cultuur. Als gemeente onder-

structureel meer budget vragen, willen hiervoor dekking vinden door herschikking

steunen we deze ontwikkeling van harte. We geven deze opgave vorm binnen de tweede

van middelen binnen de cultuurbegroting.

beleidspijler: Cultuur verbindt. Hierin zetten we in op gezamenlijke programma’s van het culturele veld voor intensivering van cultuureducatie én cultuurparticipatie.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

3

Investeringsvoorstellen voor nieuwe of aangepaste huisvesting zullen we aankaarten bij de jaarlijkse Uitvoeringsagenda’s en afzonderlijk in besluitvorming brengen. Dat geldt ook voor eventuele aanvullende steunmaatregelen als gevolg van COVID-19.

Rondje Cultuur Met de twee beleidspijlers (Behoud van een vitale culturele infrastructuur en Cultuur verbindt) in onze nieuwe cultuurnota werken we aan een maatschappelijk relevant en duurzaam cultuurveld. Waarbij je op een mooie zonnige dag vanuit Museum Jan Cunen, waar die dag een gedeelte van de tentoonstelling in het park plaatsvindt, loopt naar het Walkwartier. Daar word je, na binnen toevallig kennis gemaakt te hebben met de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van voeding (wat ook nog eens een grote rol speelt in de Osse geschiedenis) buiten verrast door een leuke straatact. Na een korte verwondering beland je bij Cultuurpodium Groene Engel waar je die leuke nieuwe Osse band hoort spelen. Om te eindigen bij de Lievekamp om helemaal op te gaan in een prachtige voorstelling. Een prachtig cultureel rondje waar menig middelgrote stad jaloers op mag zijn.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

4

Inhoud

1.

Inleiding

6

2.

Overzicht culturele infrastructuur Oss

8

2.1 (Culturele) Identiteit van Oss

8

2.2 Grote culturele instellingen

9

2.3 Kleinere culturele instellingen

15

2.4 Amateurkunst en Cultuureducatie

15

Omgevingsanalyse

17

3.1 (Landelijke) trends & ontwikkelingen

17

3.2 Beleidsmatige context

19

Cultuurvisie: de waarden van cultuur

23

4.1 Intrinsieke, economische en sociale waarde van cultuur

23

4.2 Beleidspijlers 2021 en verder

24

Beleidspijler Behoud van een vitale culturele infrastructuur

26

5.1 De crisis voorbij

26

5.2 Transitieopgaven kernvoorzieningen

27

Beleidspijler Cultuur verbindt

36

6.1 Programma Cultuurparticipatie

36

6.2 Programma Cultuureducatie

38

Subsidiekader

39

7.1 Financieel perspectief

39

7.2 Inrichting culturele infrastructuur; subsidiegebouw

40

7.3 Subsidieafspraken

41

3.

4.

5.

6.

7.

Foto’s: Almichael Fraay, Ben van Duin, Hans van der Grient, Ron Rutten Opmaak: Vormgeving & Publicatie, gemeente Oss

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

5

Eind 2017 hebben de zes professionele cultuurinstellingen in Oss het visiedocument

1. Inleiding

‘De Waarde van Cultuur’ uitgebracht. Dit document was bedoeld als impuls voor nieuw gemeentelijk cultuurbeleid voor de periode 2018-2022. Een begrijpelijk initiatief, want de laatste cultuurnota ‘De Messen geslepen; de cultuurvisie aangescherpt’ dateerde uit 2014 en was vooral ingegeven door bezuinigingen. Vanuit de gemeente hebben we het visiedocument ‘De Waarde van Cultuur’ positief ontvangen en als vertrekpunt genomen voor het ontwikkelen van nieuw cultuurbeleid. Als eerste stap daartoe hebben we begin 2018 het beleidsdocument ‘Een Cultuur van Waarde 2018-2022’ opgesteld, waarin we een reactie hebben gegeven op de ambities en voorgestelde actiepunten van ‘De Waarde van Cultuur’. Het beleidsdocument ‘Een Cultuur van Waarde 2018-2022’ betrof nog geen volwaardige cultuurnota. Het document is wel besproken in de commissievergadering begin 2018 waarbij is afgesproken dat in 2019/2020 een uitwerking zou volgen in de vorm van een nieuwe cultuurnota. In het coalitieprogramma 2018-2022 hebben we de ambitie uitgesproken om het brede cultuuraanbod van professionele instellingen, amateurverenigingen, kunstenaars en andere creatieven mee te laten groeien met de ontwikkeling van onze gemeente en daartoe een actueel cultuurbeleid te willen opstellen.

In de Prioriteitennota 20212024 hebben we voorgesteld vanwege de financiële onzekerheid als gevolg van de Coronacrisis, de transities bij de professionele cultuurinstellingen en vanwege capaciteitsgebrek, het opstellen van nieuw gemeentelijk cultuurbeleid vooralsnog uit te stellen. Met het (aangenomen) amendement ‘Regeren is vooruitzien met een actuele Cultuurnota Oss’ heeft de gemeenteraad in juli jl. niettemin opdracht gegeven om eind van 2020 wel degelijk een actuele cultuurnota aangereikt te krijgen. Vanzelfsprekend hebben wij uitvoering gegeven aan de opdracht van de gemeenteraad. We onderschrijven dat het in deze complexe tijd van belang is lijnen uit te zetten die ons niet alleen door de crisis heen kunnen loodsen, maar ons ook een perspectief

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

6

bieden om weer vooruit te kijken; de crisis voorbij. Ook hebben we bij de culturele

In deze cultuurnota schetsen we eerst het beeld van de (gesubsidieerde) Osse cultuur-

instellingen gemerkt dat zij content zijn met het genomen initiatief. Een nieuwe

sector anno 2020 (hoofdstuk 2: Overzicht culturele infrastructuur Oss). Voor de goede

cultuurnota bekrachtigt de lijn uit het visiedocument ‘De Waarde van Cultuur’, maar

orde merken we hierbij op dat we de harde kant van erfgoed (monumentenzorg en

biedt vooral ook duidelijkheid en een toekomstperspectief.

archeologie) buiten beschouwing laten; hiervoor kent onze gemeente afzonderlijke beleidskaders. Daarnaast laten we ook het subsidiestelsel voor ons amateurveld

In de periode september - november hebben we de nodige energie gestoken om in dia-

buiten beschouwing in dit document. Ook hiervoor gelden specifieke beleidskaders.

loog met het culturele veld alsnog tot de beoogde cultuurnota komen. Op 15 september,

In hoofdstuk 3 presenteren we een omgevingsanalyse waarbij we in vogelvlucht de

28 oktober en 11 november hebben we plenaire bijeenkomsten belegd met vertegen-

belangrijkste trends & ontwikkelingen in de kunst- en cultuursector aangeven en de

woordigers van de 6 professionele culturele instellingen (Museum Jan Cunen, Muzelinck

kernpunten geven van landelijk, provinciaal en aanpalend gemeentelijk beleid. Hoofd-

Centrum voor de Kunsten, Cultuurpodium Groene Engel, Theater De Lievekamp, Biblio-

stuk 4 (De waarden van cultuur) bevat onze visie op het cultuurbeleid voor de periode

theek Oss en Stadsarchief Oss) en van Stichting Oss Cultureel en K26. Tussentijds hebben

2021 en verder, waarbij we ingaan op de intrinsieke, de economische en de sociale

we ook met elk van deze organisaties afzonderlijk gesproken. Over de ontwikkelingen

waarde van cultuur voor de Osse samenleving. Op basis van deze visie formuleren we

van hun organisaties, de verbinding met het amateurveld en de gevolgen van de Coron-

de twee hoofdpijlers van ons cultuurbeleid: Behoud van een vitale culturele infrastruc-

acrisis. Mede op basis van deze gesprekken en nog steeds geïnspireerd door het mani-

tuur en Cultuur verbindt.

fest ‘De Waarde van Cultuur’ presenteren wij in dit document een nieuw gemeentelijk cultuurbeleid: ‘Cultuur verbindt OnSS; cultuurnota 2021 en verder’.

De hoofdpijler Behoud van een vitale culturele infrastructuur werken we uit in hoofdstuk 5. Daarbij gaat het er enerzijds om de Coronacrisis het hoofd te bieden en ander-

In beginsel werken we met beleidscycli van vier jaar, maar daar willen we ons in deze

zijds de uitgangspunten die we hanteren voor de kernvoorzieningen in onze gemeen-

onzekere tijden niet op voorhand op vastpinnen. Steeds vaker is het binnen onze ge-

te. De hoofdpijler Cultuur verbindt werken we uit in hoofdstuk 6. Deze pijler vormt

meente goed gebruik om voor specifieke beleidsterreinen meerjarig beleid te formule-

in feite een concretisering van de ambities die in het visiedocument ‘De Waarde van

ren en daar jaarlijkse uitvoeringsagenda’s aan te koppelen. Zo doen we dat ook voor ons

Cultuur’ zijn geformuleerd. Afrondend gaan we in hoofdstuk 7 in op het subsidiekader

cultuurbeleid. Pas wanneer het meerjarig beleidskader niet meer aansluit bij de prak-

dat ons voor ogen staat, waarbij we aangeven welk financieel perspectief we zien voor

tijk, zullen we het beleidskader actualiseren of vervangen door een nieuw beleidskader.

de uitvoering van het beleid, hoe we aankijken tegen de inrichting van ons subsidie-

Dat kan over vier jaar zijn, maar ook eerder of later. Het nieuwe beleidskader ‘Cultuur

gebouw voor de cultuursector, welke afspraken we met de instellingen willen maken

verbindt OnSS’ hebben we daarom de subtitel ‘Cultuurnota 2021 en verder’ meegegeven.

en ook hoe we willen omgaan met het monitoren van de impact van de uitvoering van het beleid.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

7

2. Overzicht culturele infrastructuur Oss

2.1. (Culturele) Identiteit van Oss Oss is een gemeente waarvan vaak gezegd wordt dat het een ‘miniprovincie’ is. Een grote stad, met mooie kernen en landelijke omgeving. In al die kernen die door de jaren heen onderdeel van onze gemeente zijn geworden was al een groot verenigingsleven en dat is gelukkig zo gebleven. Onze gemeente heeft meer dan 90.000 inwoners, verspreid over 23 kernen. We zijn een gemeente die zich het beste laat kenmerken door de kernbegrippen: daadkrachtig, veerkrachtig en tegendraads. Een gemeente die groeit naar 100.000 inwoners en waar het prettig wonen en werken is. We zijn trots op onze rijke culturele infrastructuur. Naast de vele verenigingen prijzen we ons gelukkig met de vele ZZP’ers in de creatieve sector en actieve organisaties als Stichting Oss Cultureel en K26. Het professionele cultuuraanbod wordt verzorgd door onze zes professionele cultuurinstellingen: Bibliotheek Oss, Stadsarchief Oss, Cultuurpodium Groene Engel, Museum Jan Cunen, Muzelinck Centrum voor de Kunsten en Theater De Lievekamp. Samen zorgen zij voor een veelvormig cultuuraanbod van podiumkunsten, letteren, educatie, beeldende kunst en erfgoed. Primair faciliteren deze zes organisaties onze talentontwikkeling en verzorgen ze de cultuureducatie in het primaire onderwijs vanuit de Stichting OKVO.

De zes professionele cultuurinstellingen onderhouden hechte banden met bedrijven, stichtingen en private aanbieders. En elke organisatie heeft goede connecties met het amateurveld. Dat grote netwerk zorgt ervoor dat er in Oss, vergeleken bij veel andere gemeenten, nog altijd ontzettend veel culturele disciplines zijn vertegenwoordigd. Dat is iets om trots op te zijn en te koesteren. Waar in veel middelgrote gemeenten wegbezuinigd zijn, hebben we dat in Oss niet gedaan. Middelgrote steden hebben het de laatste jaren moeilijk. Ze worden hard getroffen door economische en maatschappelijke ontwikkelingen. De aantrekkingskracht van grote steden neemt toe. Cultuur is een belangrijk middel om je als middelgrote stad te kunnen onderscheiden en aantrekkelijk te blijven als woon- en werkgemeente. Hierna volgen de kerngegevens van de professionele cultuurinstellingen, aangevuld met informatie over Stichting Oss Cultureel, K26, het amateurveld en cultuureducatie.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

8

2.2. Grote culturele instellingen Museum Jan Cunen Kengetallen over 2019

Beschrijving Locatie Kernactiviteiten Bezoekers Doelgroepen

Museum voor moderne en 19e eeuwse kunst Villa Constance, een monumentaal pand aan de Molenstraat, centrum Oss collectie, tentoonstellingen en educatie 22.181 Kunstpubliek uit het hele land • Specifieke aandacht voor Ossenaren en families • Specifieke aandacht voor de jeugd; de bloeiende praktijk van museumeducatie wordt gekoesterd en waar mogelijk uitgebouwd

Fte 8 Vrijwilligers 65 Exploitatiesubsidie € 733.869

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

9

Muzelinck, Centrum voor de Kunsten Kengetallen over 2019

Beschrijving Locatie Kernactiviteiten

Centrum voor de Kunsten Raadhuislaan, centrum Oss • initiëren, faciliteren en organiseren van kunstbeoefening •

intermediair en expertise­centrum op het gebied van Cultuureducatie in het onder-

Bezoekers Doelgroepen

wijs, in de vrije tijd en in het sociaal domein. 24.130 (van wie 17.717 actieve deelnemers) Geïnteresseerde cultuurconsumenten binnen

én buiten Oss Fte 16,6 Vrijwilligers Exploitatiesubsidie € 863.520

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

10

Cultuurpodium Groene Engel Kengetallen over 2019

Beschrijving Locatie Kernactiviteiten Bezoekers Doelgroepen Fte Vrijwilligers Exploitatiesubsidie

Cultuurpodium Monumentaal pand aan de Kruisstraat, centrum Oss Podium voor concerten, films, theater, lezingen/debat, horeca. 28.452 Geïnteresseerde cultuurconsumenten binnen én buiten Oss 5 108 € 309.112

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

11

Bibliotheek Oss Beschrijving Kengetallen over 2019

Bibliotheek Oss is onderdeel van Noord Oost Brabantse Bibliotheken, dat vijf gemeenten bedient. Locaties Oss • Oss aan de Raadhuislaan (hoofdvestiging) • Berghem (13,5 uur per week open) • Lith (14 uur per week open) • Ravenstein (23,5 uur per week open) • Bibliotheken in 8 basisscholen in Oss, Herpen en Megen (dBOS) Kernactiviteiten • Ter beschikking stellen van kennis en informatie (fysiek en digitaal) • Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie • Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur • Organiseren van ontmoeting en debat • Laten kennis maken met kunst en cultuur Bezoekers Oss 120.962 Doelgroepen Jong tot oud Fte (hele organisatie) 17,55 fte Bibliotheek en 1,72 fte voor Stadsarchief Oss (excl. gedetacheerden) Vrijwilligers 79 (hele organisatie) Exploitatiesubsidie € 1.942.292,- (Deze subsidie is inclusief Stadsarchief Oss, de bibliotheekvestigingen in de kernen en de schoolbibliotheken).

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

12

Theater De Lievekamp Kengetallen over 2019

Beschrijving Locatie Kernactiviteiten

Bezoekers Doelgroepen Fte Vrijwilligers Exploitatiesubsidie

Schouwburg Oss Raadhuislaan, centrum Oss Presenteren van een zo breed mogelijk, kwalitatief hoogwaardig programma op het gebied van professionele en amateur podiumkunsten. 124.600 Geïnteresseerde ‘theaterconsumenten’ binnen én buiten Oss 26,9 € 1.137.035

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

13

Stadsarchief Oss Beschrijving Kengetallen over 2019

Locatie Kernactiviteiten

Bezoekers Doelgroepen Fte Vrijwilligers Exploitatiesubsidie

Een erfgoedkennis- en expertisecentrum met een unieke collectie over de regio Oss. Hoofdvestiging Bibliotheek Oss aan de Raadhuislaan Het Stadsarchief heeft een historische collectie en organiseert onder andere educatieve projecten, lezingen, filmmiddagen en kleinschalige tentoonstellingen. Sinds 2016 maakt het Stadsarchief Oss onderdeel uit van de Bibliotheek Oss Jong tot oud 1,72 11 Onderdeel van Bibliotheek Oss

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

14

2.3. Kleinere culturele instellingen

2.4. Amateurkunst en Cultuureducatie

Stichting Oss Cultureel

Amateurkunst

Stichting Oss Cultureel is in 2000 opgericht en is een platform

Oss heeft een heel divers en groot amateurveld georganiseerd in veel verenigingen,

voor culturele talentontwikkeling dat verrassende en vernieu-

maar ook in ‘losse’ samenwerkingen. De professionele instellingen staan allen in

wende producties in Oss en omgeving aanbiedt. Stichting Oss

goed contact met het amateurveld: er is veel verbinding. We ondersteunen dit ama-

Cultureel streeft daarin naar een zo hoog mogelijk niveau. Het

teurveld met subsidies, omdat we het van grote waarde vinden voor de leefbaarheid

doel is om regionaal talent van alle leeftijden en achtergron-

van onze gemeente.

den een podium te bieden. Lokale verhalen en talenten zijn de basis van de voorstellingen die uitgevoerd worden door amateurs en professionals. De stichting werkt hier-

Recent hebben we de Subsidieregeling Cultuurfonds Amateurkunst (ook wel het

voor samen met het onderwijs, maatschappelijke organisaties, vele Osse bedrijven en

Cultuurfonds genoemd) ingesteld. Deze regeling is in het leven geroepen met als

de diverse cultuurpartners. Zonder eigen gebouw, want Stichting Oss Cultureel maakt

doel het stimuleren van vernieuwing en versterking van de amateurkunst in de ge-

producties op locatie. De stichting ontvangt ruim € 11.000,- subsidie.

meente Oss. Het fonds richt zich op vernieuwing en versterking van kwaliteit binnen de amateurkunst door toekenning van een eenmalige subsidie en deskundigheids-

K26

bevordering en kennisdeling (artistiek en bestuurlijk). Onder vernieuwing wordt

De Stichting Kunst en Cultuur Oss (beter bekend als K26), waar 40 beeldend kunste-

verstaan:

naars zijn aangesloten, stelt zich ten doel de beeldende kunst in de gemeente

•

Oss dichter bij de mensen te brengen. Zij beheert de permanente expositieruimte ‘K26’ aan de Kruisstraat 26 in Oss, verzorgt wisseltentoonstellingen, organiseert een kunstwed-

Kwantitatieve vernieuwing: er worden meer mensen of nieuwe doelgroepen bereikt;

•

Kwalitatieve vernieuwing: artistiek vernieuwend voor het amateurkunstveld in de gemeente Oss.

strijd en een atelierroute en levert een bijdrage aan diverse culturele activiteiten in de gemeente. De exposities en evene-

Het maximale bedrag dat kan worden aangevraagd is € 2.500,- per project. Initiatie-

menten zijn alle gericht op een breed publiek binnen de

ven kunnen maar eenmalig gebruik maken van het fonds en worden daarbij altijd

gemeente Oss. K26 ontvangt € 36.000,- aan subsidie.

bijgestaan door een professionele cultuurinstelling. De hoogte van de toekenning van middelen is afhankelijk van de beoordeling van de aanvraag door de Cultuurtafel. De Cultuurtafel is het directie-overleg van de zes professionele cultuurinstellingen in de gemeente Oss.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

15

Cultuureducatie De cultuureducatie wordt in Oss vormgegeven door diverse partijen. Een groot en belangrijk deel is echter belegd bij de Osse Kunstinstellingen voor het Onderwijs, afgekort OKVO. OKVO is een samenwerkingsverband tussen de Osse professionele cultuurinstellingen en het basisonderwijs in de gemeente Oss. Jaarlijks worden ruim 8.000 leerlingen in contact gebracht met muziek, film, dans, beeldende kunst, cultureel erfgoed, literatuur en drama. Inhoudelijk sluit OKVO aan bij de landelijke kerndoelen van het rijksprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit, afgekort CMK. De intermediairs van Muzelinck vormen binnen dit programma een belangrijke schakel tussen het onderwijs en de culturele omgeving. Door in gesprek te gaan met de school wordt er gewerkt aan een doorlopend (kunsteducatie) programma, dat in opbouw, samenhang en samenstelling past bij de visie en situatie van de school. Het aanbod van OKVO bestaat uit een Basis- en Plus menu. Via het basismenu komen kinderen gedurende hun gehele basisschoolperiode in aanraking met diverse kunst- en cultuurdisciplines en bezoeken ze alle culturele instellingen in Oss. Met als doel: zo veel mogelijk kinderen enthousiasmeren voor kunst en cultuur en kennis laten maken met de culturele instellingen binnen onze gemeente.

Scholen ontvangen een handleiding met daarin opdrachten voor in de klas, informatie over het bezoek en een evaluatie. Naast het Basismenu biedt OKVO scholen ook de mogelijkheid om zichzelf verder te verdiepen of verbreden door middel van een Plusmenu. Zo kan een klas dat jaar nog een extra culturele instelling bezoeken en kan de culturele instelling het bezoek zelfs op maat maken en koppelen aan thematieken waarmee scholen op dat moment bezig zijn. Met CMK willen we zorgen voor een (nog) betere verankering van kunst en cultuur in het curriculum van scholen.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

16

3.1 (Landelijke) trends & ontwikkelingen

3. Omgevingsanalyse

Meer verbinding met andere domeinen ‘Cultuur’ wordt steeds vaker ingezet om ook andere beleidsdoelstellingen te verwezenlijken, bijvoorbeeld om de woonaantrekkelijkheid van een stad te vergroten of om buitenlandse bezoekers aan te trekken. Ook zien wij in toenemende mate een relatie met het sociaal domein, waar cultuurbeleving en –beoefening kunnen bijdragen aan sociale cohesie, veiligheid en gezondheid, bijvoorbeeld op wijkniveau. Unieke kleinschalige events Een trend die we, althans pre-Corona, landelijk signaleren is dat er steeds meer niche festivals ontstaan. Door de toegenomen concurrentie wordt de druk voor organisatoren om onderscheidend te programmeren opgevoerd. Een sterke profilering helpt bij het aantrekken van een specifiek publiek. Een kleinschalige, intieme opzet ademt bovendien een gemoedelijke sfeer uit. Een goed voorbeeld van een dergelijk evenement is Into The Great Wide Open. Zij kunnen makkelijk meer kaarten verkopen, maar doen dit bewust niet. Totaalbeleving en multidisciplinair Het verschil tussen “hoge” en “lage” cultuur is verdwenen. Was er vroeger sprake van een door de “elite” bewust in stand gehouden scheiding tussen “echte kunst” en “vermaak”, tegenwoordig vermengen de diverse kunstdisciplines zich moeiteloos.

Cross-over (mix van stijlen en disciplines) speelt een belangrijke rol in de beleving en waardering van kunst en cultuur, en draagt ook bij aan de toegankelijkheid ervan.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

17

Maatschappelijke betrokkenheid

Toenemende concurrentie

Culturele instellingen en festivals worden meer en meer een plek waar mensen van

De cultuurconsument en -toerist hebben tegenwoordig erg veel keuzemogelijkhe-

gedachten wisselen, de maatschappij bezien, reflecteren én samen ontspannen. Het

den en zijn (bijgevolg) minder trouw: er wordt massaal geshopt tussen verschillende

aanbod vormt eveneens een humuslaag voor breder aanbod binnen alle culturele

kunstvormen. Dat betekent dat instellingen en organisaties een steeds grotere in-

disciplines. Culturele uitingen kunnen ook de aandacht vestigen op voor de stad be-

spanning moeten leveren om het publiek en/of deelnemers voor de activiteiten aan

langrijke onderwerpen en ontwikkelingen. Dit vernieuwende aanbod heeft een grote

zich te binden. Anders gezegd: er komt steeds meer concurrentie in de vrijetijdssector

aantrekkingskracht op de jongere publiekssegmenten: van jongeren/studenten tot

waarin het vooral draait om de beleving.

dertigers. Subsidie is niet vanzelfsprekend Echte ontmoeting: cultuurparticipatie en -educatie

Niet alleen vanwege de veranderende economische omstandigheden, maar ook door

In een tijd waarin de digitalisering en individualisering nog verder toeneemt, de

gewijzigde politieke opvattingen over de inzet van publieke middelen voor culturele en

verschillen tussen arm en rijk weer groter worden, de polarisatie in de samenleving

cultureel-maatschappelijke activiteiten is subsidie geen vanzelfsprekend meer. Boven-

sterker wordt, culturen en opvattingen meer tegenover elkaar komen te staan en ma-

dien wordt het investeren in een gebouwelijke exploitatie door overheden als steeds

teriele consumptie domineert, wordt het grote belang van cultuureducatie, met name

bezwaarlijker ervaren. Het ondersteunen van activiteiten en evenementen is directer

binnen het primaire onderwijs, algemeen erkend. Cultuureducatie is een belangrijk

en concreter. Echter zonder deze gebouwen zijn er ook geen plekken waar de presenta-

instrument voor persoonlijke ontwikkeling en voor het creëren van sociale cohesie.

tie gefaciliteerd wordt. Deze situatie dwingt ons bij iedere ontwikkeling tot een analyse van de rol van de overheid in het culturele en cultureel-maatschappelijke veld en

De behoefte aan echte ontmoeting, aan verbinding, aan persoonlijk contact, aan

vraagt tegelijkertijd om meer ‘ondernemerschap’ aan de kant van de instellingen.

zingeving en gemeenschapszin groeit (weer). De coronacrisis heeft dit alleen maar versterkt. Het grote belang van sociaal-maatschappelijke activiteiten en cultuurparti-

Veranderingen in vrijwilligerswerk

cipatie voor ontwikkeling en sociale cohesie wordt algemeen erkend.

De jongere generaties zijn in algemene zin minder geïnteresseerd in of enthousiast te maken voor vrijwilligerswerk. Door ‘vergrijzing’ ontstaat er een geleidelijke uitval van

Nieuw leven voor de binnenstad

vrijwillige medewerkers. Daarnaast is er sprake van een toenemende professionalise-

Veel binnensteden hebben te maken met leegloop en leegstand van panden. De

ring en flexibilisering van het vrijwilligerswerk. Tevens is er steeds meer concurrentie

coronacrisis heeft het kopen op internet de afgelopen maanden nog verder gestimu-

van initiatieven die ook met vrijwilligers werken.

leerd. Gemeentebesturen zullen samen met vastgoedeigenaren, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen de komende jaren op zoek moeten naar nieuwe manieren om de binnenstad aantrekkelijk te maken voor de eigen inwoners en toeristen. Cultuur kan hier een rol in pakken. In de Atlas voor gemeenten is meermaals geconcludeerd dat cultuur hét fundament vormt onder een aantrekkelijke stad. Auteur Gerard Marlet voegt daar graag aan toe dat cultuur bovendien één van de weinige knoppen is waar beleidsmakers aan kunnen draaien om de aantrekkelijkheid van hun stad te vergroten.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

18

3.2 Beleidsmatige context Cultuurbeleid OCW Vernieuwing en verbreding van aanbod Het recent vastgestelde landelijke cultuurbeleid, Cultuur in een open samenleving, moet veel meer culturele disciplines en genres includeren. De focus van het cultuurbeleid dient te worden verbreed door de BIS (Het landelijke culturele subsidiestelsel noemen we de culturele basisinfrastructuur oftewel BIS. Binnen de BIS wordt subsidie verstrekt aan culturele instellingen en aan de landelijke cultuurfondsen.) ook open te stellen voor andere genres en disciplines, zoals design, mode, e-cultuur, urban arts, popmuziek, musical of hedendaagse muziek. Cultuur van en voor iedereen De minister roept bovendien de culturele sector op om waar mogelijk drempels voor bezoekers te verlagen door het aanpassen van aanbod, het voeren van een gedifferentieerd prijsbeleid, het aanscherpen van marketingstrategieën en door gerichte inspanningen om een groter en diverser publiek te bereiken. De aan te scherpen Code Culturele Diversiteit moet zich meer op inclusiviteit gaan richten. Meer en meer is deze code een subsidievoorwaarde geworden. Een gezonde culturele arbeidsmarkt Het landelijke cultuurbeleid zet er op in dat de culturele arbeidsmarkt gezonder wordt en de betaling van werkenden in de sector op peil wordt gebracht.

Een belangrijke maatregel hiertoe is de onderschrijving van de Fair Practice Code, de Governance Code Cultuur en de Code Culturele Diversiteit als subsidievoorwaarde. Het gaat om een knock-out criterium: instellingen die de codes niet onderschrijven, ontvangen geen subsidie. Over de toepassing van de codes gaat de minister periodiek met instellingen in gesprek, volgens het principe: pas toe of leg uit.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

19

Provinciaal beleid De recent tot stand gekomen provinciale coalitie in Brabant snijdt vanaf 2023 zeven miljoen euro uit het budget voor sport, cultuur en vrijetijdseconomie. Hoe deze bezuiniging vorm gaat krijgen moet nog worden uitgewerkt. Binnen Brabant is er sprake van toenemende verbinding tussen Brabantstad (de vijf grote steden Eindhoven, Breda, Tilburg, Den Bosch en Helmond) en de zogeheten M7-steden, een samenwerking tussen de middelgrote Brabantse gemeenten, waar Oss onderdeel van is (naast Bergen op Zoom, Oosterhout, Roosendaal, Uden, Meierijstad en Waalwijk). Het in 2018 opgestelde regioprofiel ‘Brabant Maakt Het’ is weliswaar door Brabantstad vervaardigd, maar inmiddels worden ook de M7-steden door de provincie actief aangehaakt. Hierbij wordt vorm aan gegeven aan de vier programmalijnen; •

Internationalisering;

•

Talentontwikkeling;

•

Cultuureducatie en –participatie.

•

Publiekswerking;

Internationalisering biedt voor onze gemeente niet heel veel concrete aanknopingspunten. De andere drie programmalijnen lichten we hieronder kort toe. Talentontwikkeling Het programma Talentontwikkeling moet leiden tot een groter aantal jonge kunstenaars dat na de opleiding langer aan de regio verbonden blijft. TalentHub Brabant is een werkwijze die werd ontwikkeld door de Brabantse professionele kunst- en cultuursector, Kunstloc (uitvoeringsorganisatie voor provinciaal cultuurbeleid) en de provincie. In de TalentHub krijgen talenten die door de sector zelf worden uitgekozen, ondersteuning op maat via een netwerk van festivals, podia, presentatie-instellingen en andere (culturele) organisaties. Zo kunnen talenten hun artistieke signatuur ontwikkelen, krijgen ze binding met hun (toekomstige) publiek en wordt hun werk geïntroduceerd bij professionals, de politiek, fondsen en de media. Cultuurpodium Groene Engel is aangesloten bij de TalentHub ‘Muziek’.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

20

Gemeentelijk beleid

Cultuurparticipatie- en educatie Binnen Cultuureducatie en -participatie wordt ingezet op het vergroten van de toegang tot cultuur voor alle Brabanders, zowel in leren (educatie) als in deelnemen (par-

Coalitieakkoord 2018: Kansen zien, kansen pakken

ticipatie). Het woord toegang betekent hier dat drempels moeten worden verlaagd of

In het Coalitieakkoord geven we ons er rekenschap van dat Oss een rijk verenigingsleven

weggenomen; binnen de infrastructuur, in het aanbod en mogelijkheden, maar ook

kent op het gebied van kunst en cultuur. Veel mensen kunnen hier hun passie in kwijt en

het wegnemen van drempels die men ervaart in zichzelf (erkenning en inclusie). Om

producties zijn vaak van een hoog niveau. Dat vinden we belangrijk en dat proberen we dan

dat te bereiken werkt de provincie onder andere aan de volgende doelstellingen:

ook te versterken, o.a. middels een cultuurfonds voor innovatieve projecten en cross-overs

•

tussen kunstvormen en werkvelden. Dit cultuurfonds is recent opgestart.

Verkleinen van de verschillen in mogelijkheden voor dorpen zonder en steden met voorzieningen;

•

•

Ontwikkelen van nieuwe (samenwerkings)vormen voor talentontwikkeling met

Ook is in het Coalitieakkoord aangegeven de (regionale) positie van het theater De Lieve-

behulp van kunstenaars, daarbij gebruikmakend van de kracht van de kunstenaar

kamp te willen herijken. Het vertrek van de bibliotheek uit het complex leidt tot nieuwe

als inspirator;

mogelijkheden voor het theater. Maar ook het gegeven dat het gebouw meer dan 50 jaar

De krachten bundelen om één gezamenlijke aanvraag voor de derde periode

oud is en dat er onderdelen grootschalige renovatie vragen, maken het nodig dat er nieuwe

Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) in te dienen. Hierdoor kan de kwaliteit van

afwegingen worden gemaakt. Wat past bij de gemeente Oss, hoe verhoudt zich dat tot de

cultuureducatie in gezamenlijkheid verder worden verbeterd en kan de positie

regio, welke producties willen we kunnen laten zien, wat vraagt dat aan stoelen en capa-

ervan binnen het onderwijs versterkt worden.

citeit? Op dit soort en andere vragen willen we de komende periode een antwoord geven, zodat we daarna gerichte investeringsbeslissingen kunnen nemen voor het theater.

Publiekswerking Via onderzoek en monitoring vanuit de provincie wordt publieksontwikkeling nader in

Verder is in het Coalitieakkoord uitgesproken een nieuw cultuurbeleid te willen opstellen,

kaart gebracht. Deze inzichten worden gebruikt om samen met de culturele instellingen

dat o.a. moet voorzien in handhaving van ons brede professionele culturele aanbod. En wil-

en specifieke organisaties een plan van aanpak te maken met concrete doelstellingen,

len we stappen zetten naar de realisatie van het plan Walkwartier met daarin het nieuwe

zoals verhoging van het jaarlijks aantal bezoekers en diversiteit van publiek.

Warenhuis.

De provincie streeft ernaar om het aanbod optimaal te laten aansluiten op de diversiteit van het publiek en het publiek te verbinden met het specifieke aanbod.

Visie op ontmoeten: ‘Thuis in de buurt. Iedereen doet mee’ In de beleidsnotitie ‘Thuis in de buurt’ geven we als gemeente inzicht in wat er vanuit de gemeente nodig en mogelijk is om te zorgen dat iedereen mee kan doen. Hierin is een belangrijke rol weggelegd voor de buurthuizen. Omdat gemeenschapsaccommodaties het in Oss financieel moeilijk hebben en omdat kwetsbare inwoners niet altijd optimaal mee kunnen doen maakt de gemeente er werk van dat iedereen laagdrempelig en dichtbij mee kan doen.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

21

wijk/dorp te versterken. Denk aan werkervarings- en vrijwilligersplekken. De program-

Wat springt eruit ten behoeve van het cultuurbeleid in Oss?

mering van het buurthuis is zoveel mogelijk gericht op activiteiten door-en-voor-in-

•

Het buurthuis wordt hierbij gebruikt als middel om de ‘sociale veerkracht’1 in een

woners. Ook wordt de samenwerking met sociale ondernemingen verkend. Denk aan een naaiatelier of een houtwerkplaats. Gestart wordt in de kwetsbare wijken Schade-

We willen instellingen faciliteren bij de verbinding richting het sociaal domein;

•

Cross-overs tussen cultuurdisciplines

wijk en Ruwaard, gevolgd door de dorpen in het oosten van onze gemeente, Deursen

spelen een belangrijke rol in de beleving

en Dennenburg, Ravenstein, Herpen en Overlangel.

en toegankelijkheid van kunst en cultuur. Hier wenden we de Subsidieregeling Cultuurfonds Amateurkunst voor aan;

Ontwikkelagenda Wmo 2020-2023: werken aan de ‘sociale basis’ Als gemeente werken we met onze partners aan een goed leefklimaat en een sterke

•

We juichen culturele uitingen toe die de

sociale basis. Een sterke sociale basis werkt preventief en kan vroegtijdige inzet van

aandacht vestigen op voor de stad rele-

(zwaardere) zorg voorkomen. Met sociale basis bedoelen we het geheel van informele

vante onderwerpen en ontwikkelingen;

netwerken, burgeractiviteiten en betekenisvolle relaties tussen burgers onderling en

•

Vanuit de wens naar inclusie en diversi-

tussen burgers, professionals en overheid. Ook culturele voorzieningen kunnen hier

teit willen we in ons cultuurbeleid focus-

een rol in spelen. Immers: cultuur draagt bij aan een goed leefklimaat en een sterke

sen op andere genres en disciplines, maar

gemeenschap en daar gaat een belangrijke preventieve werking van uit. Als mensen

ook een groter en diverser publiek;

goed met elkaar samenleven, elkaar ontmoeten en hun talenten ontwikkelen dan zijn

•

ze van betekenis voor elkaar en zo verkleinen we de kans op problemen zoals eenzaamheid.

We hebben in ons cultuurbeleid aandacht voor een gezonde culturele arbeidsmarkt.

•

Via onderzoek en monitoring in de provincie wordt publieksontwikkeling nader in kaart gebracht;

•

Als het gaat om de uitbreiding van de ambities van cultuureducatie in het onderwijs biedt de nieuwe periode CMK aanknopingspunten;

•

Als het gaat om de verbinding met het sociaal domein biedt de gemeentelijke visie op ontmoeten en de Wmo aanknopingspunten. Cultuur draagt bij aan een goed leefklimaat en een sterke gemeenschap.

1

Gedefinieerd als: ‘het vermogen van mensen en gemeenschappen om met veranderingen om te gaan en de toegang tot externe hulpbronnen die ze daarbij hebben’

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

22

4. Cultuurvisie: de waarden van cultuur

4.1. Intrinsieke, economische en sociale waarde van cultuur Recent is de tweede editie van het tweejaarlijkse provinciale onderzoek naar de intrinsieke, economische en sociale waarde van cultuur in Brabant verschenen. De belangrijkste uitkomsten voor de impact van cultuur in Brabant zijn: •

Kunst en cultuur worden door inwoners beschouwd als belangrijke vehikels voor samen leven.

•

Brabant kent in relatie tot het aantal inwoners een relatief bescheiden culturele infrastructuur en cultuuraanbod, maar daar wordt intensief gebruik van gemaakt.

•

Brabant kent een groot cultuurbezoek.

Ook in het visiedocument ‘De Waarde van Cultuur’ van onze Osse cultuurinstellingen wordt stilgestaan bij de verschillende waarden die cultuur kan hebben: de intrinsieke waarde van cultuur, de economische waarde van cultuur en de sociale waarde van cultuur. De intrinsieke waarde van cultuur: Cultuur is verbonden met het verlangen van mensen om betekenis te geven aan het leven. Cultuur ontstaat en bestaat door de interactie van mensen onderling en in de wisselwerking met objecten of de omgeving. Het gaat niet alleen om de herkenning van het bekende, maar ook om het verkennen van het onbekende. In tegenstelling tot in de economie, de politiek of het onderwijs, kan in de kunst creativiteit een doel op zichzelf zijn. Kunst maakt het mogelijk om geboeid te raken en ervaringen op te doen die in het eigen leven niet voorhanden zijn. De kracht om te boeien en betekenis te geven, om te verbazen en te troosten, zijn primaire en innerlijke waarden van cultuur. Het zijn deze waarden van cultuur die mensen kunnen inspireren, boeien, zich helpen te ontwikkelen en vormen. Als individu, maar ook via samenwerking met anderen.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

23

4.2. Beleidspijlers 2021 en verder

De economische waarde van cultuur: Cultuur zorgt in de eerste plaats voor werkgelegenheid. Daarnaast voegt cultuur via export/consumptie/toerisme waarde toe aan de (Nederlandse) economie. Cultuur heeft

Het visiedocument ‘De Waarde van Cultuur’ bevat de nodige ambities en aanbevelin-

het vermogen om mensen op de been te brengen. Daardoor ontstaat er bedrijvigheid.

gen. In de kern stellen de instellingen voor in te zetten op drie speerpunten van beleid:

De sociale waarde van cultuur:

1. Toegankelijkheid van kunst en cultuur. Om de lokale verankering van de relatie

Cultuur draagt bij aan educatie op scholen, maar ook daarbuiten. Zo kan cultuur

tussen de Osse samenleving en de culturele instellingen vorm te geven, zetten de

zorgen voor betere onderwijsprestaties en mogelijk zelfs voor betere gezondheid en

instellingen in op meer inhoudelijke samenwerking.

minder leefbaarheidsproblemen in buurten. Cultuur uit zich in vele vormen en hoeda-

2. Meer samenwerking en synergie. Samenwerken en synergie zoeken is een continu

nigheden, maar wordt vooral zichtbaar en tastbaar dankzij mensen, culturele instel-

proces dat wat de instellingen betreft ook de komende jaren verder wordt uitge-

lingen, verenigingen en samenwerkingen.

bouwd. Het initiatief van de Cultuurtafel als structureel periodiek directieoverleg kan daarbij worden benut.

Oss heeft mooie instellingen, een groot verenigingsleven en vele samenwerkings-

3. Nog betere (en meer) cultuureducatie. Voor de instellingen blijft OKVO de belang-

vormen, zowel op professioneel als op amateurniveau. Daarnaast beschikt Oss over

rijkste eerste kennismaking met cultuur en met de zes culturele kernvoorzienin-

een rijke (cultuur)historie. Al die onderdelen dragen bij aan de cultuurbeleving en de

gen in Oss. De instellingen hebben de ambitie om een pendant voor het Voortge-

cultuurbeoefening van inwoners van de gemeente Oss. En daarmee dus ook aan de

zet Onderwijs te ontwikkelen.

leefbaarheid en de vitaliteit van de gemeente. Met de speerpunten Toegankelijkheid van kunst en cultuur en Nog betere (en meer) Met ons cultuurbeleid willen we bewerkstelligen dat deze waarden van cultuur in

cultuureducatie zetten de culturele instellingen in hun visiedocument nadrukkelijk in

onze gemeente zo goed mogelijk ontwikkeld kunnen worden. Daarmee onderkennen

op de sociale waarde van cultuur. Het speerpunt Nog meer samenwerking en synergie

we de intrinsieke waarde van cultuur, maar ook dat cultuur een wezenlijk onderdeel

is naar ons idee een middel om de speerpunten 1 en 3 beter te bereiken.

uitmaakt van onze Osse samenleving en dat cultuur bijdraagt aan het leef- en vestigingsklimaat. Waar in Nederland de cultuursector € 25,5 miljard toevoegt aan het

Wij onderschrijven deze speerpunten. Dat betekent dat we het accent op de sociale

Bruto Binnenlands Product (= 3,7%) en met zo’n 300.000 banen goed is voor 4,5% van

waarde van cultuur in het beleid voor de komende jaren met overtuiging willen ver-

de werkgelegenheid in ons land, zal die verhouding in Oss niet veel anders liggen.

ankeren. Daarom geven we ook als titel aan deze cultuurnota 2021 en verder: Cultuur verbindt OnSS.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

24

Het accent op de sociale waarde van cultuur betekent niet dat we geen oog hebben voor de intrinsieke en de economische waarde van cultuur. Deze waarden willen we wel degelijk ook bedienen. En dat kan door actief in te zetten op behoud van een vitale culturele infrastructuur waar kunst getoond, beleefd en genoten kan worden. Dat vraagt enerzijds om maatregelen om onze instellingen door de Coronacrisis te loodsen, maar ook om onze culturele infrastructuur mee te laten groeien met de eisen van deze tijd en ook met de groei van onze gemeente. Voor de meeste grote cultuurinstellingen in Oss geldt dat zij voor een forse transitie staan. Bij de een is die transitie organisatorisch van aard, bij de ander gaat het om vernieuwing qua accommodatie en in sommige gevallen betreft de opgave zowel organisatie als accommodatie. Voor zover het transities qua accommodaties betreft is het onze ambitie te komen tot aantrekkelijke culturele voorzieningen die bijdragen aan stedelijke ontwikkeling en daarmee ook een economisch belang dienen. Met de beoogde huisvesting van Bibliotheek Oss en Stadsarchief Oss in het Warenhuis en de ambitie om Theater De Lievekamp van (ver)nieuwbouw te voorzien, willen we niet alleen het voorzieningenniveau upgraden, maar waar mogelijk ook een impuls geven aan gebiedsontwikkeling, gecombineerd met wonen, bedrijvigheid of zorg en welzijn.

Tegen bovenstaande achtergrond benoemen we voor de periode 2021 en verder als belangrijkste beleidspijlers: •

Behoud van een vitale culturele infrastructuur, waarin we inzetten op het behoud van een breed, divers en sterk cultureel voorzieningenniveau, inzetten op het door de crisis loodsen van onze culturele instellingen en uitgangspunten benoemen voor de transitieopgaven die we voorzien om een eigentijds voorzieningenniveau te behouden.

•

Cultuur verbindt, waarin we inzetten op gezamenlijke programma’s van het culturele veld voor intensivering van cultuureducatie en cultuurparticipatie.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

25

5.1. De crisis voorbij

5. Beleidspijler Behoud van een vitale culturele infrastructuur

Sinds maart 2020 is de samenleving ingrijpend veranderd vanwege Covid-19. De samenleving is deels tot stilstand gekomen. Mensen worden op zichzelf teruggeworpen en elkaar ontmoeten anders dan online, is er voorlopig maar beperkt mogelijk. Het is niet te voorzien wat de gevolgen voor de cultuursector zijn op de middellange en lange termijn. Dat is sterk afhankelijk van hoe lang de coronamaatregelen duren en hoe snel deze kunnen worden afgeschaald. Bij iedere stap onderzoeken we wat de mogelijkheden voor publieksactiviteiten zijn. We zullen de effecten zeker nog het komende jaar, maar waarschijnlijk langer merken. Bij cultuur spelen onder meer de volgende vragen.

Wordt de 1,5 meter-samenleving het nieuwe normaal? Hoe lang zal deze gelden? Hoeveel bezoekers kunnen er dan in het theater, het museum, het cultuurpodium en de bibliotheek? Hoeveel bezoekers kunnen nog verantwoord bij een festival zijn? Als dat bijvoorbeeld een derde van het oorspronkelijk aantal bezoekers is, wat moet dan de nieuwe businesscase worden van instellingen? Hoe werkt de culturele sector aan nieuwe manieren om kunst te maken en te presenteren? Mogen dansers elkaar weer aanraken? Is er een alternatief voor gezamenlijk repeteren bij amateurverenigingen? En hoe gaat het publiek reageren; durft men nog met honderden of duizenden mensen in één ruimte te zijn? Zijn bezoekers nieuwsgierig naar en bereid om kunst en cultuur in een nieuwe setting bij te wonen? Wat doet dat met de beleving en het feit dat cultuur ook ontmoeting betekent? Liggen hier nieuwe – nu nog onontdekte – kansen? Op bovenstaande vragen hebben we de antwoorden nog niet en de huidige situatie noodzaakt ons om realistisch te zijn. Daarom gaan wij ervan uit dat wij tenminste 2021 nodig hebben om het fundament voor de cultuursector, ons culturele voorzieningenniveau overeind te houden. Zonder deze infrastructuur is het creëren van aanbod niet mogelijk. Dat is een eerste opgave. Daarnaast zal creativiteit ongetwijfeld tot nieuwe kansen leiden.

Hoe weten we nu niet, maar gelukkig zien we nu al dat onze instellingen nieuwe wegen zoeken om toch een publiek, hoe bescheiden in omvang ook - te kunnen bedienen. We zien ook dat inwoners behoefte hebben aan cultuur, samenzijn en beleving. Dat geeft vertrouwen voor de toekomst.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

26

5.2. Transitieopgaven kernvoorzieningen

We vinden het van belang om enkele richtinggevende uitgangspunten bij deze transitieopgaven te benoemen: •

Uitgangspunten

Passend voorzieningenniveau. Zoals aangeven in het Coalitieakkoord en recent ook

De culturele infrastructuur van Oss kent zes grote, dragende instellingen. Het gaat

vastgelegd in de Prioriteitennota en de Programmabegroting willen we Oss een

daarbij om instellingen die elk voor zich een belangrijk deel van onze cultuur- en erf-

goede woon-werk-gemeente laten zijn, met aandacht voor bereikbaarheid, leef-

goedsector bestrijken en die beschikken over een professionele (kern-)organisatie en

baarheid en een aantrekkelijk voorzieningenniveau dat past bij een gemeente met

een vaste accommodatie. Zoals we in hoofdstuk 7 nader toelichten, noemen we deze

zo’n 100.000 inwoners. Voor wat betreft de culturele kernvoorzieningen betekent

instellingen de kernvoorzieningen van onze culturele infrastructuur.

dit dat de organisaties en accommodaties op orde moeten zijn en moeten voldoen aan de eisen die daar functioneel aan gesteld worden. De basis op orde.

Dit wil niet zeggen dat we ons amateurveld minder belangrijk vinden. Dit amateur-

•

Centrumfunctie. Oss vervult in toenemende mate een centrumfunctie tussen

veld is juist voorwaarde om cultuur breed in onze gemeente vorm te geven. Het is een

‘s-Hertogenbosch en Nijmegen. Onze gemeente kent qua voorzieningen een ver-

belangrijke voedingsbodem en inspiratiebron. Daarom hebben we ook de Subsidiere-

zorgingsgebied van 200.000 a 300.000 inwoners in de regio. In het bijzonder onze

geling Cultuurfonds Amateurkunst in het leven geroepen.

culturele kernvoorzieningen zijn van belang voor het versterken van onze centrumfunctie. Dat betekent dat onze kernvoorzieningen niet alleen functioneel op

De kernvoorzieningen van de Osse culturele infrastructuur zijn: Museum Jan Cunen,

orde moeten zijn, maar als het even kan ook iets extra’s moeten bieden. We willen

Theater De Lievekamp, Cultuurpodium Groene Engel, Bibliotheek Oss, Stadsarchief

dat onze culturele kernvoorzieningen ‘gezien worden’ en aantrekkingskracht uit-

Oss en Muzelinck Centrum voor de Kunsten. We zijn trots op deze kernvoorzieningen

oefenen op inwoners van onze gemeente, de regio en ook op bezoekers van buiten

en hebben ze ook nodig om het culturele aanbod in en voor de gemeente te kunnen

de regio.

borgen. Voor elk van deze kernvoorzieningen geldt dat zij goed toegerust moeten zijn

•

Gebiedsontwikkeling. Met onderscheidende culturele kernvoorzieningen willen we

voor de taken waar ze voor staan. Dit vraagt doorlopend aandacht voor de kwaliteit

ook impulsen geven aan gebiedsontwikkeling in de directe omgeving. Een aan-

van organisatie en accommodatie, voor een professionele bedrijfsvoering en het flexi-

trekkelijke nieuwe cultuuraccommodatie kan katalysator zijn voor meer beleving

bel inspelen op ontwikkelingen in onze maatschappij. Op gezette tijden zal sprake zijn

en dynamiek in onze binnenstad door de komst van bijvoorbeeld nieuwe winkels,

van een noodzakelijke upgrading, reset of transitie om de voorziening weer geheel

uitgaansleven en stedelijk wonen.

aan de eisen van deze tijd te laten voldoen en klaar te stomen voor de toekomst. We

•

Multifunctioneel gebruik. Hoewel de culturele kernvoorzieningen elk een eigen

blijven daarmee inzetten op cultureel ondernemerschap, dit is noodzakelijk voor be-

werkveld of discipline binnen de cultuur- en erfgoedsector bedienen - hetgeen

houd van onze kernvoorzieningen.

specifieke eisen stekt aan organisatie en accommodatie - willen we dat onze kernvoorzieningen flexibel en multifunctioneel mogelijk in gebruik zijn.

In de afgelopen tijd is duidelijk geworden dat er bij elk van onze culturele kernvoor-

•

Centrum – wijk. Onze culturele kernvoorzieningen liggen in het centrum van Oss.

zieningen een forse transitieopgave ligt. Bij de ene kernvoorziening heeft de transitie

Dat is logisch. Niettemin zien we graag dat onze culturele kernvoorzieningen waar

betrekking op de organisatie, bij de andere kernvoorziening gaat het om een transitie

mogelijk en zinvol zich ook manifesteren buiten de muren van hun vaste accom-

in de accommodatie. In een enkel geval is de transitie feitelijk al uitgevoerd, maar is

modatie en in hun programmering gebruik maken van de wijkcentra in Oss en de

nog sprake van ‘nazorg’; in andere gevallen is de transitie volop gaande of staan we

dorpshuizen in de omliggende kernen.

aan de vooravond van een transitie.

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

27

Onderstaand lopen we de transitieopgaven bij elk van onze kernvoorzieningen langs.

•

Het museum is een prachtige plek voor intieme optredens, zowel voor dans, drama

Daarbij tekenen we aan dat we in deze cultuurnota niet uitputtend kunnen zijn en

als muziek, maar ook voor sociale of maatschappelijke projecten. De buitenruimte,

ook niet willen zijn. Elke transitie-opgave kent z’n eigen dynamiek en tempo. We zul-

het prachtige parkje en de muziekkiosk lenen zich bij uitstek voor mooie cross-

len de aanstaande transitieopgaven goed voorbereiden en wanneer dat aan de orde

overs en ook buiten de museumhekken kan de collectie een grotere rol spelen.

is een plek geven in de Uitvoeringsagenda’s. Vanzelfsprekend zullen de aanstaande

•

Het museum is geen zalencentrum, maar blaast wel zijn openbare functie nieuw

transitieopgaven - in samenhang maar niet in afhankelijkheid - elk afzonderlijk leiden

leven in: laagdrempelig, met een accent op ontmoeting en uitwisseling, betaald

tot een concreet voorstel waarover de raad kan besluiten.

en/of onbetaald, op een manier die past bij de allure van Villa Constance. •

Het museum wil actief aan de slag met andere doelgroepen. Het museum zegt

Museum Jan Cunen: ‘De luiken open!’

dit verplicht te zijn aan zijn DNA, maar ook aan het huidige tijdsgewricht en zijn

Sinds 1 januari 2016 is Museum Jan Cunen een zelfstandige stichting, en daarmee

maatschappelijke taak.

ontvlochten uit de gemeentelijke structuur. Sindsdien geeft een nieuw team vorm

•

De programmering moet authentiek en onderscheidend zijn.

aan een nieuwe missie: met museale activiteiten midden in de maatschappij staan en bijdragen aan het creatieve vermogen en de sociaal-economische ontwikkeling van Oss

Het museum heeft inmiddels een concreet meerjarenprogramma opgesteld (Museum

en het Maasland. Dat is een behoorlijke opgave, want het museum moet dit doen met

jan Cunen is van OnSS2), waarvoor het financiering zoekt bij o.a. de landelijke cultuur-

minder formatie dan voor de verzelfstandiging.

fondsen. Kernpunten in dit meerjarenprogramma zijn: •

Realisering van een vaste erfgoedpresentatie ‘Wonderkamer’ met topstukken uit de collectie.

In zijn ‘100 dagen brief’ geeft de nieuwe directeur aan dat het museum zijn ‘soft power’ ten volle wil benutten en ‘de luiken open wil zetten’. Het kijkt daarom voortdu-

•

Uitbreiding activiteiten cultuureducatie.

rend of het aanbod en de tentoonstellingen écht impact hebben; of ze aansluiten bij

•

Activiteiten en collectiepresentaties op ‘maatschappelijke locaties’, waaronder zorginstellingen.

wat er leeft. Dit valt onder te verdelen in een aantal speerpunten: •

Het museum wil aanwezig zijn. Als een enerverend museum in de regio mét

•

Programmering buitenruimte rondom het museum c.q. het park, samen met parkmanifestaties.

nationale uitstraling. Het noemt zichzelf ‘een museum in transitie dat groeit in verbeelden en verhalen, waarbij ‘kleurrijk’, ‘open’, ‘verbindend’ en ‘inspirerend’ de •

•

vier kernwaarden zijn.

De museumaccommodatie heeft bij gelegenheid van de verzelfstandiging een upgra-

Vertrekpunt is het lokale erfgoed, de geschiedenis van de stad. Die geschiedenis

ding gekregen, waarbij goede horeca en meer m2 voor tentoonstellingen beschikbaar

kan niet alleen worden getoond aan de hand van collectie, maar kan ook inspira-

is gekomen. Wat wel in de bedoeling heeft gelegen, maar nog niet is gerealiseerd is een

tiebron zijn voor hedendaagse kunstenaars.

adequate klimatisering en beveiliging van het gebouw. Het museum voldoet nu niet

Voor wat betreft de hedendaagse kunst is de ambitie niet zozeer hier te laten zien

aan standaard normen, waardoor andere musea terughoudend zijn in bruiklenen, het-

wat andere grote, musea beter kunnen, maar springplank te bieden voor jong

geen een beperking vormt voor het maken van aantrekkelijke tentoonstellingen.

talent uit de regio.

2

Het woordbeeld OnSS in de titel Cultuur verbindt OnSS hebben we met instemming van Museum Jan Cunen hieraan ontleend

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

28

Cultuur verbindt OnSS - Cultuurnota Oss 2021 en verder

29

We zijn positief over de ambities van het museum. We gaan ervan uit dat het muse-

•

Continuering van de succesvolle programmalijn ‘Theater van de Stad’. De Lieve-

um de ambities weet te realiseren binnen het subsidieniveau dat wij als gemeente

kamp heeft een duidelijke visie op haar rol binnen inclusie en diversiteit. Al in

thans beschikbaar stellen. Voor wat betreft de klimatisering en beveiliging van het

2017 heeft Lievekamp met het project ‘Theater van de Stad’ ingezet op het ont-

gebouw zijn wij bereid te onderzoeken wat nodig is om wel aan de geldende muse-

wikkelen van programma-aanbod waarbij óók rekening wordt gehouden met de

umnormen te voldoen. Adequate klimatisering en beveiliging is ook in het belang van

kwetsbaarste personen en groepen uit de Osse samenleving. Door hen een plek te

onze eigen stadscollectie, die wij in beheer hebben gegeven aan het museum. Aan de

geven op het podium zélf, of uit te nodigen om de drempel van het theater over te

hand van een uitgewerkt plan kunnen we bezien in hoeverre hiervoor externe finan-

stappen en te genieten van een betekenisvol moment in de theaterzaal, is speciaal

ciering te verwerven is.

met en voor hen programma-aanbod ontwikkeld en gecreëerd.