Bouwsteen voor Economische Strategienota gemeente Oss - definitief 2020-12-01def.DOCX

Moderne maakstad Werk maken van duurzame innovatie en toekomstbestendige werkgelegenheid Bouwsteen voor de Economische Strategienota 2021 – 2025 van gemeente Oss

Auteurs Marcel de Haan Luuk Muller ERAC

1

Voorwoord We zitten middenin de belangrijkste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, sociaal én economisch. Corona treft een ieder. De mantelzorger die haar moeder op leeftijd niet meer mag bezoeken en verzorgen. De ondernemer die zijn restaurant tijdelijk moet sluiten. De vader die met zijn twee jonge kinderen thuis werkt, onderwijst en samen met zijn partner een huishouden runt. Het sterftecijfer dat ruim tweemaal zo hoog lag als het gemiddelde in de jaren ervoor. Noord-Brabant is hard getroffen. Dat geldt zeker voor de regio Noordoost-Brabant – onze regio – met een verwachte economische krimp van circa 6% in 2020. In deze context kijkt Oss naar de toekomst. Naar de invulling van haar economie. Economie is de basis van een goede samenleving en een voornaam onderdeel van de identiteit van de stad. Voorliggend document vormt een bouwsteen voor de economische strategienota van Oss voor de periode 2021 – 2025, die richting moet geven aan het economische beleid van de gemeente voor de komende jaren. Een economische strategie moet een gezamenlijk verhaal zijn. Van, voor en door de stad. Een verhaal dat gedragen wordt, herkenning oproept, vertrouwd voelt, trots maakt. Maar tegelijkertijd ook prikkelt, uitdaagt en laat zien waar het beter kan en moet.

Deze bouwsteen is dan ook geen verhaal van de gemeentelijke overheid, maar vormt een verhaal dat is opgebouwd door input van de betrokken uit de Osse economie. Internationaal opererende bedrijven, mkb’ers, onderwijs- en kennisinstellingen, belangenorganisaties, bestuurders en ambtenaren. Allen leverden input, visies en meningen over de Osse economie, haar toekomst, de kansen en uitdagingen die de komende jaren – in een snel veranderend economisch en maatschappelijk landschap – op ons afkomen. Maar ook over de parels in onze gemeente. Een Ossenaar is een trots persoon, maar heeft nog wel eens de neiging om met zijn handen in zijn zakken te klappen. Daar mag verandering in komen. Er gebeurt immers een hoop in Oss. Daarom worden in deze nota diverse parels – meer of minder bekend – uitgelicht. Als overheid kan de gemeente de economie niet regisseren. Wel kan zij zorgen voor de best mogelijke randvoorwaarden voor het behouden en aantrekken van ondernemers en werkgelegenheid. Voor het faciliteren van ondernemers om hun bedrijven toekomstbestendig te maken en hun werknemers kansen te bieden zich te blijven ontwikkelen. De gemeente zorgt voor een goede bereikbaarheid, vitale bedrijventerreinen en ondersteuning van ondernemers die dat nodig hebben. En voor het opwerken en ondersteunen van kansrijke initiatieven, van de buurt tot aan de regio.

Om de strategie te vertalen van papier naar praktijk is echter meer nodig. De nota biedt handvatten tot actie in de vorm van strategie- en actielijnen, zodat het niet blijft bij een papieren werkelijkheid. Deze actie vraagt om inzet van partijen uit de stad. En uit de regio en provincie, want de Osse economie houdt niet op bij de fysieke grenzen. In Oss weet men elkaar te vinden, zeker in tijden waarin dat nodig is. Tijden van onzekerheid, tijden van crises. Oss zit niet bij de pakken neer, maar vindt zichzelf keer op keer opnieuw uit en komt er weer bovenop. Het verleden bewijst dat. Een sterk voorbeeld is de reactie na het vertrek van Organon, gevolgd door massa-ontslagen in 2010, toen gemeente Oss en provincie Noord-Brabant besloten tot een offensieve stap. Zij bouwden het MSD-terrein om tot een farmaceutisch park, met ruimte voor startups: Pivot Park was geboren. Daarnaast werd de ontwikkeling van de Talentencampus doorgezet door ondersteuning vanuit het Osse economische veld, midden in de laatste economische crisis. En meest recent: dankzij grootschalige ondersteuning van het bedrijfsleven door de overheid heeft de twee maanden durende ‘intelligente lockdown’ van de samenleving in het voorjaar van 2020 niet geleid tot meer faillissementen dan het gemiddelde van deze maanden in de afgelopen jaren.

Maar met mogelijke nieuwe coronagolven in volle ontwikkeling in het najaar van 2020, zijn we er nog niet en moeten we alle zeilen bijzetten. We moeten dit samen doen. Juist dat is een belangrijke kracht van Oss. Gemeente, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen waarderen de onderlinge samenwerking in Oss, die in de afgelopen jaren uitgebreid en versterkt is. We maken ons gezamenlijk sterk voor de kernkwaliteiten van onze stad: de innovatieve maakindustrie die we uitbouwen en inzetten voor onze toekomstige welvaart en welzijn, waarbij duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen de leidraad zal zijn bij alles wat we gaan doen. We profileren ons daarbij als de stad die we zijn: een moderne maakstad, waarin we gezamenlijk werk maken van duurzame innovatie en toekomstbestendige werkgelegenheid. De kern zit ‘m hierbij in de personen die deze strategie gestalte geven. We zoeken elkaar op, houden de lijntjes kort en doen het samen. Handen uit de mouwen, niet lullen maar poetsen. Zoals het een Ossenaar betaamt.

2

Samenvatting Ondernemerschap Oss kent een diverse economische structuur met bijna 43.000 banen (2019), een aantal dat sinds 2014 geleidelijk oploopt. De kern van de Osse economie wordt gevormd door de maakindustrie, waarvoor eind negentiende eeuw de basis werd gelegd door de handel in vee en boter en de verwerkende industrie die hier rondom ontstond. Oss is één van de industriële ontwikkel- en maakcentra van Noord-Brabant en Nederland. We zijn een stad met een rijke traditie van familiebedrijven met een relatief sterke mkb-sector. Belangrijke sectoren zijn Life Sciences en Health, Agrifood, Logistiek en de maakindustrie in brede zin, met nadruk op bouwnijverheid, metaal- en machinebouw en elektro- en installatietechniek. Binnen deze sectoren is sprake van bloeiend ondernemerschap, met een mooie mix van kleine, middelgrote en grote bedrijven die volop innoveren. Ambitie We zetten in op een verdere versterking en uitbouw van Oss als één van de vooraanstaande industriële ontwikkel- en maakcentra van Noord-Brabant en Nederland. Onze kracht is ‘eenheid in verscheidenheid’: we koesteren de unieke samenhang en synergie van de speerpuntsectoren Life Sciences en Health, Agrifood, Logistiek, metaal- en machinebouw, bouw en installatietechniek, die met elkaar verbonden zijn via hun ontwikkel- en productiekarakter.

Ecosystemen Onze stad kent actieve en florerende ecosystemen en netwerken waarin ondernemers, overheid, intermediairs en onderwijsinstellingen nauw samenwerken en die ondersteunend en faciliterend zijn aan onze maakindustrie. Pivot Park ontwikkelt zich tot een bloeiende gemeenschap van geneesmiddelenontwikkeling en -productie, de Talentencampus richt zich op een betere aansluiting van onderwijs en talent op de arbeidsmarkt en het bedrijfsleven, en Dome-X vormt een broedplaats en incubator voor de innovatieve maakindustrie die toekomstbestendige nieuwe bedrijvigheid kan creëren. Daarnaast zijn er diverse platforms- en ondernemersorganisaties in de stad die zich richten op belangenbehartiging en ondersteuning van specifieke doelgroepen, als Osse Industriële Kring (OIK), Metaalkracht Oss, Ondernemersoverleg Oss (3O), De Kracht van Oss, Toekomst In Bedrijven Oss (TIBO) en Logistiek Platform Oss (LPO). Ambitie We zetten in op verdere versterking van de ecosystemen in Oss, waarmee we nieuwe en bestaande ondernemers maximaal kunnen faciliteren en ondersteunen. De theorie en praktijk elders leert dat innovatiecampussen en netwerkorganisaties een belangrijke rol kunnen spelen bij de economische vernieuwing en groei van de stad.

Het gaat daarbij vaak om triple helix netwerken, waarin zowel de private sector, kennisinstellingen en overheden ieder hun eigen rol pakken en intensief samenwerken.

Arbeidsmarkt en talent In Oss is het goed wonen en werken, maar onze arbeidsmarkt kent ook grote uitdagingen. We hebben te maken met krapte en onvoldoende aansluiting tussen vraag en aanbod. Daarnaast zorgen mondiale trends als voortschrijdende dataficatie en digitalisering en in het verlengde daarvan automatisering en robotisering ervoor dat oude beroepen verdwijnen en nieuwe beroepen ontstaan. Bestaande banen, functies en taken veranderen. In de regio NoordoostBrabant werken daarom ondernemers, onderwijsinstellingen en 18 gemeenten samen aan de problemen op de arbeidsmarkt. Hiervoor is het samenwerkingsverband Noordoost Brabant Werkt! opgericht. In het regionale arbeidsmarktprogramma worden de strategische kaders bepaald voor het regionale arbeidsmarktbeleid en wordt er gewerkt aan regionale opgaven om daarmee een toekomstbestendige arbeidsmarkt te realiseren. Ambitie We pakken de mismatch op de arbeidsmarkt aan door in te zetten op een betere aansluiting tussen vraag en aanbod en in te spelen op veranderingen in de transitie naar een toekomstbestendige arbeidsmarkt. We verbeteren de aansluiting tussen het onderwijs en de beroepspraktijk, en richten ons hierbij op wat bedrijven nodig hebben maar ook op de bekendheid van diezelfde bedrijven bij het regionale talent.

We erkennen dat het belangrijk is dat mensen zich kunnen blijven ontwikkelen en stimuleren bijof omscholing en benaderen dit vraagstuk ook vanuit regionaal perspectief.

Toekomstbestendig ondernemen We willen dat Oss in 2050 een duurzame en circulaire stad is, waarin we slimmer en efficiënter omgaan met eindige en schaarse grondstoffen, energie en afval. De transitie naar een duurzame economie is een ingrijpend proces. Duurzaamheid draait niet alleen om nieuwe technologie, grondstoffen en productieprocessen maar vraagt ook om gedragsverandering. Een nieuwe manier van denken en doen. Het is een systeemtransitie van de samenleving die de economie raakt en die niet stopt bij de gemeentegrenzen. Zowel de gemeente als het bedrijfsleven timmeren hierbij hard aan de weg. Oss is een vooroplopende Global Goals gemeente die initiatieven ontplooit op het gebied van zonne- en windenergie, en ons bedrijfsleven zet steeds meer stappen richting duurzame producten en processen, getuige de in 2020 gepresenteerde Portfolio Duurzame Economie.

3

Ambitie We gaan de transitie naar een toekomstbestendige economie versnellen en Oss profileren als proeftuin van toegepaste innovatie, waarmee Oss een substantiële bijdrage levert aan de klimaatdoelstellingen van Parijs en verdere invulling geeft aan haar voorbeeldpositie als Global Goals-gemeente. Bedrijven, burgers, kennisinstellingen en gemeente slaan de handen ineen en inspireren elkaar tot verdere acties. De gemeente onderneemt verdere (randvoorwaardelijke) actie met betrekking zonne- en windenergie en ondersteunt onderzoeks- en innovatieprojecten binnen het bedrijfsleven met betrekking tot energiebesparing, duurzame energieopwekking en circulaire economie

Ruimte Beschikbaarheid van grond, mogelijkheden voor bedrijfshuisvesting en bereikbaarheid dragen allen bij aan het behouden en aantrekken van bedrijvigheid voor Oss. Op dit moment zijn er door de schaarse ruimte te weinig mogelijkheden voor bedrijven om te groeien of zich te vestigen. Als Oss economisch blijft groeien, komt de ruimte verder onder druk te staan. Er is dringend behoefte aan nieuwe (grond voor) bedrijventerreinen, eventueel regionaal zoals op Heesch-West. Het hart van Oss wordt gevormd door haar binnenstad. En daar hebben zich de afgelopen jaren nogal wat ontwikkelingen afgespeeld. Sinds het vaststellen van het Koers Stadshart in 2016 zet Oss actief in op de vorming van een compact centrum, met een duidelijke pit en omliggende schil en met verschillende functies. Naast goed werken is het in Oss ook goed wonen. Het woningaanbod is de afgelopen jaren gegroeid door uitbreidingen en het ombouwen van ruimten boven winkels in het centrum tot woningen. De vraag naar (starters)woningen blijft onverminderd groot. Er zijn al concrete plannen voor uitbreiding ten westen van de wijk Ussen. Daarnaast liggen er kansen voor uitbreiding in Geffen en Ravenstein, ook voor het midden- en hogere segment. Bereikbaarheid en toegankelijkheid van een gemeente zijn van belang voor zowel de inwoners van een stad als haar werknemers en werkgevers.

De vernieuwde N329 heeft de ontsluiting over de weg van de oostelijk gelegen bedrijventerreinen in Oss aanzienlijk verbeterd. Een blijvend knelpunt is Paalgraven. Gelukkig staat het knooppunt op de landelijke MIRT-agenda en zal dit worden aangepakt. Dit traject is echter pas in 2030 gereed. Naast wegvervoer onderscheidt Oss zich juist vanwege de bereikbaarheid per spoor en water. Deze multimodale verbindingen zijn essentieel voor een stad als Oss, die onder de noemer regio Oss-Veghel-'s-Hertogenbosch een plek in de nationale top-10 van logistieke hotspots inneemt. De bereikbaarheid blijft daarmee een voornaam aandachtspunt. Ambitie We zetten in op het creëren van ruimte voor duurzaam groeien, vestigen en verblijven. Bestaande bedrijven moeten hun ambities binnen Oss kunnen verwezenlijken, terwijl nieuwe bedrijven met toegevoegde waarde voor de Osse economie en werkgelegenheid zich hier moeten kunnen vestigen. Een goede infrastructuur geldt daarbij als voorwaarde om de multimodale verbindingen van Oss voor de toekomst te garanderen. Daarnaast bouwen we voort op de ingezette ontwikkelingen in het stadscentrum en zetten we in op Oss als gemeente waar het goed wonen is, met voldoende woningaanbod voor met name starters en afgestudeerden. Daarmee zetten we Oss neer als gemeente waar je terugkomt om je te vestigen.

Profileren Oss ziet zichzelf als een belangrijke economische motor voor de Brabantse economie, waar het prettig zaken doen is. Dit wordt echter zowel binnen als buiten Noord-Brabant nog niet altijd zo gezien. Het imago van Oss is onvoldoende gebaseerd op de sterke positie die ze feitelijk inneemt, en wordt nog te vaak geassocieerd met het oude industriële karakter uit het verleden. Maar veel ondernemingen in onze stad zijn inmiddels moderne productiebedrijven waar volop wordt geïnnoveerd in producten, processen en marketingconcepten. Ook is de innovatie die plaatsvindt op campussen als Pivot Park, Dome-X en de Talentencampus nog onvoldoende bekend binnen en buiten de stad. Oss scoorde in 2018 nog hoog in de verkiezing van meest mkb-vriendelijke gemeente van Nederland en kan worden getypeerd als stad van no nonsense, aanpakken en doen. De voor het eerst in 2020 gepresenteerde Portfolio Duurzame Economie laat zien dat het Osse bedrijfsleven stevig aan de weg timmert op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen, circulaire economie en de energietransitie. Als Global Goalsgemeente organiseren we samen met andere organisaties en ondernemers activiteiten om te inspireren en te verbinden. We zijn een stad van samenwerken en netwerken die tevens sterk is ingebed in de provincie Noord-Brabant.

Kortom, de prestaties van ons bedrijfsleven en ons vestigingsklimaat zijn zaken waar we trots op kunnen zijn en die we sterker mogen uitdragen. Ambitie We zetten Oss op de kaart als innovatieve, trotse maakstad en als een van de meest vooruitstrevende Global Goalsgemeenten van ons land. Zowel toegepaste innovatie binnen de industrie als maatschappelijk verantwoord ondernemen staan hoog in het vaandel van onze stad. Dit mogen, of moeten we zelfs meer uitdragen om Oss het profiel en het imago te geven dat ze verdient. De combinatie van toegepaste innovatie en duurzaamheid is ijzersterk en geeft extra smoel aan onze stad. De komende jaren gaan we onze profilering dan ook ophangen aan deze kapstok. Dit doen we door allerlei innovatieve initiatieven – acties en projecten waar we trots op zijn – via diverse communicatiemiddelen en netwerken te ‘showcasen’.

4

Inhoudsopgave VOORWOORD .......................................................................................................................2 SAMENVATTING .....................................................................................................................3 ÉÉN: DE OSSE ECONOMIE IN CIJFERS ..................................................................................6 TWEE: ONDERNEMERSCHAP .................................................................................................8 DRIE: ECOSYSTEMEN ............................................................................................................12 VIER: ARBEIDSMARKT EN TALENT.........................................................................................15 VIJF: TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN.......................................................................18 ZES: RUIMTE ...........................................................................................................................21 ZEVEN: PROFILEREN .............................................................................................................24 BIJLAGE: GEÏNTERVIEWDE PERSONEN EN INSTANTIES.......................................................26

5

één

De Osse economie in cijfers De gemeente Oss heeft 91.914 inwoners, verdeeld over 38.889 huishoudens in 24 kernen. De stad Oss is met 58.369 inwoners veruit de grootste kern, gevolgd door Berghem, Geffen, Lith en Ravenstein. De bevolking in de gemeente neemt al jaren toe, in 2019 nog met 0,5%. In 2019 bestond de totale beroepsbevolking uit 49.924 mensen. De werkzame beroepsbevolking omvatte 48.386 mensen. De werkloze beroepsbevolking bestond uit 1.548 mensen. Oss kent een relatief hoge arbeidsparticipatie (71,4%) en lage werkloosheid (3,1%). Het werkloosheidspercentage neemt al jaren af. Zo lag dit in 2014 nog op 7,9%. Van de werkzame beroepsbevolking in Oss is 78% praktisch opgeleid (33,7% lager opgeleid (basisonderwijs, middelbare school of mbo niveau 1) en 44,5% middelbaar opgeleid (mbo)) en 21,7% theoretisch opgeleid (hoog opgeleid (hbo of universiteit)). Vergeleken met landelijke cijfers heeft Oss voornamelijk een relatief grote groep praktisch opgeleiden (landelijk 38,8%) en een kleinere groep theoretisch opgeleiden (landelijk 27,5%). Landelijk stijgt het aantal hoger opgeleiden. Deze trend voltrekt zich in Oss niet anders. Het aantal vestigingen is in de afgelopen jaren sterk gegroeid, van 5.936 in 2014 tot 7.547 in 2019, een procentuele groei van ruim 27%.

Hiermee is Oss goed voor bijna een kwart van het bedrijfsleven en de werkgelegenheid in overig Noordoost-Brabant, de regio minus ’s-Hertogenbosch. Het overgrote deel bestaat uit bedrijven met 0 - 9 werknemers (93%). Opvallend is de sterke groei van deze categorie, de micro-ondernemingen. Sinds 2014 heeft deze groep een groei van vertoond van liefst 29%. Dit hangt samen met de sterke groei van zelfstandigen in de afgelopen jaren. Oss kent relatief weinig grootbedrijven, verreweg de meeste bedrijven voldoen aan de formele definitie van een middenen kleinbedrijf (mkb) dat hooguit 250 werknemers in dienst heeft. Voorbeelden van grote spelers in Oss qua werkgelegenheid zijn MSD, Aspen, Heesen Yachts, Ardagh, Vos Logistics, Spierings Mobile Cranes, Kemkens Groep en Hendriks Bouw & Ontwikkeling.

0 – 9 werknemers 10 – 49 werknemers 50 – 199 werknemers

2014 5.439 397 88

2015 5.580 382 93

2016 5.721 391 88

2017 6.011 404 93

2018 6.495 423 89

2019 7.016 424 92

200 – 499 werknemers 500 + werknemers

9 3

10 3

11 3

10 3

12 3

12 3

Oss had 42.919 banen binnen de gemeentegrenzen in 2019. De procentuele groei ten opzichte van 2018 (41.373 banen) bedraagt 3,7%. De absolute groei in aantal banen tussen 2014 en 2019 is + 3.648. Jaar 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Banen 39.271 39.385 39.512 40.310 41.373 42.919

Fulltime banen 33.515 (85,3%) 33.832 (85,9%) 34.088 (86,3%) 34.902 (86,6%) 35.903 (86,8%) 37.410 (87,2%)

Parttime banen 5.756 (14,7%) 5.553 (14,1%) 5.424 (13,7%) 5.408 (13,4%) 5.470 (13,2%) 5.509 (12,8%)

Vestigingen 5.936 6.068 6214 6.521 7.022 7.547

Banen per vestiging 6,6 6,5 6,4 6,2 5,9 5,7

De gevolgen van de huidige COVID-19-crisis zijn nog moeilijk in te schatten, maar de verwachting is dat het een negatief effect gaat hebben op de bedrijvigheid en arbeidsmarkt. De werkgelegenheidskrimp ten opzichte van 2008 – de vooravond van de (vorige) economische crisis – was bij aanvang van de COVID-19-crisis net grotendeels hersteld. De werkgelegenheidsgroei tot 2019 in Oss had een brede basis. Bouwnijverheid, detailhandel, horeca en zorg groeiden bovengemiddeld sterk. In Oss vindt nu ook een ‘verdienstelijking’ van de economie plaats. De sterke groei in detailhandel en horeca zou erop kunnen duiden dat het op concentratie van de detailhandel gericht beleid in Oss succesvol is. Dankzij de ontwikkeling van bedrijventerrein Vorstengrafdonk vertoonden ook logistiek en groothandel – denk aan de vestiging van het distributiecentrum van supermarktketen Plus – een toename van de werkgelegenheid.

7

Sector Industrie Groot- en detailhandel Gezondheids- en welzijnszorg Bouwnijverheid Logistiek (vervoer en opslag) Onderwijs Advies en onderzoek Horeca Agrarisch Openbaar bestuur Cultuur, recreatie en vrije tijd

Banen 9.675 7.909 5.162 4.702 2.552 2.462 2.404 1.479 878 815 801

Aandeel in totaal (%) 22,54 18,43 12,03 10,96 5,95 5,74 5,60 3,45 2,05 1,90 1,87

De Osse economie kent een structuur met een spreiding over diverse sectoren. Oss is niet afhankelijk van één sector voor haar groei, maar kent meerdere sectoren met een aanzienlijk aandeel in het totale aantal banen. Het bedrijfsleven in Oss is sterk gevarieerd. Voor een evenwichtige groei en risicospreiding in geval van een crisis is dit gunstig. Waar eerder de bouwnijverheid werd getroffen is dat nu meer de horeca, detailhandel (non-food) en evenementen- en reisbranche. Sectoren die in Oss nog ondervertegenwoordigd zijn. Rode draad in Oss, blijkt ook uit de interviews is de maakindustrie. Je zou kunnen stellen dat Oss een in productie en handel van goederen gespecialiseerde ‘blauwe boorden-economie’ kent. Het aandeel van de industrie is het grootst, maar deze sector is dan ook breed; van metaal tot aan farmaceutische en chemische industrie. Industrie is goed voor 9.675 banen. Dit staat gelijk aan 22,54% van het totaal aantal banen in 2019. Daarmee Oss is een van de meest geïndustrialiseerde productiesteden van Noord-Brabant. Opvallend is het aandeel van de bouwnijverheid. Oss is een bouwgemeente, kan worden gesteld, zowel op gebied van werkgelegenheid als innovaties (3D printing, prefab). Ook Logistiek is een sterk vertegenwoordigde sector, zowel in vervoer als opslag. Dit is een gevolg van de gunstige ligging van Oss. De Osse sectorstructuur lijkt gunstiger voor banengroei.

Met name het aandeel van (chemische) industrie, bouwnijverheid en gezondheids- en welzijnszorg nam de afgelopen jaren toe. Daarnaast is een gevarieerd bedrijfsleven gunstig, omdat het hierdoor minder gevoelig is voor de ontwikkeling in een bepaalde sector. Economische variatie vergroot de veerkracht van een gebied.

7

twee

Ondernemerschap Oss kent een diverse economische structuur met bijna 43.000 banen (2019). Na de crisis van 2008, waarna enkele duizenden banen voor Oss verloren gingen, neemt de werkgelegenheid sinds 2014 weer geleidelijk toe. Zowel de krimp van destijds als de huidige groei kent een brede basis, en raakt alle sectoren. De verwachte krimp in 2020 ten gevolge van de COVID-19-crisis bedraagt naar verwachting circa 6%, en is daarmee in overeenstemming met het regionaal en landelijk gemiddelde. Het aandeel van de industrie, groothandel en bouwnijverheid in de werkgelegenheid is relatief groot. Het gaat om banen in de maakindustrie, verpakkingsindustrie, Life Sciences en Health, Agrifood, Logistiek en Bouw. Oss is één van de industriële ontwikkel- en maakcentra van Noord-Brabant en Nederland. De stad kent een rijke traditie van familiebedrijven met een relatief sterke mkb-sector. Zo scoorde Oss in 2018 nog hoog in de verkiezing van de meest mkb-vriendelijke gemeente van Nederland. Het rijke industriële verleden van Oss ontstond uit de handel in vee en boter. Oss maakte goed gebruik van de ligging bij de Maas en de graslanden om de stad. Eind negentiende eeuw ontstond rondom de slachterijen een grote industrie. Alles van varken en rund werd verwerkt tot een verkoopbaar product.

De vleesverwerkende industrie had behoefte aan bedrijfsmachines, drukwerk, verpakkingsmateriaal en gebouwen. Vanuit die traditie zijn de Osse ondernemingen uitgegroeid tot internationaal opererende bedrijven en kreeg Oss prominente bedrijven in de QUOTE metaal- en elektrotechniek, de logistiek, de grafische- en verpakkingsindustrie ‘’De historie van de Osse en een sterke regionale bouwsector. Ook de productie door MSD en Aspen maakindustrie is een gemeengoed dat van medicijnen en de grondstoffen voor de farmacie, is een voorbeeld van de gemeente moet waarborgen maakindustrie in Oss. Door onze sectorstructuur hebben we een energie- en richting de toekomst’’ (Hans Stoop, grondstof-intensieve economie. Dit stelt ons voor extra opgaven in de Verhoeven Family of Companies) energietransitie en de realisatie van een duurzame en circulaire economie.

Life Sciences en Health Farmacie is in Oss ooit ontstaan uit nevenproducten van de vleesindustrie. Organon was voor hele generaties de grootste werkgever van Oss, en ook de spil van het verenigings- en culturele leven. Het huidige MSD is nog altijd de belangrijkste werkgever van Oss. Farmacie is ook een strategisch speerpunt vanwege de hoogwaardige kennis. Technologisch, zoals in de laboratoria. Maar ook op het gebied van ontwikkeling, rondom kennis van patenten, nieuwe markten en nieuwe toepassingen van medicijnen en stoffen. We zijn trots op de doorstart van de farmacie in Oss, vooral op het Pivot Park en de komst van Aspen en het Development Centre van MSD. De Life Sciences & Health in Oss is breder dan alleen farmacie. Denk aan verpakkingen voor medicijnen (CCL Label), opslag en distributie (Movianto) en het ontwikkelen en leveren van medische hulpmiddelen en materialen, zoals Canon Medical Systems, B. Braun Medical, Medica Europe en Hospital Logistics. Dat wordt nog wel eens vergeten, maar dergelijke bedrijven zijn grote spelers binnen deze sector. Het voormalig Organon-terrein blijkt een vruchtbare voedingsbodem voor vele jonge ondernemingen die er hun vaak specialistische kennis kunnen laten groeien. Zij werken samen en wisselen kennis uit met andere bedrijven en met universiteiten en hogescholen.

Pivot Park speelt ook een belangrijke rol in de European Lead Factory: een consortium van twaalf Europese universiteiten, zeven farmaceuten en elf andere partijen uit met name het mkb. Zij ontwikkelen innovatieve medicijnen, vooral in het Pivot Park Screening Centre. Hier staat zeer geavanceerde apparatuur, bijvoorbeeld voor Ultra High Throughput Screening (UHTS). Deze trekt wetenschappers en nieuwe investeerders aan van over de hele wereld. De Life Sciences en Health-sector kan met nieuw ondernemerschap en state-of-the-art technologie in Oss weer een flinke stap zetten in innovatie en groei. Pivot Park is een aantrekkelijke kleinschalige productielocatie met ontwikkelingsfaciliteiten, proefinstallaties en pré-productie die goed aansluit bij maakindustrie. Farmacie laat ook goed zien hoe nauw verweven de Osse economie en de grotere regio zijn met de rest van de wereld. Recentelijk is een nieuwe grote (buitenlandse) onderneming in de farmacie aangetrokken die zich gaat vestigen op Pivot Park, en heeft MSD na een reorganisatie besloten de naam van Organon terug te brengen naar Oss. Er zijn inmiddels meer dan 600 mensen werkzaam op de campys. Met de ambitieuze groeiplannen voor Pivot Park 2.0 kan dit oplopen tot 1.000 in 2025.

Agrifood Het Oss van nu staat bekend als maakstad en daaruit voortvloeiend handelsstad. Daarnaast is Oss ook nog altijd sterk gericht op landbouw en voedselverwerking (food). We hebben het grootste buitengebied van Noord-Brabant met veel rundvee- en akkerbouwbedrijven. Hoewel het sentiment aan het veranderen is, leven we in een tijd waarin veel consumenten de herkomst van het voedsel uit het oog hebben verloren. De focus die onder andere vanuit Oss is

8

gelegd op de sector Agrifood speelt in op de toenemende behoefte van consumenten op gezond en eerlijk eten en de economische kansen die dat biedt. Ons verleden heeft uitgewezen dat Agrifood kan inspelen op maatschappelijke veranderingen. De huidige transformatieopgave in de landbouw zorgt niet alleen voor kansen. Er zijn ook agrarische en foodondernemers die in de knel komen. Ook daar moet oog voor zijn. Oss heeft een traditie van scherpe concurrentie, samenwerken, innoveren en het optimaal gebruiken van grondstoffen. Deze ondernemersgeest biedt kansen voor duurzame verpakking en distributie, productie van hoogwaardig en gezond voedsel, productontwikkeling, verbeterde technologieën, regionale voedselvoorziening en tegengaan van verspilling. De foodproductie in Oss is met bedrijven als Padifood en Zwanenberg prominent aanwezig. Oss loopt daarnaast voorop in de overgang van traditionele vleesproductie naar de productie van vleesvervangers. Bedrijven als Dalco Food en Like Meat zijn voorlopers in deze transitie. Een mooi voorbeeld van werk maken van innovatie! De keten van Agrifood begint met de landbouw in het ruime Osse buitengebied en gaat over in de verwerkende industrie. Hier nemen ondernemers telkens opnieuw initiatieven. Ze experimenteren met nieuwe productietechnieken en gewassen en ontwikkelen nieuwe verdienmodellen.

Logistiek, van vervoer tot verpakking en marketing spelen hierin een grote rol. Regionaal wordt er samengewerkt binnen AgriFood Capital. Dit is een samenwerking van bedrijven, kennisinstellingen en overheden, die de koers uitzet voor een excellent ecosysteem in Noordoost-Brabant om de voedselketens van de toekomst te ontwikkelen. De Stichting fungeert als platform voor de regionale ambitie om koploperregio in de slimste en duurzaamste voedselketens te zijn. De rekenkamercommissie heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de diverse samenwerkingsvormen. Zij kwam tot de conclusie dat de regionale samenwerking op het gebied van Agrifood een logische is. Agrifood is namelijk het enige economische domein dat de hele regio bindt, zowel de plattelands- als de industriegemeenten. Wel is het zaak om de komende jaren nog concreter te laten zien wat deze samenwerking oplevert. De in 2020 binnengehaalde Regiodeal van € 10 miljoen is in ieder geval een heel mooi succes. De komende jaren wordt gewerkt aan de projecten waarvoor dit geld wordt ingezet.

Maakindustrie Maakindustrie is dat deel van de industrie dat grondstoffen en materialen tot nieuwe producten verwerkt. Tot de maakindustrie in enge zin behoren onder meer de sectoren machinebouw, metaalproducten, transportmiddelen, elektronica, kunststofverwerking en textiel. Belangrijke delen van de Agrifood en Life Sciences en Health in Oss vallen echter ook onder de maakindustrie in brede zin, die als satéprikker door vele Osse sectoren loopt. Derhalve beschouwen we de maakindustrie in enge zin als aparte categorie. Vanuit het agrarische verleden had de vleesverwerkende industrie steeds meer behoefte aan bedrijfsmachines, drukwerk, verpakkingsmateriaal en gebouwen. Vanuit die traditie zijn Osse ondernemingen uitgegroeid tot internationaal opererende bedrijven. Denk aan Spierings Mobile Cranes, Verhoeven Family of Companies, VDL Mast Solutions, Heesen Yachts, Ardagh en Acket. Osse maakbedrijven Spierings Mobile Cranes (12e) en Verhoeven Family of Companies (16e) zijn beiden de top-20 binnen gespurt van de Nationale top-100 van de maakindustrie. Verhoeven Family of Companies is zelfs de grootste stijger in het segment Agrifood. De Osse maakindustrie is sinds jaar en dag een belangrijke impuls voor toeleveranciers en voor dienstverlenende bedrijven.

Het meest in het oog springend is de distributie en logistiek, maar bijvoorbeeld ook de grafische en verpakkingsindustrie – denk aan Kampert Nauta en Cups4You – heeft zich in het kielzog van de industrie goed kunnen ontwikkelen. Denk aan de miljoenen hoogwaardige verpakkingen, bijsluiters en bijvoorbeeld de 2,2 miljard blikken die jaarlijks vanuit Oss de wereld over gaan. QUOTE ‘’De Randstad wordt gebouwd door Het sterke bouwcluster in Oss – met bedrijven als Bouwbedrijf Berghege, Hendriks Ossenaren.’’ (Wethouder Johan van Bouw & Ontwikkeling, Van Wanrooij Bouw & Ontwikkeling, Van Schijndel der Schoot) Bouwgroep, Muller Bouw en Bouwbedrijf Wagemakers – rekenen wij eveneens tot de maakindustrie. Deze sector wordt steeds meer industrieel van karakter, waardoor er bijvoorbeeld goede kansen zijn voor Oss in de systeembouw, prefab, 3D printing, Ook kennen we veel kleine zelfstandige bouwers, die veelal zijn gevestigd in en rondom de twintig kleine kernen. Tot slot is de elektro- en installatietechniek een sterk cluster in Oss, met bedrijven als Schrijvers Technische Installaties en Kemkens Groep. Dit wordt versterkt doordat deze branche een steeds groter aandeel in de bouwsom heeft, technologische vernieuwing voorop heeft staan en van belang is bij de energietransitie, zoals de installaties van zonnepanelen en warmtepompen.

In het verleden hebben veel bedrijven hun productie naar lagelonenlanden verplaatst. Een aantal bedrijven haalt de productie weer terug, nu onder meer vervoers- en offshore-productiekosten stijgen. Maar nog belangrijker: als Nederlandse bedrijven werkelijke waarde kunnen toevoegen via design, innovatie of logistieke efficiëntie, is het nog aantrekkelijker om hier te produceren. Er zijn dus volop kansen voor de maakbedrijven in Oss, maar ze moeten wel toonaangevend zijn in technologie, kennis en toepassing van die kennis. Dat grondstoffen en energie schaarser worden, betekent dat bedrijven ook duurzamer moeten produceren. Vele Osse bedrijven, juist in de maakindustrie, 9

kijken verder dan alleen de verkoop van hun product: hergebruik, terughalen, maar ook het terugdringen van energieen grondstoffenverbruik zijn tegenwoordig belangrijk. Dit geeft een impuls aan de ‘circulaire economie’.

Logistiek Oss neem al jaren een sterke positie in op het gebied van Logistiek. De stad behoort tot de top-10 van logistieke hotspots in ons land, dat wereldkampioen is op dit gebied. Oss profiteert enerzijds van de unieke positie van ons land met zijn wereldhavens, excellente logistieke infrastructuur en groot achterland, en anderzijds van haar eigen sterke ligging en aanwezige multimodale infrastructuur. De laatste jaren vertoonden dan ook – mede door de opkomst van e-commerce – een substantiële toename van investeringen in de Logistiek, met bijvoorbeeld nieuwe uitbreidingen van Vos Logistics en Raben Transport en de vestiging van Aziatische groothandel Oriental Merchant en supermarktketen Plus op bedrijventerrein Vorstengrafdonk. De verwachting is dat logistieke activiteiten en transport in ons land de komende jaren alleen maar verder zullen toenemen, en deze het beste geaccommodeerd kunnen worden door logistieke hotspots, waar niet alleen havens, spoor en wegen uitstekend zijn, maar ook alle kennis en vaardigheden rondom logistiek bij elkaar komen. Oss is een zogenoemd ‘Cross Chain Control Centre’. Dat is een centraal punt van waaruit bedrijven niet alleen goederenstromen volgen en op elkaar afstemmen, maar ook informatie- en geldstromen. Onze distributie is letterlijk gestart met ossenkarren vol boter en later margarine.

Al snel ontdekten we de waarde van de Maas en later ook van spoor- en snelwegen. Inmiddels is Oss een efficiënt kruispunt van vervoersmodaliteiten: de snelwegen A50 en A59, de Maas en goederen- en personenspoor, die het westen van Nederland met het Ruhrgebied en de rest van Europa verbinden. De N329 - de ‘Weg van de Toekomst’ – verbindt deze verkeersstromen van noord naar zuid. Vanuit Oss rijdt een vloot van 3.000 vrachtwagens door heel Europa. Sterke voorzieningen zijn de Osse haven, de ‘multimodale inlandterminal’ en een tankterminal. Vooraanstaande logistieke dienstverleners als Vos Logistics, Vice Versa, XPO, Raben Transport en ITC zijn gevestigd in onze stad en vinden een deel van hun markt in de producten van de Osse maakindustrie. De Osse verpakkingsindustrie Van Tony Chocolonely tot Cola Cola en van De Ruyter tot Heineken: een aanzienlijk deel van de producten in de supermarkt zit in een Oss’ jasje. Trek een willekeurig keukenkastje open en de kans is groot dat je een verpakking uit Oss ziet. Toch is de sector niet zo zichtbaar in de stad. Al zolang er in Oss voedsel wordt geproduceerd, zijn er bedrijven actief in de voedselverpakking. Samen zijn die anno 2020 goed voor zeker zevenhonderd banen. Denk aan bedrijven als Ardagh, Vetipak, Acket, Wihabo, Cups4You en vele anderen.

Bijna iedere soort verpakking die je in de supermarkt vindt, is op de een of andere manier wel naar Oss terug te leiden. Met uitzondering van glas. Mensen denken bij onze stad al snel aan Unox, terwijl er in de verpakkingen twee keer zoveel mensen werken. Hoe het komt dat de sector niet zo zichtbaar is? Vooral door bescheidenheid van de Ossenaar en doordat deze bedrijven vaak in dienst van anderen werken (dus business tot business) en zich niet direct richten op de consument. Meer dan eens heeft een voedselproducent liever niet dat bekend wordt waar hun producten precies verpakt worden. Bovendien zijn verpakkingsmaterialen niet zo ‘sexy’ en staan ze regelmatig ter discussie. Denk aan het plastic dat om een paprika of komkommer in het groenteschap zit. Dan is het belangrijk om duidelijk te maken dat zo’n verpakking bijdraagt aan de houdbaarheid van de voeding en dus de kans op voedselverspilling kleiner maakt. En natuurlijk is er nog veel winst te behalen. Met duurzamere materialen bijvoorbeeld. Of door een verpakking uit één enkel materiaal te maken, zodat die na afloop goed te scheiden is. De gemeente Oss maakt zich samen met de bedrijven in de stad sterk voor de ontwikkeling van duurzamere verpakkingsmaterialen. Dit heeft al geleid tot mooie resultaten, zoals het saladebakje van gerecycled materiaal van Looman Salades, dat 85% minder plastic bevat en volledig te scheiden is.

Oss organiseert daarnaast jaarlijks de Dag van de Duurzame Verpakking, vol inspiratie en kennis op het gebied van duurzaamheid, verpakkingen, trends en de circulaire economie.

Toerisme, recreatie en detailhandel Deze sector is in Oss nog ondervertegenwoordigd. Dat wil niet zeggen dat er geen kansen zijn. Het centrum van Oss wordt met alle impulsen van de afgelopen jaren steeds kleiner, maar wel steeds aantrekkelijker. Er is een breed en gevarieerd horeca aanbod. We hebben zelfs een sterrenrestaurant in onze gemeente. De sector zorgt behalve voor nieuwe economische dragers in het buitengebied ook voor een aangenaam en aantrekkelijk woon- en leefklimaat voor de inwoners en werknemers in Oss. De gunstige ligging en de beschikbaarheid van zowel uitgebreid bosgebied (Herperduin / Maashorst) als een complete marathon aan Maasoever in onze gemeente, bieden zeker kansen.

Ambitie Geïnterviewde personen geven aan te willen inzetten op een verdere versterking van Oss als één van de vooraanstaande industriële ontwikkel- en maakcentra van Noord-Brabant en Nederland. Onze kracht is ‘eenheid in verscheidenheid’: we koesteren de unieke samenhang en synergie van de topsectoren Life Sciences en Health, Agrifood, Logistiek en maakindustrie in enge zin, die met elkaar verbonden zijn via hun ontwikkel- en productiekarakter

10

(maakindustrie in brede zin). We streven naar het verder uitbouwen van Agrifood tot een sterk en toonaangevend ecosysteem, dat prominent deelneemt in regionale en landelijke netwerken. Het benutten van verdienmogelijkheden in vraagstukken over gezonde voeding, schaarste van energie en duurzame grondstoffen. We streven naar een grotere erkenning van Oss als een toonaangevend centrum voor Life Sciences en Health, naast Leiden, Utrecht en Brightlands Limburg, waarbij de stad de potentie heeft om hét maak- en ontwikkelcentrum van de geneesmiddelenproductie van Nederland te worden. Tot slot we gaan voor handhaving van Oss in de top-10 van logistieke hotspots in Nederland en verdere ontwikkeling en versterking van innovatief en duurzaam transport en multimodaliteit.

Aanbevolen strategie- en actielijnen 



 

 



We bouwen Pivot Park – samen met provincie Noord-Brabant – verder uit als toonaangevende campus op het gebied van geneesmiddelen ontwikkeling en productie, onder meer door de realisatie van de panden Panther (wat de komst van multinational Pharming mogelijk maakt), Grizzly en Racoon met verschillende incubatorfuncties. Acquisitie van nieuwe bedrijven en kennisinstellingen, ter versterking van het Life Sciences en Health-ecosysteem. De gewenste reshoring van medicijnproductie, onder meer naar aanleiding van de COVID-19-crisis, bieden hiertoe kansen voor Oss. We versterken de Osse maakindustrie door het acquireren van één of meerdere Original Equipment Manufacturers (OEM’ers). De stad kent goede toeleveranciers in de maakindustrie, maar dit cluster kan verder worden versterkt door eindproducenten te interesseren zich eveneens in Oss te vestigen, en zo nog meer synergie te creëren. Gestart zal worden met een verkenning naar welke bedrijven zich het hier het best voor lenen en het best passen. We verbinden startups in de maakindustrie aan gevestigde bedrijven. De business community Innovatieve Maakstad die is gehuisvest in Dome-X kan hieraan een bijdrage leveren. We versterken en verduurzamen het Agrifood-cluster verder door middel van innovatieve projecten.

Via de Regiodeal Noordoost-Brabant en AgriFood Capital wordt een haalbaarheidsonderzoek gedaan naar een Onderzoekscentrum Duurzame Eiwitten (ODE). Daarnaast organiseren we jaarlijks een Agrifood Oss Diner waar met ondernemers uit alle schakels van de voedselketen en andere foodpartners wordt gesproken over de duurzame voedselthema’s van de toekomst. Ook verdiepen we ons via AgriFood Capital verder in de mogelijkheden van digitalisering en dataficatie in de Agrifood-sector. We blijven inzetten op het uitbreiden van de voorlopersrol van Oss in de transitie van de traditionele vleesproductie naar de productie van vleesvervangers, als voorbeeld van innovatie binnen de foodsector. We versterken het bouwcluster door initiatieven te ontplooien en te ondersteunen die zijn gericht op het stimuleren van een verdere industrialisatie van de sector. Dit kan worden samengevat als een transitie van ontwikkelende bouwers naar bouwende ontwikkelaars. Te denken valt aan het bieden van ruimte voor systeembouw of innovatieprojecten op het gebied van 3D printing, prefab, domotica, circulariteit, installatieen elektrotechniek, energiehuishouding en het klimaatneutraal maken van de woningbouw. De business community Construction 4.0 die is gehuisvest in Dome-X kan hieraan een belangrijke bijdrage leveren. We helpen de logistieke sector slimmer en duurzamer te worden.

Slimme logistiek kan bijvoorbeeld bestaan uit het bundelen van ladingstromen, delen van faciliteiten en personeel en de ontwikkeling van nieuwe vormen van ketenorganisatie. Voor transport zal gekeken moeten worden naar de mogelijkheden van waterstof of elektrisch rijden en multimodaal transport. Duurzaamheid heeft niet alleen betrekking op het milieu maar ook op sociaal kapitaal. Goed geschoold en gemotiveerd personeel is onontbeerlijk om de ambitie waar te maken. Daar horen gerichte opleidingen en onderwijsinstituten bij, met nevenvestigingen of programma’s in Oss en met inbreng van Osse ondernemers in deze opleidingen. Ook dient er aandacht te komen voor veiligheid en comfort van internationale chauffeurs. We gaan een verkenning uitvoeren naar de haalbaarheid van voorzieningen voor beveiligd nachtparkeren, horeca en overnachtingen. Logistiek Platform Oss en het samenwerkingsverband Vijfsterren Logistiek, evenals wellicht business community Logistics House die is gehuisvest in Dome-X.

11

drie

Ecosystemen Door een toenemende complexiteit van producten en processen, kortere doorlooptijden van ontwikkeling tot markt en toenemende (internationale) concurrentie, worden bedrijven gedwongen steeds meer samen te werken. Het succes van bedrijven is in toenemende mate afhankelijk van in hoeverre men in staat is elkaars technologie, kennis en kunde toe te passen in eigen producten en diensten en deze om te zetten in kassa. Deze zogenaamde crossovers komen eerder en beter tot stand in zogenoemde open innovatie ecosystemen, waar bedrijven, kennisinstellingen, intermediairs en overheden dikwijls in elkaars fysieke nabijheid samenwerken op campussen of in netwerken. In Oss beschikken we over verschillende van dergelijke broedplaatsen van innovatie en samenwerkingsverbanden, die tevens goede aanknopingspunten bieden voor een toekomstgericht stimuleringsbeleid.

Campussen QUOTE ‘’Het is geweldig om te zien wat hier in ruim vijf jaar tijd is neergezet, door zowel de organisatie Pivot Park als door de ondernemers die hier gevestigd zijn.’’ (Brigitte Drees, Pivot Park)

Allereerst beschikt onze stad over drie mooie campussen met ieder haar eigen focus en thema. Dit zijn Pivot Park voor Life Sciences & Health-bedrijven, Dome-X met werkateliers voor de maakindustrie en de Talentencampus voor talent en onderwijsinstellingen.

Pivot Park Pivot Park is een campus met een hoogwaardig ecosysteem van BioConnection: miljoenenproducent van flacons bedrijven en kennisinstellingen dat zich richt op innovaties binnen Op Pivot Park vinden we mooie bedrijven die elkaar de Life Sciences en Health in het algemeen en goed aanvullen. BioConnection, opgericht in 2005 medicijnontwikkeling en -productie – van target to market – in het door BOM, Mibiton en voormalig Organon, is er daar bijzonder. Dankzij goede faciliteiten, infrastructuur, kennis en één van. BioConnection is opgericht om ervaring faciliteert de campus innovatieve beginnende (bio)farmaceutische bedrijven te ondersteunen die ondernemers, snelgroeiende scale-ups en internationale hun uitvindingen van de labtafel naar kliniek en/of bedrijven om te versnellen en te innoveren op het gebied van markt willen brengen. Zij ontwikkelen en produceren geneesmiddelenontwikkeling en diagnostiek. De campus helpt voor derden in de vorm van contract manufacturing en hen om volgende stappen te zetten in hun ambitie om de zijn met name interessant voor kleine bedrijven en wereldwijde gezondheidszorg te verbeteren. Als thuisbasis van startups.

Van de omzet komt 70% uit de Europese Unie 600 mensen (inclusief circa 60 expats) die bij meer dan 60 en de rest met name uit Israël, Taiwan, Brazilië, bedrijven werken, zorgt ze ervoor dat ze krijgen wat ze nodig Canada, Australië en Verenigde Staten. hebben om te slagen. Dit wordt ondersteund door verschillende bedrijven op Pivot Park die een breed scala aan essentiële BioConnection beschikt over ultramoderne faciliteiten en is de laatste jaren een snelgroeiend bedrijf. Het heeft farmaceutische ondersteuningsdiensten bieden. Deze omvatten inmiddels 50 medewerkers in dienst en er wordt routes naar gespecialiseerde financiering, open innovatie en gewerkt aan de installatie van een tweede gedeelde toegang tot kennis en uitstekende wetenschappelijke productielijn. Met deze lijn kunnen ze dan 50 miljoen en ondernemersexpertise. De bedrijven op Pivot Park maken flacons op jaarbasis maken, waarmee ze in het deel uit van een ecosysteem en hebben daarnaast veel middensegment van de high-end producten verbindingen en samenwerkingen met kennisinstituten. De terechtkomen.

Het toekomstperspectief is natuurlijk campus is een incubator die de kennis en ervaring die binnen de altijd lastig in te schatten, maar gezien de harde groei community aanwezig is, verbindt met startups en spin-outs van van de laatste jaren zeggen, kan het zomaar zijn dat er de universiteit en bedrijven die op de campus zijn gevestigd. bij BioConnection over 5 jaar 200 mensen werken. De Pivot Park is in februari 2012 van start gegaan als initiatief van komst van het COVID-19 virus biedt hiertoe kansen, farmaceutisch bedrijf MSD in nauwe samenwerking met vijf niet zozeer in de ontwikkeling, maar wel voor partners: de provincie Noord-Brabant, de gemeente Oss, het productie. Met de komst van nieuwe vaccins zal er ministerie van Economische Zaken, het ministerie van wereldwijd een enorme behoefte aan Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Brabantse productiecapaciteit ontstaan. In één flacon gaan Ontwikkelingsmaatschappij (BOM). De provincie Noord-Brabant waarschijnlijk wel vier doses voor een COVID-19en de gemeente Oss zijn aandeelhouder van Pivot Park. De vaccin. Dat zou betekenen dat er 200 miljoen mensen campus ligt op bedrijventerrein Moleneind en kent een lange per jaar kunnen worden ingeënt met het in Oss gevulde traditie van geneesmiddelenontwikkeling. Dit is waar Organon in product.

Er liggen dus grote kansen voor 1923 begon, dus de focus op medicatie en innovatie op de site BioConnection. dateert van bijna een eeuw geleden. Voortbouwend op de aanwezige faciliteiten, kennis en ervaring voegt Pivot Park een nieuw hoofdstuk toe aan deze illustere traditie. Hierdoor is Pivot Park nu een van de hotspots voor farmaceutische innovatie in Europa.

12

Dome-X In Dome-X, gelegen aan de Kanaalstraat, zijn de activiteitenclusters maakindustrie, bouw en Logistiek actief. In en om die clusters draait het om kennisdelen, innoveren en samenwerken. Dome-X speelt daarin een aanjagende, verbindende en faciliterende rol. Dat doen ze met events die ondernemers, overheid, onderwijs en arbeidsmarkt bijeen brengen, met een breed aanbod van trainingen, workshops en seminars en met een aanbod van hoogwaardige en representatieve ruimtes en werkateliers (Cross G). In Dome-X zijn verschillende bedrijven gevestigd en zijn drie business communities actief die perfect passen bij het economisch karakter van de stad en zich richten op de thema’s innovatieve maakindustrie, ‘construction 4.0’ en via het Logistics House op de logistiek van overmorgen. Hoewel elk werkzaam op hun eigen terrein zijn ze onderling versterkend, en gericht op kennisdelen en samenwerken als basis voor innovatie en new business. Dome-X heeft de potentie met de verdere ontwikkeling van 1.500 m2 aan flexibele startersruimte uit te groeien tot een volwaardige broedplaats en incubator, die de innovatieve maakindustrie in Oss kan ondersteunen en toekomstbestendige new business kan creëren. Talentencampus De Talentencampus richt zich op een betere aansluiting van onderwijs en talent op de arbeidsmarkt en het bedrijfsleven.

Rond het stadion van voetbalclub TOP Oss bevindt zich een bundeling van onderwijs, talent, studenten, werkenden, ruimten en intermediairs, waarbij op verschillende manieren de verbinding wordt gelegd ten behoeve van talentontwikkeling en het voorzien van (toekomstige) behoefte van het bedrijfsleven in human resources. Talentencampus fungeert onder meer als makelaar tussen kennis- en onderwijsinstellingen als ROC De Leijgraaf en de HAS Hogeschool in ‘s-Hertogenbosch, om daarmee een betere afstemming tussen onderwijs en arbeidsmarkt te bewerkstelligen. Tevens zijn er intensieve relaties met bijvoorbeeld Ondernemerslift+ en Starters Succes Oss Bernheze, waarmee ook zelfstandig ondernemerschap wordt gestimuleerd en ondersteund. Via het zogenaamde Open Badges-programma wordt meer competentiegericht leren en werken gestimuleerd. Dit kan de verbindende schakel worden tussen de verschillende arbeidsmarktinitiatieven in Oss, waarmee de stad zich tevens beter kan profileren.

Platform- en ondernemersorganisaties Oss kent niet alleen een bloeiend bedrijfsleven van aanpakken en doen en mooie campussen, maar een dito kenmerkende ondersteuningsinfrastructuur voor ondernemingen. Er zijn diverse platforms- en ondernemersorganisaties in de stad die zich richten op belangenbehartiging en ondersteuning van specifieke doelgroepen. Belangrijke organisaties zijn Osse Industriële Kring (OIK), Metaalkracht Oss, Ondernemersoverleg Oss (3O), De Kracht van Oss, Toekomst In Bedrijven Oss (TIBO) en Logistiek Platform Oss (LPO). Met name in de kernen rondom de stad Oss zijn er ook lokale ondernemersverenigingen, zoals Ondernemersvereniging Berghem en Ondernemend Geffen. En de Pauluskerk is een hotspot voor ondernemers in de creatieve sector. De meeste van deze organisaties kennen een stichtings- of verenigingsstructuur met leden, en dienen de belangen van bijvoorbeeld ondernemers in de binnenstad (3O), logistieke dienstverleners (LPO), grotere industriële bedrijven (OIK), het brede mkb (TIBO) of specifieke bedrijven in de metaalindustrie (Metaalkracht Oss). De Kracht van Oss (met uitvoeringsorganisatie De Kracht van New Business) is ontstaan naar aanleiding van de overname van Organon door MSD, en het hiermee gepaard gaande verlies aan banen.

Daarnaast zijn er nog diverse regionale platforms en ondernemersorganisaties actief zoals VNO-NCW, AgriFood Capital of Vijfsterren Logistiek. Hoewel de bloeiende lokale ondersteuningsinfrastructuur in een behoefte voorziet en veel waardering en erkenning oogst, wordt tegelijkertijd onderkend dat er ook sprake is van enige overlap en bestuurlijke drukte, waarbij veel leden elkaar dikwijls tegenkomen bij diverse overlegvormen. Daarnaast kennen we ook een specifieke ondersteuningsinfrastructuur voor startende bedrijven in de vorm van OndernemersLift+ en Starters Succes Oss Bernheze. De aanwas van nieuwe startende bedrijven is van groot belang om de toekomst van onze economie – en daarmee van onze stad – bloeiend te houden. De startersondersteuning is gericht op het optimaal faciliteren van jonge ondernemers met geld, advies, begeleiding en voorziet daarmee in een behoefte voor een deel van de groeiende groep van zelfstandigen in Oss. Wel zijn er op dit moment in de stad nog onvoldoende aantrekkelijke fysieke werkplekken, zoals incubatorgebouwen (met uitzondering van Pivot Park en Dome-X), waar starters prettig kunnen werken en zich erkend en vertegenwoordigd voelen.

QUOTE ‘’Oss kent een ondernemende cultuur: de lijntjes zijn kort, men kent elkaar en wat je zegt, moet je doen.’’ (Liz Chermin, HAS Hogeschool)

De gemeente praat minimaal vier keer per jaar met bedrijven via het Bestuurlijk Bedrijven Overleg (BBO). Hierin zijn naast de gemeente, de voorzitters van OIK, TIBO en 3O vertegenwoordigd. Doel van het overleg is om ondernemers te betrekken bij het gemeentelijk beleid, advies hierover te vragen en informatie met elkaar te delen die de Osse economie kan versterken.

13

Ambitie We zetten in op verdere versterking van de ecosystemen in Oss, waarmee nieuwe en bestaande ondernemers maximaal gefaciliteerd en ondersteund worden. De theorie en praktijk in Oss heeft de afgelopen jaren al geleerd dat innovatiecampussen en netwerkorganisaties een belangrijke rol spelen bij de economische vernieuwing en groei van de stad. Het gaat daarbij vaak om triple helix netwerken, waarin zowel de private sector, kennisinstellingen en overheden ieder hun eigen rol pakken en intensief samenwerken. Mits dit goed gebeurt, gaat dit bijdragen aan new business development, het succesvol aantrekken en behouden van bedrijven en een betere profilering van Oss. We gaan daarbij de te versterken ecosystemen zoveel mogelijk laten aansluiten bij de speerpuntsectoren van de stad.

Aanbevolen strategie- en actielijnen  







Blijven investeren door middel van inzet van mensen en middelen in de opgezette samenwerkingsverbanden. De huidige publieke aandeelhouders verkopen Pivot Park aan private partijen om daarmee de ontwikkeling en financiering van toekomstige groei veilig te stellen. De campus is nu nog in publieke handen, maar op termijn (2026) is (gedeeltelijke) privatisering de beste strategie om de toekomst van de campus te garanderen en het ecosysteem verder te laten groeien. We willen op termijn een aandeelhouder die geïnteresseerd is in kennis, innovatie en werkgelegenheid, en vastgoed slechts als middel daartoe ziet. Deze aandeelhouder zou dan ook bijvoorbeeld mee kunnen investeren in startups. Om tegemoet te komen aan de wens van meer incubatorgebouwen, gaan we verkennen of we de Talentencampus en Dome-X hier nog beter op kunnen inrichten, en of er behoefte is aan nieuwe (themagerichte) incubators. We bekijken samen de meerwaarde en de kansen van het samenbrengen van de Osse platform- en ondernemersorganisaties. Oss zou een extra stap kunnen maken door haar organiserend vermogen te bundelen en te professionaliseren in de vorm van een nieuw op te richten Economic Board.

Binnen deze breed opgezette Board moeten dan wel enerzijds de belangen van specifieke doelgroepen worden bediend, terwijl anderzijds beter invulling kan worden gegeven aan de integrale belangen van de stad vanuit een meer regionaal en programmatisch perspectief. Tevens kunnen met een nieuw op te richten Economic Board startende ondernemingen beter worden bediend. Momenteel voelen met name jonge tech- en ICT-starters zich minder goed vertegenwoordigd door de bestaande ondernemersorganisaties. Het Economic Board zou wellicht op termijn het BBO en de Kracht van Oss kunnen vervangen. We blijven inzetten op accountmanagement in de gemeente om gevestigde en nieuw te vestigen bedrijven te bedienen en te behouden. De gemeente Oss heeft een belangrijke rol bij het luisteren, in gesprek zijn en ondersteunen van ondernemers. Deze positieve rol wordt ook onderkend door het bedrijfsleven, waarbij echter wel is aangeven dat men dit liever integraler in de vorm van een one-stop-shop georganiseerd zou willen zien.

14

vier

Arbeidsmarkt en talent Als stad van doeners en makers zijn gekwalificeerde werknemers en nieuw talent voor het Osse bedrijfsleven onmisbaar. Het profiel van Oss als maakstad loopt als rode draad door de geschiedenis van de stad, maar de invulling daarvan is aan verandering onderhevig. De gewenste competenties van werknemers en type werkzaamheden zijn niet statisch en vereisen een continue afstemming tussen regionale vraag en aanbod, tussen arbeidsmarkt en talent. In de regio Noordoost-Brabant werken daarom ondernemers, onderwijsinstellingen en 18 gemeenten samen aan de problemen op de arbeidsmarkt. Hiervoor is het samenwerkingsverband Noordoost Brabant Werkt! opgericht, als onderdeel van Agrifood Capital. In het regionale arbeidsmarktprogramma worden de strategische kaders bepaald voor het regionale arbeidsmarktbeleid en wordt er gewerkt aan regionale opgaven.

Uitdagingen De huidige economische situatie van een krappe arbeidsmarkt en de COVID-19-crisis zijn factoren die deze zoektocht kunnen bemoeilijken. Daarnaast zorgen mondiale trends als voortschrijdende dataficatie en digitalisering en in het verlengde daarvan automatisering en robotisering ervoor dat oude beroepen verdwijnen en nieuwe beroepen ontstaan. Bestaande banen, functies en taken veranderen. De COVID-19-crisis heeft de enorme potentie en tegelijkertijd ook de urgentie van met name digitalisering nog sterker aan het licht gebracht. Dit vraagstuk rondom human capital beïnvloedt bedrijven, de arbeidsmarkt en de eisen die aan werkenden worden gesteld. Innoveren en blijven leren zijn essentieel voor de bestendiging en groeipotentie van Osse bedrijven in deze context. Digitalisering verdient bijzondere aandacht. De digitalisering van de economie vraagt om hoogwaardige kennis en gekwalificeerde datawerkers. Het merendeel van het Osse bedrijfsleven is nog niet of onvoldoende in staat om de kansen van digitalisering en dataficatie goed te benutten. Belemmeringen die daarbij worden ervaren zijn een gebrek aan een data-gedreven ‘mindset’, onvoldoende draagkracht om te investeren in data-infrastructuur of kennis, maar met name onbekendheid met wat data voor hen kunnen betekenen. Digitalisering is breder dan het uitsluitend het slim verzamelen en toepassen van data.

Voor veel bedrijven geldt dat zij vraagstukken hebben die hieraan voorafgaan en inzichtelijk moeten worden gemaakt.

Onderwijs Het Osse onderwijs is praktijkgericht. Oss heeft middelbaar beroepsonderwijs (MBO) binnen de gemeentegrenzen en doet veel om hoger opgeleid talent aan Oss te binden door middel van stages en opdrachten. Het MBO is in Oss goed vertegenwoordigd met drie locaties: op de Talentencampus, aan de Euterpelaan en een in bouwopleidingen gespecialiseerde dependance aan de Gasstraat Oost. De lokale en regionale arbeidsmarkt staan te springen om goed opgeleide MBO’ers, als verpleegkundigen, bouwers, food professionals, procesoperators, installateurs of biologisch-medisch analisten. Juist dit type opleidingen zit in de lift, evenals het totaal aantal MBO-studenten in Oss, dat tussen 2014 en 2019 groeide met zo’n 43% tot bijna 2.400 studenten. Een fysiek HBO in Oss is niet langer de ambitie. Wel zet Oss in op de verbinding tussen MBO en HBO in de vorm van Associate Degree-opleidingen. Zo is met BIM5 een Associate Degree naar Oss gehaald, waarin onderwijs, bedrijfsleven en overheid de krachten bundelen. Versterking van het onderwijs rondom de gebouwde omgeving staat daarbij centraal. Dit sluit aan bij de behoefte uit de bouwwereld om de kloof tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verkleinen. Daarnaast zoekt gemeente Oss continu naar aansluiting met kennis- en onderwijsinstellingen.